1
00:00:01,280 --> 00:00:03,444
Pewnie masz w kieszeni komórkę 

2
00:00:03,544 --> 00:00:05,923
a może nawet nas na niej oglądasz.

3
00:00:06,144 --> 00:00:09,126
Ale czy wiesz, dlaczego telefony komórkowe

4
00:00:09,226 --> 00:00:11,775
potocznie komórki, tak się nazywają?

5
00:00:12,544 --> 00:00:15,380
Otóż komórka, to obszar zasięgu jednej 

6
00:00:15,480 --> 00:00:18,687
stacji przekaźnikowej. Może nią być satelita

7
00:00:18,944 --> 00:00:21,129
wysoki maszt, antena na budynku

8
00:00:21,229 --> 00:00:24,063
a także router, który masz w mieszkaniu.

9
00:00:24,576 --> 00:00:26,954
Można więc powiedzieć, że taka stacja

10
00:00:27,054 --> 00:00:29,695
jest najmniejszą częścią sieci komórkowej

11
00:00:29,952 --> 00:00:32,547
zaś wiele komórek o nakładających się

12
00:00:32,647 --> 00:00:35,192
zasięgach tworzy sieć, dzięki której 

13
00:00:35,292 --> 00:00:37,887
możemy rozmawiać z dowolnego miejsca.

14
00:00:38,400 --> 00:00:40,604
Ten film też będzie o komórkach

15
00:00:40,704 --> 00:00:43,520
ale takich, które są jeszcze bliżej Ciebie.

16
00:00:43,776 --> 00:00:46,878
Tak blisko, że bliżej już się nie da.

17
00:00:58,624 --> 00:01:01,710
Gdy biolog mówi "komórka", raczej nie ma

18
00:01:01,810 --> 00:01:05,160
na myśli telefonu, ani stacji przekaźnikowej

19
00:01:05,260 --> 00:01:07,327
tylko całkiem inną komórkę.

20
00:01:07,584 --> 00:01:10,555
Słowo to w przypadku biologii też oznacza

21
00:01:10,655 --> 00:01:12,447
najmniejszą część systemu

22
00:01:12,960 --> 00:01:15,520
tyle, że tym systemem jest organizm

23
00:01:15,776 --> 00:01:18,592
a komórka, to najmniejsza jego część

24
00:01:18,848 --> 00:01:21,341
zdolna do wykonywania czynności życiowych.

25
00:01:22,176 --> 00:01:25,760
W skrajnych przypadkach ta część jest całością.

26
00:01:26,016 --> 00:01:28,320
Jednokomórkowe są bakterie

27
00:01:28,576 --> 00:01:30,748
Wiele glonów czy protistów.

28
00:01:30,880 --> 00:01:33,824
U nich cały organizm to jedna komórka

29
00:01:33,952 --> 00:01:36,583
zdolna do wykonywania czynności życiowych.

30
00:01:36,768 --> 00:01:38,304
Co to dokładnie znaczy?

31
00:01:38,816 --> 00:01:42,580
To, że każda komórka oddycha, odżywia się

32
00:01:42,680 --> 00:01:46,351
i wydala, a także rośnie i rozmnaża się.

33
00:01:46,465 --> 00:01:49,111
Oddycha? Jedna komórka?

34
00:01:49,312 --> 00:01:53,023
Brzmi nieco niedorzecznie, ale wierz mi, tak jest.

35
00:01:53,152 --> 00:01:56,124
Szczegółów na temat oddychania komórkowego

36
00:01:56,224 --> 00:01:58,528
dowiesz się z innego naszego filmu.

37
00:01:59,552 --> 00:02:02,790
Choć różnorodność komórek może przyprawić

38
00:02:02,890 --> 00:02:06,078
o zawrót głowy, okazuje się, że wszystkie

39
00:02:06,178 --> 00:02:09,767
można podzielić na 4 typy: zwierzęce, roślinne

40
00:02:09,867 --> 00:02:11,581
grzybowe i bakteryjne.

41
00:02:12,096 --> 00:02:15,470
Każdy biolog potrafi rozróżnić typowe komórki

42
00:02:15,570 --> 00:02:17,981
na pierwszy rzut oka i wiesz co? 

43
00:02:18,081 --> 00:02:20,542
Po tym filmie Ty także dasz radę.

44
00:02:24,501 --> 00:02:27,222
Na pierwszy ogień weźmy jakąś komórkę

45
00:02:27,322 --> 00:02:30,267
zwierzęcą, przykładowo komórkę nabłonka.

46
00:02:30,528 --> 00:02:33,174
Widzimy, że jest oddzielona od innych

47
00:02:33,274 --> 00:02:35,264
jej podobnych, jakby skórką.

48
00:02:35,648 --> 00:02:38,544
Ta skórka nazywa się błoną komórkową.

49
00:02:38,720 --> 00:02:41,536
Wewnątrz komórkę wypełnia cytoplazma.

50
00:02:42,048 --> 00:02:44,728
Ciemniejszy kształt mniej więcej pośrodku

51
00:02:44,828 --> 00:02:46,043
to jądro komórkowe.

52
00:02:46,144 --> 00:02:48,704
Takie komórkowe centrum dowodzenia.

53
00:02:49,216 --> 00:02:51,227
To w nim znajduje się DNA

54
00:02:51,327 --> 00:02:53,453
czyli informacja genetyczna

55
00:02:53,553 --> 00:02:56,338
która mówi komórce, jak ma wyglądać

56
00:02:56,438 --> 00:02:58,861
jak się zachowywać i co robić.

57
00:02:59,456 --> 00:03:01,735
Cytoplazma nie jest jednolita.

58
00:03:01,882 --> 00:03:04,442
Składa się z galaretowatej substancji

59
00:03:04,542 --> 00:03:07,052
zwanej cytozolem i szeregu mniejszych

60
00:03:07,152 --> 00:03:08,654
i większych elementów.

61
00:03:09,184 --> 00:03:12,133
Do najważniejszych zaliczamy mitochondria

62
00:03:12,233 --> 00:03:14,669
które dostarczają komórce energii.

63
00:03:15,235 --> 00:03:18,038
To wewnątrz nich zachodzi proces oddychania

64
00:03:18,138 --> 00:03:20,559
komórkowego, czyli wydobywania energii

65
00:03:20,659 --> 00:03:23,263
ze związków dostarczonych z pożywieniem.

66
00:03:23,520 --> 00:03:26,336
Są to takie komórkowe mikro-elektrownie.

67
00:03:27,300 --> 00:03:30,121
Innym elementem są wakuole, w komórkach

68
00:03:30,221 --> 00:03:33,042
zwierzęcych zwane częściej wodniczkami.

69
00:03:33,504 --> 00:03:36,617
To niewielkie twory, przypominające pęcherzyki

70
00:03:36,717 --> 00:03:37,904
wypełnione płynem.

71
00:03:38,368 --> 00:03:41,069
Uczestniczą w trawieniu, magazynowaniu

72
00:03:41,169 --> 00:03:44,304
i wydalaniu rozmaitych substancji z komórki.

73
00:03:44,870 --> 00:03:47,878
Pozostałe elementy zawieszone w cytozolu

74
00:03:47,978 --> 00:03:51,166
odpowiadają za wytwarzanie, przekształcanie

75
00:03:51,266 --> 00:03:53,586
i transport białek i tłuszczów.

76
00:03:57,312 --> 00:04:00,128
Teraz przyjrzyjmy się komórce roślinnej.

77
00:04:00,304 --> 00:04:02,432
Wygląda podobnie do zwierzęcej.

78
00:04:02,688 --> 00:04:05,387
Również tu widzimy wyraźną granicę 

79
00:04:05,487 --> 00:04:07,900
między poszczególnymi komórkami 

80
00:04:08,000 --> 00:04:09,599
oraz jądro komórkowe.

81
00:04:10,112 --> 00:04:13,184
Jej wnętrze też wypełnione jest cytoplazmą

82
00:04:13,440 --> 00:04:15,054
a za wytwarzanie energii 

83
00:04:15,154 --> 00:04:16,768
odpowiadają mitochondria.

84
00:04:18,047 --> 00:04:20,607
Na niektórych zdjęciach spod mikroskopu

85
00:04:20,863 --> 00:04:23,423
jądra są jednak praktycznie niewidoczne

86
00:04:23,653 --> 00:04:26,355
za to w oczy rzuca się masa zielonych plamek.

87
00:04:26,887 --> 00:04:28,799
Te plamki to chloroplasty.

88
00:04:29,055 --> 00:04:31,456
Zawierają one barwnik - chlorofil

89
00:04:31,556 --> 00:04:34,699
nadający zielony kolor liściom czy łodygom.

90
00:04:35,199 --> 00:04:38,070
W procesie fotosyntezy, o którym mówimy

91
00:04:38,170 --> 00:04:40,991
w innym filmie, wytwarza on substancje 

92
00:04:41,091 --> 00:04:44,062
pokarmowe, niezbędne do wzrostu i rozwoju

93
00:04:44,162 --> 00:04:47,633
tej komórki i wielu innych, tworzących roślinę.

94
00:04:48,255 --> 00:04:50,509
Obecność chloroplastów odróżnia

95
00:04:50,609 --> 00:04:52,863
komórkę roślinną od zwierzęcej.

96
00:04:53,503 --> 00:04:55,063
Czy to jedyna różnica?

97
00:04:55,935 --> 00:04:59,059
Nie. Komórki roślinne posiadają dodatkowe

98
00:04:59,159 --> 00:05:02,155
zewnętrzne wzmocnienie, którego nie mają

99
00:05:02,255 --> 00:05:03,598
komórki zwierzęce.

100
00:05:03,871 --> 00:05:06,902
To wzmocnienie nazywamy ścianą komórkową.

101
00:05:07,199 --> 00:05:09,538
Jest ona zbudowana głównie z cukru

102
00:05:09,638 --> 00:05:10,950
zwanego celulozą.

103
00:05:11,153 --> 00:05:13,584
Ściana nadaje komórkom kształt.

104
00:05:13,855 --> 00:05:17,159
Chroni także przed uszkodzeniami, toksynami

105
00:05:17,259 --> 00:05:20,719
i takimi agresorami, jak bakterie czy wirusy.

106
00:05:21,058 --> 00:05:24,303
Wprawne oko zauważy jeszcze jedną różnicę.

107
00:05:24,607 --> 00:05:27,529
W dojrzałych komórkach roślinnych nie mamy

108
00:05:27,629 --> 00:05:30,359
wielu drobnych wakuoli, lecz jedną, dużą

109
00:05:30,459 --> 00:05:33,310
wypełniającą czasem całe wnętrze komórki.

110
00:05:33,993 --> 00:05:36,895
U roślin to przede wszystkim magazyn wody

111
00:05:37,151 --> 00:05:38,456
który pozwala utrzymać

112
00:05:38,556 --> 00:05:40,478
jej odpowiedni poziom w komórce.

113
00:05:45,855 --> 00:05:48,866
Czas na komórki naszych małych przyjaciół

114
00:05:48,966 --> 00:05:51,230
lub groźnych wrogów - bakterii.

115
00:05:51,743 --> 00:05:54,559
Tu identyfikacja jest naprawdę prosta.

116
00:05:54,707 --> 00:05:57,240
Ich komórki nie posiadają jądra.

117
00:05:57,375 --> 00:05:59,476
Materiał genetyczny pływa sobie

118
00:05:59,576 --> 00:06:00,914
luzem w cytoplazmie.

119
00:06:01,471 --> 00:06:04,582
To cecha pozwalająca na pierwszy rzut oka

120
00:06:04,682 --> 00:06:07,562
odróżnić komórkę bakteryjną od innych.

121
00:06:07,871 --> 00:06:10,254
Bakterie nie mają też mitochondriów

122
00:06:10,354 --> 00:06:11,600
ani wakuoli.

123
00:06:11,967 --> 00:06:15,351
Ich komórki mają więc dużo prostszą budowę

124
00:06:15,451 --> 00:06:17,854
niż komórki roślin i zwierząt.

125
00:06:18,734 --> 00:06:21,491
Ponieważ mikroby często muszą sobie radzić

126
00:06:21,591 --> 00:06:24,231
w bardzo trudnych warunkach, wiele z nich

127
00:06:24,331 --> 00:06:26,503
ma, podobnie jak rośliny, podwójne

128
00:06:26,603 --> 00:06:29,226
zabezpieczenie przed atakami z zewnątrz.

129
00:06:29,375 --> 00:06:31,738
Oprócz błony komórkowej posiadają

130
00:06:31,838 --> 00:06:33,470
także ścianę komórkową.

131
00:06:37,055 --> 00:06:39,565
Wiesz już, czym różnią się od siebie

132
00:06:39,665 --> 00:06:42,366
komórki roślin, zwierząt i bakterii.

133
00:06:42,479 --> 00:06:45,497
Ale czy na pewno? Sprawdź się!

134
00:06:46,271 --> 00:06:49,003
Spójrz na uproszczone schematy komórek.

135
00:06:49,343 --> 00:06:52,419
Jak myślisz, która przedstawia komórkę

136
00:06:52,519 --> 00:06:56,254
roślinną, która zwierzęcą, a która bakteryjną?

137
00:06:59,439 --> 00:07:01,375
Środkowa nie ma nawet jądra

138
00:07:01,475 --> 00:07:04,191
a więc to na pewno komórka bakteryjna.

139
00:07:04,703 --> 00:07:06,495
Czym różnią się pozostałe?

140
00:07:07,116 --> 00:07:09,608
W komórce po prawej są zielone elementy

141
00:07:09,708 --> 00:07:11,614
których nie ma w tej po lewej.

142
00:07:11,752 --> 00:07:14,063
To chloroplasty, charakterystyczne

143
00:07:14,163 --> 00:07:15,710
dla komórek roślinnych.

144
00:07:16,223 --> 00:07:19,807
Jest tam też jeden, duży element. To wakuola.

145
00:07:20,063 --> 00:07:22,667
W komórce zwierzęcej jest ich kilka

146
00:07:22,767 --> 00:07:24,540
i są dużo mniejsze.

147
00:07:30,815 --> 00:07:33,374
Komórka to najmniejsza część organizmu

148
00:07:33,474 --> 00:07:36,446
która wykonuje podstawowe czynności życiowe.

149
00:07:36,865 --> 00:07:40,466
Komórki różnią się od siebie kształtem i funkcją

150
00:07:40,566 --> 00:07:43,102
ale posiadają pewne cechy wspólne.

151
00:07:43,615 --> 00:07:45,877
Wszystkie posiadają błonę komórkową

152
00:07:45,977 --> 00:07:47,710
i są wypełnione cytoplazmą.

153
00:07:48,058 --> 00:07:51,366
Różnice między komórkami roślin, zwierząt

154
00:07:51,466 --> 00:07:54,118
i bakterii zestawiliśmy w tabeli.

155
00:07:58,207 --> 00:08:00,909
Komórka komórce nierówna, ale każda 

156
00:08:01,009 --> 00:08:03,355
ma w sobie to coś, co zasługuje 

157
00:08:03,455 --> 00:08:06,412
na indywidualną łapkę w górę. I pamiętaj

158
00:08:06,512 --> 00:08:09,596
pistację możesz oglądać także na komórce.