1
00:00:01,024 --> 00:00:03,675
W 17. wieku naukowiec, Jan Baptysta 

2
00:00:03,775 --> 00:00:06,076
van Helmont postanowił sprawdzić

3
00:00:06,176 --> 00:00:08,977
co jest potrzebne roślinie do wzrostu.

4
00:00:09,266 --> 00:00:12,533
W tym celu wziął donicę z ziemią i dokładnie ją 

5
00:00:12,633 --> 00:00:14,744
zważył, a potem zasadził w niej 

6
00:00:14,844 --> 00:00:16,383
młodą sadzonkę wierzby.

7
00:00:16,896 --> 00:00:20,056
Przez 5 lat jedyne, co robił, to regularnie

8
00:00:20,156 --> 00:00:22,271
podlewał roślinkę deszczówką.

9
00:00:22,784 --> 00:00:26,112
Po 5 latach zważył kilkumetrową już sadzonkę

10
00:00:26,246 --> 00:00:28,416
i osobno donicę z ziemią.

11
00:00:28,928 --> 00:00:32,645
Wierzbie przybyło 74 kg, tymczasem donica

12
00:00:32,745 --> 00:00:36,095
z ziemią była lżejsza ledwie o 5 dkg.

13
00:00:36,608 --> 00:00:38,144
Uczony wywnioskował więc

14
00:00:38,400 --> 00:00:40,960
że wierzba rośnie tylko dzięki wodzie.

15
00:00:41,472 --> 00:00:43,520
Czy jego wniosek był słuszny?

16
00:00:43,836 --> 00:00:46,538
Przekonasz się o tym w tej lekcji.

17
00:00:58,368 --> 00:01:01,184
Przyroda to sieć wzajemnych zależności.

18
00:01:01,440 --> 00:01:02,976
Lis zjada zająca.

19
00:01:03,232 --> 00:01:05,024
Zając chrupie sałatę.

20
00:01:05,280 --> 00:01:07,072
A kogo zjada sałata?

21
00:01:07,328 --> 00:01:09,376
No właśnie. Nikogo.

22
00:01:09,632 --> 00:01:12,192
Sałata bowiem, jak wszystkie rośliny

23
00:01:12,448 --> 00:01:15,776
i trochę innych organizmów, jest samożywna.

24
00:01:16,288 --> 00:01:18,848
To znaczy, że w sprzyjających warunkach

25
00:01:19,104 --> 00:01:21,920
sama wytwarza pokarm potrzebny jej do życia.

26
00:01:22,432 --> 00:01:24,370
Można powiedzieć, że robi coś

27
00:01:24,470 --> 00:01:26,271
czyli sałatę, z... niczego.

28
00:01:26,661 --> 00:01:28,535
Ale nie do końca.

29
00:01:28,742 --> 00:01:31,138
Do produkcji pokarmu potrzeba jej 

30
00:01:31,238 --> 00:01:34,160
kilku prostych składników i sprzyjających 

31
00:01:34,260 --> 00:01:37,038
warunków, ale czego dokładnie, powiem Ci

32
00:01:37,138 --> 00:01:38,814
gdy schrupiesz orzeszka.

33
00:01:42,400 --> 00:01:45,668
Jeśli uprawiasz rośliny doniczkowe, to wiesz

34
00:01:45,768 --> 00:01:49,212
że aby rosły i nie uschły, musisz je regularnie

35
00:01:49,312 --> 00:01:52,299
podlewać i zapewnić im dostęp światła.

36
00:01:52,640 --> 00:01:55,868
Jedne lubią bezpośrednie promienie słoneczne

37
00:01:55,968 --> 00:01:59,408
inne wolą stać dalej od okna, ale żadna roślinka

38
00:01:59,508 --> 00:02:02,367
nie urośnie, jeśli schowasz ją w szafie.

39
00:02:02,880 --> 00:02:05,965
Mamy więc już wodę i światło jako czynniki

40
00:02:06,065 --> 00:02:07,956
niezbędne do życia rośliny.

41
00:02:08,256 --> 00:02:11,328
Jest jednak i trzeci, dla nas niewidoczny.

42
00:02:11,584 --> 00:02:13,120
To ditlenek węgla.

43
00:02:13,376 --> 00:02:16,209
Gaz zawarty w powietrzu, który Ty w sporych

44
00:02:16,309 --> 00:02:19,007
ilościach produkujesz podczas oddychania.

45
00:02:20,144 --> 00:02:22,496
Długoterminowo potrzebne jest także 

46
00:02:22,596 --> 00:02:25,165
nawożenie, czyli dostarczanie składników

47
00:02:25,265 --> 00:02:28,351
mineralnych, które roślina pobiera wraz z wodą.

48
00:02:28,480 --> 00:02:30,831
Nie są to jednak składniki bezpośrednio

49
00:02:30,931 --> 00:02:33,343
potrzebne w procesie wytwarzania pokarmu

50
00:02:33,600 --> 00:02:36,160
a to nim mamy się zająć w tym filmie.

51
00:02:36,928 --> 00:02:40,550
Co może powstać tylko z wody i ditlenku węgla?

52
00:02:41,024 --> 00:02:43,840
Okazuje się, że te dwa składniki wystarczają

53
00:02:44,096 --> 00:02:47,168
aby wyprodukować glukozę, czyli prosty cukier.

54
00:02:47,680 --> 00:02:50,240
Więcej o nim dowiesz się na lekcjach chemii

55
00:02:50,496 --> 00:02:52,656
ale na pewno obiło Ci się o uszy

56
00:02:52,756 --> 00:02:54,847
że glukoza to paliwo dla mózgu.

57
00:02:55,104 --> 00:02:57,716
Tak, glukoza to świetne źródło energii 

58
00:02:57,816 --> 00:03:00,223
nie tylko dla nas, ale i dla roślin.

59
00:03:01,248 --> 00:03:03,831
Wiemy już, czego roślina potrzebuje 

60
00:03:03,931 --> 00:03:06,317
i co wytwarza, możemy więc zapisać

61
00:03:06,417 --> 00:03:08,415
 schemat reakcji chemicznej.

62
00:03:08,928 --> 00:03:13,024
Z wody i ditlenku węgla otrzymujemy glukozę.

63
00:03:13,536 --> 00:03:15,040
Czy to wszystko?

64
00:03:15,328 --> 00:03:17,207
Ustaliliśmy już, że roślinie

65
00:03:17,307 --> 00:03:18,911
 niezbędne jest światło.

66
00:03:19,168 --> 00:03:21,140
To właśnie ono dostarcza energię 

67
00:03:21,240 --> 00:03:23,519
potrzebną do połączenia się składników

68
00:03:23,776 --> 00:03:26,848
które chemicy nazywają substratami reakcji

69
00:03:27,360 --> 00:03:30,917
i powstania glukozy, czyli produktu reakcji.

70
00:03:31,456 --> 00:03:32,736
Możemy więc powiedzieć

71
00:03:32,992 --> 00:03:35,808
że reakcja ta zachodzi pod wpływem światła

72
00:03:36,064 --> 00:03:39,413
co chemicy oznaczają zapisem nad strzałką.

73
00:03:39,648 --> 00:03:41,646
Jest jednak jeszcze jeden produkt

74
00:03:41,746 --> 00:03:43,942
choć w tym wypadku poprawniej byłoby 

75
00:03:44,042 --> 00:03:45,791
go nazwać produktem ubocznym.

76
00:03:45,952 --> 00:03:46,972
To tlen.

77
00:03:47,072 --> 00:03:49,862
Roślina wydziela go do otoczenia, bo jest jej

78
00:03:49,962 --> 00:03:51,933
w tym momencie niepotrzebny.

79
00:03:52,448 --> 00:03:55,260
Nie zauważysz jego wydzielania u kwiatka 

80
00:03:55,360 --> 00:03:57,564
stojącego na oknie, jeśli jednak 

81
00:03:57,664 --> 00:04:00,147
masz akwarium, możesz obserwować małe

82
00:04:00,247 --> 00:04:03,199
pęcherzyki gazu na listkach roślin wodnych.

83
00:04:04,224 --> 00:04:06,766
Organizmy samożywne nazywamy inaczej

84
00:04:06,866 --> 00:04:09,862
autotrofami, zaś proces wytwarzania pokarmu

85
00:04:09,962 --> 00:04:13,440
przez rośliny przy udziale światła - fotosyntezą.

86
00:04:13,696 --> 00:04:16,512
Od greckich słów: "phos", czyli światło

87
00:04:16,768 --> 00:04:19,327
i "sinthese", co oznacza tworzenie.

88
00:04:24,447 --> 00:04:25,814
Zaraz... zaraz...

89
00:04:25,983 --> 00:04:28,484
Z naszych dotychczasowych rozważań

90
00:04:28,584 --> 00:04:31,561
można by wyciągnąć wniosek, że mając wodę

91
00:04:31,661 --> 00:04:34,563
i dwutlenek węgla oraz dostęp do światła

92
00:04:34,663 --> 00:04:37,640
my też moglibyśmy sami wytwarzać jedzonko

93
00:04:37,740 --> 00:04:40,317
a przecież wiemy, że to niemożliwe.

94
00:04:40,831 --> 00:04:43,380
Dostęp do wody, powietrza i światła 

95
00:04:43,480 --> 00:04:46,462
ma większość organizmów na naszej planecie

96
00:04:46,719 --> 00:04:49,480
a jednak samożywność dotyczy głównie

97
00:04:49,580 --> 00:04:51,326
choć nie tylko, roślin.

98
00:04:51,839 --> 00:04:54,553
Muszą więc one mieć coś, czego nie mają

99
00:04:54,653 --> 00:04:56,446
 inne organizmy, w tym my.

100
00:04:57,215 --> 00:04:59,521
Coś, co pozwala im przeprowadzić

101
00:04:59,621 --> 00:05:02,590
tylko z pozoru prosty proces fotosyntezy.

102
00:05:03,103 --> 00:05:05,663
Co jest charakterystycznego dla roślin?

103
00:05:06,431 --> 00:05:08,754
Są zielone. No właśnie!

104
00:05:08,991 --> 00:05:11,837
I to ten zielony barwnik, zwany chlorofilem

105
00:05:11,937 --> 00:05:14,464
jest niezbędny, aby rośliny mogły same 

106
00:05:14,564 --> 00:05:16,669
wytwarzać dla siebie pożywienie.

107
00:05:17,951 --> 00:05:21,458
Powiesz: żaba też jest zielona, a jeść musi.

108
00:05:21,791 --> 00:05:24,949
Tak, zielona jest, ale to już całkiem inny 

109
00:05:25,049 --> 00:05:28,381
zielony barwnik, nie mający takich właściwości

110
00:05:28,481 --> 00:05:29,550
 jak chlorofil.

111
00:05:32,799 --> 00:05:34,857
Znamy już teoretyczne podstawy

112
00:05:34,957 --> 00:05:36,382
 procesu fotosyntezy.

113
00:05:36,639 --> 00:05:38,175
Czas na trochę praktyki.

114
00:05:38,576 --> 00:05:40,937
Podejrzmy więc roślinki przy pracy

115
00:05:41,037 --> 00:05:44,058
i sprawdźmy doświadczalnie, od czego zależy 

116
00:05:44,158 --> 00:05:45,597
szybkość fotosyntezy.

117
00:05:45,855 --> 00:05:49,439
Potrzebne nam będą 3 ponumerowane butelki

118
00:05:49,555 --> 00:05:51,674
3 pędy moczarki kanadyjskiej 

119
00:05:51,774 --> 00:05:53,619
w miarę podobnej długości 

120
00:05:53,719 --> 00:05:55,838
woda o temperaturze pokojowej

121
00:05:56,095 --> 00:05:59,167
woda podgrzana do 50 stopni Celsjusza

122
00:05:59,466 --> 00:06:01,569
i woda ochłodzona w lodówce.

123
00:06:02,121 --> 00:06:04,095
Do każdej z butelek wkładamy 

124
00:06:04,195 --> 00:06:06,029
taki sam fragment moczarki.

125
00:06:06,335 --> 00:06:08,895
Do pierwszej wlewamy wodę z lodówki

126
00:06:09,151 --> 00:06:11,905
do drugiej - wodę o temperaturze pokojowej

127
00:06:12,005 --> 00:06:13,758
a do trzeciej tę podgrzaną.

128
00:06:14,101 --> 00:06:16,270
Butelki umieszczamy przy oknie 

129
00:06:16,370 --> 00:06:18,110
lub innym źródle światła.

130
00:06:19,391 --> 00:06:20,977
Po 10 minutach sprawdzamy 

131
00:06:21,077 --> 00:06:23,230
co się dzieje z naszymi moczarkami.

132
00:06:23,999 --> 00:06:26,722
W drugiej butelce widzimy odrywające się

133
00:06:26,822 --> 00:06:29,426
od liści i unoszące się na powierzchnię

134
00:06:29,526 --> 00:06:30,654
 pęcherzyki gazu.

135
00:06:31,167 --> 00:06:33,471
Brak ich w butelkach 1 i 3.

136
00:06:34,495 --> 00:06:37,055
Wydzielany przez moczarkę w butelce 2 gaz

137
00:06:37,311 --> 00:06:40,383
to tlen będący produktem fotosyntezy.

138
00:06:40,639 --> 00:06:43,568
Możemy więc wyciągnąć wniosek, że szybkość

139
00:06:43,668 --> 00:06:46,526
procesu fotosyntezy zależy od temperatury

140
00:06:47,039 --> 00:06:49,293
przy czym ani zimna, ani podgrzana woda

141
00:06:49,393 --> 00:06:50,413
mu nie służą.

142
00:06:50,623 --> 00:06:52,490
W naszym doświadczeniu moczarka 

143
00:06:52,590 --> 00:06:55,235
najlepiej czuła się w temperaturze pokojowej.

144
00:06:55,999 --> 00:06:58,837
W naszej strefie klimatycznej fotosynteza

145
00:06:58,937 --> 00:07:01,584
najintensywniej przebiega w przedziale 

146
00:07:01,684 --> 00:07:03,677
od 20 do 30 stopni Celsjusza.

147
00:07:05,727 --> 00:07:08,759
Jeśli oglądasz uważnie, na pewno bez problemu

148
00:07:08,859 --> 00:07:11,841
odpowiesz na pytanie: Jak nazywa się barwnik 

149
00:07:11,941 --> 00:07:13,827
wykorzystywany przez rośliny 

150
00:07:13,927 --> 00:07:15,452
w procesie fotosyntezy?

151
00:07:19,039 --> 00:07:20,804
Jasne, chlorofil.

152
00:07:22,623 --> 00:07:24,589
To wymień jeszcze trzy składniki

153
00:07:24,689 --> 00:07:26,718
niezbędne w procesie fotosyntezy.

154
00:07:30,047 --> 00:07:34,118
Światło, woda i ditlenek węgla. Brawo!

155
00:07:39,119 --> 00:07:43,103
W procesie fotosyntezy, z wody i ditlenku węgla

156
00:07:43,359 --> 00:07:47,199
pod wpływem światła powstaje glukoza i tlen.

157
00:07:47,711 --> 00:07:48,979
Proces ten przebiega 

158
00:07:49,079 --> 00:07:51,038
przy udziale energii słonecznej.

159
00:07:51,551 --> 00:07:54,195
Substancje organiczne wytworzone podczas

160
00:07:54,295 --> 00:07:56,670
fotosyntezy, są pokarmem dla roślin.

161
00:07:57,695 --> 00:07:59,972
Fotosynteza jest przeprowadzana 

162
00:08:00,072 --> 00:08:02,008
przez organizmy zawierające 

163
00:08:02,108 --> 00:08:04,094
zielony barwnik - chlorofil.

164
00:08:07,167 --> 00:08:10,194
Po obejrzeniu tego filmu wyjdź na słońce.

165
00:08:10,367 --> 00:08:12,920
Może się nim nie pożywisz, ale na pewno

166
00:08:13,020 --> 00:08:15,240
naładujesz swoje mentalne baterie.

167
00:08:15,359 --> 00:08:18,253
Tylko przedtem daj nam łapkę w górę.