1
00:00:01,024 --> 00:00:02,894
Czy wiesz, że istnieją wirusy 

2
00:00:02,994 --> 00:00:04,608
większe od wielu bakterii?

3
00:00:05,120 --> 00:00:08,448
Mowa o mimiwirusach, które infekują ameby.

4
00:00:08,960 --> 00:00:10,891
Największy znany wirus tego typu 

5
00:00:10,991 --> 00:00:12,452
można zobaczyć pod zwykłym

6
00:00:12,552 --> 00:00:14,214
optycznym mikroskopem.

7
00:00:14,592 --> 00:00:16,868
Ten mimiwirus jest tak ogromny 

8
00:00:16,968 --> 00:00:18,943
że posiada własnego wirusa.

9
00:00:19,488 --> 00:00:22,927
Niewielki, zaledwie 50 nm Sputnik

10
00:00:23,142 --> 00:00:26,600
wnika w jego struktury i byłby dla swojego 

11
00:00:26,700 --> 00:00:29,456
gospodarza zabójczy, gdyby nie fakt

12
00:00:29,556 --> 00:00:31,301
że wirusy nie są żywe.

13
00:00:31,744 --> 00:00:33,024
Ale czy na pewno?

14
00:00:33,217 --> 00:00:35,933
O tej i innych zagadkach wirusów

15
00:00:36,033 --> 00:00:38,058
opowiem Ci w tej lekcji.

16
00:00:49,387 --> 00:00:51,897
Czy drewniany samochodzik jest żywy

17
00:00:51,997 --> 00:00:52,825
 czy martwy?

18
00:00:53,504 --> 00:00:56,198
Co za pytanie! Jasne, że martwy.

19
00:00:56,576 --> 00:00:59,136
A mruczący kotek? Żywy!

20
00:00:59,637 --> 00:01:01,184
Skąd wiesz, że żywy?

21
00:01:01,696 --> 00:01:04,513
Bo mruczy, bawi się piłeczką, a może nawet 

22
00:01:04,613 --> 00:01:07,296
Cię ofuknie, gdy spróbujesz mu ją zabrać.

23
00:01:07,584 --> 00:01:09,707
Ale tak serio, co świadczy o tym

24
00:01:09,807 --> 00:01:10,911
że coś jest żywe?

25
00:01:11,680 --> 00:01:15,008
Naukowcy długo zastanawiali się nad definicją

26
00:01:15,264 --> 00:01:18,287
i wymyślili, że istoty żywe, to takie

27
00:01:18,387 --> 00:01:22,248
które składają się z komórek (choćby jednej)

28
00:01:22,348 --> 00:01:25,296
reagują na zmiany w swoim środowisku

29
00:01:25,396 --> 00:01:28,026
są zdolne do wzrostu i ruchu i utrzymują

30
00:01:28,126 --> 00:01:30,877
stabilne środowisko wewnętrzne.

31
00:01:31,136 --> 00:01:34,016
To znaczy, że na przykład umieją się naprawić

32
00:01:34,116 --> 00:01:35,564
gdy zostaną uszkodzone.

33
00:01:36,000 --> 00:01:38,449
Potrafią się też powielać, czyli tworzyć 

34
00:01:38,549 --> 00:01:41,119
kolejne pokolenia podobnych sobie stworzeń

35
00:01:41,324 --> 00:01:44,581
a z czasem zmieniać się tak, by jak najlepiej

36
00:01:44,681 --> 00:01:46,933
 przystosowywać się do otoczenia

37
00:01:47,033 --> 00:01:48,256
w którym żyją.

38
00:01:48,544 --> 00:01:50,080
Porządna definicja.

39
00:01:50,592 --> 00:01:53,271
Gdy coś ma wszystkie wymienione cechy

40
00:01:53,371 --> 00:01:54,943
z pewnością jest żywe.

41
00:01:55,456 --> 00:01:57,760
Gdy którejś mu brakuje - martwe.

42
00:01:58,425 --> 00:01:59,708
A potem...

43
00:01:59,808 --> 00:02:01,088
odkryto wirusy.

44
00:02:01,856 --> 00:02:04,416
I naukowa wiedza stanęła na głowie

45
00:02:04,642 --> 00:02:07,731
bo według definicji są to twory martwe.

46
00:02:08,000 --> 00:02:09,792
Nie są zbudowane z komórek.

47
00:02:10,304 --> 00:02:12,864
Nie potrafią rosnąć ani się poruszać.

48
00:02:13,376 --> 00:02:14,487
Nie oddychają 

49
00:02:14,622 --> 00:02:17,049
ani nie pozyskują energii z pożywienia.

50
00:02:17,472 --> 00:02:18,993
Jednym słowem, samodzielnie 

51
00:02:19,093 --> 00:02:21,972
nie przeprowadzają żadnych funkcji życiowych.

52
00:02:22,242 --> 00:02:24,066
Bez gospodarza są to jedynie 

53
00:02:24,166 --> 00:02:25,990
pakiety związków chemicznych.

54
00:02:26,145 --> 00:02:27,165
Jakich?

55
00:02:27,456 --> 00:02:29,380
Dowiesz się z innych naszych filmów 

56
00:02:29,480 --> 00:02:30,527
z biologii i chemii.

57
00:02:31,022 --> 00:02:34,364
Nic dziwnego, że naukowiec, który pierwszy 

58
00:02:34,464 --> 00:02:37,555
wyizolował i oczyścił wirusa mozaiki tytoniu

59
00:02:37,655 --> 00:02:40,383
i pokazał, że wirus ten poza organizmem

60
00:02:40,483 --> 00:02:42,776
gospodarza, czyli tytoniu właśnie

61
00:02:42,876 --> 00:02:45,024
występuje w postaci kryształków

62
00:02:45,124 --> 00:02:47,562
dostał za to nagrodę Nobla z chemii

63
00:02:47,662 --> 00:02:48,700
nie z medycyny.

64
00:02:49,121 --> 00:02:51,408
Wirusy mają jednak także cechy

65
00:02:51,508 --> 00:02:53,311
przynależne organizmom żywym

66
00:02:53,568 --> 00:02:54,848
chociaż tylko dwie.

67
00:02:55,616 --> 00:02:58,944
W organizmie gospodarza potrafią się powielać

68
00:02:59,200 --> 00:03:01,250
czyli produkować kolejne pokolenia

69
00:03:01,350 --> 00:03:02,783
podobnych sobie wirusów.

70
00:03:03,403 --> 00:03:05,977
I zmieniają się w odpowiedzi na zmiany 

71
00:03:06,077 --> 00:03:08,332
w środowisku, którym jest dla nich 

72
00:03:08,432 --> 00:03:10,266
głównie organizm gospodarza.

73
00:03:14,816 --> 00:03:17,701
Przyjrzyjmy się zatem tym dziwnym stworom

74
00:03:17,801 --> 00:03:20,328
z pogranicza tego, co żywe i martwe.

75
00:03:20,448 --> 00:03:22,320
Jako przykład możemy wziąć

76
00:03:22,420 --> 00:03:23,775
choćby wirus grypy.

77
00:03:24,024 --> 00:03:26,843
To mikroskopijny stwór o kulistym

78
00:03:26,943 --> 00:03:29,067
 lub jajowatym kształcie.

79
00:03:29,408 --> 00:03:32,345
Ma środek, w którym znajduje się informacja

80
00:03:32,445 --> 00:03:35,541
dzięki której się powiela i otoczkę, w której 

81
00:03:35,641 --> 00:03:37,208
znajdują się substancje 

82
00:03:37,308 --> 00:03:39,134
nadające mu indywidualność.

83
00:03:39,648 --> 00:03:41,732
Sporo wirusów tak wygląda.

84
00:03:41,952 --> 00:03:45,198
Są w zasadzie samopowielającą się informacją.

85
00:03:45,536 --> 00:03:48,864
Ważne zastrzeżenie: nie do końca "samo-".

86
00:03:49,514 --> 00:03:53,367
Do powielania się czyli stworzenia swoich kopii

87
00:03:53,467 --> 00:03:57,104
wirus potrzebuje gospodarza. Jakiejś komórki:

88
00:03:57,204 --> 00:03:59,977
 roślinnej, zwierzęcej, czy grzybowej.

89
00:04:00,128 --> 00:04:01,628
Można więc powiedzieć

90
00:04:01,728 --> 00:04:03,967
że są bezwzględnymi pasożytami.

91
00:04:04,480 --> 00:04:07,251
O pasożytnictwie jako sposobie na życie

92
00:04:07,351 --> 00:04:09,905
opowiadamy w innych naszych filmach.

93
00:04:10,368 --> 00:04:11,904
Żeby się reprodukować

94
00:04:12,160 --> 00:04:14,720
muszą wniknąć do komórki gospodarza.

95
00:04:15,232 --> 00:04:17,791
Tam zachowują się jak wirusy komputerowe.

96
00:04:18,303 --> 00:04:21,032
Hakują cały system i zmuszają tę komórkę

97
00:04:21,132 --> 00:04:23,166
by zamiast pracować dla siebie

98
00:04:23,423 --> 00:04:25,471
produkowała kopie agresora.

99
00:04:25,727 --> 00:04:28,417
Gdy wyprodukuje ich dostatecznie dużo

100
00:04:28,517 --> 00:04:30,490
zostaje zniszczona od środka

101
00:04:30,590 --> 00:04:33,822
a tysiące klonów wirusa rozprzestrzeniają się

102
00:04:33,922 --> 00:04:35,451
niczym pożar, atakując

103
00:04:35,551 --> 00:04:37,500
i niszcząc kolejne komórki.

104
00:04:38,200 --> 00:04:40,291
Nieciekawy los, prawda?

105
00:04:43,918 --> 00:04:46,245
Przed orzeszkiem poznaliśmy wirusa

106
00:04:46,345 --> 00:04:49,022
który towarzyszy nam od wieków - grypę.

107
00:04:49,279 --> 00:04:51,839
Ten wirus, a w zasadzie grupa wirusów

108
00:04:52,095 --> 00:04:54,060
przenosi się przez powietrze.

109
00:04:54,399 --> 00:04:56,959
Choremu wystarczy kichnąć lub kaszlnąć

110
00:04:57,215 --> 00:04:59,007
a nawet po prostu rozmawiać

111
00:04:59,263 --> 00:05:01,823
by wydalić z siebie cząstki wirusa

112
00:05:01,923 --> 00:05:04,532
które na drobniutkich kropelkach wody 

113
00:05:04,632 --> 00:05:07,680
w powietrzu docierają do kolejnych gospodarzy

114
00:05:07,780 --> 00:05:10,549
osiadając im na śluzówkach, czyli w nosie

115
00:05:10,649 --> 00:05:13,697
ustach czy oczach i przenikają do pierwszych 

116
00:05:13,797 --> 00:05:16,406
komórek, gdzie zaczynają się namnażać.

117
00:05:16,812 --> 00:05:18,639
Wirus grypy może też osiadać 

118
00:05:18,739 --> 00:05:21,422
na różnych przedmiotach, skąd kolejne osoby

119
00:05:21,522 --> 00:05:24,399
zbierają go za swoje ręce, na przykład pisząc 

120
00:05:24,499 --> 00:05:26,793
na okichanej wcześniej przez chorego 

121
00:05:26,893 --> 00:05:29,511
klawiaturze, czy trzymając się w autobusie

122
00:05:29,611 --> 00:05:31,582
poręczy, na którą ktoś wcześniej

123
00:05:31,682 --> 00:05:32,797
 wykaszlał wirusa.

124
00:05:33,131 --> 00:05:36,357
Z rąk wirusy można dostarczyć na śluzówki

125
00:05:36,457 --> 00:05:40,033
na przykład pocierając oczy czy wycierając nos

126
00:05:40,133 --> 00:05:42,800
ręką albo jedząc ciastko czy owoc.

127
00:05:43,295 --> 00:05:45,599
W podobny sposób przenosi się wiele wirusów.

128
00:05:45,855 --> 00:05:48,220
Między innymi odry, różyczki 

129
00:05:48,320 --> 00:05:51,338
wietrznej - jak sama nazwa wskazuje - ospy

130
00:05:51,473 --> 00:05:52,838
czy świnki.

131
00:05:53,023 --> 00:05:55,839
Masz pomysł, jak przerwać łańcuch transmisji

132
00:05:56,095 --> 00:05:57,631
i uniknąć zachorowania?

133
00:05:58,459 --> 00:06:01,979
Najprostszy sposób, to jak najczęściej myć ręce.

134
00:06:02,239 --> 00:06:04,889
W ten sposób zmyjesz wirusa, zanim niechcący

135
00:06:04,989 --> 00:06:07,210
przeniesiesz go do ust, czy na twarz.

136
00:06:07,615 --> 00:06:09,549
Inny, dobrze poznany w trakcie 

137
00:06:09,649 --> 00:06:11,853
pandemii koronawirusa sposób ochrony

138
00:06:11,953 --> 00:06:13,247
to noszenie maseczki.

139
00:06:13,759 --> 00:06:15,470
Chory ogranicza w ten sposób 

140
00:06:15,570 --> 00:06:17,342
wydalanie wirusów do otoczenia

141
00:06:17,448 --> 00:06:20,111
a zdrowi, w okresie zwiększonej liczby 

142
00:06:20,211 --> 00:06:22,754
zachorowań trudniej go łapią w sposób 

143
00:06:22,854 --> 00:06:24,891
bezpośredni, czyli oddychając.

144
00:06:28,439 --> 00:06:31,474
Są wirusy, które przenoszą się inaczej.

145
00:06:31,679 --> 00:06:33,268
Do zakażenia potrzebny im 

146
00:06:33,368 --> 00:06:36,030
bezpośredni kontakt z kolejnym gospodarzem.

147
00:06:36,287 --> 00:06:39,541
Nośnikiem wirusa może być też krew albo ślina

148
00:06:39,641 --> 00:06:43,139
ale trzeba, by zetknęła się z krwią drugiej osoby

149
00:06:43,239 --> 00:06:45,245
choćby przez mikrozranienie.

150
00:06:45,503 --> 00:06:48,831
Tak przenosi się wirus HIV wywołujący AIDS

151
00:06:49,343 --> 00:06:51,740
oraz wirus wścieklizny czy wirus 

152
00:06:51,840 --> 00:06:54,558
zapalenia wątroby typu B, znanego też 

153
00:06:54,658 --> 00:06:57,278
pod nazwą żółtaczki zakaźnej typu B.

154
00:06:57,718 --> 00:07:00,955
W takich przypadkach trzeba unikać kontaktu 

155
00:07:01,055 --> 00:07:03,711
z krwią i innymi wydzielinami zakażonego 

156
00:07:03,811 --> 00:07:06,804
oraz dokładnie sterylizować wszelkiego rodzaju

157
00:07:06,904 --> 00:07:09,628
narzędzia używane na przykład do leczenia 

158
00:07:09,728 --> 00:07:12,452
zębów, wykonywania zabiegów chirurgicznych

159
00:07:12,552 --> 00:07:13,712
czy kosmetycznych.

160
00:07:14,687 --> 00:07:16,702
Jeszcze inne wirusy czyhają 

161
00:07:16,802 --> 00:07:19,947
na kolejnych gospodarzy w wodzie albo glebie

162
00:07:20,047 --> 00:07:23,390
do których trafiają z fekaliami, czyli z kupą.

163
00:07:23,903 --> 00:07:26,172
Picie brudnej wody albo jedzenie 

164
00:07:26,272 --> 00:07:28,561
brudnymi rękoma ułatwia transmisję

165
00:07:28,661 --> 00:07:31,231
takich chorób, jak żółtaczka pokarmowa

166
00:07:31,331 --> 00:07:32,987
czy polio, zwane inaczej 

167
00:07:33,087 --> 00:07:34,653
chorobą Heinego-Medina.

168
00:07:35,935 --> 00:07:37,703
Nie można zapomnieć o wirusach

169
00:07:37,803 --> 00:07:40,542
które do przenoszenia wykorzystują żywe istoty

170
00:07:40,642 --> 00:07:43,263
na przykład kleszcze albo komary.

171
00:07:43,465 --> 00:07:45,109
Same owady nie chorują

172
00:07:45,209 --> 00:07:48,035
ale gdy ukąszą człowieka, przekażą mu 

173
00:07:48,135 --> 00:07:50,730
w swojej ślinie na przykład wirusa 

174
00:07:50,830 --> 00:07:52,963
kleszczowego zapalenia mózgu 

175
00:07:53,063 --> 00:07:54,630
albo żółtej gorączki.

176
00:07:58,463 --> 00:08:01,232
Jak widzisz, wirusy wykorzystują rozmaite

177
00:08:01,332 --> 00:08:04,051
sposoby, by opanować kolejnych gospodarzy

178
00:08:04,151 --> 00:08:06,320
i zmusić ich komórki do działania

179
00:08:06,420 --> 00:08:07,676
na korzyść intruza.

180
00:08:07,997 --> 00:08:10,611
Mimo tej różnorodności, przed wirusami 

181
00:08:10,711 --> 00:08:13,479
dobrze chroni przestrzeganie podstawowych 

182
00:08:13,579 --> 00:08:16,397
zasad higieny, które już tu wymienialiśmy.

183
00:08:17,151 --> 00:08:20,026
Jest jeszcze jedna bardzo skuteczna metoda

184
00:08:20,126 --> 00:08:22,324
profilaktyki zakażeń wirusowych. 

185
00:08:22,424 --> 00:08:24,045
To szczepienia ochronne.

186
00:08:24,319 --> 00:08:27,198
W Polsce dzieci szczepi się obowiązkowo

187
00:08:27,298 --> 00:08:30,352
przeciw takim chorobom wirusowym, jak odra

188
00:08:30,452 --> 00:08:33,870
świnka, różyczka, polio, biegunki rotawirusowe

189
00:08:33,970 --> 00:08:37,101
oraz wirusowe zapalenie wątroby typu B.

190
00:08:37,375 --> 00:08:40,576
Szczepienie pozwala uodpornić się na wirusa

191
00:08:40,676 --> 00:08:42,818
nie ryzykując ciężką chorobą.

192
00:08:47,615 --> 00:08:49,663
Wirusy nie są organizmami

193
00:08:49,919 --> 00:08:51,754
bo samodzielnie nie przeprowadzają

194
00:08:51,854 --> 00:08:53,246
żadnych funkcji życiowych.

195
00:08:53,759 --> 00:08:55,945
Potrafią jednak wykorzystywać komórki

196
00:08:56,045 --> 00:08:58,110
gospodarza, aby się w nich powielać

197
00:08:58,623 --> 00:09:01,183
i reagują zmianami na zmiany w środowisku.

198
00:09:01,673 --> 00:09:04,255
Wirusy mogą rozprzestrzeniać się 

199
00:09:04,355 --> 00:09:07,127
przez bezpośredni kontakt człowieka 

200
00:09:07,227 --> 00:09:10,079
z człowiekiem, krew i inne wydzieliny

201
00:09:10,179 --> 00:09:13,958
wodę i glebę, powietrze, przedmioty i zwierzęta.

202
00:09:14,495 --> 00:09:16,287
Nie chcesz złapać wirusa?

203
00:09:16,543 --> 00:09:19,422
Pamiętaj o podstawowych zasadach higieny.

204
00:09:19,615 --> 00:09:21,151
Często myj ręce.

205
00:09:21,251 --> 00:09:23,400
Kichaj w rękaw, nie w dłoń.

206
00:09:23,508 --> 00:09:27,041
Pij tylko sprawdzoną wodę i unikaj kontaktu

207
00:09:27,141 --> 00:09:29,590
z krwią i innymi wydzielinami.

208
00:09:32,671 --> 00:09:34,424
Mam nadzieję, że po tej lekcji 

209
00:09:34,524 --> 00:09:36,510
nabierzesz respektu przed wirusami.

210
00:09:36,767 --> 00:09:39,609
Ale nie bój się, możesz dać nam łapkę w górę

211
00:09:39,709 --> 00:09:41,630
bez obaw, że cię zawirusujemy.

212
00:09:41,887 --> 00:09:45,235
Do zobaczenia na pistacja.tv