1
00:00:01,024 --> 00:00:03,328
Zdarzyło ci się słyszeć o śluzowcach?

2
00:00:03,840 --> 00:00:05,888
Nie? Nic dziwnego.

3
00:00:06,400 --> 00:00:09,505
Te dość tajemnicze stworzenia łączą w sobie

4
00:00:09,531 --> 00:00:12,057
cechy roślin, grzybów i zwierząt.

5
00:00:12,800 --> 00:00:15,425
Na pewnym etapie życia tworzą złożone

6
00:00:15,451 --> 00:00:18,538
z pojedynczej komórki, lecz widoczne gołym okiem

7
00:00:18,564 --> 00:00:22,164
nawet kilkudziesięciocentymetrowej średnicy

8
00:00:22,190 --> 00:00:24,114
twory zwane śluźniami.

9
00:00:24,832 --> 00:00:27,997
Niektóre wyglądem mogą przypominać mózg.

10
00:00:28,023 --> 00:00:29,209
Nie od parady.

11
00:00:29,696 --> 00:00:32,512
Okazuje się, że choć śluzowce mózgu

12
00:00:32,768 --> 00:00:35,328
ani w ogóle układu nerwowego nie mają

13
00:00:35,584 --> 00:00:37,376
to umieją rozwiązywać łamigłówki

14
00:00:37,632 --> 00:00:40,448
albo pomagać projektować sieć metra.

15
00:00:41,216 --> 00:00:44,272
W metropolii Tokio wystarczyło wpuścić śluzowca

16
00:00:44,298 --> 00:00:46,239
do przestrzeni, w której wzajemne

17
00:00:46,265 --> 00:00:48,180
położenie miast i skupiska ludzi

18
00:00:48,206 --> 00:00:51,055
imitowały kupki śluzowcowego przysmaku

19
00:00:51,081 --> 00:00:52,472
płatków owsianych.

20
00:00:52,498 --> 00:00:54,558
Organizm w ciągu kilku dni

21
00:00:54,584 --> 00:00:58,137
wytworzył sieć rurek transportujących pokarm

22
00:00:58,368 --> 00:01:00,764
i okazało się, że biegły one najkrótszą

23
00:01:00,790 --> 00:01:02,976
możliwą drogą, pokrywając się z tym

24
00:01:03,002 --> 00:01:06,304
jak wcześniej zaprojektowano linie metra.

25
00:01:06,816 --> 00:01:09,216
Śluzowce robią to przy tym tanio, szybko

26
00:01:09,242 --> 00:01:10,681
i bez pomocy komputerów.

27
00:01:11,424 --> 00:01:14,005
Inżynierom pozostaje tylko przerysować

28
00:01:14,031 --> 00:01:16,314
układ transportowy śluźni na mapę

29
00:01:16,340 --> 00:01:18,105
i... sieć metra gotowa.

30
00:01:19,104 --> 00:01:20,952
W dzisiejszej lekcji opowiem Ci

31
00:01:20,978 --> 00:01:23,789
o przedstawicielach królestwa protistów.

32
00:01:35,232 --> 00:01:37,024
Jak zdefiniować protista?

33
00:01:37,792 --> 00:01:39,072
Przez wykluczenie.

34
00:01:39,584 --> 00:01:40,703
To znaczy?

35
00:01:41,120 --> 00:01:43,280
Po prostu bierzesz jakieś stworzenie

36
00:01:43,306 --> 00:01:44,985
i sprawdzasz, gdzie pasuje.

37
00:01:45,472 --> 00:01:48,950
Najpierw określasz, czy jego komórki mają jądro.

38
00:01:49,312 --> 00:01:51,528
Jeśli nie, to na pewno nie protist

39
00:01:51,554 --> 00:01:52,921
lecz jakaś bakteria.

40
00:01:53,664 --> 00:01:54,767
Jeśli jądro jest

41
00:01:54,793 --> 00:01:57,273
próbujesz przyporządkować organizm.

42
00:01:57,504 --> 00:01:59,040
Najpierw do roślin.

43
00:01:59,296 --> 00:02:01,088
Umie sam wytwarzać pokarm?

44
00:02:01,344 --> 00:02:02,856
Okej, umie.

45
00:02:03,136 --> 00:02:04,963
A ma tkanki i organy takie

46
00:02:04,989 --> 00:02:06,745
jak korzenie czy liście?

47
00:02:06,976 --> 00:02:08,963
Nie? To nie roślina.

48
00:02:09,280 --> 00:02:10,304
Szukasz dalej.

49
00:02:10,816 --> 00:02:13,382
Gdy już wyczerpiesz możliwości, a stworzenie

50
00:02:13,408 --> 00:02:15,424
za nic nie chce pasować do żadnej

51
00:02:15,450 --> 00:02:17,190
dużej grupy organizmów

52
00:02:17,472 --> 00:02:20,097
nie jest ani bakterią, ani grzybem

53
00:02:20,123 --> 00:02:22,361
ani zwierzęciem, ani rośliną

54
00:02:22,592 --> 00:02:24,640
to znaczy, że jest protistem.

55
00:02:25,664 --> 00:02:29,504
Do protistów zaliczamy ponad 200000 gatunków.

56
00:02:30,016 --> 00:02:31,301
Od jednokomórkowych

57
00:02:31,327 --> 00:02:33,625
po liczące tych komórek miliony.

58
00:02:34,112 --> 00:02:38,720
Mikroskopijne i dochodzące do 60 m długości.

59
00:02:39,488 --> 00:02:42,150
Takie, które same produkują sobie pokarm

60
00:02:42,304 --> 00:02:45,376
i takie, co się żywią innymi organizmami.

61
00:02:46,144 --> 00:02:49,216
Jednym słowem pełen wachlarz możliwości.

62
00:02:49,923 --> 00:02:51,573
Trudno znaleźć jakieś cechy

63
00:02:51,599 --> 00:02:53,515
obecne we wszystkich organizmach

64
00:02:53,541 --> 00:02:55,129
należących do tej grupy.

65
00:02:55,544 --> 00:02:56,675
Spróbujmy jednak.

66
00:02:56,896 --> 00:02:57,920
Po orzeszku.

67
00:03:01,248 --> 00:03:04,374
Protisty żyją w wodzie lub w jej pobliżu

68
00:03:04,576 --> 00:03:06,823
bo potrzebują stałej wilgoci.

69
00:03:07,136 --> 00:03:09,503
Oddychają całą powierzchnią ciała.

70
00:03:09,696 --> 00:03:12,412
Na ogół tlenowo, choć pasożyty

71
00:03:12,438 --> 00:03:14,494
przeszły na oddychanie beztlenowe

72
00:03:14,739 --> 00:03:17,249
gdyż we wnętrzu organizmu gospodarza

73
00:03:17,275 --> 00:03:19,474
zazwyczaj tlenu jest niewiele.

74
00:03:20,118 --> 00:03:21,705
Większość tych stworzeń

75
00:03:21,731 --> 00:03:23,801
to organizmy jednokomórkowe.

76
00:03:24,544 --> 00:03:27,360
W ich komórkach znajdziemy Już jednak jądro

77
00:03:27,616 --> 00:03:29,664
i inne skomplikowane struktury.

78
00:03:30,432 --> 00:03:32,480
Tym różnią się od bakterii

79
00:03:32,736 --> 00:03:34,968
o których mówiliśmy w innych filmach.

80
00:03:35,808 --> 00:03:38,880
Jeśli wśród tych struktur są chloroplasty

81
00:03:39,136 --> 00:03:41,834
to takie protisty, podobnie jak rośliny

82
00:03:41,860 --> 00:03:44,281
potrafią produkować własny pokarm.

83
00:03:44,768 --> 00:03:47,072
Są to protisty roślinopodobne.

84
00:03:47,584 --> 00:03:49,888
W większości są jednokomórkowe

85
00:03:50,144 --> 00:03:52,448
jak okrzemki czy eugleny

86
00:03:52,704 --> 00:03:54,496
zwane również klejnotkami.

87
00:03:55,520 --> 00:03:58,400
Te ostatnie to prawdziwe mistrzynie przemiany.

88
00:03:58,592 --> 00:04:01,145
Potrafią same produkować sobie jedzonko

89
00:04:01,171 --> 00:04:02,728
w procesie fotosyntezy,

90
00:04:02,754 --> 00:04:04,352
bo posiadają chlorofil.

91
00:04:04,378 --> 00:04:07,050
Gdy jednak światła brak, przerzucają się

92
00:04:07,076 --> 00:04:09,881
na zjadanie martwej materii organicznej.

93
00:04:10,368 --> 00:04:12,941
Umieją się poruszać dzięki elastycznej wici

94
00:04:12,967 --> 00:04:14,976
którą wykorzystują między innymi

95
00:04:15,002 --> 00:04:17,339
do przemieszczania się ku światłu

96
00:04:17,365 --> 00:04:19,746
które wyczuwają dzięki specjalnej

97
00:04:19,772 --> 00:04:23,423
plamce światłoczułej, określanej jako stigma.

98
00:04:24,191 --> 00:04:27,215
Takie proste jednokomórkowce rozmnażają się

99
00:04:27,241 --> 00:04:30,747
przez podział, jak bakterie, którymi się żywią.

100
00:04:31,871 --> 00:04:34,431
Eugleny mają do ruchu jedną witkę.

101
00:04:34,687 --> 00:04:36,489
Są jednak i takie protisty

102
00:04:36,515 --> 00:04:38,552
które postawiły na współpracę.

103
00:04:39,039 --> 00:04:40,435
Należy do nich toczek.

104
00:04:40,831 --> 00:04:43,686
Ten kulisty organizm o średnicy maksymalnie

105
00:04:43,712 --> 00:04:46,273
kilku milimetrów, Jest w zasadzie

106
00:04:46,299 --> 00:04:47,480
 kolonią komórek.

107
00:04:47,999 --> 00:04:49,920
Tworzą go tysiące protistów

108
00:04:49,966 --> 00:04:52,095
z których większość posiada dwie wici

109
00:04:52,351 --> 00:04:55,039
a ich synchroniczny niczym w tańcu ruch

110
00:04:55,065 --> 00:04:57,752
pozwala kolonii poruszać się w wodzie

111
00:04:57,983 --> 00:05:00,160
by na przykład namierzyć pożywienie.

112
00:05:00,799 --> 00:05:03,248
Toczki mogą rozmnażać się płciowo.

113
00:05:04,383 --> 00:05:06,269
Do tej grupy zaliczamy także

114
00:05:06,295 --> 00:05:08,342
wielkie glony - brunatnice.

115
00:05:08,991 --> 00:05:12,063
Te mogą osiągać i kilkanaście metrów długości.

116
00:05:12,575 --> 00:05:14,504
Często przypominają rośliny

117
00:05:14,530 --> 00:05:16,863
choć gdy przyjrzeć im się bliżej

118
00:05:16,889 --> 00:05:18,792
ich liście to nie liście

119
00:05:18,818 --> 00:05:20,550
korzenie to nie korzenie

120
00:05:20,576 --> 00:05:22,355
a łodygi nie są łodygami

121
00:05:22,381 --> 00:05:24,401
choć pełnią taką funkcję.

122
00:05:25,375 --> 00:05:28,379
Przykładem takiego roślinopodobnego protista

123
00:05:28,405 --> 00:05:30,520
jest nasz bałtycki morszczyn.

124
00:05:31,007 --> 00:05:33,696
On i jego koledzy - glony plechowe

125
00:05:33,722 --> 00:05:37,492
rozmnażają się zarówno płciowo jak i bezpłciowo

126
00:05:37,518 --> 00:05:40,760
przez zarodniki lub fragmentację plechy.

127
00:05:42,015 --> 00:05:44,287
Większość przedstawicieli protistów

128
00:05:44,313 --> 00:05:46,648
żywi się jednak innymi organizmami

129
00:05:46,879 --> 00:05:48,671
czyli jest heterotroficzna.

130
00:05:49,439 --> 00:05:52,127
O nich i o tym, jak zdobywają pożywienie

131
00:05:52,153 --> 00:05:53,200
po orzeszku.

132
00:05:57,119 --> 00:05:58,866
Zwierzęcopodobne protisty

133
00:05:58,892 --> 00:06:00,847
są na ogół jednokomórkowe.

134
00:06:01,215 --> 00:06:04,705
Zazwyczaj aktywnie poruszają się, wykorzystując

135
00:06:04,731 --> 00:06:07,551
do tego rzęski, wici albo nibynóżki.

136
00:06:08,127 --> 00:06:09,663
Żyjątka umykają w ten sposób

137
00:06:09,919 --> 00:06:13,270
przed zagrożeniem albo dążą ku pożywieniu.

138
00:06:14,015 --> 00:06:17,510
Wolnożyjące, ruchliwe protisty, jak orzęski

139
00:06:17,536 --> 00:06:20,127
pełzaki i bruzdnice, aktywnie polują

140
00:06:20,153 --> 00:06:22,575
na swoje ofiary: glony, bakterie

141
00:06:22,601 --> 00:06:24,440
 i inne protisty.

142
00:06:25,535 --> 00:06:27,248
Całkiem spora grupa protistów

143
00:06:27,274 --> 00:06:29,257
za środowisko życia wybrała sobie

144
00:06:29,283 --> 00:06:30,936
wnętrze innych organizmów

145
00:06:31,423 --> 00:06:34,751
zarówno roślin jak i zwierząt oraz ludzi.

146
00:06:35,519 --> 00:06:37,311
Część wywołuje groźne choroby.

147
00:06:37,823 --> 00:06:40,127
W tej grupie są zarodźce malarii

148
00:06:40,383 --> 00:06:43,455
które co roku uśmiercają ponad 600 tys. osób

149
00:06:43,967 --> 00:06:46,271
ameby wywołujące czerwonkę

150
00:06:46,527 --> 00:06:50,111
świdrowce, lamblie, rzęsistki i toksoplazmy.

151
00:06:50,879 --> 00:06:53,951
Drogi szerzenia się tych pasożytów są rozmaite

152
00:06:54,207 --> 00:06:57,023
ale sposoby zapobiegania zakażeniu - proste.

153
00:06:57,535 --> 00:07:00,806
Trzeba często myć ręce, zwłaszcza po kontakcie

154
00:07:00,832 --> 00:07:02,680
z ziemią I surowym mięsem.

155
00:07:02,911 --> 00:07:05,471
Dokładnie płukać warzywa i owoce.

156
00:07:05,727 --> 00:07:07,775
Nie pić wody z nieznanych źródeł.

157
00:07:08,287 --> 00:07:10,715
Chronić pożywienie przed dostępem much

158
00:07:11,103 --> 00:07:13,311
i regularnie sprzątać kocią kuwetę

159
00:07:13,337 --> 00:07:15,480
jeśli jesteś opiekunem Mruczka.

160
00:07:16,223 --> 00:07:17,500
Protisty wywołujące

161
00:07:17,526 --> 00:07:19,516
malarię i śpiączkę afrykańską

162
00:07:19,542 --> 00:07:21,624
żyją w cieplejszych klimatach

163
00:07:22,111 --> 00:07:23,818
więc ich profilaktyka obowiązuje

164
00:07:23,844 --> 00:07:25,976
tylko na wakacjach w ciepłych krajach.

165
00:07:26,638 --> 00:07:28,049
Trzeba wtedy chronić się

166
00:07:28,075 --> 00:07:30,072
przed ukąszeniami much i komarów

167
00:07:30,303 --> 00:07:32,644
nosząc zakrywające ciało ubranie

168
00:07:32,670 --> 00:07:34,424
i stosując repellenty.

169
00:07:35,935 --> 00:07:38,303
Z drugiej strony, protisty rezydujące

170
00:07:38,329 --> 00:07:41,336
w żołądkach przeżuwaczy, czy jelicie termitów

171
00:07:41,823 --> 00:07:44,368
pozwalają im trawić roślinną celulozę

172
00:07:44,394 --> 00:07:46,431
są więc nad wyraz pożyteczne

173
00:07:46,457 --> 00:07:48,275
a wręcz nieodzowne.

174
00:07:48,735 --> 00:07:52,063
Taka krowa jest domem dla milionów protistów

175
00:07:52,319 --> 00:07:55,032
a byle termit - dla setek tysięcy.

176
00:07:58,975 --> 00:08:00,629
Na szczęście wśród protistów

177
00:08:00,655 --> 00:08:02,072
przeważają ci dobrzey.

178
00:08:02,303 --> 00:08:04,460
To te istoty tworzą bazę pokarmową

179
00:08:04,486 --> 00:08:06,871
dla innych organizmów, w dużej części

180
00:08:06,897 --> 00:08:09,409
przykładając się do tworzenia materii

181
00:08:09,435 --> 00:08:11,497
w procesie fotosyntezy, a także

182
00:08:11,523 --> 00:08:13,625
r ozkładają organiczne szczątki

183
00:08:13,651 --> 00:08:16,177
by rośliny miały co czerpać z gleby.

184
00:08:16,639 --> 00:08:17,853
To protisty produkują

185
00:08:17,879 --> 00:08:20,248
niemal połowę tlenu na naszej planecie.

186
00:08:20,991 --> 00:08:24,094
Plechowate brunatnice są cennym nawozem

187
00:08:24,120 --> 00:08:26,904
i dostarczają agaru oraz karagenu

188
00:08:27,135 --> 00:08:29,951
zagęstników wykorzystywanych w opatrunkach

189
00:08:30,207 --> 00:08:32,255
i nadających kremowość lodom.

190
00:08:33,023 --> 00:08:35,839
Glony z tej grupy są często jadane w Azji.

191
00:08:36,607 --> 00:08:38,655
Protisty o twardych szkieletach

192
00:08:38,911 --> 00:08:42,156
takie, jak okrzemki, przez miliony lat tworzyły

193
00:08:42,182 --> 00:08:45,080
skały osadowe nazywane ziemią okrzemkową.

194
00:08:45,823 --> 00:08:48,383
Taka ziemia działa przeciwpasożytniczo

195
00:08:48,639 --> 00:08:51,199
i bakteriobójczo, Jest wykorzystywana

196
00:08:51,225 --> 00:08:53,967
w przemyśle, jako materiał odwadniający

197
00:08:53,993 --> 00:08:58,136
absorbujący, izolacyjny i ogniotrwały.

198
00:08:58,623 --> 00:09:00,406
Bez okrzemków pasty do zębów

199
00:09:00,432 --> 00:09:02,151
nie byłyby tak skuteczne.

200
00:09:02,719 --> 00:09:05,635
Z kolei pradawne algi to dzisiejsze złoża

201
00:09:05,661 --> 00:09:07,864
ropy naftowej i gazu ziemnego.

202
00:09:08,863 --> 00:09:11,455
Jeden z gatunków eugleny został niedawno

203
00:09:11,481 --> 00:09:14,216
zaakceptowany jako żywność dla ludzi.

204
00:09:14,751 --> 00:09:17,496
Podobno ma świetne właściwości odchudzające.

205
00:09:18,079 --> 00:09:20,641
Można ją dodawać do jogurtów, płatków

206
00:09:20,667 --> 00:09:22,030
i różnych napojów.

207
00:09:26,527 --> 00:09:29,087
Protisty są wszędzie. Nie wierzysz?

208
00:09:29,513 --> 00:09:31,239
Wyjdź przed dom po deszczu

209
00:09:31,265 --> 00:09:33,976
i nabierz do słoika trochę wody z kałuży.

210
00:09:34,207 --> 00:09:36,255
Żyje w niej mnóstwo tych stworzeń.

211
00:09:36,767 --> 00:09:38,144
tyle, że do ich zobaczenia

212
00:09:38,170 --> 00:09:39,984
potrzebny ci będzie mikroskop.

213
00:09:40,691 --> 00:09:43,040
Upuść kroplą takiej kałużowej wody

214
00:09:43,080 --> 00:09:44,574
na szkiełko podstawowe

215
00:09:44,959 --> 00:09:47,019
nakryj szkiełkiem nakrywkowym

216
00:09:47,115 --> 00:09:49,238
i włóż pod obiektyw mikroskopu.

217
00:09:49,619 --> 00:09:52,206
Zobaczysz tam obrazy podobne do tych.

218
00:09:53,022 --> 00:09:56,134
Jeśli dodasz do słoika liść albo drewienko

219
00:09:56,360 --> 00:09:59,903
i postawisz go na oknie, to wierz mi lub nie

220
00:10:00,086 --> 00:10:03,271
Właśnie udało ci się założyć hodowlę protistów.

221
00:10:07,701 --> 00:10:11,000
Protist to organizm, który nie jest ani bakterią

222
00:10:11,169 --> 00:10:14,432
ani grzybem, ani zwierzęciem, ani rośliną.

223
00:10:14,877 --> 00:10:18,118
Do protistów zaliczamy organizmy jednokomórkowe

224
00:10:18,222 --> 00:10:20,352
kolonijne i wielokomórkowe.

225
00:10:20,901 --> 00:10:23,717
Są wśród nich samożywne, czyli takie

226
00:10:23,743 --> 00:10:25,795
które same produkują sobie pokarm

227
00:10:26,035 --> 00:10:28,227
i cudzożywne, czyli takie

228
00:10:28,337 --> 00:10:30,624
które żywią się innymi organizmami.

229
00:10:31,050 --> 00:10:34,802
Drapieżne, saprofityczne i pasożytnicze.

230
00:10:37,916 --> 00:10:39,964
Protisty lubią współpracę.

231
00:10:40,102 --> 00:10:42,312
Ty też postaw na kooperację

232
00:10:42,338 --> 00:10:46,316
udostępniając nasz film koleżankom i kolegom.

233
00:10:46,342 --> 00:10:57,688
A my czekamy na Was na pistacja.tv