1
00:00:00,768 --> 00:00:04,164
Co by było, gdyby ktoś odkrył gdzieś na Ziemi

2
00:00:04,264 --> 00:00:06,538
żywe dinozaury? Nie było okazji

3
00:00:06,638 --> 00:00:09,448
by to sprawdzić, ale pewnie mielibyśmy

4
00:00:09,548 --> 00:00:11,029
medialne szaleństwo.

5
00:00:11,264 --> 00:00:14,749
Tymczasem wśród roślin takie 'dinozaury' są

6
00:00:14,849 --> 00:00:18,088
może nie powszechne, ale i nie unikalne.

7
00:00:18,688 --> 00:00:21,738
Zaliczamy do nich między innymi miłorzęby

8
00:00:21,838 --> 00:00:23,451
 czy sośnicę japońską.

9
00:00:23,808 --> 00:00:26,316
Nie tak dawno temu, bo pod koniec 

10
00:00:26,416 --> 00:00:28,949
ubiegłego wieku, odkryto kolejnego 

11
00:00:29,049 --> 00:00:32,159
roślinnego dinozaura - wolemię szlachetną.

12
00:00:32,512 --> 00:00:34,947
Te pradawne drzewa, choć mają szyszki

13
00:00:35,047 --> 00:00:38,218
jak świerk czy sosna, nie mają igieł

14
00:00:38,318 --> 00:00:40,678
lecz całkiem spore, wiecznie zielone

15
00:00:40,778 --> 00:00:43,463
liście, które mogą trwać na gałęziach 

16
00:00:43,563 --> 00:00:45,285
nawet i 20 lat.

17
00:00:45,824 --> 00:00:48,196
Dlaczego te żywe skamieniałości 

18
00:00:48,296 --> 00:00:49,483
są mało znane?

19
00:00:49,664 --> 00:00:52,480
Otóż w naturze zostało ich tak niewiele

20
00:00:52,736 --> 00:00:54,528
że miejsce ich występowania

21
00:00:54,784 --> 00:00:57,244
jest otoczone ścisłą tajemnicą.

22
00:00:57,344 --> 00:00:58,624
Top secret!

23
00:00:58,880 --> 00:01:01,952
W Polsce wolemie, oczywiście hodowlane

24
00:01:02,208 --> 00:01:03,958
Można podziwiać między innymi 

25
00:01:04,058 --> 00:01:06,048
w Ogrodzie Botanicznym w Powsinie.

26
00:01:06,676 --> 00:01:09,887
W tej lekcji dowiesz się o lepiej znanych

27
00:01:09,987 --> 00:01:12,910
drzewach, które mają igły albo szyszki

28
00:01:13,010 --> 00:01:14,551
albo jedne i drugie.

29
00:01:27,040 --> 00:01:28,320
Nagonasienne.

30
00:01:28,832 --> 00:01:30,624
Nago-nasienne...

31
00:01:30,880 --> 00:01:32,309
Nazwa zastanawiająca

32
00:01:32,409 --> 00:01:34,207
bo niby co z niej wynika?

33
00:01:35,092 --> 00:01:38,229
Że tak nazywane rośliny mają nagie nasiona?

34
00:01:38,614 --> 00:01:41,783
Kogoś, kto widział sosnę, świerk, albo nawet

35
00:01:41,883 --> 00:01:44,760
modrzew, takie wyjaśnienie nie przekonuje.

36
00:01:44,960 --> 00:01:47,264
Przecież wiadomo, że te drzewa mają szyszki

37
00:01:47,520 --> 00:01:49,568
i to w nich są nasiona.

38
00:01:50,336 --> 00:01:53,152
Okej. Najpierw rozgryźmy same nasiona.

39
00:01:53,408 --> 00:01:55,200
Choć może nie dosłownie...

40
00:01:55,775 --> 00:01:57,104
Co to za twór?

41
00:01:57,504 --> 00:02:00,832
Można powiedzieć, że u roślin nasiona są tym

42
00:02:01,088 --> 00:02:03,427
czym u bakterii przetrwalniki.

43
00:02:03,904 --> 00:02:06,751
Pozwalają przetrwać niekorzystne warunki

44
00:02:06,851 --> 00:02:09,648
środowiska i dopiero, gdy natura sprzyja

45
00:02:09,748 --> 00:02:11,654
wykiełkować w nową roślinę.

46
00:02:11,840 --> 00:02:14,496
Nasiona zawierają substancje zapasowe

47
00:02:14,596 --> 00:02:17,129
które młodziutki kiełek wykorzystuje

48
00:02:17,229 --> 00:02:19,542
zanim na dobre zakotwiczy w ziemi

49
00:02:19,642 --> 00:02:22,540
skąd czerpać będzie wodę i sole mineralne

50
00:02:22,640 --> 00:02:24,638
już do końca swojego żywota.

51
00:02:25,408 --> 00:02:27,206
Nasiona uniezależniły też 

52
00:02:27,306 --> 00:02:29,247
proces zapłodnienia od wody.

53
00:02:29,760 --> 00:02:32,576
W przeciwieństwie do mchów czy paprotników

54
00:02:32,832 --> 00:02:34,642
Męski pyłek może wniknąć 

55
00:02:34,742 --> 00:02:37,445
do żeńskiej komórki jajowej na sucho.

56
00:02:37,952 --> 00:02:39,502
I to znacznie poszerzyło 

57
00:02:39,602 --> 00:02:41,280
zasięg występowania roślin.

58
00:02:41,736 --> 00:02:44,138
Wielu przedstawicieli nagonasiennych 

59
00:02:44,238 --> 00:02:46,571
wybrało sobie za miejsce do życia

60
00:02:46,671 --> 00:02:49,403
tereny półpustynne i pustynne.

61
00:02:49,728 --> 00:02:52,478
Określenie "nagonasienne" oznacza po prostu

62
00:02:52,578 --> 00:02:56,077
że nasiona mają o wiele mniej osłonek, niż te

63
00:02:56,177 --> 00:02:58,258
wytwarzane przez rośliny zwane

64
00:02:58,358 --> 00:03:01,457
okrytonasiennymi, ale o nich opowiemy więcej

65
00:03:01,557 --> 00:03:03,761
w innych filmach tej playlisty.

66
00:03:04,320 --> 00:03:06,112
A skąd się biorą nasiona?

67
00:03:06,880 --> 00:03:09,696
Otóż rośliny z tej grupy nie mają kwiatów

68
00:03:09,952 --> 00:03:13,255
ale na czubkach ich młodych pędów znajdziesz

69
00:03:13,355 --> 00:03:15,514
twory, które je przypominają.

70
00:03:16,171 --> 00:03:19,373
Osobno występują przy tym końcówki męskie

71
00:03:19,549 --> 00:03:21,928
wytwarzające pyłek, i żeńskie

72
00:03:22,028 --> 00:03:24,239
produkujące komórki jajowe.

73
00:03:24,800 --> 00:03:26,549
Oba typy organów rozrodczych 

74
00:03:26,649 --> 00:03:28,895
mogą pojawić się na tym samym drzewie

75
00:03:29,152 --> 00:03:32,224
jak u naszej sosny, świerka, czy jodły

76
00:03:32,736 --> 00:03:36,454
albo osobniki żeńskie i męskie rosną osobno.

77
00:03:36,832 --> 00:03:40,216
W drugim przypadku mówimy o dwupienności.

78
00:03:41,017 --> 00:03:44,094
Do dwupiennych zaliczamy między innymi 

79
00:03:44,194 --> 00:03:46,901
miłorzęby, sagowce i znane ci może 

80
00:03:47,001 --> 00:03:48,875
z parków lub lasów cisy.

81
00:03:49,376 --> 00:03:51,487
Z popularnymi przedstawicielami 

82
00:03:51,587 --> 00:03:54,239
nagonasiennych zapoznam Cię po orzeszku.

83
00:03:57,056 --> 00:04:00,346
Żeby zobaczyć roślinę, wystarczy spojrzeć 

84
00:04:00,446 --> 00:04:04,004
na parapet, balkon, albo przez okno na trawnik

85
00:04:04,104 --> 00:04:06,390
ale żeby zobaczyć nagonasienne

86
00:04:06,490 --> 00:04:09,382
w zasadzie trzeba się wybrać do lasu.

87
00:04:09,721 --> 00:04:13,019
Wśród tych roślin przeważają bowiem drzewa

88
00:04:13,119 --> 00:04:16,207
i wysokie krzewy, a większość ma gałęzie

89
00:04:16,307 --> 00:04:17,691
wyposażone w igły.

90
00:04:18,047 --> 00:04:20,416
W naszym kraju najbardziej typowi 

91
00:04:20,516 --> 00:04:22,195
przedstawiciele tej grupy

92
00:04:22,295 --> 00:04:24,095
to sosny, świerki i jodły.

93
00:04:24,447 --> 00:04:27,688
Te dwa ostatnie gatunki masz szansę nie tylko

94
00:04:27,788 --> 00:04:30,101
oglądać, ale też wąchać i dotykać

95
00:04:30,201 --> 00:04:33,246
przynajmniej raz w roku, na Boże Narodzenie

96
00:04:33,346 --> 00:04:35,636
bo to najpopularniejsze choinki.

97
00:04:36,223 --> 00:04:38,015
Jak zatem wygląda świerk?

98
00:04:38,488 --> 00:04:41,003
Cóż, ma mocny pień, pokryty grubą

99
00:04:41,103 --> 00:04:43,879
głęboko spękaną korą i liczne gałęzie

100
00:04:43,979 --> 00:04:47,144
wyrastające z niego w tak zwanych okółkach

101
00:04:47,244 --> 00:04:49,837
czyli po kilka na jednym poziomie.

102
00:04:50,047 --> 00:04:52,741
W ziemi utrzymuje go dość płytki system

103
00:04:52,841 --> 00:04:55,626
korzeniowy, który - podobnie jak u innych

104
00:04:55,726 --> 00:04:58,511
roślin z tej grupy - blisko współpracuje 

105
00:04:58,611 --> 00:05:01,396
z grzybami, dzięki którym może dostarczać

106
00:05:01,496 --> 00:05:04,260
roślinie więcej wody i soli mineralnych.

107
00:05:04,639 --> 00:05:07,534
Na gałęziach szczotkowo wyrastają pojedyncze

108
00:05:07,634 --> 00:05:09,289
wąskie, kłujące igły.

109
00:05:09,401 --> 00:05:13,087
Świerk ma długie szyszki, które zwisają z gałęzi

110
00:05:13,343 --> 00:05:16,077
i jesienią opadają w całości na ziemię.

111
00:05:16,415 --> 00:05:18,910
Zawarte w nich nasiona wypadają 

112
00:05:19,010 --> 00:05:21,773
pod wpływem naprzemiennego działania

113
00:05:21,873 --> 00:05:24,795
ciepła słońca, wilgoci, mrozu i wiatru

114
00:05:24,895 --> 00:05:26,992
co rozluźnia łuski szyszek.

115
00:05:27,423 --> 00:05:30,239
Na pierwszy rzut oka podobnie wygląda jodła.

116
00:05:30,751 --> 00:05:33,627
Jej igły są jednak płaskie i nie kłują

117
00:05:33,727 --> 00:05:36,679
a na gałęziach wyrastają grzebieniasto.

118
00:05:36,895 --> 00:05:39,711
Te 2 drzewa najłatwiej odróżnić po szyszkach

119
00:05:39,967 --> 00:05:42,527
które u jodły rosną pionowo w górę

120
00:05:42,783 --> 00:05:45,087
a gdy dojrzeją, same się rozpadają

121
00:05:45,187 --> 00:05:46,798
uwalniając nasiona.

122
00:05:47,903 --> 00:05:50,975
Pospolitym drzewem iglastym jest też sosna.

123
00:05:51,487 --> 00:05:53,511
Jej pokrój nie jest tak regularny

124
00:05:53,611 --> 00:05:55,427
jak u świerka czy jodły.

125
00:05:55,839 --> 00:05:57,965
Korona wygląda trochę jak chmurka 

126
00:05:58,065 --> 00:05:59,423
na długim, nagim pniu.

127
00:05:59,679 --> 00:06:03,460
Gałęzie są bardziej poskręcane, a igły długie

128
00:06:03,560 --> 00:06:06,269
nawet do 45 cm i zwykle osadzone 

129
00:06:06,369 --> 00:06:09,333
na gałęziach w kępkach po dwie, trzy

130
00:06:09,433 --> 00:06:13,079
lub pięć sztuk, co pozwala rozróżnić gatunki

131
00:06:13,179 --> 00:06:16,314
tych drzew, choć trafiają się i sosny 

132
00:06:16,414 --> 00:06:18,237
o pojedynczych igłach.

133
00:06:18,879 --> 00:06:21,439
Szyszki sosen są krótkie i pękate.

134
00:06:21,695 --> 00:06:24,514
To przysmak wielu ssaków i ptaków.

135
00:06:24,767 --> 00:06:27,149
Więcej o tym, co jeszcze pozyskujemy 

136
00:06:27,249 --> 00:06:30,662
z roślin nagonasiennych, po orzeszku.

137
00:06:33,976 --> 00:06:36,626
Drzewa iglaste stanowią dużą część 

138
00:06:36,726 --> 00:06:39,172
drzewostanu klimatu umiarkowanego

139
00:06:39,272 --> 00:06:42,154
czyli takiego, jaki panuje i w Polsce.

140
00:06:42,431 --> 00:06:45,723
Oczyszczają powietrze i wzbogacają je w tlen

141
00:06:45,823 --> 00:06:48,175
poprawiając mikroklimat w miejscach

142
00:06:48,275 --> 00:06:49,499
gdzie rosną.

143
00:06:49,599 --> 00:06:53,039
Stanowią też siedliska życia licznych gatunków

144
00:06:53,139 --> 00:06:55,998
ptaków i ssaków, będąc dla nich źródłem

145
00:06:56,098 --> 00:06:58,020
pożywienia i schronieniem.

146
00:06:58,120 --> 00:07:00,607
Takie gatunki, jak kosodrzewina

147
00:07:00,863 --> 00:07:02,655
umacniają górskie zbocza

148
00:07:02,775 --> 00:07:06,233
chroniąc doliny przed lawinami i osuwiskami.

149
00:07:06,751 --> 00:07:09,916
My wykorzystujemy ich drewno do produkcji

150
00:07:10,016 --> 00:07:12,660
papieru, mebli, podłóg i elementów 

151
00:07:12,760 --> 00:07:14,934
konstrukcyjnych, bez których 

152
00:07:15,034 --> 00:07:16,317
nie byłoby domów.

153
00:07:16,735 --> 00:07:20,447
To one są źródłem terpentyny, smoły, żywic

154
00:07:20,547 --> 00:07:24,259
czy olejków eterycznych o pięknym zapachu.

155
00:07:24,671 --> 00:07:27,487
Drzewo cedrowe nie tylko pięknie pachnie

156
00:07:27,743 --> 00:07:30,815
ale do tego ma właściwości odstraszające mole.

157
00:07:31,071 --> 00:07:33,631
Robi się więc niego szafy i komody.

158
00:07:34,185 --> 00:07:37,622
Z iglastych pozyskuje się surowce do wyrobu

159
00:07:37,722 --> 00:07:40,379
mydła, lakierów do paznokci, gumy 

160
00:07:40,479 --> 00:07:42,780
oraz instrumentów muzycznych.

161
00:07:43,615 --> 00:07:45,663
Zjadamy też je ze smakiem.

162
00:07:45,919 --> 00:07:48,416
Można tu wspomnieć o orzeszkach pinii

163
00:07:48,516 --> 00:07:50,081
czy araukarii.

164
00:07:50,271 --> 00:07:52,881
Pożywne i bogate w witaminy są też 

165
00:07:52,981 --> 00:07:55,135
młode pędy sosny czy świerka.

166
00:07:55,620 --> 00:07:57,510
Wiele roślin nagonasiennych 

167
00:07:57,610 --> 00:07:59,430
ma też znaczenie lecznicze.

168
00:07:59,530 --> 00:08:02,631
Igły sosny i świerka wykorzystuje się 

169
00:08:02,731 --> 00:08:06,445
w inhalacjach do leczenia kaszlu i bólu gardła

170
00:08:06,545 --> 00:08:09,928
bo działają rozgrzewająco, przeciwzapalnie

171
00:08:10,028 --> 00:08:13,212
niszczą mikroby i ułatwiają oddychanie.

172
00:08:13,582 --> 00:08:16,544
Z kory cisu wytwarza się leki na raka.

173
00:08:16,895 --> 00:08:19,711
Owoce jałowca wspomagają trawienie

174
00:08:19,967 --> 00:08:22,643
a miłorząb ponoć poprawia pamięć.

175
00:08:23,124 --> 00:08:26,101
Zmielone korzenie sagowca, po zaparzeniu

176
00:08:26,201 --> 00:08:28,220
łagodzą reumatyzm, a nasiona

177
00:08:28,320 --> 00:08:30,086
pomagają w nadciśnieniu.

178
00:08:32,969 --> 00:08:35,489
Przed orzeszkiem opowiadałam o znaczeniu

179
00:08:35,589 --> 00:08:37,787
roślin nagonasiennych w przyrodzie.

180
00:08:37,932 --> 00:08:40,100
Wymieniłam tam również gatunki 

181
00:08:40,200 --> 00:08:42,103
dla naszego kraju egzotyczne

182
00:08:42,203 --> 00:08:44,013
jak miłorząb czy sagowiec.

183
00:08:44,287 --> 00:08:46,335
Choć pochodzą z tej samej rodziny

184
00:08:46,464 --> 00:08:48,962
nie przypominają one naszych iglaków.

185
00:08:49,151 --> 00:08:50,431
Weźmy miłorząb.

186
00:08:50,687 --> 00:08:52,991
Ma na gałęziach całkiem spore liście

187
00:08:53,503 --> 00:08:56,319
ale czy wiesz, że to w zasadzie igły?

188
00:08:57,087 --> 00:09:00,076
Igły, nie igły, ale zachowują się jak liście

189
00:09:00,176 --> 00:09:01,438
bo na zimę opadają.

190
00:09:01,951 --> 00:09:04,767
Co ciekawe, wśród dumnych posiadaczy igieł

191
00:09:05,023 --> 00:09:08,352
Są też tacy, którzy swoje zrzucają co jesień

192
00:09:08,452 --> 00:09:10,963
jakby byli brzozą czy kasztanowcem

193
00:09:11,063 --> 00:09:13,651
zimą stoją po lasach zupełnie goli 

194
00:09:13,751 --> 00:09:16,542
a na wiosnę... wypuszczają nowe igły.

195
00:09:17,073 --> 00:09:20,127
Oprócz modrzewi postępują tak cypryśniki

196
00:09:20,383 --> 00:09:23,749
oraz kilku ich mniej znanych, azjatyckich 

197
00:09:23,849 --> 00:09:26,677
kuzynów: wyżłop, modrzewnik chiński 

198
00:09:26,777 --> 00:09:29,086
i równie chińska metasekwoja.

199
00:09:29,784 --> 00:09:33,034
Pamiętaj jednak, że większość nagonasiennych

200
00:09:33,134 --> 00:09:35,734
określamy - nie bez powodu - mianem 

201
00:09:35,834 --> 00:09:39,184
"wiecznie zielonych", bo ich igły albo liście 

202
00:09:39,284 --> 00:09:41,959
nie opadają sezonowo, lecz pozostają 

203
00:09:42,059 --> 00:09:45,759
na gałęziach przez kilka, a nawet kilkanaście lat.

204
00:09:46,209 --> 00:09:49,460
Wiecznie zielone są nie tylko świerki, jodły

205
00:09:49,560 --> 00:09:52,836
czy sosny, ale też cisy, cyprysy i popularne 

206
00:09:52,936 --> 00:09:55,061
w przydomowych ogrodach tuje.

207
00:09:55,606 --> 00:09:57,992
Na koniec wróćmy do nasion.

208
00:09:58,271 --> 00:10:00,063
Nie zawsze kryją się w szyszkach.

209
00:10:00,575 --> 00:10:02,914
U cisu, jałowca, czy przęśli

210
00:10:03,014 --> 00:10:05,438
są otoczone kolorową osnówką.

211
00:10:05,695 --> 00:10:08,237
U miłorzębu znajdujemy je w kulistych

212
00:10:08,337 --> 00:10:10,109
śliwkopodobnych osłonkach.

213
00:10:10,318 --> 00:10:12,557
To ułatwienia służące pozyskaniu

214
00:10:12,657 --> 00:10:14,209
tragarzy dla nasion.

215
00:10:14,321 --> 00:10:16,944
Smaczne osnówki są chętnie zjadane 

216
00:10:17,044 --> 00:10:20,228
przez ptaki i ssaki, a niestrawione nasiona

217
00:10:20,328 --> 00:10:22,366
lądują nieraz bardzo daleko 

218
00:10:22,466 --> 00:10:24,020
od matecznej rośliny.

219
00:10:26,727 --> 00:10:29,526
Jeśli uważnie oglądasz nasz film, bez trudu

220
00:10:29,626 --> 00:10:32,508
odpowiesz: jakie organy kryją w sobie nasiona

221
00:10:32,608 --> 00:10:34,877
u większości roślin nagonasiennych?

222
00:10:38,463 --> 00:10:40,047
Jasne, szyszki!

223
00:10:40,767 --> 00:10:42,559
To może jeszcze jedno pytanie.

224
00:10:42,815 --> 00:10:45,102
Które z popularnych w naszym kraju 

225
00:10:45,202 --> 00:10:47,422
drzew iglastych gubi igły na zimę?

226
00:10:50,757 --> 00:10:52,774
Modrzew. Brawo!

227
00:10:56,184 --> 00:10:58,620
Rośliny nagonasienne to głównie duże

228
00:10:58,720 --> 00:11:01,502
wiecznie zielone drzewa i krzewy iglaste.

229
00:11:01,755 --> 00:11:02,778
Można je spotkać 

230
00:11:02,878 --> 00:11:05,163
we wszystkich strefach klimatycznych.

231
00:11:05,599 --> 00:11:07,429
Rozmnażają się przez nasiona

232
00:11:07,529 --> 00:11:09,694
które umieszczone są w szyszkach.

233
00:11:10,207 --> 00:11:12,255
Ich męskie i żeńskie organy rozrodcze

234
00:11:12,511 --> 00:11:15,327
mogą występować na jednym osobniku

235
00:11:15,522 --> 00:11:16,827
albo na odrębnych

236
00:11:16,927 --> 00:11:19,507
męskich i żeńskich egzemplarzach.

237
00:11:22,495 --> 00:11:25,197
Zanim po obejrzeniu naszego filmu pójdziesz

238
00:11:25,297 --> 00:11:27,615
szukać orzeszków pinii do pochrupania

239
00:11:27,721 --> 00:11:30,047
zasubskrybuj nasz kanał, żeby wiedza 

240
00:11:30,147 --> 00:11:32,744
o nagonasiennych nie uleciała Ci z wiatrem

241
00:11:32,844 --> 00:11:33,964
 jak ich pyłek.

242
00:11:34,271 --> 00:11:37,550
Do zobaczenia na pistacja.tv