1 00:00:00,256 --> 00:00:03,641 Lubisz czosnek? Nawet jeśli nie, to na pewno 2 00:00:03,741 --> 00:00:06,764 od dziadków wiesz, że jest bardzo zdrowy 3 00:00:06,864 --> 00:00:09,546 a z horrorów, że odstrasza wampiry. 4 00:00:09,722 --> 00:00:13,210 To pierwsze jest prawdą, bo czosnek jest rośliną 5 00:00:13,310 --> 00:00:16,232 o silnych właściwościach antybakteryjnych 6 00:00:16,332 --> 00:00:19,032 co oznacza, że zjedzony zabija mikroby 7 00:00:19,132 --> 00:00:20,408 które nas atakują. 8 00:00:20,736 --> 00:00:23,092 Istnienia wampirów co prawda nikt 9 00:00:23,192 --> 00:00:26,227 nie udowodnił ale w dawnych czasach źródłem 10 00:00:26,327 --> 00:00:29,144 legend o nich mogły być rozmaite choroby 11 00:00:29,244 --> 00:00:30,506 w tym wścieklizna. 12 00:00:30,720 --> 00:00:34,068 Dotknięci nią ludzie w pewnej fazie zakażenia 13 00:00:34,168 --> 00:00:36,609 stają się agresywni i mogą gryźć. 14 00:00:36,864 --> 00:00:40,014 Jednocześnie wywołujący ją wirus sprawia 15 00:00:40,114 --> 00:00:41,984 że zaczynają unikać wody 16 00:00:42,189 --> 00:00:45,649 stąd mit o odstraszającym wpływie święconej 17 00:00:45,824 --> 00:00:49,390 stają się nadwrażliwi na światło i zapachy 18 00:00:49,664 --> 00:00:52,488 a czosnek zapach ma powalający. 19 00:00:52,736 --> 00:00:55,170 W tej lekcji dowiesz się więcej o roślinach 20 00:00:55,270 --> 00:00:56,939 i ich możliwościach. 21 00:01:09,376 --> 00:01:12,534 Jabłka, pomarańcze, arbuzy, smaczny chlebek 22 00:01:12,634 --> 00:01:15,742 i ciastka, ciepłe domy i solidne podłogi... 23 00:01:15,842 --> 00:01:18,502 To wszystko i jeszcze o wiele więcej 24 00:01:18,602 --> 00:01:20,143 zawdzięczamy roślinom 25 00:01:20,243 --> 00:01:22,769 należącym do okrytonasiennych. 26 00:01:22,944 --> 00:01:25,889 To najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana 27 00:01:25,989 --> 00:01:28,680 grupa roślin. Można powiedzieć, że wzięły 28 00:01:28,780 --> 00:01:31,725 Ziemię szturmem i podbiły każdy jej skrawek. 29 00:01:31,904 --> 00:01:34,905 Przystosowały się do najróżniejszych warunków. 30 00:01:35,005 --> 00:01:38,048 Z czego wziął się ich spektakularny sukces? 31 00:01:38,304 --> 00:01:41,490 Sprawdźmy. Najlepiej na przykładach. 32 00:01:41,888 --> 00:01:43,528 Wyjrzyj przez okno. 33 00:01:43,680 --> 00:01:46,644 Jeśli rośnie pod nim trawa, to właśnie patrzysz 34 00:01:46,744 --> 00:01:49,066 na przedstawicielkę okrytonasiennych. 35 00:01:49,187 --> 00:01:50,515 Jak wygląda? 36 00:01:50,848 --> 00:01:54,129 Ma zielone liście, zwykle długie i wąskie 37 00:01:54,229 --> 00:01:57,596 i korzenie, na ogół cienkie i położone płytko 38 00:01:57,696 --> 00:02:00,103 pod ziemią, za to bardzo rozgałęzione 39 00:02:00,203 --> 00:02:03,456 i splątane. Ma też łodygę, choć czasem 40 00:02:03,556 --> 00:02:06,741 trudno ją dostrzec. Jeśli jednak uświadomisz 41 00:02:06,841 --> 00:02:10,295 sobie, że trawą jest każde zboże: żyto 42 00:02:10,395 --> 00:02:12,830 pszenica, jęczmień, czy owies 43 00:02:12,930 --> 00:02:14,788 wątpliwości znikną. 44 00:02:14,912 --> 00:02:17,939 Przecież słoma to właśnie wyschnięte łodygi. 45 00:02:18,240 --> 00:02:20,041 Zboże ma jeszcze jedną 46 00:02:20,141 --> 00:02:23,289 niezwykle dla nas istotną część: kłos. 47 00:02:23,451 --> 00:02:26,236 Kłosy to nasiona traw, ale o nasionach 48 00:02:26,336 --> 00:02:29,289 i wszystkim, co prowadzi do ich powstania 49 00:02:29,389 --> 00:02:32,247 opowiem Ci w innym filmie tej playlisty. 50 00:02:32,436 --> 00:02:35,762 Teraz czas poszukać innych okrytonasiennych. 51 00:02:35,862 --> 00:02:39,141 Znajdziesz je w parku, sadzie albo lesie. 52 00:02:39,488 --> 00:02:42,934 Dąb, kasztanowiec, jabłoń, to tylko kilka 53 00:02:43,034 --> 00:02:46,650 przykładów gatunków drzew okrytonasiennych. 54 00:02:46,758 --> 00:02:48,059 Co je łączy? 55 00:02:48,192 --> 00:02:51,551 Są długowieczne, mają gruby pień i gałęzie 56 00:02:51,651 --> 00:02:54,847 a na nich liście, które opadają na zimę. 57 00:02:55,104 --> 00:02:58,165 Mają też owoce. Zupełnie nowy wynalazek 58 00:02:58,265 --> 00:03:01,247 dzięki któremu nasiona mogą podróżować 59 00:03:01,347 --> 00:03:04,707 na duże odległości na czyjejś sierści 60 00:03:04,807 --> 00:03:07,061 w łapkach albo w żołądku. 61 00:03:07,392 --> 00:03:09,466 Piękne róże, pachnące bzy 62 00:03:09,566 --> 00:03:12,610 czy smaczne porzeczki, to też rośliny 63 00:03:12,710 --> 00:03:15,549 konkretnie krzewy, okrytonasienne. 64 00:03:15,840 --> 00:03:19,292 Też są wieloletnie, a od drzew odróżnia je to 65 00:03:19,424 --> 00:03:23,223 że nie mają jednego pnia, który się roz-gałęzia 66 00:03:23,323 --> 00:03:25,680 tylko wiele zdrewniałych pędów 67 00:03:25,780 --> 00:03:28,464 wyrastających bezpośrednio z ziemi 68 00:03:28,564 --> 00:03:30,971 to znaczy z bryły korzeniowej. 69 00:03:31,200 --> 00:03:34,919 Jeśli pędy nie są zdrewniałe i obumierają zimą 70 00:03:35,019 --> 00:03:37,755 a sama roślina jest raczej nieduża 71 00:03:37,856 --> 00:03:39,917 nazywamy ją krzewinką. 72 00:03:40,160 --> 00:03:42,976 W tej grupie są między innymi wrzosy 73 00:03:43,232 --> 00:03:46,368 czarne jagody, czy szałwia lekarska. 74 00:03:46,816 --> 00:03:49,421 Wśród okrytonasiennych spotykamy też 75 00:03:49,521 --> 00:03:51,486 mnóstwo gatunków, które żyją 76 00:03:51,586 --> 00:03:52,937 tylko jeden sezon. 77 00:03:53,037 --> 00:03:56,745 To rośliny zielne, takie jak nagietki, astry 78 00:03:56,845 --> 00:03:59,649 czy słoneczniki. Po wydaniu nasion 79 00:03:59,749 --> 00:04:01,663 cała roślina obumiera. 80 00:04:01,920 --> 00:04:05,464 Kolejne pokolenie wykiełkuje wiosną, z nasion. 81 00:04:08,576 --> 00:04:11,392 Korzeń... łodyga... liście... 82 00:04:11,492 --> 00:04:14,664 Pewnie nieraz już te nazwy obiły Ci się o uszy. 83 00:04:14,976 --> 00:04:18,169 Rośliny, które posiadają takie organy 84 00:04:18,269 --> 00:04:20,322 nazywamy... organowcami. 85 00:04:20,511 --> 00:04:23,575 Okrytonasiennym udało się jednak do perfekcji 86 00:04:23,675 --> 00:04:26,205 doprowadzić sztukę ich modyfikacji tak 87 00:04:26,305 --> 00:04:28,954 by dopasować się do warunków otoczenia. 88 00:04:29,055 --> 00:04:33,079 Pień eukaliptusa, pęd powoju, źdźbło żyta 89 00:04:33,179 --> 00:04:36,508 kulka kaktusa, to wszystko łodygi. 90 00:04:36,735 --> 00:04:40,229 Choć wyglądają tak różnine, każda utrzymuje 91 00:04:40,329 --> 00:04:43,773 roślinę oraz przesyła wodę i sole mineralne 92 00:04:43,873 --> 00:04:46,873 z korzeni do liści, kwiatów i owoców. 93 00:04:47,231 --> 00:04:50,449 Rozprowadza też po całej roślinie związki 94 00:04:50,549 --> 00:04:53,318 wyprodukowane w liściach, by roślina 95 00:04:53,418 --> 00:04:56,745 mogła rosnąć i rozwijać się, wydawać kwiaty 96 00:04:56,845 --> 00:04:58,070 owoce i nasiona. 97 00:04:58,239 --> 00:05:00,433 A skąd różnice w kształcie? 98 00:05:00,533 --> 00:05:04,738 Wynikają z przypisanych każdej łodydze zadań. 99 00:05:04,838 --> 00:05:07,863 Ta w kaktusie ma za zadanie gromadzić 100 00:05:07,963 --> 00:05:10,534 jak najwięcej zapasów, w tym wody 101 00:05:10,634 --> 00:05:14,257 na ciężkie czasy. Jest więc pękata i osłonięta 102 00:05:14,357 --> 00:05:17,382 grubą, zapobiegająca parowaniu skórką. 103 00:05:17,518 --> 00:05:20,361 Jest też zielona, bo to w niej zachodzi 104 00:05:20,461 --> 00:05:22,291 u tych roślin fotosynteza. 105 00:05:22,559 --> 00:05:24,852 Liście pełnią rolę ochroniarzy 106 00:05:24,952 --> 00:05:27,166 ale o nich opowiem za chwilę. 107 00:05:27,423 --> 00:05:30,503 Łodyga eukaliptusa wynosi gałęzie i liście 108 00:05:30,603 --> 00:05:33,310 do światła nawet na 100 metrów w górę 109 00:05:33,410 --> 00:05:36,309 a jest tak odporna, że nie straszne jej 110 00:05:36,409 --> 00:05:37,701 wichry i burze. 111 00:05:37,801 --> 00:05:40,958 Z kolei bluszcz czy powój stawia na giętkość. 112 00:05:41,058 --> 00:05:43,737 Jego łodyga czepna rośnie bardzo szybko 113 00:05:43,837 --> 00:05:46,445 i czepia się wszystkiego, co w pobliżu 114 00:05:46,545 --> 00:05:49,153 by zapewnić światło liściom, a kwiatom 115 00:05:49,253 --> 00:05:50,934 i owocom dogodne warunki 116 00:05:51,034 --> 00:05:53,002 do pełnienia ich funkcji. 117 00:05:53,136 --> 00:05:56,459 Schrup orzeszka (to też owoc!), a za chwilę 118 00:05:56,559 --> 00:05:58,682 opowiem Ci o przystosowaniach 119 00:05:58,782 --> 00:06:01,262 liści i korzeni okrytonasiennych. 120 00:06:04,031 --> 00:06:05,967 Gdy słyszysz słowo "liść" 121 00:06:06,067 --> 00:06:08,986 pewnie staje Ci przed oczyma liść dębu 122 00:06:09,086 --> 00:06:10,942 klonu, albo kasztanowca. 123 00:06:11,227 --> 00:06:14,271 Płaski, żyłkowany, w sezonie zielony. 124 00:06:14,527 --> 00:06:16,383 Taka budowa wynika z funkcji 125 00:06:16,483 --> 00:06:17,878 jaką pełnią te liście. 126 00:06:18,111 --> 00:06:21,245 Są przystosowane do prowadzenia fotosyntezy. 127 00:06:21,446 --> 00:06:24,017 Film o tym zjawisku jest częścią 128 00:06:24,117 --> 00:06:25,951 innej naszej playlisty. 129 00:06:26,180 --> 00:06:29,331 Nie każdy liść wygląda jednak w taki sposób. 130 00:06:29,431 --> 00:06:32,829 Cierń kaktusa służy głównie do obrony rośliny 131 00:06:32,929 --> 00:06:36,250 przed zjadaniem przez łakomych roślinożerców 132 00:06:36,492 --> 00:06:39,436 a grube, mięsiste i zupełnie nie zielone 133 00:06:39,536 --> 00:06:42,722 łuski cebuli, to też liście, tyle że pełniące 134 00:06:42,822 --> 00:06:45,935 głównie funkcję spichrzową. Gromadzą w sobie 135 00:06:46,035 --> 00:06:48,053 zapasy składników odżywczych 136 00:06:48,153 --> 00:06:49,417 na czarną godzinę. 137 00:06:49,599 --> 00:06:53,159 Szeroki na 4 metry talerz wiktorii królewskiej 138 00:06:53,259 --> 00:06:55,513 może utrzymać ciężar człowieka 139 00:06:55,613 --> 00:06:58,260 a jest wypełniony tkanką miękiszową 140 00:06:58,360 --> 00:07:01,164 która gromadzi powietrze, co pozwala 141 00:07:01,264 --> 00:07:04,617 takim liściom unosić się na powierzchni wody 142 00:07:04,717 --> 00:07:06,518 mimo ich dużej masy. 143 00:07:06,840 --> 00:07:09,173 Tylko w ten sposób mogą prowadzić 144 00:07:09,273 --> 00:07:12,117 efektywną fotosyntezę, bo w wodzie światło 145 00:07:12,217 --> 00:07:14,781 jest szybko pochłaniane i nie dociera 146 00:07:14,881 --> 00:07:16,373 na większe głębokości. 147 00:07:16,735 --> 00:07:19,963 Rośliny wodne nie muszą się o wodę martwić. 148 00:07:20,063 --> 00:07:23,493 Pozyskują ją liście i łodygi, dlatego korzenie 149 00:07:23,593 --> 00:07:26,529 są mizerne i służą tylko do przytrzymania 150 00:07:26,629 --> 00:07:29,022 rośliny w dnie rzeki czy jeziora. 151 00:07:29,279 --> 00:07:32,298 Podobną funkcję pełnią korzenie przybyszowe 152 00:07:32,398 --> 00:07:35,795 bluszczu. Jeśli zdarzyło ci się widzieć stary mur 153 00:07:35,895 --> 00:07:38,507 albo ścianę porośniętą takim bluszczem 154 00:07:38,607 --> 00:07:40,270 przyjrzyj mu się bliżej. 155 00:07:40,543 --> 00:07:43,476 Dostrzeżesz, że przylega do cegieł maleńkimi 156 00:07:43,576 --> 00:07:46,527 chwytnikami, i to dzięki nim może się wspinać 157 00:07:46,627 --> 00:07:48,357 po pionowych powierzchniach 158 00:07:48,457 --> 00:07:50,780 nawet na kilkanaście metrów w górę. 159 00:07:51,202 --> 00:07:54,091 W glebie bluszcz utrzymuje jednak system 160 00:07:54,191 --> 00:07:57,104 normalnych korzeni, transportujących wodę 161 00:07:57,204 --> 00:07:58,697 z solami mineralnymi. 162 00:07:58,797 --> 00:08:02,091 Jeszcze potężniejszy jest system korzeniowy 163 00:08:02,191 --> 00:08:04,520 dużych drzew, który sięga nieraz 164 00:08:04,620 --> 00:08:07,833 i kilkanaście metrów w głąb ziemi, by dotrzeć 165 00:08:07,933 --> 00:08:10,557 do zgromadzonej tam wody i efektywnie 166 00:08:10,657 --> 00:08:13,575 przekazywać ją razem z solami mineralnymi 167 00:08:13,675 --> 00:08:15,833 do nadziemnych części rośliny. 168 00:08:16,127 --> 00:08:19,199 Korzenie są długie, grube i mocne. 169 00:08:19,455 --> 00:08:22,057 Muszą przecież utrzymywać dużą roślinę 170 00:08:22,157 --> 00:08:24,573 w glebie tak, by się nie przewróciła 171 00:08:24,673 --> 00:08:27,207 pod naporem wiatru czy ciężarem liści. 172 00:08:27,647 --> 00:08:30,642 Jeśli uważnie oglądasz, bez problemu 173 00:08:30,742 --> 00:08:34,396 wymienisz 3 funkcje liści u okrytonasiennych. 174 00:08:37,375 --> 00:08:40,250 Powinny się wśród nich znaleźć: 175 00:08:40,350 --> 00:08:43,774 fotosyntezująca, obronna i spichrzowa. 176 00:08:44,160 --> 00:08:46,238 To może jeszcze jedno zadanie? 177 00:08:46,338 --> 00:08:48,889 Przyjrzyj się tym trzem roślinom 178 00:08:48,989 --> 00:08:52,191 i wskaż na nich korzeń, łodygę i liście. 179 00:08:55,295 --> 00:08:58,321 Masz tak samo, jak ja? Gratulacje! 180 00:09:03,216 --> 00:09:05,039 Rośliny okrytonasienne 181 00:09:05,139 --> 00:09:08,445 to najbardziej zróżnicowana grupa roślin 182 00:09:08,545 --> 00:09:11,851 wśród których wyróżniamy: drzewa, krzewy 183 00:09:11,951 --> 00:09:14,115 krzewinki, rośliny zielne. 184 00:09:14,239 --> 00:09:16,929 Okrytonasienne są organowcami. 185 00:09:17,029 --> 00:09:20,673 Mają korzenie, łodygi i liście, które mogą 186 00:09:20,773 --> 00:09:23,840 ulegać różnym modyfikacjom w związku 187 00:09:23,940 --> 00:09:27,233 z przystosowaniem do środowiska życia. 188 00:09:28,669 --> 00:09:32,494 Oglądając ten film, pewnie przyszła Ci ochota 189 00:09:32,594 --> 00:09:35,794 na jabłko albo sezamka. Zanim sięgniesz 190 00:09:35,894 --> 00:09:38,517 po przekąskę daj okrytonasiennym 191 00:09:38,617 --> 00:09:41,702 łapkę w górę. Wiesz, że są tego warte.