1
00:00:00,768 --> 00:00:02,382
W kwestii rozsiewu nasion 

2
00:00:02,482 --> 00:00:05,120
rośliny przyjmują najróżniejsze strategie.

3
00:00:05,505 --> 00:00:08,192
Puszczają je na wiatr albo na wodę.

4
00:00:08,448 --> 00:00:10,885
Przepuszczają przez przewód pokarmowy

5
00:00:10,985 --> 00:00:13,439
rozmaitych zwierząt, albo przyczepiają

6
00:00:13,539 --> 00:00:15,464
do ich sierści lub piór.

7
00:00:15,616 --> 00:00:18,688
Są i takie, które postanawiają polegać na sobie.

8
00:00:19,200 --> 00:00:21,967
Należy do nich łoskotnica pękająca.

9
00:00:22,272 --> 00:00:24,993
U tego tropikalnego drzewa nasiona

10
00:00:25,093 --> 00:00:28,579
zamknięte są w kapsułach, które po dojrzeniu

11
00:00:28,679 --> 00:00:32,084
eksplodują niczym dynamit, z wielkim hukiem

12
00:00:32,184 --> 00:00:35,181
wyrzucając nasiona z prędkością 250 km

13
00:00:35,281 --> 00:00:38,654
na godzinę, na odległość ponad 100 metrów.

14
00:00:39,168 --> 00:00:41,453
W tej lekcji opowiem Ci o strategiach

15
00:00:41,553 --> 00:00:43,775
rozmnażania roślin okrytonasiennych.

16
00:00:44,032 --> 00:00:46,383
Niekoniecznie tak wybuchowych

17
00:00:46,483 --> 00:00:47,841
jak u łoskotnicy.

18
00:00:58,368 --> 00:01:00,928
Już na początku mam dla Ciebie zadanie.

19
00:01:01,440 --> 00:01:04,256
Potrzebne ci będą 3 nieduże szklanki

20
00:01:04,512 --> 00:01:06,914
dwa małe kawałki gazy, woda

21
00:01:07,014 --> 00:01:10,143
i kilka nasion, na przykład fasoli.

22
00:01:10,656 --> 00:01:13,126
Jeżeli masz w domu gumki recepturki

23
00:01:13,226 --> 00:01:14,904
to również je przygotuj.

24
00:01:15,008 --> 00:01:17,392
Umocuj gazy na dwóch szklankach.

25
00:01:17,568 --> 00:01:20,766
Połóż na każdej gazie po 2 nasiona fasoli.

26
00:01:21,152 --> 00:01:23,200
Pierwszą szklankę zostaw pustą.

27
00:01:23,456 --> 00:01:26,014
Do drugiej wlej tyle wody, żeby dolna

28
00:01:26,114 --> 00:01:28,319
część gazy była w niej zanurzona

29
00:01:28,576 --> 00:01:30,529
a ostatnie dwa nasionka wrzuć 

30
00:01:30,629 --> 00:01:33,183
do trzeciej szklanki, wypełnionej wodą.

31
00:01:33,745 --> 00:01:35,928
Postaw szklanki na parapecie okna

32
00:01:36,028 --> 00:01:37,535
 i codziennie obserwuj.

33
00:01:37,792 --> 00:01:40,352
Pamiętaj o uzupełnianiu wody tak

34
00:01:40,608 --> 00:01:42,705
żeby leżące na gazie nasionka 

35
00:01:42,805 --> 00:01:45,497
w drugiej szklance zawsze miały kontakt

36
00:01:45,597 --> 00:01:47,644
z wilgocią, ale nie były całe 

37
00:01:47,744 --> 00:01:49,054
zanurzone w wodzie.

38
00:01:49,312 --> 00:01:52,128
Roślinom kiełkowanie zajmuje trochę czasu

39
00:01:52,640 --> 00:01:55,456
więc my przyspieszymy ten proces, filmowo.

40
00:02:10,816 --> 00:02:13,120
W pierwszej szklance nic się nie wydarzyło.

41
00:02:13,632 --> 00:02:15,936
Nasionka jak leżały, tak leżą.

42
00:02:16,448 --> 00:02:19,320
W trzeciej szklance nasionka spęczniały

43
00:02:19,420 --> 00:02:22,591
ale potem zmiękły i całkiem straciły fason.

44
00:02:22,848 --> 00:02:26,227
Za to w drugiej, tam, gdzie fasolki miały dostęp

45
00:02:26,327 --> 00:02:28,513
do wody, ale nie były nią zalane

46
00:02:28,613 --> 00:02:31,299
można zobaczyć przebijający się do wody

47
00:02:31,399 --> 00:02:33,942
spory, biały kiełek, i drugi, zielony

48
00:02:34,042 --> 00:02:36,371
pnący się ku górze pomiędzy dwiema

49
00:02:36,471 --> 00:02:38,207
połówkami nasiona fasolki.

50
00:02:38,720 --> 00:02:41,734
Zauważ, że choć fasolki użyte w doświadczeniu

51
00:02:41,834 --> 00:02:43,709
były białe, po wykiełkowaniu 

52
00:02:43,809 --> 00:02:46,142
połówki nasionka stały się zielone.

53
00:02:46,656 --> 00:02:50,140
Biały kiełek to korzeń, a zielony to pęd.

54
00:02:50,240 --> 00:02:53,056
Połówki fasolki noszą nazwę liścieni.

55
00:02:53,568 --> 00:02:56,336
Są grube, pełne substancji zapasowych

56
00:02:56,436 --> 00:02:58,213
i zdolne do fotosyntezy.

57
00:02:58,432 --> 00:03:00,725
Dają roślince energię do wzrostu 

58
00:03:00,825 --> 00:03:03,828
zanim nie wykształci ona prawdziwych liści.

59
00:03:04,320 --> 00:03:06,877
Jak myślisz, dlaczego nasionka wykiełkowały

60
00:03:06,977 --> 00:03:09,184
tylko w jednej z trzech szklanek?

61
00:03:12,256 --> 00:03:14,102
W pierwszej nie miały wody.

62
00:03:14,560 --> 00:03:16,753
W trzeciej miały jej pod dostatkiem

63
00:03:16,853 --> 00:03:19,688
ale zanurzone nie miały dostępu do powietrza.

64
00:03:19,936 --> 00:03:22,669
Wynika z tego, że do wykiełkowania roślinom

65
00:03:22,769 --> 00:03:26,056
potrzebna jest zarówno woda, jak i powietrze.

66
00:03:26,336 --> 00:03:30,072
Bez wody ziarno zaschnie. Bez powietrza zgnije.

67
00:03:34,016 --> 00:03:36,240
Wiemy już, jak nasiona kiełkują. 

68
00:03:36,340 --> 00:03:37,832
Ale skąd się biorą?

69
00:03:38,112 --> 00:03:40,728
U okrytonasiennych zawsze z owoców

70
00:03:40,928 --> 00:03:42,477
a wcześniej z kwiatów.

71
00:03:42,709 --> 00:03:44,704
Kwiat to przekształcony pęd

72
00:03:44,804 --> 00:03:47,582
charakterystyczny dla tej grupy roślin

73
00:03:47,682 --> 00:03:49,930
który pozwolił im uniezależnić 

74
00:03:50,030 --> 00:03:52,707
proces rozmnażania od wody i wiatru.

75
00:03:52,960 --> 00:03:55,264
Wszystkie okrytonasienne mają kwiaty

76
00:03:55,776 --> 00:03:57,824
chociaż nie wszystkie się nimi chwalą.

77
00:03:58,336 --> 00:04:00,542
Nawet takie gatunki, jak leszczyna

78
00:04:00,642 --> 00:04:01,919
czy pszenica, kwitną

79
00:04:02,176 --> 00:04:04,480
tyle, że ich kwiaty nikogo nie wabią

80
00:04:04,736 --> 00:04:07,341
bo... są zapylane przez wiatr

81
00:04:07,552 --> 00:04:10,080
a wiatr nie zwraca uwagi na kolory

82
00:04:10,180 --> 00:04:11,647
zapachy, czy nektar.

83
00:04:12,416 --> 00:04:15,914
Kwiaty zwykle są obupłciowe, czyli zawierają

84
00:04:16,014 --> 00:04:19,220
zarówno męskie organy rozrodcze - pręciki

85
00:04:19,320 --> 00:04:21,124
jak i żeńskie - słupki.

86
00:04:21,375 --> 00:04:24,049
Tak jest na przykład u drzew owocowych.

87
00:04:24,191 --> 00:04:25,727
Weźmy kwiat jabłoni.

88
00:04:25,983 --> 00:04:28,590
Ma koronę z bladoróżowych płatków

89
00:04:28,690 --> 00:04:32,133
które okalają znajdujący się pośrodku słupek

90
00:04:32,233 --> 00:04:34,115
i otaczające go pręciki.

91
00:04:34,431 --> 00:04:36,749
Na końcach pręcików znajdują się 

92
00:04:36,849 --> 00:04:39,691
pełne pyłku pylniki, a na szczycie słupka

93
00:04:39,791 --> 00:04:41,987
znamię, na które pyłek musi paść

94
00:04:42,087 --> 00:04:44,404
by doszło do zapłodnienia.

95
00:04:44,671 --> 00:04:47,231
U podstawy słupka mieści się zalążnia

96
00:04:47,743 --> 00:04:50,047
w której po zapłodnieniu rozwija się zarodek

97
00:04:50,303 --> 00:04:51,583
czyli nowa roślinka.

98
00:04:52,095 --> 00:04:54,655
Zalążnia ma jeszcze dodatkową osłonę

99
00:04:54,911 --> 00:04:56,768
którą są działki kielicha.

100
00:04:57,215 --> 00:04:59,565
Sporo jest i kwiatów jednopłciowych

101
00:04:59,665 --> 00:05:01,467
męskich lub żeńskich.

102
00:05:01,567 --> 00:05:03,942
Oba rodzaje mogą przy tym występować

103
00:05:04,042 --> 00:05:06,753
na jednej roślinie albo na dwóch różnych.

104
00:05:06,943 --> 00:05:10,925
Dwupienne są między innymi topole, oliwki

105
00:05:11,025 --> 00:05:15,401
kiwi, a także szpinak, pokrzywy, czy konopie.

106
00:05:15,647 --> 00:05:18,685
Nawet gdy na jednym kwiatku są i pylniki

107
00:05:18,785 --> 00:05:21,773
i słupki, rośliny preferują zapłodnienie

108
00:05:21,873 --> 00:05:25,247
krzyżowe, czyli wolą, gdy na znamieniu słupka

109
00:05:25,347 --> 00:05:27,381
ląduje pyłek innej rośliny.

110
00:05:27,679 --> 00:05:30,874
Żeby nie musieć produkować tego pyłku tonami

111
00:05:30,974 --> 00:05:33,603
licząc na wiatr, opracowały strategie

112
00:05:33,703 --> 00:05:35,078
wabienia zapylaczy. 

113
00:05:35,178 --> 00:05:37,217
Zapylaczem jest każde zwierzę

114
00:05:37,317 --> 00:05:40,733
które przenosi pyłek z jednej rośliny na drugą.

115
00:05:41,247 --> 00:05:44,296
Pszczoły, motyle, ale też mrówki, muchy

116
00:05:44,396 --> 00:05:47,316
chrząszcze, a nawet ptaki i nietoperze

117
00:05:47,416 --> 00:05:50,972
wykonują tytaniczną wręcz pracę, dzięki której

118
00:05:51,072 --> 00:05:53,803
rośliny mogą wydać owoce i nasiona.

119
00:05:54,047 --> 00:05:56,087
W zamian za transport pyłku 

120
00:05:56,187 --> 00:05:58,401
dostają od kwiatu słodki nektar

121
00:05:58,501 --> 00:06:01,213
a niektóre pożywiają się też pyłkiem.

122
00:06:05,311 --> 00:06:08,060
Gdy już pyłek dotrze tam, gdzie powinien

123
00:06:08,160 --> 00:06:10,929
czyli na znamię słupka, we wnętrzu kwiatu

124
00:06:11,029 --> 00:06:12,608
dochodzi do zapłodnienia

125
00:06:12,708 --> 00:06:15,037
i powstania zarodka nowej rośliny.

126
00:06:15,295 --> 00:06:17,275
Rośnie on i zyskuje osłony

127
00:06:17,375 --> 00:06:19,902
dzięki którym staje się nasionem.

128
00:06:20,415 --> 00:06:22,719
Każdy rośliny zarodek ma bielmo.

129
00:06:22,975 --> 00:06:25,791
To tkanka zawierająca materiały zapasowe

130
00:06:26,047 --> 00:06:27,820
które zarodek wykorzystuje

131
00:06:27,920 --> 00:06:30,676
na pierwszym etapie życia, gdy kiełkuje.

132
00:06:30,911 --> 00:06:33,554
Z zewnątrz otacza go łupina nasienna

133
00:06:33,654 --> 00:06:36,547
która chroni nasiono przed uszkodzeniami

134
00:06:36,647 --> 00:06:39,814
mechanicznymi, bakteriami, czy wysychaniem.

135
00:06:40,127 --> 00:06:42,018
Może też ułatwiać rozsiewanie

136
00:06:42,118 --> 00:06:44,478
o czym opowiadamy na początku filmu.

137
00:06:44,991 --> 00:06:47,631
Wiele nasion jest częścią owoców.

138
00:06:48,063 --> 00:06:51,414
Owoc powstaje po zapłodnieniu, kiedy opadną

139
00:06:51,514 --> 00:06:55,210
już płatki okwiatu i rozrasta się wspomniana już

140
00:06:55,310 --> 00:06:58,819
zalążnia słupka, a czasem nawet dno kwiatowe.

141
00:06:59,327 --> 00:07:01,525
Smaczne owoce są chętnie zjadane

142
00:07:01,625 --> 00:07:04,265
przez zwierzęta, a niestrawione nasiona

143
00:07:04,365 --> 00:07:07,044
przenoszone na duże odległości.

144
00:07:10,335 --> 00:07:12,871
Rośliny nasienne mają jeszcze inny

145
00:07:12,971 --> 00:07:15,172
sposób rozmnażania, który może już 

146
00:07:15,282 --> 00:07:17,413
udało Ci się poznać na przykład u mchów

147
00:07:17,513 --> 00:07:20,883
i paprotników. Mianowicie potrafią stworzyć

148
00:07:20,983 --> 00:07:23,506
nową roślinę z fragmentów starej

149
00:07:23,606 --> 00:07:26,894
bez udziału kwiatów, owoców i nasion.

150
00:07:27,231 --> 00:07:30,077
Takie rozmnażanie nazywamy wegetatywnym.

151
00:07:30,303 --> 00:07:33,463
Poziomki, truskawki, czy mięta wykorzystują

152
00:07:33,563 --> 00:07:35,678
w tym celu tak zwane rozłogi.

153
00:07:36,191 --> 00:07:39,458
Maliny, czy bez lilak, tworzą nowe egzemplarze

154
00:07:39,558 --> 00:07:41,310
 z odrostów korzeniowych.

155
00:07:41,823 --> 00:07:44,845
Cebule rozmnażają się... z cebul.

156
00:07:45,151 --> 00:07:47,950
Potrafisz podać jeszcze jakieś przykłady roślin

157
00:07:48,050 --> 00:07:49,758
które rozmnażamy z cebul?

158
00:07:53,087 --> 00:07:57,140
To między innymi tulipany, lilie i krokusy.

159
00:07:57,439 --> 00:08:00,602
A ziemniaki? Z bulw, czyli zgrubiałych części

160
00:08:00,702 --> 00:08:03,315
podziemnych łodyg, które odrywają się 

161
00:08:03,415 --> 00:08:06,171
od rośliny matecznej podczas wykopywania

162
00:08:06,271 --> 00:08:08,384
na przykład przez dziki.

163
00:08:12,287 --> 00:08:14,879
Chcesz sprawdzić, jakie nasiona roślin 

164
00:08:14,979 --> 00:08:17,725
w twojej okolicy rozsiewają się autostopem

165
00:08:17,825 --> 00:08:19,586
czyli na zwierzętach?

166
00:08:19,967 --> 00:08:23,687
Weź dużą, najlepiej białą skarpetę, naciągnij ją

167
00:08:23,787 --> 00:08:27,378
na swój but i przejdź się po pobliskim trawniku

168
00:08:27,478 --> 00:08:30,519
albo łące. Po spacerze ostrożnie zdejmij

169
00:08:30,619 --> 00:08:33,425
skarpetę, wywijając ją na lewą stronę

170
00:08:33,525 --> 00:08:35,702
przynieś do domu lub do klasy

171
00:08:35,802 --> 00:08:38,529
wywróć skarpetę z powrotem i sprawdź

172
00:08:38,629 --> 00:08:40,699
co się do niej przyczepiło.

173
00:08:40,959 --> 00:08:44,546
Jeśli ciekawi Cię, jakie rośliny zostawiły na niej

174
00:08:44,646 --> 00:08:47,746
swoje nasiona, możesz wysiać je do pojemnika

175
00:08:47,846 --> 00:08:50,269
z ziemią i sprawdzić, co wyrośnie.

176
00:08:54,271 --> 00:08:57,797
Rośliny okrytonasienne rozmnażają się płciowo

177
00:08:57,897 --> 00:09:01,214
dzięki kwiatom. Kwiaty zwykle są obupłciowe

178
00:09:01,314 --> 00:09:03,598
czyli zawierają zarówno męskie

179
00:09:03,698 --> 00:09:07,701
organy rozrodcze - pręciki, jak i żeńskie - słupki.

180
00:09:07,839 --> 00:09:10,915
W wyniku zapłodnienia powstaje nasiono

181
00:09:11,015 --> 00:09:14,206
zbudowane z zarodka, bielma lub liścieni

182
00:09:14,306 --> 00:09:17,744
i łupiny. Nasiono jest organem przetrwalnym

183
00:09:17,844 --> 00:09:21,117
rośliny. Do wykiełkowania potrzebuje wody

184
00:09:21,217 --> 00:09:24,161
powietrza i odpowiedniej temperatury.

185
00:09:24,261 --> 00:09:27,534
Rośliny mogą też rozmnażać się bezpłciowo

186
00:09:27,634 --> 00:09:30,907
czyli wegetatywnie, poprzez bulwy, cebule

187
00:09:31,007 --> 00:09:33,787
kłącza, rozłogi, odrosty korzeniowe

188
00:09:33,887 --> 00:09:36,692
czy fragmenty pędów.

189
00:09:38,303 --> 00:09:40,702
Mam nadzieję, że po tym filmie wiedza

190
00:09:40,802 --> 00:09:43,615
o rozmnażaniu okrytonasiennych przyczepi się

191
00:09:43,715 --> 00:09:45,733
do Ciebie jak rzep i będziesz ją

192
00:09:45,833 --> 00:09:48,381
rozprzestrzeniać, udostępniając ten link

193
00:09:48,481 --> 00:09:49,821
koleżankom i kolegom.

194
00:09:50,335 --> 00:09:53,400
Do zobaczenia na pistacja.tv