1
00:00:00,673 --> 00:00:02,897
Przedstawiam ci najmniejszą roślinę

2
00:00:02,997 --> 00:00:06,455
okrytonasienną. To pływająca wolfia.

3
00:00:06,656 --> 00:00:09,192
Pojedynczy okaz ma średnicę mniejszą 

4
00:00:09,292 --> 00:00:11,568
niż milimetr i może się pochwalić 

5
00:00:11,668 --> 00:00:13,874
najmniejszymi na świecie kwiatami

6
00:00:13,974 --> 00:00:16,949
choć rzadko z nich korzysta, bo rozmnaża się

7
00:00:17,049 --> 00:00:18,466
głównie wegetatywnie.

8
00:00:18,821 --> 00:00:21,491
Ale mały nie znaczy nieznaczący.

9
00:00:21,627 --> 00:00:24,485
Ta roślina potrafi podwoić swoją masę

10
00:00:24,585 --> 00:00:27,786
w cztery dni. Obliczono, że gdyby pozwolić

11
00:00:27,886 --> 00:00:30,301
wolfii mnożyć się bez ograniczeń

12
00:00:30,401 --> 00:00:32,344
w ciągu 4 miesięcy mogłaby

13
00:00:32,444 --> 00:00:34,289
zarosnąć całą Ziemię.

14
00:00:34,560 --> 00:00:38,099
Do tego wolfia jest smaczna i bardzo pożywna.

15
00:00:38,400 --> 00:00:42,496
W suchej masie zawiera 44% węglowodanów

16
00:00:42,752 --> 00:00:47,613
20% białek, 5% tłuszczu i sporo witamin.

17
00:00:47,872 --> 00:00:50,338
To czyni z niej świetny pokarm i dla ludzi 

18
00:00:50,438 --> 00:00:52,244
i dla zwierząt hodowlanych.

19
00:00:52,480 --> 00:00:54,787
Jakby tego było mało, wolfię można

20
00:00:54,887 --> 00:00:57,125
wykorzystać do oczyszczania wody.

21
00:00:57,344 --> 00:00:59,110
A to tylko jeden przykład

22
00:00:59,210 --> 00:01:01,339
przydatności okrytonasiennych.

23
00:01:01,440 --> 00:01:03,800
Po więcej zapraszam na film.

24
00:01:14,500 --> 00:01:17,575
Gdyby obudzić się któregoś dnia w świecie

25
00:01:17,675 --> 00:01:20,471
bez roślin okrytonasiennych, byłaby to

26
00:01:20,571 --> 00:01:21,969
pobudka w horrorze.

27
00:01:22,176 --> 00:01:25,111
Często nawet nie zdajemy sobie sprawy z tego

28
00:01:25,211 --> 00:01:27,807
jak ważną część naszego życia stanowią.

29
00:01:28,063 --> 00:01:30,999
By spróbować sobie to uzmysłowić 

30
00:01:31,099 --> 00:01:34,799
wyobraź sobie przyjemny, zielony krajobraz

31
00:01:34,899 --> 00:01:38,830
a potem usuń z niego 80% tego, co tam rosło.

32
00:01:38,930 --> 00:01:40,690
Smutny widok, prawda?

33
00:01:40,864 --> 00:01:43,690
Ale to nie najgorszy skutek ich zniknięcia.

34
00:01:43,850 --> 00:01:46,403
Z powodu swojego rozpowszechnienia 

35
00:01:46,503 --> 00:01:49,229
okrytonasienne są ważnym źródłem tlenu

36
00:01:49,329 --> 00:01:51,385
niezbędnego do oddychania nam

37
00:01:51,485 --> 00:01:53,145
i wszystkim zwierzętom.

38
00:01:53,408 --> 00:01:55,346
Bez nich, zwłaszcza na lądzie

39
00:01:55,446 --> 00:01:57,247
zaraz zrobiłoby się duszno.

40
00:01:57,539 --> 00:02:01,756
Najbardziej zauważalne byłoby chyba
zniknięcie wszystkich kwiatów.

41
00:02:01,856 --> 00:02:05,260
Pachnących róż, bzów i goździków, a także

42
00:02:05,360 --> 00:02:08,511
pięknych tulipanów, lilii czy piwonii.

43
00:02:08,889 --> 00:02:11,234
A pomyśl, że to nie tylko element

44
00:02:11,334 --> 00:02:14,210
uprzyjemniający nam życie swoimi pięknymi

45
00:02:14,310 --> 00:02:16,655
kształtami, kolorami i zapachami.

46
00:02:16,960 --> 00:02:18,612
Kwiaty są ważnym surowcem 

47
00:02:18,712 --> 00:02:20,707
do produkcji olejków eterycznych

48
00:02:20,807 --> 00:02:22,590
dla przemysłu perfumeryjnego

49
00:02:22,848 --> 00:02:24,896
a także składnikiem wielu potraw.

50
00:02:25,408 --> 00:02:28,583
Bez nich wyginęło by wiele gatunków owadów

51
00:02:28,683 --> 00:02:31,808
ptaków i ssaków, które żywią się kwiatowym

52
00:02:31,908 --> 00:02:35,237
pyłkiem i nektarem, a my stracilibyśmy miód.

53
00:02:35,392 --> 00:02:39,627
Znikłyby jabłka, śliwki, morele i inne owoce

54
00:02:39,727 --> 00:02:43,086
bo owoc to przecież... owoc kwiatu.

55
00:02:43,328 --> 00:02:45,784
Nie byłoby też ogórków, pomidorów

56
00:02:45,884 --> 00:02:47,809
i innych smacznych warzyw.

57
00:02:47,936 --> 00:02:50,777
Bez grochu, fasoli, soi i ich kuzynów

58
00:02:50,877 --> 00:02:53,278
nie mielibyśmy bogatych w białko

59
00:02:53,378 --> 00:02:54,813
 pasz dla zwierząt.

60
00:02:55,104 --> 00:02:58,330
Znikłyby ziemniaki, cebula i czosnek, które

61
00:02:58,430 --> 00:03:01,503
w naszym klimacie pozwalały przeżyć zimę.

62
00:03:01,760 --> 00:03:04,829
Nie można byłoby napić się kawy ani herbaty

63
00:03:04,929 --> 00:03:07,635
pojeść orzechów ani smażyć na oleju

64
00:03:07,735 --> 00:03:11,480
bo wytwarzające go rośliny: słonecznik, rzepak

65
00:03:11,580 --> 00:03:15,838
soja, len, oliwki czy sezam, też by znikły.

66
00:03:16,352 --> 00:03:19,168
O wiele trudniej byłoby nam jednak bez zbóż.

67
00:03:19,522 --> 00:03:22,731
Pszenica, kukurydza, ryż, żyto czy owies

68
00:03:22,831 --> 00:03:25,908
to wszystko okrytonasienne, które żywią

69
00:03:26,008 --> 00:03:28,076
praktycznie całą ludzkość.

70
00:03:28,214 --> 00:03:31,098
Dostarczają surowca na mąkę, kaszę 

71
00:03:31,198 --> 00:03:34,889
i inne przetwory. Bez traw, bo zboża to przecież

72
00:03:34,989 --> 00:03:37,811
też trawy, nie miałyby co jeść rzesze

73
00:03:37,911 --> 00:03:41,365
roślinożerców, nie tylko tych, które hodujemy

74
00:03:41,465 --> 00:03:44,100
dla mleka, mięsa, skór, czy wełny.

75
00:03:44,332 --> 00:03:47,379
Nie posłodzilibyśmy cukrem, bo do tej grupy

76
00:03:47,479 --> 00:03:50,742
roślin należą burak cukrowy i trzcina cukrowa.

77
00:03:50,842 --> 00:03:53,900
Nie mielibyśmy też aromatycznych przypraw

78
00:03:54,000 --> 00:03:56,705
takich jak pieprz, musztarda, wanilia

79
00:03:56,805 --> 00:03:58,726
liść laurowy, czy cynamon.

80
00:03:58,848 --> 00:04:01,503
Żywność to zresztą tylko mały wycinek

81
00:04:01,603 --> 00:04:02,868
tego, co nam dają.

82
00:04:02,994 --> 00:04:04,466
Schrup orzeszka

83
00:04:04,566 --> 00:04:07,204
wiesz, że pistacje też są okrytonasienne

84
00:04:07,552 --> 00:04:10,133
a za chwilę poznasz inne zastosowania

85
00:04:10,233 --> 00:04:11,391
tej grupy roślin.

86
00:04:15,488 --> 00:04:18,053
Gdy następnym razem się przeziębisz

87
00:04:18,153 --> 00:04:20,967
łykając aspirynę pomyśl z wdzięcznością

88
00:04:21,067 --> 00:04:23,184
o roślinach okrytonasiennych.

89
00:04:23,459 --> 00:04:25,858
W zasadzie poza paroma antybiotykami

90
00:04:25,958 --> 00:04:27,600
które zawdzięczamy grzybom

91
00:04:27,775 --> 00:04:30,428
większość leków pochodzi właśnie od nich.

92
00:04:30,611 --> 00:04:32,895
Aspirynę mamy z kory wierzby.

93
00:04:33,151 --> 00:04:34,943
Z kory innego drzewa - chinowca

94
00:04:35,199 --> 00:04:38,271
pochodzi chinina, która zwalcza malarię.

95
00:04:38,783 --> 00:04:41,777
Mak daje nam preparaty przeciwbólowe

96
00:04:41,877 --> 00:04:44,652
konwalia i naparstnica - nasercowe

97
00:04:44,752 --> 00:04:48,254
a barwinek różowy i cis niszczą nowotwory.

98
00:04:48,511 --> 00:04:51,328
Także większość niezbędnych nam witamin

99
00:04:51,428 --> 00:04:52,922
 dostajemy od roślin.

100
00:04:53,119 --> 00:04:56,387
Rośliny kwitnące, takie jak bawełna, len

101
00:04:56,487 --> 00:04:59,755
i konopie, są surowcem do wyrobu tkanin.

102
00:04:59,859 --> 00:05:03,584
Z innych, jak marzana barwierska czy urzet

103
00:05:03,684 --> 00:05:06,280
też barwierski, otrzymujemy...

104
00:05:06,380 --> 00:05:09,965
Masz rację, barwniki służące do barwienia

105
00:05:10,065 --> 00:05:11,902
tkanin albo żywności.

106
00:05:12,319 --> 00:05:14,331
Wiele roślin okrytonasiennych 

107
00:05:14,431 --> 00:05:16,649
ma więcej niż jedno zastosowanie.

108
00:05:16,927 --> 00:05:20,463
Na przykład jęczmień może być kaszą, paszą

109
00:05:20,563 --> 00:05:23,070
albo surowcem do produkcji alkoholu.

110
00:05:23,426 --> 00:05:25,631
Kukurydzę da się poza tym wykorzystać

111
00:05:25,731 --> 00:05:28,782
w przemyśle kosmetycznym, do wytwarzania

112
00:05:28,882 --> 00:05:31,883
klejów, farb i lakierów, mydła, linoleum

113
00:05:31,983 --> 00:05:34,751
a także jako źródło syropu glukozowo-

114
00:05:34,851 --> 00:05:38,007
-fruktozowego, którym słodzi się większość

115
00:05:38,107 --> 00:05:41,108
przemysłowo produkowanych soków, napojów

116
00:05:41,208 --> 00:05:43,666
jogurtów, lodów, dżemów, sałatek 

117
00:05:43,766 --> 00:05:46,689
i konserw rybnych, a także wykorzystuje

118
00:05:46,789 --> 00:05:49,402
jako zamiennik miodu, ograniczający

119
00:05:49,502 --> 00:05:52,010
czerstwienie wyrobów piekarskich.

120
00:05:52,255 --> 00:05:53,407
Uważaj na niego! 

121
00:05:53,507 --> 00:05:55,549
W większych ilościach jest szkodliwy.

122
00:05:55,868 --> 00:05:58,152
A weźmy takie drzewo kapokowe. 

123
00:05:58,252 --> 00:06:01,088
Uprawia się je dla wodoodpornego włókna

124
00:06:01,188 --> 00:06:03,874
zwanego kapokiem, które jest świetnym

125
00:06:03,974 --> 00:06:06,057
wypełniaczem mebli, materaców

126
00:06:06,157 --> 00:06:08,893
a kiedyś także kamizelek ratunkowych.

127
00:06:09,407 --> 00:06:12,647
Ale można zjadać jego młode liście i kwiaty

128
00:06:12,747 --> 00:06:15,860
z nasion tłoczy się olej używany w kuchni 

129
00:06:15,960 --> 00:06:18,920
i do produkcji mydła, a także jako nawóz

130
00:06:19,020 --> 00:06:22,489
zaś z lekkiego drewna robi się łodzie i meble.

131
00:06:25,535 --> 00:06:28,466
W innym filmie tej playlisty opowiadaliśmy

132
00:06:28,566 --> 00:06:29,885
o drzewach iglastych

133
00:06:29,985 --> 00:06:31,993
należących do nagonasiennych.

134
00:06:32,191 --> 00:06:34,778
Mówiliśmy też, że najłatwiej rozpoznać je

135
00:06:34,878 --> 00:06:38,006
po szyszkach, ale przecież w lasach rośnie też

136
00:06:38,106 --> 00:06:40,708
wiele drzew wyposażonych w liście.

137
00:06:40,895 --> 00:06:43,091
Takie drzewa w większości należą 

138
00:06:43,191 --> 00:06:46,222
do okrytonasiennych i najprościej rozpoznać je

139
00:06:46,322 --> 00:06:47,633
właśnie po liściach.

140
00:06:47,733 --> 00:06:49,243
Spójrz na planszę.

141
00:06:49,343 --> 00:06:52,581
Pokazujemy na niej liście z najpopularniejszych

142
00:06:52,681 --> 00:06:54,659
drzew naszych parków i lasów.

143
00:06:54,975 --> 00:06:57,707
Jeśli akurat jest jesień, wyjdź na spacer

144
00:06:57,807 --> 00:07:00,606
i pozbieraj liście, które spadają z drzew.

145
00:07:00,957 --> 00:07:02,811
Po powrocie do domu sprawdź 

146
00:07:02,911 --> 00:07:04,561
do jakiego drzewa pasują.

147
00:07:04,959 --> 00:07:07,652
Jak myślisz, po czym jeszcze można rozpoznać

148
00:07:07,752 --> 00:07:09,822
z jakim drzewem mamy do czynienia?

149
00:07:12,895 --> 00:07:14,431
Jasne, po owocach.

150
00:07:14,691 --> 00:07:16,970
Spacer po parku, to dobry czas

151
00:07:17,070 --> 00:07:19,038
także na zbieranie owoców drzew.

152
00:07:19,295 --> 00:07:23,041
I nie chodzi tu tylko o jabłka, gruszki, czy śliwki.

153
00:07:23,441 --> 00:07:24,950
Obok pokazujemy owoce

154
00:07:25,050 --> 00:07:27,227
popularnych drzew liściastych.

155
00:07:27,387 --> 00:07:30,684
Dopasuj swoje zbiory do ilustracji.

156
00:07:34,143 --> 00:07:36,558
Rośliny okrytonasienne stanowią 

157
00:07:36,658 --> 00:07:38,611
większość roślin na Ziemi.

158
00:07:38,751 --> 00:07:41,823
Zamieszkują wszystkie kontynenty i środowiska

159
00:07:41,923 --> 00:07:44,441
a z racji ogromnego zróżnicowania 

160
00:07:44,541 --> 00:07:47,601
są podstawą egzystencji innych organizmów:

161
00:07:47,701 --> 00:07:51,534
bakterii, grzybów, zwierząt i ludzi.

162
00:07:51,673 --> 00:07:54,559
Na planszy pokazujemy główne zastosowania

163
00:07:54,659 --> 00:07:58,269
tych roślin, ale pamiętaj, bez okrytonasiennych

164
00:07:58,369 --> 00:08:01,791
życie, jakie znamy, nie mogłoby istnieć.

165
00:08:03,046 --> 00:08:04,700
Rośliny mają moc!

166
00:08:04,863 --> 00:08:07,720
Mam nadzieję, że i w Tobie zakiełkuje ona

167
00:08:07,820 --> 00:08:09,705
niczym szczypiorek na wiosnę

168
00:08:09,805 --> 00:08:12,329
a przywiędłe wiadomości zawsze możesz

169
00:08:12,429 --> 00:08:16,119
sobie odświeżyć, zaglądając na pistacja.tv