1
00:00:00,512 --> 00:00:02,067
Czy wiesz, że są rośliny

2
00:00:02,167 --> 00:00:04,275
które posiadają próżniowe pułapki

3
00:00:04,375 --> 00:00:06,399
w które chwytają swoją zdobycz?

4
00:00:06,912 --> 00:00:08,673
Tak robią pływacze.

5
00:00:08,784 --> 00:00:11,501
Ich pułapki, choć wyglądają niepozornie

6
00:00:11,601 --> 00:00:14,339
jak małe baloniki przyczepione do łodygi

7
00:00:14,439 --> 00:00:16,396
są prawdopodobnie najbardziej

8
00:00:16,496 --> 00:00:18,453
skomplikowanymi konstrukcjami

9
00:00:18,553 --> 00:00:19,709
w świecie roślin.

10
00:00:20,224 --> 00:00:21,904
Co ciekawe, ich działanie 

11
00:00:22,004 --> 00:00:23,551
jest czysto mechaniczne.

12
00:00:23,959 --> 00:00:26,346
Jedyne, co pływacz aktywnie robi

13
00:00:26,446 --> 00:00:29,519
to wypompowywanie wody z wnętrza pułapki.

14
00:00:29,783 --> 00:00:32,297
Gdy już zapanuje w niej podciśnienie

15
00:00:32,397 --> 00:00:34,983
balonik czeka na potencjalną zdobycz.

16
00:00:35,328 --> 00:00:38,404
Potrącenie sterczących na zewnątrz kolców

17
00:00:38,504 --> 00:00:40,920
czy wąsików, uruchamia mechanizm 

18
00:00:41,020 --> 00:00:42,731
otwierający wieczko.

19
00:00:43,008 --> 00:00:46,031
W ciągu zaledwie jednej setnej sekundy 

20
00:00:46,131 --> 00:00:48,395
woda jest zasysana do wnętrza 

21
00:00:48,495 --> 00:00:51,626
wraz ze wszystkim, co się w niej znajduje

22
00:00:51,726 --> 00:00:55,015
pierwotniakiem, robaczkiem, a nawet kijanką

23
00:00:55,115 --> 00:00:58,088
czy małą rybką, zaś wieczko zamyka się 

24
00:00:58,188 --> 00:01:01,763
więżąc zdobycz, która jest następnie trawiona.

25
00:01:01,952 --> 00:01:04,419
W tej lekcji opowiem ci szerzej o tym

26
00:01:04,519 --> 00:01:07,327
jak wygląda współpraca komórek w roślinach

27
00:01:07,465 --> 00:01:09,236
czyli czym są tkanki.

28
00:01:20,384 --> 00:01:23,200
Rośliny zbudowane są z milionów komórek

29
00:01:23,456 --> 00:01:25,216
i jak się pewnie domyślasz

30
00:01:25,316 --> 00:01:27,841
nie wszystkie komórki robią wszystko.

31
00:01:28,064 --> 00:01:30,744
Wyspecjalizowały się, by swoje zadania

32
00:01:30,844 --> 00:01:32,159
pełnić efektywniej.

33
00:01:32,504 --> 00:01:35,546
Kiedy patrzysz na opierające się wiatrowi

34
00:01:35,646 --> 00:01:38,185
drzewo, albo na kwitnącą pelargonię

35
00:01:38,285 --> 00:01:40,824
widzisz łodygę, liście, czy kwiaty 

36
00:01:40,924 --> 00:01:42,910
pełniące konkretne funkcje.

37
00:01:43,168 --> 00:01:45,216
Łodyga stabilizuje roślinę

38
00:01:45,472 --> 00:01:47,520
liście prowadzą fotosyntezę

39
00:01:47,776 --> 00:01:50,080
a kwiaty służą do rozmnażania.

40
00:01:50,903 --> 00:01:53,564
Żeby cała roślina mogła funkcjonować

41
00:01:53,664 --> 00:01:54,997
wszystkie jej części 

42
00:01:55,097 --> 00:01:56,891
muszą ze sobą współpracować.

43
00:01:57,248 --> 00:02:00,116
Podobnie dzieje się w obrębie każdej z nich.

44
00:02:00,320 --> 00:02:01,956
Popatrz na liść.

45
00:02:02,056 --> 00:02:05,277
Jest zbudowany z wielu komórek, które zebrane

46
00:02:05,377 --> 00:02:08,235
są w zespoły pełniące konkretne zadania.

47
00:02:08,512 --> 00:02:11,211
Taki zespół komórek podobnych do siebie

48
00:02:11,311 --> 00:02:13,375
i wykonujących podobne funkcje

49
00:02:13,475 --> 00:02:15,319
nazywamy tkanką.

50
00:02:15,680 --> 00:02:18,021
Trzeba by jednak zacząć od tego

51
00:02:18,121 --> 00:02:20,952
że nie każda roślina, nawet jeśli jest

52
00:02:21,052 --> 00:02:24,087
wielokomórkowa i bardzo duża, ma tkanki.

53
00:02:24,269 --> 00:02:27,648
Początki tkanek, czyli takie ich wersje minimum

54
00:02:27,748 --> 00:02:30,617
spotykamy dopiero u mchów i paprotników.

55
00:02:30,868 --> 00:02:34,062
w tej wideolekcji na warsztat weźmiemy jednak

56
00:02:34,162 --> 00:02:36,792
prawdziwe tkanki. Takie, jakie występują

57
00:02:36,892 --> 00:02:38,794
u roślin nasiennych.

58
00:02:41,422 --> 00:02:43,411
Popatrz na znaną ci już może

59
00:02:43,511 --> 00:02:46,083
z naszych filmów o roślinach fasolę.

60
00:02:46,400 --> 00:02:48,545
Zanim wyrośnie w dużą roślinę

61
00:02:48,645 --> 00:02:50,109
zaczyna od nasionka.

62
00:02:50,240 --> 00:02:53,043
Małej fasolki, w której tkwi zarodek.

63
00:02:53,312 --> 00:02:56,547
Praktycznie cały zbudowany jest z tkanki

64
00:02:56,647 --> 00:02:59,225
twórczej, zwanej też merystemem.

65
00:02:59,456 --> 00:03:02,186
Tworzą ją duże komórki, których ściany 

66
00:03:02,286 --> 00:03:04,731
są cienkie, bez żadnych usztywnień.

67
00:03:04,832 --> 00:03:06,670
Dzięki czemu w razie potrzeby 

68
00:03:06,770 --> 00:03:08,671
bez problemu szybko się dzielą.

69
00:03:08,928 --> 00:03:12,216
Nie tylko wtedy, gdy zarodek wyrasta w roślinę.

70
00:03:12,512 --> 00:03:15,590
Bardzo wiele roślin, na przykład drzew, może

71
00:03:15,690 --> 00:03:18,911
rosnąć przez całe, często bardzo długie życie.

72
00:03:19,382 --> 00:03:22,293
Tkanka twórcza jest obecna w tak zwanych

73
00:03:22,393 --> 00:03:25,453
stożkach wzrostu, w łodygach i korzeniach.

74
00:03:25,648 --> 00:03:27,671
W nich intensywność  pracy 

75
00:03:27,771 --> 00:03:30,254
tworzących ją komórek nie ustaje.

76
00:03:30,432 --> 00:03:32,127
Merystem ma jeszcze jedną

77
00:03:32,227 --> 00:03:33,660
ciekawą właściwość.

78
00:03:33,760 --> 00:03:36,194
Jego komórki mogą się różnicować

79
00:03:36,294 --> 00:03:38,600
a gdy dojrzewają, tworzą tkanki

80
00:03:38,700 --> 00:03:40,435
które nazywamy stałymi.

81
00:03:40,672 --> 00:03:44,074
O stałych tkankach opowiem po orzeszku.

82
00:03:46,122 --> 00:03:47,584
Wróćmy do fasoli.

83
00:03:47,840 --> 00:03:49,632
To roślina, więc jest...

84
00:03:49,888 --> 00:03:50,912
samożywna.

85
00:03:51,282 --> 00:03:54,050
Za samożywność odpowiada obecny w jej

86
00:03:54,150 --> 00:03:57,146
komórkach, roślinny barwnik - chlorofil.

87
00:03:57,341 --> 00:03:59,606
Zastanów się, w jakich komórkach

88
00:03:59,706 --> 00:04:01,048
spotkasz chlorofil?

89
00:04:04,480 --> 00:04:06,898
Na logikę w tych, które mogą go

90
00:04:06,998 --> 00:04:09,098
wykorzystać do fotosyntezy

91
00:04:09,344 --> 00:04:10,574
o tym procesie mówimy

92
00:04:10,674 --> 00:04:12,184
w innym naszym filmie

93
00:04:12,502 --> 00:04:15,117
czyli... znajdują się nad ziemią.

94
00:04:15,488 --> 00:04:18,953
U roślin takie komórki tworzą łodygi i liście

95
00:04:19,053 --> 00:04:22,987
ale zwykle to w liściach chlorofilu jest najwięcej.

96
00:04:23,292 --> 00:04:26,925
Pełne chlorofilu i zawierających go substancji

97
00:04:27,025 --> 00:04:29,247
komórki, tworzą tkankę zwaną 

98
00:04:29,347 --> 00:04:31,218
miękiszem asymilacyjnym.

99
00:04:31,615 --> 00:04:34,687
Ale to tylko jedna odmiana tego typu tkanki.

100
00:04:35,199 --> 00:04:38,541
Mamy jeszcze miękisz spichrzowy, powietrzny

101
00:04:38,641 --> 00:04:42,248
wodny i zasadniczy, czyli taki, który po prostu

102
00:04:42,348 --> 00:04:45,216
jest wypełniaczem w różnych organach.

103
00:04:45,439 --> 00:04:47,160
Nazwy mówią same za siebie

104
00:04:47,260 --> 00:04:49,407
więc znaczenia tych odmian tkanki

105
00:04:49,507 --> 00:04:52,249
miękiszowej nie muszę Ci chyba objaśniać.

106
00:04:52,351 --> 00:04:53,740
A teraz pomyśl.

107
00:04:53,887 --> 00:04:57,339
Miękisz asymilacyjny asymiluje, czyli przyswaja

108
00:04:57,439 --> 00:05:00,469
energię słoneczną, wytwarzając dzięki niej

109
00:05:00,569 --> 00:05:03,450
jedzonko. Miękisz spichrzowy je spichrza

110
00:05:03,550 --> 00:05:05,661
czyli gromadzi i przechowuje.

111
00:05:06,175 --> 00:05:08,192
Jak przetransportować jedzonko

112
00:05:08,292 --> 00:05:09,758
z jednego do drugiego?

113
00:05:10,063 --> 00:05:13,345
Żeby to wyjaśnić, najlepiej wziąć jakiś spory

114
00:05:13,445 --> 00:05:16,357
liść, na przykład brzozy czy pelargonii.

115
00:05:16,537 --> 00:05:19,191
Popatrz uważnie. Dostrzegasz w nim

116
00:05:19,291 --> 00:05:22,771
jakby pogrubiałe linie, ułożone wachlarzowato

117
00:05:22,871 --> 00:05:24,093
albo równolegle?

118
00:05:24,351 --> 00:05:27,206
Ich układ nazywa się nie bez powodu

119
00:05:27,306 --> 00:05:30,826
użyłkowaniem, albo inaczej nerwacją liścia.

120
00:05:31,035 --> 00:05:34,222
Z żyłami ani nerwami te struktury nie mają 

121
00:05:34,322 --> 00:05:36,982
nic wspólnego poza... przewodzeniem.

122
00:05:37,151 --> 00:05:39,502
Z korzeni w górę transportują wodę

123
00:05:39,602 --> 00:05:41,105
 z solami mineralnymi.

124
00:05:41,205 --> 00:05:43,855
Z kolei związki wytworzone w zielonych

125
00:05:43,955 --> 00:05:46,697
częściach rośliny w procesie fotosyntezy

126
00:05:46,797 --> 00:05:49,874
przesyłają wszędzie tam, gdzie ich potrzeba.

127
00:05:50,070 --> 00:05:53,556
By przewodzić wymagają odpowiedniej budowy.

128
00:05:54,047 --> 00:05:56,968
Te, które ciągną z korzeni wodę z solami

129
00:05:57,068 --> 00:06:00,236
mineralnymi, składają się z komórek martwych

130
00:06:00,336 --> 00:06:02,984
połączonych ze sobą w długie kanały. 

131
00:06:03,084 --> 00:06:04,965
Tę część nazywamy drewnem.

132
00:06:05,311 --> 00:06:08,889
Te, którymi z zielonych liści i łodyg wędruje

133
00:06:08,989 --> 00:06:12,356
jedzonko, utworzone są przez komórki żywe. 

134
00:06:12,456 --> 00:06:15,550
Rurki z żywych komórek nazywamy łykiem.

135
00:06:15,662 --> 00:06:19,120
Drewno i łyko tworzą tkankę przewodzącą.

136
00:06:19,391 --> 00:06:22,988
U drzew i krzewów, ogólnie roślin wieloletnich

137
00:06:23,088 --> 00:06:25,496
może ona przyrastać na grubość.

138
00:06:25,791 --> 00:06:28,601
Tkanka twórcza odkłada na zewnątrz

139
00:06:28,701 --> 00:06:32,219
i do środka komórki łyka i drewna, a łodyga

140
00:06:32,319 --> 00:06:35,752
często określana u takich roślin jako pień

141
00:06:35,852 --> 00:06:37,821
zwiększa swoją średnicę.

142
00:06:38,079 --> 00:06:40,385
W naszym klimacie tkanka twórcza

143
00:06:40,485 --> 00:06:43,330
jest najbardziej aktywna wiosną i wtedy 

144
00:06:43,430 --> 00:06:45,539
nowe komórki drewna są większe

145
00:06:45,639 --> 00:06:47,282
później coraz mniejsze.

146
00:06:47,551 --> 00:06:50,573
Gdy zetniesz drzewo, różnica jest widoczna

147
00:06:50,673 --> 00:06:53,571
gołym okiem jako jaśniejsze i ciemniejsze

148
00:06:53,671 --> 00:06:55,742
pierścienie, tak zwane słoje.

149
00:06:56,194 --> 00:06:58,699
Na ściętym pniu możesz je policzyć

150
00:06:58,799 --> 00:07:01,380
i dzięki temu określić wiek drzewa.

151
00:07:05,227 --> 00:07:07,849
Skoro już jesteśmy przy drzewach

152
00:07:07,949 --> 00:07:11,524
a w zasadzie przy ich łodygach, czyli pniach

153
00:07:11,624 --> 00:07:14,447
co Ci się z nimi kojarzy? Twardość?

154
00:07:14,547 --> 00:07:16,250
Odporność? Sztywność?

155
00:07:16,479 --> 00:07:19,551
Te cechy zapewnia pniom i innym łodygom

156
00:07:19,807 --> 00:07:21,343
tkanka wzmacniająca.

157
00:07:21,855 --> 00:07:24,700
Żeby było jasne: subtelniejsze odmiany

158
00:07:24,800 --> 00:07:27,824
tej tkanki są obecne i w delikatniejszych

159
00:07:27,924 --> 00:07:30,033
częściach roślin, na przykład

160
00:07:30,133 --> 00:07:32,700
kiedy jesz gruszkę, wyczuwasz może 

161
00:07:32,800 --> 00:07:34,833
chrupiące w zębach drobinki.

162
00:07:34,933 --> 00:07:38,069
To twardzica, która wzmacnia nasiona, łupiny

163
00:07:38,169 --> 00:07:41,472
i inne części roślin, by zachowały swój kształt

164
00:07:41,572 --> 00:07:44,635
i mogły stawiać opór zewnętrznym czynnikom.

165
00:07:44,943 --> 00:07:47,558
Twardzicę tworzą martwe komórki.

166
00:07:47,711 --> 00:07:49,886
Żywe nazywane są zwarcicą

167
00:07:49,986 --> 00:07:53,229
ale pełnią w roślinie taką samą rolę.

168
00:07:53,492 --> 00:07:55,976
W funkcji ochroniarza wspiera ją

169
00:07:56,076 --> 00:07:57,530
 tkanka okrywająca.

170
00:07:57,695 --> 00:08:01,364
Jak sama nazwa wskazuje, okrywa ona roślinę

171
00:08:01,464 --> 00:08:03,612
z zewnątrz i podobnie jak 

172
00:08:03,712 --> 00:08:06,985
poprzednio omawiana tkanka wzmacniająca

173
00:08:07,085 --> 00:08:10,358
też ma dwie odmiany: żywą, czyli skórkę

174
00:08:10,458 --> 00:08:12,721
i martwą, zwaną korkiem.

175
00:08:13,053 --> 00:08:15,103
Skórka jest delikatniejsza.

176
00:08:15,359 --> 00:08:17,819
Przepuszcza parę wodną i gazy.

177
00:08:17,919 --> 00:08:20,439
Pokrywa takie organy, jak liście

178
00:08:20,539 --> 00:08:22,014
czy delikatne pędy.

179
00:08:22,446 --> 00:08:25,599
Korek kojarzysz pewnie z zamknięciem butelek

180
00:08:25,855 --> 00:08:28,905
ale gdy chwilę pomyślisz, może przyjdzie Ci

181
00:08:29,005 --> 00:08:30,974
do głowy skojarzenie z korą.

182
00:08:31,231 --> 00:08:34,208
Tak, korek to tylko jeden z typów kory

183
00:08:34,308 --> 00:08:36,250
czyli tkanki okrywającej.

184
00:08:36,607 --> 00:08:39,943
Poza tym, że tworzące ją martwe, zdrewniałe

185
00:08:40,043 --> 00:08:42,699
komórki ściśle do siebie przylegają

186
00:08:42,799 --> 00:08:45,455
tkanka okrywająca wytwarza rozmaite

187
00:08:45,555 --> 00:08:48,684
struktury: wydzielnicze, kłujące, parzące

188
00:08:48,784 --> 00:08:51,440
czy natłuszczające, które dodatkowo

189
00:08:51,540 --> 00:08:54,010
wzmacniają jej funkcję ochronną.

190
00:08:54,263 --> 00:08:56,701
Chronią roślinę przed wyschnięciem

191
00:08:56,801 --> 00:08:59,263
poparzeniem promieniami słonecznymi

192
00:08:59,363 --> 00:09:01,825
czy byciem zjedzonym przez amatorów

193
00:09:01,925 --> 00:09:03,005
dań wege.

194
00:09:03,231 --> 00:09:05,261
Omówiliśmy najważniejsze typy 

195
00:09:05,361 --> 00:09:06,559
roślinnych tkanek.

196
00:09:06,659 --> 00:09:08,304
Teraz zadanie dla Ciebie.

197
00:09:08,428 --> 00:09:11,535
Rozpoznaj na schematach poznane

198
00:09:11,635 --> 00:09:15,404
tkanki stałe: miękiszową, wzmacniającą

199
00:09:15,504 --> 00:09:18,000
okrywającą i przewodzącą.

200
00:09:21,653 --> 00:09:23,199
Masz tak samo, jak ja?

201
00:09:23,299 --> 00:09:24,931
Brawo dla Ciebie!

202
00:09:29,599 --> 00:09:32,264
Tkanki roślin dzielimy na twórczą

203
00:09:32,364 --> 00:09:34,814
zdolną do podziałów, oraz stałe

204
00:09:34,914 --> 00:09:38,105
zapewniające roślinie ochronę, transport

205
00:09:38,205 --> 00:09:40,738
różnych substancji, fotosyntezę 

206
00:09:40,838 --> 00:09:43,939
i pełniące wiele innych funkcji.

207
00:09:47,259 --> 00:09:49,963
Jesteśmy jak tkanka, która wzmacnia 

208
00:09:50,063 --> 00:09:52,640
Twoją wiedzę i twórczo ją poszerza.

209
00:09:52,740 --> 00:09:56,083
Ty bądź jak tkanka przewodząca i rozprowadzaj

210
00:09:56,183 --> 00:09:57,995
tę wiedzę wśród znajomych

211
00:09:58,095 --> 00:10:00,885
mówiąc im o pistacja.tv