1
00:00:00,572 --> 00:00:02,909
Rośliny prowadzą fotosyntezę.

2
00:00:03,009 --> 00:00:05,075
Zwierzęta zjadają rośliny.

3
00:00:05,197 --> 00:00:07,098
A co powiecie na zwierzęta 

4
00:00:07,198 --> 00:00:08,542
które zjadają rośliny 

5
00:00:08,642 --> 00:00:10,495
by móc prowadzić fotosyntezę?

6
00:00:11,008 --> 00:00:14,350
Tak robią ślimaki z rzędu workojęzykowców.

7
00:00:14,592 --> 00:00:16,293
Za młodu zjadają glony 

8
00:00:16,393 --> 00:00:18,780
ale są przy tym bardzo wybredne.

9
00:00:18,944 --> 00:00:21,504
Pasują im tylko dwa gatunki woszerii.

10
00:00:22,016 --> 00:00:25,438
Choć zjadane glony trawią, to znajdujące się

11
00:00:25,538 --> 00:00:28,200
w nich chloroplasty czyli organelle

12
00:00:28,300 --> 00:00:30,883
które produkują jedzonko ze słońca

13
00:00:30,983 --> 00:00:32,511
zachowują w całości.

14
00:00:33,024 --> 00:00:35,790
Udaje się im utrzymywać je w dobrej kondycji

15
00:00:35,890 --> 00:00:37,121
w swoich tkankach

16
00:00:37,221 --> 00:00:39,510
praktycznie przez całe swoje życie.

17
00:00:39,680 --> 00:00:43,043
Dzięki temu, choć gdy mają okazję, wrzucą coś

18
00:00:43,143 --> 00:00:46,532
na ząb, a raczej na tarkę, to mogą w zasadzie 

19
00:00:46,632 --> 00:00:49,490
żyć powietrzem i światłem, bo karmią je

20
00:00:49,590 --> 00:00:52,461
zdobyte na glonach chloroplasty.

21
00:00:52,736 --> 00:00:55,738
Ta lekcja będzie o tkankach, choć nie będziemy

22
00:00:55,838 --> 00:00:58,242
w nich szukać ukradzionych organelli.

23
00:01:08,650 --> 00:01:11,304
Wiele zwierząt, które żyją wokół nas

24
00:01:11,404 --> 00:01:14,735
składa się z wielu, często miliardów komórek.

25
00:01:15,008 --> 00:01:17,139
Takie organizmy przypominają 

26
00:01:17,239 --> 00:01:20,030
dobrze zorganizowane miasta, z siecią dróg

27
00:01:20,130 --> 00:01:23,355
wodociągami, ciepłownią i tym podobnymi.

28
00:01:23,456 --> 00:01:26,136
O szczeblach organizacji ciała człowieka 

29
00:01:26,236 --> 00:01:28,916
mówimy szczegółowo w innym naszym filmie.

30
00:01:29,088 --> 00:01:31,834
Tu zajmiemy się dokładniej najważniejszymi

31
00:01:31,934 --> 00:01:35,013
tkankami, jakie spotkasz u większości zwierząt.

32
00:01:35,232 --> 00:01:37,280
Ale czym w zasadzie jest tkanka?

33
00:01:37,792 --> 00:01:41,003
Zgodnie z definicją, tkanka to zespół komórek

34
00:01:41,120 --> 00:01:42,606
które pełnią w organizmie

35
00:01:42,706 --> 00:01:44,460
jakieś konkretne zadania.

36
00:01:44,704 --> 00:01:47,308
U zwierząt mamy cztery podstawowe typy

37
00:01:47,408 --> 00:01:50,680
tkanek: nabłonkową, mięśniową

38
00:01:50,780 --> 00:01:53,027
 nerwową i łączną.

39
00:01:53,152 --> 00:01:56,705
O każdej ci opowiem, ale po orzeszku.

40
00:01:59,918 --> 00:02:01,600
Spójrz na swoją dłoń.

41
00:02:01,856 --> 00:02:04,572
Ma wyraźny kształt i określony rozmiar.

42
00:02:04,672 --> 00:02:05,892
Dokładnie widzisz

43
00:02:05,992 --> 00:02:08,292
gdzie się zaczyna i gdzie kończy.

44
00:02:08,438 --> 00:02:11,275
Tym, co oddziela ciało od zewnątrz

45
00:02:11,375 --> 00:02:14,937
czyli reszty świata, jest... skóra.

46
00:02:15,168 --> 00:02:17,645
Tworzy ją głównie tkanka nabłonkowa

47
00:02:17,745 --> 00:02:20,894
a jej zadaniem jest przede wszystkim pokrywać

48
00:02:20,994 --> 00:02:22,460
chronić i rozdzielać.

49
00:02:22,560 --> 00:02:25,159
Skóra, która chroni nas przed urazami

50
00:02:25,259 --> 00:02:28,094
promieniowaniem i wyschnięciem, jest dość

51
00:02:28,194 --> 00:02:30,958
gruba i odporna, choć na pewno zauważasz

52
00:02:31,058 --> 00:02:33,535
że na powiekach jest o wiele cieńsza

53
00:02:33,635 --> 00:02:35,518
niż na przykład na piętach.

54
00:02:35,648 --> 00:02:37,871
A pomyśl, że tkanka nabłonkowa

55
00:02:37,971 --> 00:02:41,179
jest nie tylko na zewnątrz, ale i wewnątrz.

56
00:02:41,280 --> 00:02:43,085
Pokrywa na przykład jelita 

57
00:02:43,185 --> 00:02:45,197
czy wnętrze klatki piersiowej.

58
00:02:45,376 --> 00:02:48,277
W zależności od miejsca, nabłonek może być

59
00:02:48,377 --> 00:02:50,688
cienki i przepuszczalny, jak w płucach

60
00:02:50,788 --> 00:02:54,039
albo gruby i zwarty, jak w skórze. Może mieć

61
00:02:54,139 --> 00:02:57,201
dodatkowe wypustki, jak ułatwiające trawienie

62
00:02:57,301 --> 00:02:59,801
kosmki w jelicie, czy rzęski w nosie 

63
00:02:59,901 --> 00:03:03,054
i oskrzelach, wyłapujące różne zanieczyszczenia

64
00:03:03,154 --> 00:03:03,964
i bakterie.

65
00:03:04,064 --> 00:03:06,669
Są nabłonki wyposażone w struktury

66
00:03:06,769 --> 00:03:10,601
wydzielnicze, gruczoły produkujące pot, łój

67
00:03:10,701 --> 00:03:13,850
mleko, ślinę, łzy, czy enzymy.

68
00:03:14,048 --> 00:03:16,888
Jak widzisz, tkanka nabłonkowa nie tylko

69
00:03:16,988 --> 00:03:20,212
chroni ciało. Pełni także funkcje wydzielnicze

70
00:03:20,312 --> 00:03:22,741
i pośredniczy w wymianie rozmaitych

71
00:03:22,841 --> 00:03:25,487
substancji, zarówno wewnątrz organizmu

72
00:03:25,587 --> 00:03:27,944
jak i między organizmem a światem 

73
00:03:28,044 --> 00:03:29,541
który go otacza.

74
00:03:32,206 --> 00:03:34,726
Przejdźmy teraz do tkanki mięśniowej.

75
00:03:35,040 --> 00:03:37,748
Pewnie wyobrażasz ją sobie jako biceps

76
00:03:37,848 --> 00:03:39,903
triceps, czy czworogłowy uda.

77
00:03:40,160 --> 00:03:43,166
Oczywiście tworzy te mięśnie, ale znajdziesz ją

78
00:03:43,266 --> 00:03:45,947
także w zupełnie nieoczywistych miejscach.

79
00:03:46,048 --> 00:03:48,212
Na przykład w naczyniach krwionośnych

80
00:03:48,312 --> 00:03:49,465
czy w jelitach.

81
00:03:49,632 --> 00:03:51,475
Zdarzyło ci się może słyszeć

82
00:03:51,575 --> 00:03:53,080
o ruchach robaczkowych?

83
00:03:53,216 --> 00:03:56,926
To dzięki nim pokarm w jelitach przesuwa się

84
00:03:57,026 --> 00:04:00,736
od żołądka do... no, do tego drugiego końca.

85
00:04:01,005 --> 00:04:03,326
Tkanka mięśniowa odpowiada zresztą

86
00:04:03,426 --> 00:04:05,558
za wszelkie ruchy w organizmie. 

87
00:04:05,658 --> 00:04:08,627
Nie tylko za chodzenie, czy utrzymanie ciała

88
00:04:08,727 --> 00:04:11,626
w jakiejś pozycji. Ruch to także pompowanie

89
00:04:11,726 --> 00:04:14,416
krwi przez mięsień sercowy, gęsia skórka

90
00:04:14,516 --> 00:04:16,369
czy wywołane skurczem naczyń

91
00:04:16,469 --> 00:04:18,618
blednięcie palców na zimnie

92
00:04:18,815 --> 00:04:21,398
Umiejętność kurczenia się zapewniają

93
00:04:21,498 --> 00:04:23,934
tkance mięśniowej włókna białkowe.

94
00:04:24,035 --> 00:04:26,798
W zależności od ich ułożenia, mięsień może

95
00:04:26,898 --> 00:04:29,804
wyglądać pod mikroskopem, jakby miał prążki

96
00:04:29,904 --> 00:04:33,674
i wtedy nazywamy go... prążkowanym.

97
00:04:33,774 --> 00:04:36,255
W innych przypadkach, gdy prążków brak

98
00:04:36,355 --> 00:04:38,311
mięsień nazywamy gładkim.

99
00:04:38,527 --> 00:04:41,460
Na tej podstawie tkankę mięśniową dzielimy

100
00:04:41,560 --> 00:04:43,996
na gładką i poprzecznie prążkowaną.

101
00:04:44,118 --> 00:04:46,775
Z tej ostatniej zbudowane są mięśnie

102
00:04:46,875 --> 00:04:49,783
nad którymi mamy władzę, czyli możemy je

103
00:04:49,883 --> 00:04:51,262
kurczyć wedle woli.

104
00:04:51,583 --> 00:04:54,605
Są silne, szybkie, ale stosunkowo szybko

105
00:04:54,705 --> 00:04:57,727
się męczą, czego doświadczył chyba każdy

106
00:04:57,827 --> 00:04:59,705
komu zdarzyło się długo kucać 

107
00:04:59,805 --> 00:05:01,330
w niewygodnej pozycji.

108
00:05:01,567 --> 00:05:03,950
Jest jednak wśród prążkowanych

109
00:05:04,050 --> 00:05:06,027
jeden niepokorny - serce.

110
00:05:06,175 --> 00:05:08,295
Ten mięsień kurczy się non-stop

111
00:05:08,395 --> 00:05:11,706
czy tego chcemy, czy nie, i nigdy się nie męczy.

112
00:05:11,807 --> 00:05:14,570
Podobnie pracują niezależne od naszego

113
00:05:14,670 --> 00:05:17,753
widzimisię mięśnie gładkie, budujące ściany

114
00:05:17,853 --> 00:05:20,024
jelit czy naczyń krwionośnych.

115
00:05:23,071 --> 00:05:25,554
No dobrze, a skąd mięśnie wiedzą

116
00:05:25,654 --> 00:05:28,217
kiedy pracować, a kiedy odpocząć?

117
00:05:28,447 --> 00:05:31,007
Rozkazy trafiają do nich poprzez nerwy

118
00:05:31,263 --> 00:05:35,095
nieodzowny element kolejnej tkanki - nerwowej.

119
00:05:35,204 --> 00:05:38,431
Budują ją głównie komórki zwane neuronami.

120
00:05:38,687 --> 00:05:40,292
Są charakterystyczne.

121
00:05:40,392 --> 00:05:43,976
Każda przypomina gwiazdkę, ma liczne, krótkie

122
00:05:44,076 --> 00:05:47,126
wypustki zwane dendrytami i jedną długą

123
00:05:47,226 --> 00:05:49,738
zwaną neurytem albo aksonem.

124
00:05:49,951 --> 00:05:52,803
Dendryty odbierają sygnały z zewnątrz

125
00:05:52,903 --> 00:05:54,814
a neuryt wysyła je dalej.

126
00:05:55,071 --> 00:05:57,741
Dokąd? Różnie. Najczęściej do innej 

127
00:05:57,841 --> 00:06:00,688
komórki nerwowej, ale czasem do narządu

128
00:06:00,788 --> 00:06:03,307
wykonawczego, na przykład mięśnia.

129
00:06:03,519 --> 00:06:05,795
Z neuronów zbudowane jest również 

130
00:06:05,895 --> 00:06:08,532
centrum dowodzenia zwierzęcego organizmu

131
00:06:08,632 --> 00:06:10,429
czyli mózg i rdzeń kręgowy.

132
00:06:10,687 --> 00:06:13,150
Zespoły wielu neuronów podążające

133
00:06:13,250 --> 00:06:15,967
do tego centrum, albo wyruszające zeń

134
00:06:16,067 --> 00:06:18,682
do narządów wykonawczych, to nerwy.

135
00:06:18,782 --> 00:06:21,305
Łączą one organizm niczym sieć 

136
00:06:21,405 --> 00:06:24,343
światłowodowych łączy internetowych.

137
00:06:27,839 --> 00:06:31,323
Jest jeszcze coś, co łączy organizm w całość.

138
00:06:31,423 --> 00:06:33,155
Chodzi o tkankę łączną.

139
00:06:33,265 --> 00:06:36,955
Ta tkanka łączy, scala, spaja i wiąże.

140
00:06:37,055 --> 00:06:39,103
Gdzie ją w organizmie znaleźć?

141
00:06:39,278 --> 00:06:42,564
Hm, znaleźć łatwo, ale zidentyfikować

142
00:06:42,664 --> 00:06:46,260
już trudniej, bo ma wiele odmian, postaci

143
00:06:46,360 --> 00:06:48,564
a nawet stanów skupienia.

144
00:06:48,687 --> 00:06:51,380
Należą do niej kości i chrząstki

145
00:06:51,480 --> 00:06:55,066
ale także tkanka tłuszczowa, krew i chłonka

146
00:06:55,166 --> 00:06:56,487
zwana też limfą.

147
00:06:56,781 --> 00:06:59,938
Tkanka łączna może być płynna jak krew

148
00:07:00,038 --> 00:07:03,398
twarda jak kość, elastyczna jak chrząstka

149
00:07:03,498 --> 00:07:05,726
albo gąbczasta jak tłuszcz.

150
00:07:05,983 --> 00:07:08,555
Mimo tego, wszystkie typy tkanki łącznej

151
00:07:08,655 --> 00:07:11,358
są zbudowane z określonego rodzaju komórek

152
00:07:11,615 --> 00:07:13,549
które wytwarzają odpowiednią

153
00:07:13,649 --> 00:07:15,513
substancję międzykomórkową.

154
00:07:15,711 --> 00:07:19,031
W zależności od typu tkanki, ta substancja

155
00:07:19,131 --> 00:07:22,562
może być płynna, jak w chłonce, galaretowata

156
00:07:22,662 --> 00:07:25,370
jak w pępowinie, mieć liczne włókna

157
00:07:25,470 --> 00:07:28,901
jak w chrząstkach albo być zbita i uwapniona

158
00:07:29,001 --> 00:07:30,154
jak w kościach.

159
00:07:30,303 --> 00:07:31,624
A jakie funkcje mają

160
00:07:31,724 --> 00:07:34,142
poszczególne odmiany tkanki łącznej?

161
00:07:34,655 --> 00:07:37,912
Tkanka kostna i chrzęstna nadają ciału kształt

162
00:07:38,012 --> 00:07:40,356
i odporność, stanowią rusztowanie 

163
00:07:40,456 --> 00:07:41,987
dla tkanek i narządów.

164
00:07:42,335 --> 00:07:44,730
Tkanka tłuszczowa chroni narządy 

165
00:07:44,830 --> 00:07:47,693
przed zimnem, wstrząsami i uszkodzeniami

166
00:07:47,793 --> 00:07:49,521
bo otacza je i wypełnia.

167
00:07:49,759 --> 00:07:52,939
Krew i chłonka transportują po całym ciele

168
00:07:53,039 --> 00:07:56,015
niezbędne do prawidłowego funkcjonowania

169
00:07:56,115 --> 00:07:58,706
komórek gazy i substancje odżywcze.

170
00:07:58,806 --> 00:08:01,986
Pełnią więc rolę wodociągów i kanalizacji.

171
00:08:03,327 --> 00:08:05,334
A teraz zadanie dla Ciebie.

172
00:08:05,882 --> 00:08:08,457
Spróbuj dopasować poznane tkanki

173
00:08:08,557 --> 00:08:10,311
do odpowiednich zdjęć.

174
00:08:14,998 --> 00:08:17,603
Masz tak samo jak ja? Brawo!

175
00:08:21,352 --> 00:08:23,451
Ciała zwierząt tworzą tkanki.

176
00:08:23,551 --> 00:08:26,477
Wyróżniamy wśród nich tkankę nabłonkową

177
00:08:26,577 --> 00:08:30,164
nerwową, mięśniową i łączną.

178
00:08:32,767 --> 00:08:35,737
Mam nadzieję, że ten film stał się zrębem

179
00:08:35,837 --> 00:08:38,168
wiedzy o tkankach. Teraz bądź jak

180
00:08:38,268 --> 00:08:40,820
tkanka łączna. Rozprowadź tę wiedzę 

181
00:08:40,920 --> 00:08:43,766
wśród znajomych, a zanim wprawisz w ruch

182
00:08:43,866 --> 00:08:46,639
inne mięśnie, zmobilizuj kilka w dłoni 

183
00:08:46,739 --> 00:08:49,226
i kliknij łapkę w górę.