1
00:00:01,024 --> 00:00:04,192
Czy to mini podróbki tygrysa, czy też barwne

2
00:00:04,292 --> 00:00:07,167
płatki kwiatu? A może kolorowe ukwiały?

3
00:00:07,680 --> 00:00:10,505
Nic z tych rzeczy. To zwyczajny, a raczej

4
00:00:10,605 --> 00:00:12,799
niezwykły, płaziniec podzielony.

5
00:00:13,312 --> 00:00:14,592
Skąd to określenie?

6
00:00:15,104 --> 00:00:17,836
Otóż stąd, że jest on podzielony bruzdą

7
00:00:17,936 --> 00:00:19,455
biegnącą wzdłuż ciała.

8
00:00:19,968 --> 00:00:22,784
Gatunek ten posiada kilka wersji ubarwienia

9
00:00:23,040 --> 00:00:25,606
a konkretnie trzy różne, dla których 

10
00:00:25,706 --> 00:00:28,363
dominujące kolory są zawsze identyczne:

11
00:00:28,463 --> 00:00:30,463
żółty, czarny i pomarańczowy.

12
00:00:31,488 --> 00:00:34,048
Co ciekawe, to tylko ubranko od góry

13
00:00:34,560 --> 00:00:37,225
bo niezależnie od tego, czy płaziniec ten

14
00:00:37,325 --> 00:00:39,609
bardziej wygląda na oko jak panterka

15
00:00:39,709 --> 00:00:42,457
czy kwiatek, to od spodu zawsze jest czarny

16
00:00:42,557 --> 00:00:44,030
z pomarańczową obwódką.

17
00:00:44,288 --> 00:00:45,928
Zewnętrzne barwy ochronne

18
00:00:46,028 --> 00:00:47,871
mają odstraszać drapieżniki.

19
00:00:48,384 --> 00:00:50,737
O tym i owym dla wszystkich płazińców

20
00:00:50,837 --> 00:00:52,735
dowiesz się w tej wideolekcji.

21
00:01:04,768 --> 00:01:06,585
Pewnie przed lekcjami biologii 

22
00:01:06,685 --> 00:01:08,863
nie zdarzyło ci się oglądać płazińca.

23
00:01:09,120 --> 00:01:10,950
Zapewniam, że to tylko dlatego

24
00:01:11,050 --> 00:01:12,463
że ich nie szukasz.

25
00:01:12,704 --> 00:01:14,900
No i dlatego, że większość z tych 

26
00:01:15,000 --> 00:01:16,799
które żyją wolno, jest mała.

27
00:01:17,056 --> 00:01:19,360
Ma zaledwie parę milimetrów długości.

28
00:01:19,872 --> 00:01:21,336
Gdzie można je spotkać?

29
00:01:21,664 --> 00:01:24,306
Zacznijmy od wolnożyjących wirków.

30
00:01:24,480 --> 00:01:27,776
Ich przedstawiciele - wypławki - zamieszkują 

31
00:01:27,876 --> 00:01:29,858
wody słodkie: stawy, jeziora

32
00:01:29,958 --> 00:01:31,692
a nawet okresowe kałuże.

33
00:01:32,160 --> 00:01:34,863
Sporo płazińców zamieszkuje także morza.

34
00:01:34,976 --> 00:01:37,536
Takie organizmy nazywamy wolnożyjącymi.

35
00:01:37,792 --> 00:01:40,077
Większość jednak to pasożyty.

36
00:01:40,864 --> 00:01:43,580
Ukryte w brudnej wodzie, rybach, czy mięsie

37
00:01:43,680 --> 00:01:46,491
podstępem atakują organizm gospodarza

38
00:01:46,591 --> 00:01:49,817
i zadomawiają się tam, traktując jego ciało

39
00:01:49,917 --> 00:01:52,910
jak środowisko życia i źródło pożywienia

40
00:01:53,010 --> 00:01:55,160
a także jak... toaletę. Brrrr!

41
00:01:55,456 --> 00:01:57,805
Bytujący wewnątrz żywiciela pasożyt 

42
00:01:57,905 --> 00:02:00,138
zatruwa go bowiem produktami swojej

43
00:02:00,238 --> 00:02:03,004
przemiany materii, które usuwa bezpośrednio

44
00:02:03,104 --> 00:02:06,070
tam, gdzie się znajduje: do jelita, płuc, krwi

45
00:02:06,170 --> 00:02:07,519
czy mózgu gospodarza.

46
00:02:07,744 --> 00:02:10,726
Pasożytami wewnętrznymi są między innymi

47
00:02:10,826 --> 00:02:13,834
przywry i tasiemce, ale o nich opowiem Ci

48
00:02:13,934 --> 00:02:15,476
 w innej wideolekcji.

49
00:02:15,680 --> 00:02:17,780
W tym filmie przetrawimy podstawowe 

50
00:02:17,880 --> 00:02:19,420
informacje o płazińcach.

51
00:02:19,520 --> 00:02:21,378
Zaraz po orzeszku.

52
00:02:25,408 --> 00:02:27,509
Płazińce swoją nazwę zawdzięczają

53
00:02:27,609 --> 00:02:30,427
jak się zapewne domyślasz, kształtowi ciała.

54
00:02:30,528 --> 00:02:33,101
U większości gatunków jest ono płaskie

55
00:02:33,201 --> 00:02:35,310
a w zasadzie silnie spłaszczone 

56
00:02:35,410 --> 00:02:36,671
grzbieto-brzusznie.

57
00:02:37,440 --> 00:02:39,542
Wyraźnie widać gdzie jest wierzch

58
00:02:39,642 --> 00:02:41,026
a gdzie spód osobnika.

59
00:02:41,280 --> 00:02:43,661
Można też wskazać jego przód i tył

60
00:02:43,761 --> 00:02:46,450
a przez środek ciała, od przodu do tyłu

61
00:02:46,550 --> 00:02:49,597
przeprowadzić oś symetrii, która podzieli go

62
00:02:49,697 --> 00:02:52,314
na dwie lustrzane strony: prawą i lewą

63
00:02:52,414 --> 00:02:54,316
które mają się do siebie tak

64
00:02:54,416 --> 00:02:55,868
jak nasze rękawiczki.

65
00:02:56,128 --> 00:02:57,898
Fachowo mówi się, że płazińce

66
00:02:57,998 --> 00:02:59,878
mają symetrię dwuboczną.

67
00:03:00,480 --> 00:03:03,552
Ciało płazińców jest też zazwyczaj wydłużone.

68
00:03:03,808 --> 00:03:06,089
Niekiedy tak bardzo, że niektóre

69
00:03:06,189 --> 00:03:08,251
z wyglądu przypominają taśmę.

70
00:03:08,416 --> 00:03:10,952
Pewnie już kojarzysz, skąd wzięła się 

71
00:03:11,052 --> 00:03:13,724
nazwa jednej z grup płazińców: tasiemce?

72
00:03:14,048 --> 00:03:16,841
Osobniki niektórych gatunków tej grupy

73
00:03:16,941 --> 00:03:19,623
osiągają długość 12 metrów, choć ich

74
00:03:19,723 --> 00:03:22,556
szerokość ledwie przekracza centymetr.

75
00:03:23,008 --> 00:03:26,515
A co jest w środku takiego płazińca? Niewiele.

76
00:03:26,848 --> 00:03:28,852
Są to zwierzęta nie posiadające 

77
00:03:28,952 --> 00:03:29,993
nawet jamy ciała.

78
00:03:30,176 --> 00:03:32,275
Nie mają też układu oddechowego

79
00:03:32,375 --> 00:03:33,503
ani krwionośnego.

80
00:03:33,760 --> 00:03:36,591
Mają za to całkiem wydajny układ nerwowy

81
00:03:36,691 --> 00:03:39,833
a formy wolnożyjące, dodatkowo całkiem nieźle

82
00:03:39,933 --> 00:03:42,642
wykształcone narządy zmysłów, receptory

83
00:03:42,742 --> 00:03:45,790
chemiczne, dotykowe i reagujące na światło.

84
00:03:46,560 --> 00:03:49,888
Mają też układ wydalniczy i układ pokarmowy

85
00:03:50,144 --> 00:03:52,354
choć wyjątkowo nieskomplikowany

86
00:03:52,704 --> 00:03:55,605
składa się bowiem w zasadzie tylko z gęby

87
00:03:55,705 --> 00:03:58,772
gardła i jelita, które jest ślepo zakończone

88
00:03:58,872 --> 00:04:01,867
więc wszystko, co przetrawione, a niezużyte

89
00:04:01,967 --> 00:04:04,098
musi być zwrócone tą samą drogą

90
00:04:04,198 --> 00:04:06,307
którą weszło - przez gardziel.

91
00:04:06,528 --> 00:04:08,857
U pasożytów jelitowych brak jest

92
00:04:08,957 --> 00:04:11,012
układu pokarmowego, ale o tym

93
00:04:11,112 --> 00:04:13,217
w innej lekcji tej playlisty.

94
00:04:16,512 --> 00:04:19,240
Została tam do omówienia jeszcze jedna

95
00:04:19,340 --> 00:04:21,921
wcale nie błaha sprawa: rozmnażanie.

96
00:04:22,143 --> 00:04:23,423
I tu ciekawostka:

97
00:04:23,679 --> 00:04:26,239
płazińce mogą rozmnażać się bezpłciowo.

98
00:04:26,495 --> 00:04:29,478
Mogą się zatem dzielić na dwie połowy

99
00:04:29,578 --> 00:04:32,070
tak robią wirki, mogą pączkować

100
00:04:32,383 --> 00:04:35,179
w praktyce większość zwierząt tej gromady

101
00:04:35,279 --> 00:04:37,539
wybiera jednak rozmnażanie płciowe

102
00:04:37,639 --> 00:04:40,913
czyli wykorzystuje gamety: jaja i plemniki.

103
00:04:41,087 --> 00:04:43,924
Jest przy tym samowystarczalna, bo jeden

104
00:04:44,024 --> 00:04:47,222
osobnik wytwarza zarówno jedne, jak i drugie.

105
00:04:47,487 --> 00:04:50,161
Może zatem zapłodnić się sam, choć jeśli 

106
00:04:50,261 --> 00:04:52,486
jest okazja, chętnie wymienia geny 

107
00:04:52,586 --> 00:04:54,928
z innymi osobnikami swojego gatunku.

108
00:04:55,167 --> 00:04:57,301
O takich zwierzętach mówimy

109
00:04:57,401 --> 00:04:58,807
 że są obojnakami.

110
00:04:59,519 --> 00:05:02,015
U wolno żyjących płazińców dzieci zwykle są

111
00:05:02,115 --> 00:05:04,383
od razu podobne do rodziców, czyli mamy 

112
00:05:04,483 --> 00:05:06,869
do czynienia z tak zwanym rozwojem prostym

113
00:05:06,969 --> 00:05:08,567
bez postaci larwalnej.

114
00:05:08,735 --> 00:05:11,627
Co innego pasożyty tej gromady. Ich rozwój

115
00:05:11,727 --> 00:05:14,219
jest skomplikowany i opowiem Ci o nim

116
00:05:14,319 --> 00:05:16,093
 w innym filmie.

117
00:05:19,487 --> 00:05:21,997
Zwykle o płazińcach mówi się w kontekście

118
00:05:22,097 --> 00:05:23,870
ich pasożytowania na ludziach 

119
00:05:23,970 --> 00:05:25,543
i zwierzętach hodowlanych.

120
00:05:25,887 --> 00:05:28,958
Są zatem postrzegane jako szkodniki, które

121
00:05:29,058 --> 00:05:32,005
poważnie zagrażają zdrowiu, a nawet życiu

122
00:05:32,105 --> 00:05:35,201
powodują duże straty w hodowlach ryb, owiec

123
00:05:35,301 --> 00:05:38,397
trzody chlewnej i bydła. Są też zagrożeniem

124
00:05:38,497 --> 00:05:41,221
dla domowych psów i kotów, a przez nie

125
00:05:41,321 --> 00:05:42,757
pośrednio i dla nas.

126
00:05:43,039 --> 00:05:45,883
Należy pamiętać o regularnym odrobaczaniu

127
00:05:45,983 --> 00:05:48,565
pupili i o tym, żeby po zabawie z nimi

128
00:05:48,665 --> 00:05:49,956
dokładnie myć ręce.

129
00:05:50,207 --> 00:05:52,837
Przyglądając się bliżej tej grupie zwierząt

130
00:05:52,937 --> 00:05:54,956
okazuje się jednak, że i one mają 

131
00:05:55,056 --> 00:05:56,626
coś pozytywnego do roboty.

132
00:05:56,863 --> 00:05:58,656
Na przykład trzymają w ryzach 

133
00:05:58,756 --> 00:06:01,840
niektóre szkodniki roślin, takie jak stonogi.

134
00:06:03,007 --> 00:06:05,567
Na zakończenie tej lekcji mała zagadka:

135
00:06:05,823 --> 00:06:08,063
Jak myślisz, dlaczego wypławek ma 

136
00:06:08,163 --> 00:06:10,942
narząd wzroku, a tasiemiec go nie posiada?

137
00:06:14,015 --> 00:06:16,063
Pomyśl o miejscu i trybie życia.

138
00:06:16,319 --> 00:06:18,591
Wypławek żyje w otwartych wodach 

139
00:06:18,691 --> 00:06:21,757
i musi unikać zagrożeń, więc poczucie światła

140
00:06:21,857 --> 00:06:23,003
 mu się przydaje.

141
00:06:23,231 --> 00:06:25,535
Tasiemiec całe życie tkwi w jelicie.

142
00:06:25,791 --> 00:06:26,885
Nie ma tam zagrożeń

143
00:06:26,985 --> 00:06:29,325
których wzrok pomagałby uniknąć.

144
00:06:32,959 --> 00:06:35,258
Płazińce są zwierzętami o wydłużonym 

145
00:06:35,358 --> 00:06:36,782
dwubocznie symetrycznym 

146
00:06:36,882 --> 00:06:39,372
i spłaszczonym grzbieto-brzusznie ciele.

147
00:06:39,615 --> 00:06:42,331
Należą do nich pasożyty wewnętrzne zwierząt

148
00:06:42,431 --> 00:06:45,166
i gatunki wolno żyjące, zarówno wodne

149
00:06:45,266 --> 00:06:46,830
 jak i lądowe.

150
00:06:47,295 --> 00:06:49,087
Płazińce są obojnakami.

151
00:06:49,343 --> 00:06:51,647
Mogą też rozmnażać się bezpłciowo.

152
00:06:52,159 --> 00:06:54,460
Wolnożyjące mają rozwój prosty 

153
00:06:54,560 --> 00:06:56,869
pasożytnicze - złożony.

154
00:06:59,327 --> 00:07:02,405
Płazińce pokazały nam się dzisiaj z obu stron

155
00:07:02,505 --> 00:07:04,958
tej nieciekawej i tej nieco lepszej.

156
00:07:05,215 --> 00:07:08,014
O innych obliczach bezkręgowców dowiesz się

157
00:07:08,114 --> 00:07:11,822
oglądając pozostałe filmy z tej playlisty.