1
00:00:00,768 --> 00:00:02,918
Jednym z największych robaków 

2
00:00:03,018 --> 00:00:05,705
pasożytujących na ludziach jest riszta

3
00:00:05,805 --> 00:00:07,808
zwana też smokiem medyńskim.

4
00:00:07,936 --> 00:00:11,264
Samice tego gatunku żyją pod skórą człowieka

5
00:00:11,520 --> 00:00:14,169
a ich długość może przekraczać metr.

6
00:00:14,336 --> 00:00:16,671
Samce są o wiele mniejsze 

7
00:00:16,771 --> 00:00:19,198
i rzadko dorastają do 4 cm.

8
00:00:19,456 --> 00:00:22,016
Źródłem zakażenia jest brudna woda.

9
00:00:22,272 --> 00:00:24,316
Gdy człowiek wypije taką wodę 

10
00:00:24,416 --> 00:00:26,879
larwy riszty uwalniają się w jelicie

11
00:00:27,136 --> 00:00:29,952
a potem uciekają z niego, migrując w ciele.

12
00:00:30,208 --> 00:00:33,024
Dorosłe samice przebijają się przez skórę

13
00:00:33,280 --> 00:00:35,917
zwykle nóg, tworząc wrzody.

14
00:00:36,096 --> 00:00:38,331
W ten sposób uwalniają do wody jaja.

15
00:00:38,656 --> 00:00:41,256
Jedynym skutecznym sposobem pozbycia się

16
00:00:41,356 --> 00:00:44,287
takiego pasożyta jest jego fizyczne usunięcie.

17
00:00:44,544 --> 00:00:47,910
Chirurgicznie albo przez cierpliwe nawijanie go

18
00:00:48,010 --> 00:00:50,805
na patyczek, dopóki cały nie wyjdzie.

19
00:00:51,200 --> 00:00:53,609
O tym, jak w naszych warunkach można 

20
00:00:53,709 --> 00:00:56,400
stać się żywicielem robaków pasożytniczych

21
00:00:56,500 --> 00:00:58,111
 opowiem Ci w tym filmie.

22
00:01:10,400 --> 00:01:12,704
Nicienie wyglądem przypominają nić.

23
00:01:13,216 --> 00:01:16,475
Mają od 0,2 mm do kilku metrów długości 

24
00:01:16,575 --> 00:01:19,702
ale w przekroju zwykle nie przekraczają

25
00:01:19,802 --> 00:01:21,406
 jednego centymetra.

26
00:01:21,664 --> 00:01:23,509
Ich ciało jest obłe.

27
00:01:23,712 --> 00:01:26,709
Stąd inna nazwa tej grupy: obleńce.

28
00:01:27,808 --> 00:01:30,587
Część przednia wyraźnie różni się u nich

29
00:01:30,687 --> 00:01:33,638
od tylnej, a w przekroju są okrągłe.

30
00:01:33,952 --> 00:01:37,057
Można wśród nich spotkać formy wolnożyjące

31
00:01:37,157 --> 00:01:40,863
w glebie i wodzie, zarówno słodkiej, jak i słonej.

32
00:01:41,376 --> 00:01:43,902
Te robaki w zasadzie są wszędzie.

33
00:01:44,192 --> 00:01:46,685
Na jednym metrze kwadratowym ziemi

34
00:01:46,785 --> 00:01:49,203
znajdziesz ich około 10 milionów.

35
00:01:49,568 --> 00:01:52,772
Przeciętne jabłko, które spadło na ziemię

36
00:01:52,872 --> 00:01:55,312
i tam się rozkłada, stanowi dom 

37
00:01:55,412 --> 00:01:58,219
dla ponad 90 000 rozmaitych nicieni.

38
00:02:01,856 --> 00:02:04,930
Wolnożyjące nicienie żywią się glonami

39
00:02:05,030 --> 00:02:06,870
 bakteriami i grzybami.

40
00:02:06,976 --> 00:02:09,119
Nie pogardzą też martwą tkanką

41
00:02:09,219 --> 00:02:10,924
 roślinną czy zwierzęcą.

42
00:02:11,072 --> 00:02:14,383
W ten sposób oczyszczają glebę, piasek i żwir.

43
00:02:14,656 --> 00:02:17,544
Wiele gatunków stanowi pożywienie 

44
00:02:17,644 --> 00:02:19,236
dla ślimaków i ryb.

45
00:02:19,520 --> 00:02:22,336
Sporą część tej grupy stanowią pasożyty.

46
00:02:22,592 --> 00:02:26,089
Zarówno roślin, na przykład mątwik burakowy

47
00:02:26,189 --> 00:02:29,306
czy pasożyt czosnku, fasoli i ziemniaka

48
00:02:29,406 --> 00:02:32,935
o słodko brzmiącej nazwie: niszczyk zjadliwy

49
00:02:33,035 --> 00:02:36,862
jak i zwierząt, w tym domowych, jak psy i koty.

50
00:02:37,184 --> 00:02:39,514
Dlatego należy pamiętać o regularnym

51
00:02:39,614 --> 00:02:41,960
odrobaczaniu pupili i przestrzeganiu 

52
00:02:42,060 --> 00:02:43,282
w kontaktach z nimi 

53
00:02:43,382 --> 00:02:45,379
podstawowych zasad higieny.

54
00:02:45,632 --> 00:02:48,769
Zwłaszcza o myciu rąk po wspólnej zabawie.

55
00:02:49,216 --> 00:02:51,522
Nas w tej lekcji interesować będą 

56
00:02:51,622 --> 00:02:52,889
pasożyty człowieka.

57
00:02:53,056 --> 00:02:56,606
Czas bliżej poznać wroga. Do dzieła!

58
00:02:59,712 --> 00:03:03,602
Pasożytnicze nicienie to mistrzowie adaptacji.

59
00:03:03,808 --> 00:03:06,624
Ich ciało pokryte jest grubym oskórkiem

60
00:03:06,880 --> 00:03:08,800
który zabezpiecza przed szkodliwym

61
00:03:08,900 --> 00:03:10,530
działaniem soków trawiennych.

62
00:03:10,720 --> 00:03:13,481
Mają układ pokarmowy, ale nie mają

63
00:03:13,581 --> 00:03:15,764
oddechowego i krwionośnego.

64
00:03:16,096 --> 00:03:18,144
Oddychają całą powierzchnią ciała

65
00:03:18,400 --> 00:03:20,795
tlenowo lub beztlenowo.

66
00:03:20,960 --> 00:03:23,008
Ich ciało wypełnione jest płynem

67
00:03:23,264 --> 00:03:26,205
który nadaje im kształt i sprężystość

68
00:03:26,336 --> 00:03:28,640
rozprowadza substancje odżywcze

69
00:03:28,896 --> 00:03:30,688
pozyskane z ciała żywiciela

70
00:03:30,944 --> 00:03:32,862
oraz zapewnia ruchliwość.

71
00:03:33,248 --> 00:03:35,808
Zwykle mają jednego gospodarza.

72
00:03:36,064 --> 00:03:39,114
Intruzem, który wyjątkowo dobrze czuje się

73
00:03:39,214 --> 00:03:41,526
w człowieku, jest glista ludzka.

74
00:03:41,696 --> 00:03:44,602
Można powiedzieć że zna nas od podszewki

75
00:03:44,702 --> 00:03:47,410
bo w swoim cyklu rozwojowym przechodzi

76
00:03:47,510 --> 00:03:50,637
przez większość naszych układów i narządów.

77
00:03:50,912 --> 00:03:52,960
Mam nadzieję że nic nie jesz

78
00:03:53,216 --> 00:03:55,967
bo ta historia nie brzmi apetycznie.

79
00:03:56,288 --> 00:03:59,114
Posłuchaj jednak, aby wiedzieć, co może Cię

80
00:03:59,214 --> 00:04:02,040
czekać, gdy wpuścisz ją do swojego wnętrza.

81
00:04:03,200 --> 00:04:06,557
Glista ludzka wywołuje chorobę zwaną glistnicą.

82
00:04:06,784 --> 00:04:09,607
To najczęściej spotykana robaczyca na świecie.

83
00:04:09,856 --> 00:04:12,346
Cierpi na nią ponad miliard osób.

84
00:04:12,672 --> 00:04:15,298
Zakażenie następuje w wyniku zjedzenia

85
00:04:15,398 --> 00:04:18,608
inwazyjnych larw glisty, które dojrzewają z jaj

86
00:04:18,708 --> 00:04:20,087
wydzielanych z kałem 

87
00:04:20,187 --> 00:04:22,038
przez zakażonego żywiciela.

88
00:04:22,399 --> 00:04:25,017
To znaczy, że żeby zarazić się glistą

89
00:04:25,117 --> 00:04:27,518
trzeba mieć kontakt z ludzką kupą.

90
00:04:27,775 --> 00:04:30,714
Niekoniecznie bezpośredni, ale na przykład

91
00:04:30,814 --> 00:04:33,276
zjadając niedomyte warzywa uprawiane

92
00:04:33,376 --> 00:04:35,838
na ludzkim nawozie, albo jedząc coś 

93
00:04:35,938 --> 00:04:38,329
brudnymi rękoma, którymi wcześniej 

94
00:04:38,429 --> 00:04:39,802
grzebaliśmy w ziemi.

95
00:04:40,063 --> 00:04:42,111
Żeby zwiększyć szanse potomstwa

96
00:04:42,367 --> 00:04:44,553
glista ludzka produkuje dziennie 

97
00:04:44,653 --> 00:04:46,433
nawet dwieście tysięcy jaj.

98
00:04:47,743 --> 00:04:49,773
Po połknięciu przez żywiciela

99
00:04:49,873 --> 00:04:52,642
larwy wylęgają się w jelicie, ale szybko

100
00:04:52,742 --> 00:04:55,992
je opuszczają i z krwią przenoszą się do płuc.

101
00:04:56,191 --> 00:04:58,941
Tam przez mniej więcej 2 tygodnie rosną

102
00:04:59,041 --> 00:05:01,813
i dojrzewają, aby pod koniec tego okresu

103
00:05:01,913 --> 00:05:04,972
przebić ścianki pęcherzyków płucnych i przez

104
00:05:05,072 --> 00:05:07,966
oskrzela i tchawicę podpełznąć do gardła.

105
00:05:08,479 --> 00:05:10,780
Podczas wędrówki drażnią nasze

106
00:05:10,880 --> 00:05:14,149
drogi oddechowe, więc zanosimy się kaszlem.

107
00:05:14,249 --> 00:05:16,891
Wykasłane larwy są połykane i w ten

108
00:05:16,991 --> 00:05:19,997
oto sposób ponownie trafiają do jelita.

109
00:05:20,255 --> 00:05:21,791
Tym razem już na stałe

110
00:05:22,047 --> 00:05:24,195
czyli nawet na okres dwóch lat.

111
00:05:24,863 --> 00:05:27,423
Tam przekształcają się w dorosłe osobniki.

112
00:05:27,679 --> 00:05:29,945
Glisty są rozdzielnopłciowe.

113
00:05:30,239 --> 00:05:31,886
Co więcej, samiec i samica 

114
00:05:31,986 --> 00:05:34,161
różnią się od siebie znacząco.

115
00:05:34,335 --> 00:05:36,494
Samice są nawet dwukrotnie dłuższe

116
00:05:36,594 --> 00:05:39,923
od samców. Dorastają do 40 cm.

117
00:05:40,223 --> 00:05:43,166
Z kolei samce mają tylny koniec ciała

118
00:05:43,266 --> 00:05:45,238
zagięty w formie haczyka.

119
00:05:45,599 --> 00:05:48,778
Taką sytuację, gdy u danego gatunku możemy

120
00:05:48,878 --> 00:05:50,854
łatwo odróżnić pana od pani

121
00:05:50,954 --> 00:05:53,210
nazywamy dymorfizmem płciowym.

122
00:05:54,303 --> 00:05:56,095
Samce zapładniają samice

123
00:05:56,351 --> 00:05:58,655
a te zaczynają produkować jaja

124
00:05:58,911 --> 00:06:01,215
które z kałem wydostają się na zewnątrz

125
00:06:01,471 --> 00:06:04,520
i cały cykl zaczyna się od początku.

126
00:06:08,639 --> 00:06:11,161
Glisty to tylko jeden z gatunków 

127
00:06:11,261 --> 00:06:13,861
pasożytniczych nicieni. Są i inne.

128
00:06:14,015 --> 00:06:16,479
Poznajmy się bliżej z owsikiem.

129
00:06:16,831 --> 00:06:20,233
Ten niewielki pasożyt, podobnie jak glista

130
00:06:20,333 --> 00:06:23,488
ma tylko jednego żywiciela - człowieka.

131
00:06:23,743 --> 00:06:26,814
Wywoływana przez niego choroba - owsica - 

132
00:06:26,914 --> 00:06:28,479
jest bardzo zakaźna.

133
00:06:28,607 --> 00:06:31,615
Droga zakażenia jest podobna jak w przypadku

134
00:06:31,715 --> 00:06:34,187
glisty, ale o wiele częściej dochodzi

135
00:06:34,287 --> 00:06:35,488
 do samozakażenia.

136
00:06:35,775 --> 00:06:38,973
To dlatego, że składane przez samicę jaja

137
00:06:39,073 --> 00:06:40,557
drażnią skórę odbytu

138
00:06:40,657 --> 00:06:42,904
wywołując nieprzyjemny świąd.

139
00:06:43,199 --> 00:06:45,924
Żywiciel drapie się więc i w ten sposób

140
00:06:46,024 --> 00:06:48,058
przenosi jaja z pupy na dłonie

141
00:06:48,158 --> 00:06:49,886
konkretnie pod paznokcie.

142
00:06:50,111 --> 00:06:53,444
Jeśli ma kiepskie nawyki higieniczne i rzadko

143
00:06:53,544 --> 00:06:56,827
myje ręce, może przenosić jaja na przedmioty 

144
00:06:56,927 --> 00:07:00,110
w swoim otoczeniu, a także do własnych ust.

145
00:07:00,351 --> 00:07:03,358
Leczenie owsicy jest proste, ale skuteczny

146
00:07:03,458 --> 00:07:05,905
preparat powinna łykać cała rodzina

147
00:07:06,005 --> 00:07:08,816
a dodatkowo konieczna jest częsta zmiana

148
00:07:08,916 --> 00:07:11,486
i gotowanie pościeli oraz ręczników.

149
00:07:11,871 --> 00:07:14,527
Zapobieganie polega na przestrzeganiu

150
00:07:14,627 --> 00:07:18,552
higieny osobistej i jak najczęstszym myciu rąk.

151
00:07:21,855 --> 00:07:24,901
Chciałabym już zakończyć, ale został nam

152
00:07:25,001 --> 00:07:27,997
jeszcze jeden, bardzo groźny dla zdrowia

153
00:07:28,097 --> 00:07:30,524
pasożyt. Jest nim włosień kręty.

154
00:07:30,815 --> 00:07:33,386
To też pasożyt jednego żywiciela.

155
00:07:33,631 --> 00:07:36,504
Włosień najchętniej atakuje dziki i świnie.

156
00:07:36,703 --> 00:07:39,263
Do człowieka tylko czasem się zabłąka.

157
00:07:39,519 --> 00:07:41,916
Zakażamy się spożywając surowe 

158
00:07:42,016 --> 00:07:44,600
lub niedogotowane mięso z włośniem

159
00:07:44,700 --> 00:07:46,387
na przykład dziczyznę.

160
00:07:46,687 --> 00:07:49,467
To w mięsie znajdują się otorbione larwy.

161
00:07:49,759 --> 00:07:52,490
Po zjedzeniu dojrzewają w naszym jelicie

162
00:07:52,590 --> 00:07:55,390
a samice zaczynają produkować młode larwy

163
00:07:55,647 --> 00:07:59,504
Które z jelita przebijają się do naczyń i z krwią

164
00:07:59,604 --> 00:08:03,331
lub limfą docierają do mięśni. Tam się osiedlają

165
00:08:03,431 --> 00:08:06,440
i otorbiają czekając, aż ktoś zje mięso

166
00:08:06,540 --> 00:08:08,244
w którym się znajdują.

167
00:08:08,447 --> 00:08:11,799
Tyle, że nas nikt nie zjada, więc otorbione

168
00:08:11,899 --> 00:08:14,537
larwy włośnia po prostu zostają w naszych

169
00:08:14,637 --> 00:08:17,681
mięśniach, czasem nawet 40 lat.

170
00:08:17,919 --> 00:08:19,977
Powodują gorączkę, biegunkę

171
00:08:20,077 --> 00:08:22,710
a w późniejszym okresie bóle mięśni

172
00:08:22,810 --> 00:08:24,868
okresowe obrzęki i wysypkę.

173
00:08:28,415 --> 00:08:31,448
Na koniec poznaj bohatera który honorowo

174
00:08:31,548 --> 00:08:33,194
 przysłużył się nauce.

175
00:08:33,535 --> 00:08:35,852
Jest nim pewien nicień glebowy.

176
00:08:36,351 --> 00:08:38,911
Ten maleńki, ledwie milimetrowy robaczek

177
00:08:39,167 --> 00:08:41,614
od lat jest powszechnie wykorzystywany 

178
00:08:41,714 --> 00:08:43,648
w badaniach z zakresu genetyki.

179
00:08:44,031 --> 00:08:47,028
Przeprowadzono na nim liczne eksperymenty

180
00:08:47,128 --> 00:08:50,000
między innymi te wyjaśniające mechanizmy

181
00:08:50,100 --> 00:08:52,824
starzenia się, uhonorowane w 2002 roku

182
00:08:52,924 --> 00:08:56,028
nagrodą Nobla w dziedzinie medycyny.

183
00:08:59,903 --> 00:09:03,004
Nicienie to okrągłe w przekroju robaki 

184
00:09:03,104 --> 00:09:05,559
o wydłużonym, nitkowatym ciele.

185
00:09:05,791 --> 00:09:07,282
W ich cyklu rozwojowym 

186
00:09:07,382 --> 00:09:09,410
występuje tylko jeden żywiciel.

187
00:09:09,631 --> 00:09:13,384
Pasożytami człowieka są między innymi owsiki

188
00:09:13,484 --> 00:09:16,027
glista ludzka i włosień kręty.

189
00:09:16,287 --> 00:09:18,570
Pasożyty wewnętrzne przystosowują się

190
00:09:18,670 --> 00:09:20,638
do życia w organizmie gospodarza

191
00:09:20,895 --> 00:09:23,973
między innymi poprzez redukcję lub zanik

192
00:09:24,073 --> 00:09:26,710
narządów zmysłów i zbędnych układów

193
00:09:26,810 --> 00:09:29,682
bardzo dużą rozrodczość oraz odporność

194
00:09:29,782 --> 00:09:32,908
na działanie soków trawiennych.

195
00:09:35,231 --> 00:09:37,925
Nawet jeśli nie nawiązaliśmy z nicieniami 

196
00:09:38,025 --> 00:09:40,800
nici porozumienia, to z pewnością trochę się

197
00:09:40,900 --> 00:09:42,810
o nich dowiedzieliśmy, prawda?

198
00:09:42,911 --> 00:09:45,471
Teraz wysnuj wnioski i polub nas

199
00:09:45,727 --> 00:09:48,515
a jeszcze lepiej - zasubskrybuj.