1 00:00:01,024 --> 00:00:03,584 Każdy pewnie kiedyś widział dżdżownicę 2 00:00:03,840 --> 00:00:05,861 popularnie, choć nieprawidłowo 3 00:00:05,961 --> 00:00:06,979 nazywaną glizdą. 4 00:00:07,168 --> 00:00:09,728 Nie wygląda specjalnie przerażająco, prawda? 5 00:00:10,240 --> 00:00:12,955 Ale co byście powiedzieli, gdyby na nogę 6 00:00:13,055 --> 00:00:16,210 wpełzło wam 45-centymetrowe monstrum 7 00:00:16,310 --> 00:00:18,347 i do tego przyssało się do skóry? 8 00:00:18,944 --> 00:00:22,167 Pijawka amazońska, koleżanka dżdżownicy 9 00:00:22,267 --> 00:00:25,860 jest drapieżnikiem. Za młodu atakuje płazy. 10 00:00:25,960 --> 00:00:28,797 W wieku dorosłym wybiera na ofiary 11 00:00:28,897 --> 00:00:32,490 duże zwierzęta: kajmany, anakondy, kapibary 12 00:00:32,590 --> 00:00:35,561 i bydło. Nie pogardzi i człowiekiem. 13 00:00:35,840 --> 00:00:38,656 Może naprawdę porządnie upuścić krwi 14 00:00:38,912 --> 00:00:41,984 ale w naukowych rękach staje się pożyteczna. 15 00:00:42,496 --> 00:00:45,056 Wytwarzane przez nią związki chemiczne 16 00:00:45,156 --> 00:00:47,548 skutecznie rozpuszczają zakrzepy krwi 17 00:00:47,648 --> 00:00:49,925 w naczyniach, a nawet pomagają leczyć 18 00:00:50,025 --> 00:00:51,260 niektóre nowotwory. 19 00:00:51,456 --> 00:00:54,297 O dżdżownicach, pijawkach i ich kuzynach 20 00:00:54,397 --> 00:00:57,599 z typu pierścienic, dowiesz się z tego filmu. 21 00:01:09,120 --> 00:01:11,678 Rodzimą przedstawicielką pierścienic 22 00:01:11,778 --> 00:01:12,959 jest dżdżownica. 23 00:01:13,216 --> 00:01:15,823 Na ogół kryje się pod ziemią, ale łatwo ją 24 00:01:15,923 --> 00:01:18,591 spotkać po deszczu na spacerowych ścieżkach. 25 00:01:19,011 --> 00:01:21,847 W Polsce najbardziej pospolite należą 26 00:01:21,947 --> 00:01:23,741 do czterech gatunków, ale w sumie 27 00:01:23,841 --> 00:01:25,922 mamy w kraju aż 32. 28 00:01:26,272 --> 00:01:28,543 Zdecydowana większość pierścienic 29 00:01:28,643 --> 00:01:30,367 to jednak organizmy wodne. 30 00:01:30,595 --> 00:01:34,108 Zamieszkują zarówno wody słodkie, jak i słone. 31 00:01:34,208 --> 00:01:36,512 Prowadzą na ogół aktywny tryb życia. 32 00:01:36,768 --> 00:01:38,616 Drążą podziemne korytarze 33 00:01:38,716 --> 00:01:41,197 pełzają po dnie zbiorników wodnych 34 00:01:41,297 --> 00:01:43,904 albo pływają pod powierzchnią wody. 35 00:01:44,192 --> 00:01:46,989 Tylko nieliczne gatunki są osiadłe. 36 00:01:47,595 --> 00:01:50,894 Ich ciała mają symetrię dwuboczną, to znaczy 37 00:01:50,994 --> 00:01:54,369 że można w nich wyróżnić stronę lewą i prawą. 38 00:01:58,254 --> 00:02:00,276 Skąd nazwa pierścienice? 39 00:02:00,576 --> 00:02:03,779 To dlatego, że ciało tych zwierząt z zewnątrz 40 00:02:03,879 --> 00:02:06,205 przypomina rurę od odkurzacza. 41 00:02:06,464 --> 00:02:08,959 Ma segmenty zwane pierścieniami. 42 00:02:09,073 --> 00:02:11,328 Pod nabłonkiem okrywającym ciało 43 00:02:11,438 --> 00:02:13,848 znajduje się gruba warstwa mięśni. 44 00:02:14,144 --> 00:02:16,192 Pierścienice nie mają odnóży. 45 00:02:16,448 --> 00:02:19,649 Poruszają się kurcząc i rozkurczając na zmianę 46 00:02:19,749 --> 00:02:21,567 przeciwstawne grupy mięśni. 47 00:02:22,592 --> 00:02:24,660 Należące do pierścienic pijawki 48 00:02:24,760 --> 00:02:26,431 nie mają takich zdolności. 49 00:02:26,688 --> 00:02:28,741 Zamiast tego przemieszczają się 50 00:02:28,841 --> 00:02:31,551 wykorzystując przednie i tylne przyssawki. 51 00:02:32,064 --> 00:02:33,942 Gdy schrupiesz orzeszka, opowiem Ci 52 00:02:34,042 --> 00:02:35,795 o powszechnie znanych przedstawicielach 53 00:02:35,895 --> 00:02:37,097 tego typu. 54 00:02:41,024 --> 00:02:43,840 Zacznijmy od naszej swojskiej dżdżownicy. 55 00:02:44,352 --> 00:02:48,704 Te zwierzęta osiągają nawet 35 cm długości. 56 00:02:49,216 --> 00:02:50,999 Życie spędzają na drążeniu 57 00:02:51,099 --> 00:02:52,543 podziemnych korytarzy. 58 00:02:53,056 --> 00:02:55,046 Ich ciało pokryte jest śluzem 59 00:02:55,146 --> 00:02:57,156 który chroni przed wysychaniem 60 00:02:57,256 --> 00:02:59,316 i zmniejsza tarcie o podłoże. 61 00:02:59,968 --> 00:03:02,195 Każdy z segmentów ma wyrostki 62 00:03:02,295 --> 00:03:05,232 zwane szczecinkami, które zaczepiają się 63 00:03:05,332 --> 00:03:08,926 o podłoże i dają oparcie ciału podczas pełzania. 64 00:03:09,440 --> 00:03:12,680 Odcinek głowowy jest delikatnie zaostrzony 65 00:03:12,780 --> 00:03:15,421 i pozbawiony wyrostków, co ułatwia 66 00:03:15,521 --> 00:03:17,664 drążenie korytarzy w glebie. 67 00:03:18,144 --> 00:03:20,228 Te zwierzęta nie posiadają oczu 68 00:03:20,328 --> 00:03:22,569 ale są wrażliwe na światło dzienne 69 00:03:22,669 --> 00:03:25,254 dzięki obecności komórek światłoczułych 70 00:03:25,354 --> 00:03:28,381 występujących na całej powierzchni ciała. 71 00:03:28,640 --> 00:03:31,309 Dżdżownice żywią się martwą materią 72 00:03:31,409 --> 00:03:33,877 organiczną znajdującą się w glebie 73 00:03:33,977 --> 00:03:36,571 czyli szczątkami roślin i zwierząt. 74 00:03:36,832 --> 00:03:39,392 Mają duże zdolności regeneracyjne. 75 00:03:39,648 --> 00:03:41,987 Uszkodzone, na przykład rozerwane 76 00:03:42,087 --> 00:03:43,652 przez atakującego ptaka 77 00:03:43,752 --> 00:03:46,670 mogą odtworzyć nawet połowę swojego ciała 78 00:03:46,816 --> 00:03:48,763 pod warunkiem, że zachowają 79 00:03:48,863 --> 00:03:51,995 pierścienie od 9. do 20. 80 00:03:52,192 --> 00:03:54,963 O tym, jak najczęściej rozmnażają się 81 00:03:55,063 --> 00:03:57,834 dżdżownice - po przerwie na orzeszka. 82 00:04:01,664 --> 00:04:03,992 Dżdżownice są obojnakami. 83 00:04:04,129 --> 00:04:06,016 Czy pamiętasz, co to oznacza? 84 00:04:06,784 --> 00:04:10,435 Tak, jeden osobnik produkuje zarówno plemniki 85 00:04:10,535 --> 00:04:12,685 jak i komórki jajowe. 86 00:04:12,928 --> 00:04:15,488 Kilka do kilkudziesięciu pierścieni 87 00:04:15,644 --> 00:04:18,397 w przedniej części ciała, jest wyraźnie 88 00:04:18,497 --> 00:04:21,081 grubszych i tworzy tak zwane siodełko. 89 00:04:21,375 --> 00:04:24,447 To te segmenty wytwarzają komórki rozrodcze 90 00:04:24,703 --> 00:04:27,007 oraz wydzielają duże ilości śluzu 91 00:04:27,107 --> 00:04:29,776 służącego do połączenia osobników. 92 00:04:30,335 --> 00:04:31,917 Pierścienice w większości 93 00:04:32,017 --> 00:04:33,662 mają zapłodnienie krzyżowe. 94 00:04:33,912 --> 00:04:35,355 Co to oznacza? 95 00:04:35,455 --> 00:04:37,958 Dwie dżdżownice sklejają się ze sobą 96 00:04:38,058 --> 00:04:40,865 brzusznymi stronami ciała, wymieniają się 97 00:04:40,965 --> 00:04:43,964 gametami i składają je w kokonie na ziemię. 98 00:04:44,159 --> 00:04:47,011 Liczba zgromadzonych jednorazowo jaj 99 00:04:47,111 --> 00:04:49,022 wynosi od jednego do 300. 100 00:04:49,535 --> 00:04:52,180 Z jaja wykluwa się miniatura dorosłej 101 00:04:52,280 --> 00:04:54,946 dżdżownicy, co oznacza, że zwierzęta te 102 00:04:55,046 --> 00:04:56,840 przechodzą rozwój prosty. 103 00:05:00,543 --> 00:05:03,565 Już sporo czasu poświęciliśmy dżdżownicy. 104 00:05:03,665 --> 00:05:06,417 Jeszcze do niej wrócimy, ale tymczasem 105 00:05:06,517 --> 00:05:07,710 poznajmy pijawki. 106 00:05:08,223 --> 00:05:09,759 Nie mają dobrej prasy. 107 00:05:10,015 --> 00:05:12,063 Mówi się o nich "krwiopijcy". 108 00:05:12,319 --> 00:05:14,082 Fakt, odżywiają się krwią 109 00:05:14,182 --> 00:05:16,891 którą wysysają ze swoich żywicieli. 110 00:05:17,183 --> 00:05:19,972 Na przedniej i tylnej części ciała mają 111 00:05:20,072 --> 00:05:23,024 przyssawki. Przyczepiają się nimi do skóry 112 00:05:23,124 --> 00:05:25,224 i nacinają ją znajdującymi się 113 00:05:25,324 --> 00:05:27,140 w otworze gębowym ząbkami. 114 00:05:27,240 --> 00:05:30,405 Wpuszczają przy tym do ciała ofiary substancję 115 00:05:30,505 --> 00:05:32,797 która zapobiega krzepnięciu krwi. 116 00:05:33,055 --> 00:05:35,450 Dzięki temu pijawki mogą ją długo 117 00:05:35,550 --> 00:05:38,686 przechowywać, a zatem i rzadko się posilać. 118 00:05:38,943 --> 00:05:41,211 Jeden posiłek wystarcza często 119 00:05:41,311 --> 00:05:44,252 na wiele miesięcy, więc musi być obfity. 120 00:05:44,831 --> 00:05:47,803 Kiedyś pijawki stosowano do upuszczania krwi. 121 00:05:47,903 --> 00:05:50,309 Metody nadużywanej, ale skutecznej 122 00:05:50,409 --> 00:05:52,254 na przykład w nadciśnieniu. 123 00:05:52,649 --> 00:05:54,650 Dziś chirurdzy przykładają je 124 00:05:54,750 --> 00:05:57,795 do przeszczepionych części ciała, na przykład 125 00:05:57,895 --> 00:06:00,735 palców czy uszu, by poprawić przepływ krwi 126 00:06:00,835 --> 00:06:02,494 i zlikwidować jej zastój. 127 00:06:03,007 --> 00:06:06,680 Nieliczne pijawki i niektóre morskie pierścienice 128 00:06:06,780 --> 00:06:09,719 są drapieżnikami. Polują na swoje ofiary 129 00:06:09,819 --> 00:06:12,454 głównie drobne skorupiaki i mięczaki 130 00:06:12,554 --> 00:06:14,479 ścigając je w toni wodnej. 131 00:06:18,111 --> 00:06:21,020 Poznaliśmy kilku przedstawicieli pierścienic 132 00:06:21,120 --> 00:06:23,508 i dowiedzieliśmy się, jak funkcjonują 133 00:06:23,608 --> 00:06:26,046 ale jakie role odgrywają w przyrodzie? 134 00:06:26,559 --> 00:06:29,722 Dżdżownice na ogół użyźniają i spulchniają 135 00:06:29,822 --> 00:06:32,337 glebę, dzięki czemu inne organizmy 136 00:06:32,437 --> 00:06:36,202 mają lepszy dostęp do tlenu, a luźne podłoże 137 00:06:36,302 --> 00:06:38,850 wchłania i zatrzymuje duże ilości wody. 138 00:06:39,124 --> 00:06:42,014 Są nawet celowo hodowane, aby przyspieszyć 139 00:06:42,114 --> 00:06:44,184 rozkład szczątków organicznych. 140 00:06:44,735 --> 00:06:47,454 Przekształcają je w bardzo wartościowy nawóz 141 00:06:47,554 --> 00:06:48,972 zwany biohumusem. 142 00:06:50,879 --> 00:06:53,930 Pierścienice wodne, które prowadzą denny tryb 143 00:06:54,030 --> 00:06:56,756 życia i odżywiają się martwymi szczątkami 144 00:06:56,856 --> 00:06:59,356 przyczyniają się do oczyszczania wód. 145 00:06:59,688 --> 00:07:01,607 Przedstawiciele tej grupy zwierząt 146 00:07:01,707 --> 00:07:04,852 stanowią cenne źródło pokarmu dla robaków 147 00:07:04,952 --> 00:07:08,243 owadów, ryb, płazów, ptaków i ssaków. 148 00:07:08,543 --> 00:07:11,871 Są często stosowane jako przynęta wędkarska 149 00:07:12,127 --> 00:07:14,414 lub pokarm dla ryb akwariowych. 150 00:07:17,503 --> 00:07:19,713 Jak myślisz, dlaczego dżdżownice 151 00:07:19,813 --> 00:07:22,316 podczas deszczu i bezpośrednio po nim 152 00:07:22,416 --> 00:07:24,078 wychodzą na powierzchnię gleby? 153 00:07:27,231 --> 00:07:29,590 Masz rację. Dżdżownice wypełzają 154 00:07:29,690 --> 00:07:31,460 na powierzchnię po prostu po to 155 00:07:31,560 --> 00:07:33,436 żeby się nie utopić. 156 00:07:37,471 --> 00:07:39,110 Pierścienice to zwierzęta 157 00:07:39,210 --> 00:07:41,044 o ciele złożonym z segmentów. 158 00:07:41,239 --> 00:07:43,458 Są obojnakami, a w rozmnażaniu 159 00:07:43,558 --> 00:07:46,070 wykorzystują zapłodnienie krzyżowe. 160 00:07:46,431 --> 00:07:48,715 Dżdżownice odżywiają się głównie 161 00:07:48,815 --> 00:07:50,766 szczątkami roślin i zwierząt 162 00:07:50,866 --> 00:07:53,221 ale część gatunków to drapieżniki. 163 00:07:53,599 --> 00:07:55,903 Większość pijawek to pasożyty. 164 00:07:56,415 --> 00:07:58,589 Pierścienice użyźniają gleby 165 00:07:58,689 --> 00:08:01,022 i oczyszczają zbiorniki wodne. 166 00:08:03,839 --> 00:08:06,655 Dziś poznaliśmy bliżej naszą ogrodową 167 00:08:06,755 --> 00:08:09,726 pomocnicę i jej krwiopijcze kuzynostwo. 168 00:08:09,983 --> 00:08:12,141 Więcej oblicz bezkręgowców poznasz 169 00:08:12,241 --> 00:08:15,912 w innych filmach tej playlisty.