1
00:00:00,874 --> 00:00:03,191
Które zwierzęta są inteligentne?

2
00:00:03,584 --> 00:00:06,144
Szympansy? Psy? Papugi?

3
00:00:06,656 --> 00:00:09,472
A co powiecie na ośmiornice?

4
00:00:09,984 --> 00:00:12,628
Te głowonogi biją inteligencją na głowę

5
00:00:12,728 --> 00:00:14,335
nie tylko inne mięczaki.

6
00:00:14,592 --> 00:00:18,285
Potrafią układać puzzle, rozwiązywać węzły

7
00:00:18,385 --> 00:00:21,047
otwierać dziecioodporne szafki 

8
00:00:21,147 --> 00:00:24,879
i zakręcone słoiki, a nawet same się w nich

9
00:00:24,979 --> 00:00:26,622
zamykać i zakręcać.

10
00:00:26,805 --> 00:00:28,508
Dla bezpieczeństwa.

11
00:00:28,928 --> 00:00:31,903
Aż dziw, kiedy zdążą się tego wszystkiego

12
00:00:32,003 --> 00:00:34,905
nauczyć, bo żyją średnio niecałe 2 lata.

13
00:00:35,328 --> 00:00:38,063
W sumie nic dziwnego, że dają radę

14
00:00:38,163 --> 00:00:41,471
skoro zamiast jednego mózgu mają ich aż 9

15
00:00:42,240 --> 00:00:44,637
a aż 2/3 spośród 500 milionów 

16
00:00:44,737 --> 00:00:47,492
ich komórek nerwowych znajduje się 

17
00:00:47,592 --> 00:00:49,663
w ramionach, nie w głowie.

18
00:00:50,176 --> 00:00:51,922
Giętkie ramiona są nie tylko 

19
00:00:52,022 --> 00:00:54,015
niezależnym ośrodkiem decyzyjnym.

20
00:00:54,272 --> 00:00:57,675
Potrafią też węszyć i smakować, a nawet

21
00:00:57,775 --> 00:01:02,064
widzieć, i to lepiej niż na przykład cały ślimak.

22
00:01:02,464 --> 00:01:04,532
Ich skóra jest bowiem wyposażona 

23
00:01:04,632 --> 00:01:07,020
w te same światłoczułe białka, co oczy

24
00:01:07,328 --> 00:01:09,888
i potrafi wyczuwać zmianę oświetlenia.

25
00:01:10,656 --> 00:01:12,384
Do tego ramiona odrastają 

26
00:01:12,484 --> 00:01:15,443
gdy właścicielowi zdarzy się któreś utracić.

27
00:01:15,776 --> 00:01:18,798
W tym filmie poznasz ośmiornice, ślimaki

28
00:01:18,898 --> 00:01:20,794
i jeszcze paru ich kolegów

29
00:01:20,894 --> 00:01:22,855
 mięczaki tylko z nazwy.

30
00:01:23,200 --> 00:01:25,295
Zapraszamy na seans.

31
00:01:37,024 --> 00:01:39,072
Ślimak, ślimak, pokaż rogi

32
00:01:39,258 --> 00:01:41,114
dam ci sera na pierogi...

33
00:01:41,513 --> 00:01:45,303
Z tej znanej rymowanki prawdziwe są tylko rogi.

34
00:01:45,728 --> 00:01:49,046
Tak naprawdę są to czułki. Wyrostki, na których

35
00:01:49,146 --> 00:01:51,103
umieszczone są oczy ślimaka.

36
00:01:51,616 --> 00:01:53,664
Poznajmy bliżej te zwierzęta

37
00:01:53,920 --> 00:01:56,736
które są, obok małży i głowonogów

38
00:01:56,992 --> 00:01:59,036
przedstawicielami mięczaków.

39
00:01:59,552 --> 00:02:02,009
Na początek przyjrzyjmy się zatem

40
00:02:02,109 --> 00:02:03,730
popularnym winniczkom.

41
00:02:04,160 --> 00:02:06,720
Ślimak ten składa się z trzech części:

42
00:02:06,820 --> 00:02:09,301
wyraźnie wyodrębnionej głowy

43
00:02:09,408 --> 00:02:11,480
spiralnie skręconej muszli 

44
00:02:11,580 --> 00:02:14,939
mieszczącej okryty płaszczem worek trzewiowy

45
00:02:15,039 --> 00:02:17,297
zawierający większość narządów

46
00:02:17,397 --> 00:02:20,806
wewnętrznych oraz nogi, czyli narządu ruchu.

47
00:02:21,312 --> 00:02:23,616
Spodnia część nogi wydziela śluz

48
00:02:23,872 --> 00:02:25,664
który ułatwia poruszanie się.

49
00:02:26,176 --> 00:02:28,877
Muszla służy za schronienie, bo ślimak 

50
00:02:28,977 --> 00:02:31,275
wciąga do jej wnętrza głowę i nogę

51
00:02:31,375 --> 00:02:33,956
kiedy jest zagrożony, a także jesienią

52
00:02:34,056 --> 00:02:36,687
przed zapadnięciem w stan odrętwienia.

53
00:02:37,104 --> 00:02:39,263
Wtedy dodatkowo zatyka jej otwór 

54
00:02:39,363 --> 00:02:41,539
wapiennym wieczkiem, chroniąc się 

55
00:02:41,639 --> 00:02:43,731
w ten sposób przed wyschnięciem.

56
00:02:44,096 --> 00:02:46,967
Winniczek oddycha przez silnie ukrwioną

57
00:02:47,067 --> 00:02:50,237
powierzchnię płaszcza, pełniącą rolę płuca.

58
00:02:50,468 --> 00:02:53,464
U gatunków wodnych rolę tę pełnią skrzela

59
00:02:53,564 --> 00:02:55,668
położone w jamie płaszczowej.

60
00:02:59,091 --> 00:03:01,430
W pobieraniu pożywienia pomaga mu

61
00:03:01,530 --> 00:03:03,964
umieszczona na języku, rogowa tarka

62
00:03:04,064 --> 00:03:06,208
złożona z kilku rzędów twardych

63
00:03:06,308 --> 00:03:07,561
ostrych ząbków.

64
00:03:07,661 --> 00:03:09,952
Służy ona do rozcierania pokarmu

65
00:03:10,208 --> 00:03:12,256
i zeskrobywania go z podłoża.

66
00:03:12,768 --> 00:03:15,469
Nasz winniczek, podobnie jak większość

67
00:03:15,569 --> 00:03:18,582
ślimaków lądowych, jest raczej roślinożercą

68
00:03:18,682 --> 00:03:21,383
ale nie gardzi jajami innych ślimaków.

69
00:03:21,907 --> 00:03:24,032
Znacznie groźniejsze dla upraw

70
00:03:24,288 --> 00:03:27,339
i czyniące spustoszenie w przydomowych

71
00:03:27,439 --> 00:03:29,461
ogródkach, są ślimaki nagie

72
00:03:29,561 --> 00:03:31,388
 jak pomrów, czy ślinik.

73
00:03:31,574 --> 00:03:35,057
Mają one o wiele większy apetyt na zieleninę.

74
00:03:35,296 --> 00:03:38,052
Najwięcej ślimaków drapieżnych spotyka się

75
00:03:38,152 --> 00:03:39,705
wśród gatunków morskich.

76
00:03:39,905 --> 00:03:42,195
Wśród ślimaków spotykamy także

77
00:03:42,295 --> 00:03:45,315
padlinożerców, czyli gatunki żywiące się

78
00:03:45,415 --> 00:03:48,668
martwą materią organiczną, a nawet pasożyty

79
00:03:48,768 --> 00:03:50,618
wyrządzające duże szkody 

80
00:03:50,718 --> 00:03:53,008
na przykład w hodowlach małży.

81
00:03:56,800 --> 00:03:58,486
Ślimaki są obojnakami

82
00:03:58,586 --> 00:04:01,959
czyli w jednym osobniku są zarówno żeńskie

83
00:04:02,059 --> 00:04:04,407
jak i męskie narządy płciowe.

84
00:04:04,823 --> 00:04:06,577
Teoretycznie mogłyby więc 

85
00:04:06,677 --> 00:04:08,014
zapładniać się same.

86
00:04:08,184 --> 00:04:10,562
Wolą jednak zapłodnienie krzyżowe.

87
00:04:11,136 --> 00:04:13,696
W takim akcie biorą udział dwa osobniki.

88
00:04:13,952 --> 00:04:16,743
Do zapłodnienia dochodzi w ciele ślimaka.

89
00:04:16,843 --> 00:04:18,817
Jaja są składane do wygrzebanych 

90
00:04:18,917 --> 00:04:20,228
w ziemi dołków.

91
00:04:20,351 --> 00:04:22,734
Gdy schrupiesz orzeszka, opowiem Ci 

92
00:04:22,834 --> 00:04:24,677
o kolejnej grupie mięczaków.

93
00:04:28,287 --> 00:04:30,079
Te mięczaki to małże.

94
00:04:30,335 --> 00:04:32,641
Grupa na stałe związana z wodą.

95
00:04:32,895 --> 00:04:34,765
Żyją głównie na płyciznach

96
00:04:34,865 --> 00:04:36,735
 ale są gatunki głębinowe.

97
00:04:36,991 --> 00:04:40,206
Łowi się je nawet na 10 tysiącach metrów.

98
00:04:40,575 --> 00:04:42,879
Są na ogół zwierzętami osiadłymi

99
00:04:43,135 --> 00:04:45,530
ale niektóre mogą pełzać po dnie.

100
00:04:46,207 --> 00:04:48,339
Małże składają się w zasadzie tylko 

101
00:04:48,439 --> 00:04:50,814
ze schowanego w muszli worka trzewiowego

102
00:04:51,071 --> 00:04:53,119
jamy płaszczowej i nogi.

103
00:04:53,647 --> 00:04:55,872
Nie mają wyodrębnionej głowy.

104
00:04:56,447 --> 00:04:58,807
Ich muszla składa się z dwóch części

105
00:04:58,907 --> 00:05:00,798
połączonych ze sobą zawiasem.

106
00:05:01,055 --> 00:05:03,200
Małż może ją otwierać i zamykać

107
00:05:03,300 --> 00:05:04,710
dzięki mięśniom.

108
00:05:05,151 --> 00:05:08,479
Ponieważ żyją w wodzie, oddychają skrzelami

109
00:05:08,735 --> 00:05:10,527
które pełnią podwójną rolę:

110
00:05:10,924 --> 00:05:13,925
służą do wymiany gazowej i do filtrowania

111
00:05:14,025 --> 00:05:16,431
pożywienia z przepływającej wody.

112
00:05:16,755 --> 00:05:19,302
Małże są bowiem filtratorami.

113
00:05:19,487 --> 00:05:21,791
Wodę wraz z pokarmem i tlenem

114
00:05:22,047 --> 00:05:24,343
zasysają przez syfon wpustowy 

115
00:05:24,443 --> 00:05:27,393
do jamy skrzelowej, gdzie oddzielają to

116
00:05:27,493 --> 00:05:30,600
co da się zjeść, a zużytą wodę wyrzucają 

117
00:05:30,700 --> 00:05:33,309
na zewnątrz przez syfon wypustowy.

118
00:05:33,823 --> 00:05:36,383
Małże są na ogół rozdzielnopłciowe

119
00:05:36,639 --> 00:05:39,199
choć spotyka się gatunki obupłciowe.

120
00:05:40,223 --> 00:05:42,421
Hej, a perły? Przecież to taka 

121
00:05:42,521 --> 00:05:44,574
wizytówka małża, krzykniecie.

122
00:05:44,831 --> 00:05:46,367
No, nie do końca.

123
00:05:46,623 --> 00:05:48,927
Nie wszystkie małże tworzą perły

124
00:05:49,027 --> 00:05:52,229
jakie znamy z naszyjników i innej biżuterii.

125
00:05:52,511 --> 00:05:54,707
Takie ozdobne wytwarzane są tylko 

126
00:05:54,807 --> 00:05:58,549
przez niektóre małże morskie, jak perłopławy

127
00:05:58,649 --> 00:06:02,478
i rzeczne, jak europejskie skójki perłorodne.

128
00:06:03,007 --> 00:06:06,437
Perła to dla małża, jak dla nas kamyk w bucie.

129
00:06:06,606 --> 00:06:08,724
Tyle, że w przeciwieństwie do nas

130
00:06:08,895 --> 00:06:11,087
mięczak nie może go wytrząsnąć.

131
00:06:11,455 --> 00:06:14,015
Zamiast tego otorbia taki kamyk

132
00:06:14,271 --> 00:06:17,209
wytwarzaną przez płaszcz masą perłową.

133
00:06:17,343 --> 00:06:19,783
To sprawia, że obce ciało staje się 

134
00:06:19,883 --> 00:06:22,462
mniej drażniące dla właściciela muszli

135
00:06:22,719 --> 00:06:24,172
a dla ludzi pożądane 

136
00:06:24,272 --> 00:06:26,583
z racji swojego pięknego połysku.

137
00:06:27,071 --> 00:06:29,375
Czas na ostatnią grupę mięczaków

138
00:06:29,631 --> 00:06:31,494
ale to po orzeszku.

139
00:06:34,608 --> 00:06:36,279
Jest takie powiedzenie 

140
00:06:36,379 --> 00:06:38,275
"ostatni będą pierwszymi".

141
00:06:38,705 --> 00:06:41,675
I fakt że ostatnia omawiana tu grupa 

142
00:06:41,775 --> 00:06:45,403
głowonogi - bije inne mięczaki na głowę.

143
00:06:45,503 --> 00:06:46,527
Czym, spytacie?

144
00:06:46,807 --> 00:06:49,461
Przede wszystkim inteligencją.

145
00:06:49,599 --> 00:06:52,159
Przynajmniej jeśli chodzi o ośmiornice.

146
00:06:52,699 --> 00:06:56,120
W sumie nic dziwnego, skoro zamiast jednego

147
00:06:56,220 --> 00:06:59,157
mózgu, mają aż 9 ośrodków kontrolnych.

148
00:06:59,583 --> 00:07:01,879
Każde ramię ma dość dużą swobodę 

149
00:07:01,979 --> 00:07:04,702
w podejmowaniu decyzji o tym, co robić.

150
00:07:05,215 --> 00:07:07,263
Jeszcze się z ramionami policzymy

151
00:07:07,519 --> 00:07:09,616
to znaczy policzymy je dokładniej

152
00:07:09,716 --> 00:07:11,358
u różnych przedstawicieli.

153
00:07:12,523 --> 00:07:16,451
Ciała głowonogów to w ponad 90% mięśnie.

154
00:07:16,735 --> 00:07:19,039
Poza drobną puszką chroniącą mózg

155
00:07:19,295 --> 00:07:21,855
mają tak zwany szkielet hydrostatyczny.

156
00:07:22,205 --> 00:07:24,827
Dzięki temu potrafią zmieniać kształt

157
00:07:24,927 --> 00:07:26,463
w sposób niemal dowolny

158
00:07:26,719 --> 00:07:29,229
i nawet spora ośmiornica da radę 

159
00:07:29,329 --> 00:07:31,324
przecisnąć się przez otwór 

160
00:07:31,424 --> 00:07:33,236
o średnicy poniżej 3 cm.

161
00:07:33,666 --> 00:07:36,705
Wśród głowonogów znajdziemy też największe

162
00:07:36,805 --> 00:07:38,667
z wszystkich bezkręgowców.

163
00:07:39,007 --> 00:07:41,215
Kałamarnice olbrzymie mogą mieć 

164
00:07:41,315 --> 00:07:43,614
nawet 18 metrów długości.

165
00:07:44,127 --> 00:07:45,663
Ale dość o rekordach.

166
00:07:45,919 --> 00:07:48,991
Czas poznać bliżej te inteligentne zwierzęta.

167
00:07:49,759 --> 00:07:52,488
Wszystkie głowonogi to mieszkańcy mórz

168
00:07:52,588 --> 00:07:54,366
oddychają więc skrzelami.

169
00:07:54,879 --> 00:07:57,078
Posiadają, jak nazwa wskazuje

170
00:07:57,178 --> 00:07:59,560
dobrze wykształconą głowę i nogi

171
00:07:59,660 --> 00:08:02,557
które są tym razem nazywane ramionami.

172
00:08:03,327 --> 00:08:06,143
Na głowie dostrzeżemy parę dużych oczu

173
00:08:06,399 --> 00:08:08,822
otwór gębowy wyposażony w tarkę

174
00:08:08,922 --> 00:08:12,542
i masywne szczęki, które u niektórych gatunków

175
00:08:12,685 --> 00:08:14,741
na przykład ośmiornic, tworzą dziób.

176
00:08:15,615 --> 00:08:19,897
Ośmiornice mają 8, a mątwy i kałamarnice 10 

177
00:08:20,004 --> 00:08:22,789
ramion, z których dwa, zwane czułkami

178
00:08:22,889 --> 00:08:25,390
są wyraźnie dłuższe od pozostałych.

179
00:08:25,855 --> 00:08:28,679
Ośmiornice chodzą po dnie wykorzystując

180
00:08:28,779 --> 00:08:30,718
zwykle dwa ze swoich ramion

181
00:08:30,975 --> 00:08:32,591
przez co naukowcy mówią

182
00:08:32,691 --> 00:08:35,056
że mają dwie nogi i sześć rąk.

183
00:08:35,839 --> 00:08:38,340
Wszystkie głowonogi to drapieżniki.

184
00:08:38,655 --> 00:08:41,288
Kałamarnice i mątwy mają ciekawy 

185
00:08:41,388 --> 00:08:44,459
sposób obrony: czarnobrązową substancję

186
00:08:44,559 --> 00:08:45,705
 zwaną sepią.

187
00:08:46,079 --> 00:08:48,256
Przestraszony głowonóg wyrzuca ją 

188
00:08:48,356 --> 00:08:51,204
gwałtownie przez lejek, tworząc chmurę, która

189
00:08:51,304 --> 00:08:54,267
ułatwia mu ucieczkę dezorientując przeciwnika.

190
00:08:54,926 --> 00:08:58,409
Za to ośmiornice to mistrzowie kamuflażu.

191
00:08:58,623 --> 00:09:01,568
Ich skóra potrafi zmieniać nie tylko kolor

192
00:09:01,668 --> 00:09:04,705
ale i wzór, dopasowując się do morskiego tła

193
00:09:04,805 --> 00:09:07,272
albo sygnalizując przyjazne uczucia

194
00:09:07,372 --> 00:09:09,196
względem partnera.

195
00:09:09,457 --> 00:09:11,423
Głowonogi żyją krótko.

196
00:09:11,679 --> 00:09:14,751
Przeciętna ośmiornica nie dożywa dwóch lat.

197
00:09:16,031 --> 00:09:19,185
Po osiągnięciu dojrzałości samce i samice

198
00:09:19,285 --> 00:09:22,077
tylko raz łączą się w godowym rytuale

199
00:09:22,177 --> 00:09:24,578
dając życie kolejnemu pokoleniu 

200
00:09:24,678 --> 00:09:26,673
i wkrótce potem giną.

201
00:09:30,186 --> 00:09:32,074
Po co nam mięczaki?

202
00:09:32,334 --> 00:09:35,509
To szwedzki stół dla ryb, ptaków, ssaków

203
00:09:35,609 --> 00:09:37,090
 i innych zwierząt.

204
00:09:37,535 --> 00:09:40,340
Muszle małży oraz perły są stosowane

205
00:09:40,440 --> 00:09:43,166
do wyrobu mebli, ozdób i biżuterii.

206
00:09:43,679 --> 00:09:46,435
Małże i ślimaki oczyszczają otoczenie

207
00:09:46,535 --> 00:09:49,822
filtrując wodę z cząstek materii organicznej

208
00:09:50,079 --> 00:09:52,383
albo oczyszczając z nich podłoże.

209
00:09:53,407 --> 00:09:55,733
Ślimaki lądowe, zwłaszcza te nagie

210
00:09:55,833 --> 00:09:58,878
wyrządzają szkody w uprawach, zjadając liście

211
00:09:58,978 --> 00:10:01,025
i nadgryzając warzywa i owoce.

212
00:10:01,599 --> 00:10:03,604
Małże ryjące w twardym podłożu

213
00:10:03,704 --> 00:10:06,462
mogą niszczyć obiekty zanurzone w wodzie.

214
00:10:11,071 --> 00:10:12,465
A teraz przyszedł czas 

215
00:10:12,565 --> 00:10:14,398
na krótkie zadanie dla Ciebie.

216
00:10:14,655 --> 00:10:17,309
Wymień trzy części ciała występujące

217
00:10:17,409 --> 00:10:19,162
 u wszystkich mięczaków.

218
00:10:23,398 --> 00:10:26,651
Worek trzewiowy, płaszcz i noga.

219
00:10:31,295 --> 00:10:33,478
Mięczaki to grupa zwierząt 

220
00:10:33,578 --> 00:10:36,670
obejmująca ślimaki, małże i głowonogi.

221
00:10:36,901 --> 00:10:38,719
Posiadają miękkie ciało.

222
00:10:38,975 --> 00:10:41,787
U części gatunków płaszcz wydziela substancje

223
00:10:41,887 --> 00:10:43,885
wytwarzające szkielet zewnętrzny 

224
00:10:43,985 --> 00:10:45,275
w postaci muszli.

225
00:10:45,375 --> 00:10:48,447
Żyją w wodzie słodkiej, słonej lub na lądzie.

226
00:10:48,703 --> 00:10:51,263
Oddychają przede wszystkim skrzelami.

227
00:10:51,370 --> 00:10:53,311
Rozmnażają się płciowo

228
00:10:53,567 --> 00:10:55,374
choć wiele jest obojnakami.

229
00:10:57,922 --> 00:11:00,060
Ta lekcja. to perełka wiedzy

230
00:11:00,160 --> 00:11:02,203
którą, mam nadzieję, dołączysz 

231
00:11:02,303 --> 00:11:04,396
do swojej edukacyjnej kolekcji.

232
00:11:04,575 --> 00:11:06,422
A teraz nie bądź mięczakiem

233
00:11:06,522 --> 00:11:09,000
 i daj nam łapkę w górę!