1
00:00:00,512 --> 00:00:02,599
Miłośnikom filmów gangsterskich 

2
00:00:02,699 --> 00:00:04,468
znane jest może powiedzenie 

3
00:00:04,568 --> 00:00:06,404
"posłać kogoś spać z rybkami"

4
00:00:06,504 --> 00:00:08,190
czyli po prostu go utopić.

5
00:00:08,448 --> 00:00:11,520
Ale czy zastanawiało Cię kiedyś, czy ryby śpią?

6
00:00:12,032 --> 00:00:14,128
Jeśli tak, to na pewno nie zamykają 

7
00:00:14,228 --> 00:00:16,383
przy tym oczu, bo... nie mają powiek.

8
00:00:17,152 --> 00:00:20,409
W wodzie, która stale nawilża i opłukuje gałki

9
00:00:20,509 --> 00:00:23,551
oczne, powieki byłyby zresztą nieprzydatne.

10
00:00:24,064 --> 00:00:27,392
Jedynymi rybami, które powieki mają, są rekiny.

11
00:00:27,904 --> 00:00:29,903
Im przydają się do ochrony oczu 

12
00:00:30,003 --> 00:00:31,494
podczas walki o zdobycz.

13
00:00:32,000 --> 00:00:34,608
Jeszcze dziwnieszy sposób ochrony wzroku 

14
00:00:34,708 --> 00:00:36,423
wypracowały kuzynki rekinów 

15
00:00:36,523 --> 00:00:37,923
z rodziny Rochowatych.

16
00:00:38,656 --> 00:00:40,904
Te dziwaczne ryby przypominające 

17
00:00:41,004 --> 00:00:43,202
skrzyżowanie płaszczki z rekinem 

18
00:00:43,302 --> 00:00:45,639
w razie niebezpieczeństwa potrafią 

19
00:00:45,739 --> 00:00:48,260
wciągać oczy... do wnętrza czaszki.

20
00:00:48,896 --> 00:00:51,409
O takich i innych przystosowaniach ryb 

21
00:00:51,509 --> 00:00:53,759
do życia w wodzie, będzie ten film.

22
00:01:03,488 --> 00:01:05,024
Jak ryba w wodzie.

23
00:01:05,280 --> 00:01:07,617
Pewnie nie raz zdarzyło ci się słyszeć

24
00:01:07,717 --> 00:01:10,570
to określenie, opisujące kogoś, kto wie co robi

25
00:01:10,670 --> 00:01:12,190
i czuje się w tym pewnie.

26
00:01:12,448 --> 00:01:14,698
Tak właśnie ryby czują się w wodzie

27
00:01:14,798 --> 00:01:17,311
bo przystosowały się do tego środowiska

28
00:01:17,568 --> 00:01:18,592
przez setki milionów lat.

29
00:01:19,360 --> 00:01:22,102
Jeśli zaglądasz do sklepów zoologicznych

30
00:01:22,202 --> 00:01:24,755
na pewno znasz pływające w tamtejszych

31
00:01:24,855 --> 00:01:27,807
akwariach rybki: gupiki, welony, skalary...

32
00:01:28,320 --> 00:01:31,086
Różnią się wielkością i kształtem, ale można 

33
00:01:31,186 --> 00:01:33,952
w ich wyglądzie dostrzec pewne cechy wspólne.

34
00:01:34,464 --> 00:01:36,561
Ich ciało jest zazwyczaj opływowe

35
00:01:36,661 --> 00:01:38,303
 i spłaszczone dwubocznie.

36
00:01:38,560 --> 00:01:41,632
Składa się z głowy, tułowia i ogona.

37
00:01:41,888 --> 00:01:44,960
Okej, nie mów, że węgorz tak nie wygląda.

38
00:01:45,216 --> 00:01:47,264
W każdej rodzinie zdarzają się odmieńcy.

39
00:01:48,032 --> 00:01:50,438
Żeby to opływowe ciało mogło swobodnie

40
00:01:50,538 --> 00:01:52,183
 poruszać się w toni wodnej

41
00:01:52,283 --> 00:01:54,480
ryba musi mieć napęd i sterowność.

42
00:01:54,688 --> 00:01:56,480
Zapewniają jej to płetwy.

43
00:01:56,992 --> 00:02:00,301
Standardowy zestaw obejmuje parzyste płetwy 

44
00:02:00,401 --> 00:02:03,278
piersiowe i brzuszne oraz nieparzyste: 

45
00:02:03,378 --> 00:02:05,724
grzbietową, ogonową i odbytową.

46
00:02:06,208 --> 00:02:08,802
Oczywiście nie każda ryba posiada je wszystkie.

47
00:02:09,536 --> 00:02:12,504
Za napęd odpowiada, zależnie od gatunku

48
00:02:12,604 --> 00:02:15,831
płetwa ogonowa lub para płetw piersiowych. 

49
00:02:15,931 --> 00:02:18,462
Reszta służy do utrzymywania ryby 

50
00:02:18,562 --> 00:02:21,839
w pożądanym położeniu, czyli do sterowania.

51
00:02:22,080 --> 00:02:25,020
Wielu rybom poruszanie się w wodzie ułatwia

52
00:02:25,120 --> 00:02:27,871
leżący wewnątrz ciała, błoniasty woreczek

53
00:02:27,971 --> 00:02:29,590
zwany pęcherzem pławnym.

54
00:02:29,760 --> 00:02:32,343
Jest on wypełniony powietrzem, a zmiana 

55
00:02:32,443 --> 00:02:34,383
jego objętości umożliwia rybie 

56
00:02:34,483 --> 00:02:36,671
regulowanie głębokości zanurzenia.

57
00:02:36,928 --> 00:02:40,156
Gdy pęcherz się wypełnia, ryba wynurza się

58
00:02:40,256 --> 00:02:42,538
a gdy powietrze jest z niego 

59
00:02:42,638 --> 00:02:44,438
usuwane, opada głębiej.

60
00:02:44,608 --> 00:02:46,604
Warto mieć pęcherz pławny.

61
00:02:46,889 --> 00:02:49,546
Ryby, które go nie posiadają, muszą cały czas

62
00:02:49,646 --> 00:02:51,651
aktywnie pływać, by utrzymywać się 

63
00:02:51,751 --> 00:02:53,123
w wodnej toni.

64
00:02:55,360 --> 00:02:57,993
Nawet jeśli nie masz w rodzinie wędkarzy

65
00:02:58,093 --> 00:03:00,123
pewnie wiesz, że ryba ma łuski.

66
00:03:00,224 --> 00:03:02,560
Pokrywają one skórę, a dzięki temu

67
00:03:02,660 --> 00:03:05,297
że jest ich wiele i nachodzą na siebie 

68
00:03:05,397 --> 00:03:08,034
dachówkowato, tworzą elastyczną powłokę

69
00:03:08,134 --> 00:03:11,552
umożliwiającą wyginanie ciała, a jednocześnie

70
00:03:11,652 --> 00:03:13,726
odporną na mechaniczne urazy.

71
00:03:14,048 --> 00:03:16,453
Ten, kto próbował złapać rybę wie też

72
00:03:16,553 --> 00:03:19,240
że to trudny wyczyn, bo płetwiasta zdobycz

73
00:03:19,340 --> 00:03:21,628
łatwo wyślizguje się z dłoni.

74
00:03:21,728 --> 00:03:23,139
Czy wiesz, dlaczego?

75
00:03:25,824 --> 00:03:28,552
Jeśli celujesz w jakąś wydzielinę na skórze

76
00:03:28,652 --> 00:03:29,816
masz rację.

77
00:03:29,920 --> 00:03:31,968
Rybia skóra pokryta jest śluzem.

78
00:03:32,480 --> 00:03:35,075
Zmniejsza on tarcie wody podczas ruchu 

79
00:03:35,175 --> 00:03:37,671
oraz zabezpiecza przed schwytaniem.

80
00:03:37,771 --> 00:03:40,767
Aby lepiej chronić się przed drapieżnikami

81
00:03:40,867 --> 00:03:43,959
skóra wielu ryb posiada ubarwienie maskujące

82
00:03:44,059 --> 00:03:47,223
to znaczy, że rybi brzuch jest z reguły jasny

83
00:03:47,323 --> 00:03:48,506
a grzbiet ciemny.

84
00:03:48,608 --> 00:03:50,400
Zastanawiasz się, co to daje?

85
00:03:50,656 --> 00:03:53,736
Otóż dla drapieżnika wypatrującego ofiary 

86
00:03:53,836 --> 00:03:56,717
z góry, ciemna część grzbietu zlewa się 

87
00:03:56,817 --> 00:03:59,003
z zielononiebieską barwą wody.

88
00:03:59,104 --> 00:04:01,804
Z kolei białawy brzuch widziany od dołu

89
00:04:01,904 --> 00:04:04,413
też jest mało widoczny, bo drapieżca 

90
00:04:04,513 --> 00:04:06,931
patrzy na niego niejako pod słońce.

91
00:04:07,040 --> 00:04:08,938
Są oczywiście i takie gatunki

92
00:04:09,038 --> 00:04:11,809
które przybierają ubarwienie ostrzegawcze.

93
00:04:14,464 --> 00:04:15,867
Co jeszcze ma ryba?

94
00:04:16,256 --> 00:04:18,237
Oczy, powiesz. Jasne!

95
00:04:18,559 --> 00:04:20,682
Większość gatunków ma całkiem nieźle 

96
00:04:20,782 --> 00:04:22,555
rozwinięty zmysł wzroku.

97
00:04:22,655 --> 00:04:24,767
A widział ktoś rybie uszy?

98
00:04:24,959 --> 00:04:27,076
Nie ma na to szans, bo na zewnątrz 

99
00:04:27,176 --> 00:04:29,348
ryby żadnych uszu nie mają.

100
00:04:29,567 --> 00:04:31,482
Mają jednak ucho wewnętrzne

101
00:04:31,582 --> 00:04:34,175
które wychwytuje dźwięki, na przykład

102
00:04:34,275 --> 00:04:37,086
ultradźwiękowe kliki delfinów, co pomaga

103
00:04:37,186 --> 00:04:39,683
im umknąć przed tymi drapieżnikami.

104
00:04:39,807 --> 00:04:42,454
Ryby mają też zmysł smaku i dotyku

105
00:04:42,554 --> 00:04:45,706
a także unikalną dla tej gromady zwierząt

106
00:04:45,806 --> 00:04:47,580
tak zwaną linię boczną.

107
00:04:47,743 --> 00:04:50,010
Tworzy ją układ komórek zmysłowych 

108
00:04:50,110 --> 00:04:51,979
zlokalizowanych wzdłuż ciała.

109
00:04:52,095 --> 00:04:54,549
Reagują one na zmiany ciśnienia wody 

110
00:04:54,649 --> 00:04:56,917
dzięki czemu ryba może na przykład 

111
00:04:57,017 --> 00:04:59,218
precyzyjnie lokalizować inne ryby 

112
00:04:59,318 --> 00:05:02,060
płynące obok, zbliżanie się lub oddalanie 

113
00:05:02,160 --> 00:05:04,283
od skał i innych obiektów.

114
00:05:04,383 --> 00:05:06,870
Linia boczna zapewnia orientację w wodzie

115
00:05:06,970 --> 00:05:08,344
również w ciemności. 

116
00:05:08,515 --> 00:05:10,771
Pomaga poruszać się w ławicy.

117
00:05:14,879 --> 00:05:16,713
Jakie jeszcze cechy są wspólne

118
00:05:16,813 --> 00:05:18,019
 dla wszystkich ryb?

119
00:05:18,207 --> 00:05:20,560
Jedna na pewno: oddychanie.

120
00:05:20,767 --> 00:05:23,303
Wszystkie ryby pobierają rozpuszczony 

121
00:05:23,403 --> 00:05:25,530
w wodzie tlen za pomocą skrzeli.

122
00:05:25,631 --> 00:05:28,437
Są to cienkie, drobne, mocno ukrwione blaszki

123
00:05:28,537 --> 00:05:30,341
znajdujące się na tak zwanych 

124
00:05:30,441 --> 00:05:33,665
łukach skrzelowych, po obu stronach gardzieli.

125
00:05:34,079 --> 00:05:37,014
Najczęściej, choć nie zawsze, są ukryte

126
00:05:37,114 --> 00:05:38,927
pod pokrywami skrzelowymi

127
00:05:39,027 --> 00:05:40,890
jak u karpia czy śledzia.

128
00:05:40,991 --> 00:05:43,151
Ryby takie, jak rekiny czy płaszczki 

129
00:05:43,251 --> 00:05:44,987
nie mają takich pokryw.

130
00:05:45,087 --> 00:05:48,001
Zamiast nich posiadają szpary skrzelowe.

131
00:05:48,159 --> 00:05:50,083
Jednak niezależnie od wyglądu 

132
00:05:50,183 --> 00:05:52,766
zasada działania skrzeli jest taka sama:

133
00:05:53,023 --> 00:05:56,150
Woda wpływa do pyska ryby i jest niejako

134
00:05:56,250 --> 00:05:59,486
przeciskana pomiędzy blaszkami skrzelowymi

135
00:05:59,586 --> 00:06:02,504
skąd wypływa na zewnątrz. Tlen z wody 

136
00:06:02,604 --> 00:06:05,919
przenika do krwi, a ditlenek węgla z naczyń

137
00:06:06,019 --> 00:06:08,699
krwionośnych jest oddawany do wody 

138
00:06:08,799 --> 00:06:10,973
i wraz z nią opuszcza ciało.

139
00:06:11,199 --> 00:06:13,482
Wszystkie ryby są też zmiennocieplne

140
00:06:13,582 --> 00:06:16,009
a to oznacza, że temperatura ich ciała 

141
00:06:16,109 --> 00:06:18,521
zależy od temperatury wody wokół nich.

142
00:06:18,623 --> 00:06:21,267
Ze wspólnych cech ryb warto jeszcze 

143
00:06:21,367 --> 00:06:23,812
wspomnieć o tym, że są jajorodne. 

144
00:06:23,912 --> 00:06:25,434
Ale... nie wszystkie.

145
00:06:25,535 --> 00:06:28,311
Rozmnażanie ryb to temat-rzeka, więc o nim 

146
00:06:28,411 --> 00:06:31,156
opowiem ci w innej wideolekcji.

147
00:06:33,727 --> 00:06:36,421
Kształt ciała zależy od trybu życia.

148
00:06:36,797 --> 00:06:38,659
U ryb, które szybko pływają

149
00:06:38,759 --> 00:06:41,208
jak na przykład tuńczyki i szczupaki

150
00:06:41,308 --> 00:06:43,988
jest wrzecionowaty i wydłużony.

151
00:06:44,223 --> 00:06:47,412
Z kolei ryby mało ruchliwe, żyjące wśród roślin

152
00:06:47,512 --> 00:06:50,238
czy skał, albo na dnie wodnych zbiorników

153
00:06:50,338 --> 00:06:53,270
są mocniej spłaszczone, tak jak na przykład 

154
00:06:53,370 --> 00:06:56,008
u leszczy, karpi, płaszczek czy fląder.

155
00:06:56,255 --> 00:06:58,654
Bardzo różna jest też rybia dieta.

156
00:06:58,815 --> 00:07:02,426
Są gatunki mięsożerne, jak szczupak, okoń 

157
00:07:02,526 --> 00:07:06,261
czy rekin, wszystkożerne, jak płoć czy karp 

158
00:07:06,361 --> 00:07:10,233
i totalni wegetarianie, jak amur czy tołpyga.

159
00:07:10,335 --> 00:07:12,329
A teraz pytanie do Ciebie.

160
00:07:12,639 --> 00:07:15,099
Rekiny nie mają pęcherza pławnego.

161
00:07:15,199 --> 00:07:17,089
Jak myślisz, w jaki sposób 

162
00:07:17,189 --> 00:07:19,294
regulują głębokość zanurzenia?

163
00:07:22,367 --> 00:07:24,837
Żeby nie utonąć, muszą pozostawać 

164
00:07:24,937 --> 00:07:28,173
w ciągłym ruchu. W ten sposób ułatwiają sobie

165
00:07:28,273 --> 00:07:31,212
też oddychanie. Co ciekawe, w szkielecie 

166
00:07:31,312 --> 00:07:33,510
rekina nie ma ani jednej kości.

167
00:07:33,610 --> 00:07:36,282
Są to ryby chrzęstnoszkieletowe.

168
00:07:41,055 --> 00:07:44,123
Ryby są zmiennocieplne i jajorodne.

169
00:07:44,383 --> 00:07:46,823
Żyją w wodach słodkich i słonych.

170
00:07:46,943 --> 00:07:50,209
Przystosowania ryb do życia w wodzie to:

171
00:07:50,309 --> 00:07:53,442
opływowy kształt ciała, płetwy, skrzela

172
00:07:53,542 --> 00:07:56,012
pokrycie ciała łuskami i śluzem

173
00:07:56,112 --> 00:07:57,305
pęcherz pławny.

174
00:07:57,439 --> 00:07:59,569
Charakterystycznym zmysłem ryb

175
00:07:59,669 --> 00:08:02,039
jest linia boczna, informująca je 

176
00:08:02,139 --> 00:08:04,943
o zmianach ciśnienia wody w otoczeniu.

177
00:08:06,143 --> 00:08:08,091
Na dzisiaj to już wszystko.

178
00:08:08,191 --> 00:08:10,823
Obejrzyj pozostałe filmy z tej playlisty

179
00:08:10,923 --> 00:08:13,717
a po więcej materiałów zajrzyj na naszą stronę:

180
00:08:13,817 --> 00:08:15,768
 pistacja.tv