1
00:00:00,256 --> 00:00:03,230
Czy wiesz, że ochronę ryb w Polsce 

2
00:00:03,330 --> 00:00:07,500
zapoczątkował w 1578 roku król Stefan Batory?

3
00:00:07,936 --> 00:00:11,429
Obecnie w Polsce całkowitą ochroną prawną

4
00:00:11,529 --> 00:00:14,071
objętych jest 26 gatunków ryb.

5
00:00:14,336 --> 00:00:17,017
Kolejnych 29 gatunków objętych jest 

6
00:00:17,117 --> 00:00:19,748
ochroną częściową, przez okres tarła

7
00:00:19,848 --> 00:00:22,301
wędrówki, czy dorastania narybku.

8
00:00:22,784 --> 00:00:25,897
To między innymi węgorz, szczupak i sum.

9
00:00:26,368 --> 00:00:28,587
W tym filmie przyjrzymy się rybom

10
00:00:28,687 --> 00:00:30,994
zwracając szczególną uwagę na rolę 

11
00:00:31,094 --> 00:00:32,644
jaką pełnią w przyrodzie

12
00:00:32,744 --> 00:00:35,170
oraz na ich znaczenie dla człowieka.

13
00:00:47,104 --> 00:00:49,234
Dotychczas na świecie opisano 

14
00:00:49,334 --> 00:00:52,431
ponad 40 tysięcy gatunków ryb, a wiele nadal

15
00:00:52,531 --> 00:00:54,297
pewnie czeka na odkrycie.

16
00:00:54,397 --> 00:00:57,648
W rzekach i jeziorach Polski i w przybrzeżnych 

17
00:00:57,748 --> 00:01:00,668
wodach Morza Bałtyckiego żyje tylko promil 

18
00:01:00,768 --> 00:01:03,667
tego bogactwa - mniej więcej 120 gatunków.

19
00:01:04,000 --> 00:01:06,752
Wśród rodzimych gatunków słodkowodnych 

20
00:01:06,852 --> 00:01:09,841
najlepiej znane i najszerzej wykorzystywane

21
00:01:09,941 --> 00:01:12,334
są chyba karpie, pstrągi i płocie.

22
00:01:12,704 --> 00:01:15,985
Z ryb morskich najpopularniejsze są dorsze

23
00:01:16,085 --> 00:01:19,048
śledzie, szproty, makrele oraz flądry.

24
00:01:19,360 --> 00:01:22,452
Wiele ryb, jak na przykład tropikalne tuńczyki

25
00:01:22,552 --> 00:01:25,439
atlantyckie morszczuki i pacyficzne mintaje

26
00:01:25,554 --> 00:01:28,329
Sprowadzamy do naszych sklepów i na stoły 

27
00:01:28,429 --> 00:01:30,532
z odległych rzek, mórz i oceanów

28
00:01:30,880 --> 00:01:33,417
a także, jak łososie, z hodowli 

29
00:01:33,517 --> 00:01:35,245
zwanych akwakulturami.

30
00:01:35,488 --> 00:01:37,280
Głównie w celach konsumpcyjnych

31
00:01:37,536 --> 00:01:39,835
bo ich mięso jest łatwo przyswajalne 

32
00:01:39,935 --> 00:01:42,585
bogate w witaminy rozpuszczalne w tłuszczach

33
00:01:42,685 --> 00:01:45,857
oraz wiele cennych pierwiastków, jak fosfor

34
00:01:45,957 --> 00:01:49,148
siarkę, chlor, potas, sód, magnez, 

35
00:01:49,248 --> 00:01:50,862
wapń, miedź i jod.

36
00:01:51,360 --> 00:01:53,152
Są więc ważnym składnikiem diety

37
00:01:53,292 --> 00:01:54,393
Nie tylko naszej.

38
00:01:54,493 --> 00:01:57,101
Zmielone odpady rybne, tak zwana mączka 

39
00:01:57,201 --> 00:01:59,199
rybna, używane są do karmienia 

40
00:01:59,299 --> 00:02:01,771
zwierząt gospodarskich oraz nawożenia 

41
00:02:01,871 --> 00:02:02,972
roślin uprawnych.

42
00:02:03,392 --> 00:02:05,367
Połowy ryb na wędkę stały się 

43
00:02:05,467 --> 00:02:07,662
dobrze rozwijającą się i dochodową

44
00:02:07,762 --> 00:02:09,062
 gałęzią gospodarki.

45
00:02:09,280 --> 00:02:12,121
Ludzie płacą za możliwość połowu w wodach 

46
00:02:12,221 --> 00:02:14,943
śródlądowych i za wyprawy łodzią na morze

47
00:02:15,043 --> 00:02:17,471
by na przykład tuńczyki czy marliny.

48
00:02:17,824 --> 00:02:19,973
Z wątroby niektórych gatunków ryb

49
00:02:20,073 --> 00:02:22,839
jak dorsz, rekin czy halibut pozyskuje się 

50
00:02:22,939 --> 00:02:25,438
płynny tłuszcz, bogaty w wiele witamin 

51
00:02:25,538 --> 00:02:28,237
i innych składników, o których opowiadamy 

52
00:02:28,337 --> 00:02:29,436
w naszych filmach 

53
00:02:29,536 --> 00:02:31,618
o układzie pokarmowym człowieka.

54
00:02:32,064 --> 00:02:34,867
Są ryby, jak nasz pstrąg potokowy czy sieja 

55
00:02:34,967 --> 00:02:36,927
które nie tolerują brudnej wody

56
00:02:37,184 --> 00:02:38,758
dlatego określa się je 

57
00:02:38,858 --> 00:02:41,208
jako żywe wskaźniki czystości rzek.

58
00:02:41,427 --> 00:02:43,162
Na podstawie ich liczebności 

59
00:02:43,262 --> 00:02:45,440
można wnioskować, czy woda nadaje się

60
00:02:45,540 --> 00:02:47,594
na przykład do pobierania w celach 

61
00:02:47,694 --> 00:02:50,291
gospodarczych, prania, mycia czy gotowania.

62
00:02:50,496 --> 00:02:52,535
W wodociągach warszawskich 

63
00:02:52,635 --> 00:02:55,863
wybrane gatunki, na przykład certy, brzany 

64
00:02:55,963 --> 00:02:57,952
lub wzdręgi, są zatrudniane

65
00:02:58,052 --> 00:03:00,324
 jako testerzy czystości wody.

66
00:03:00,992 --> 00:03:03,178
Mieszkają w akwariach przepływowych

67
00:03:03,278 --> 00:03:05,797
i swoim zachowaniem alarmują, gdy z wodą 

68
00:03:05,897 --> 00:03:08,594
w stacji filtrów dzieje się coś niedobrego.

69
00:03:12,000 --> 00:03:14,136
Człowiek ceni ryby także ze względu 

70
00:03:14,236 --> 00:03:15,583
na ich piękno i grację.

71
00:03:15,907 --> 00:03:17,757
Ozdobne karpie, zwane koi

72
00:03:17,857 --> 00:03:20,999
hodowano od setek lat w Chinach i Japonii.

73
00:03:21,216 --> 00:03:23,303
Wśród współczesnych, popularnych

74
00:03:23,403 --> 00:03:25,573
rybek akwariowych często spotykamy

75
00:03:25,673 --> 00:03:28,377
między innymi mieczyki z Ameryki Środkowej

76
00:03:28,477 --> 00:03:30,180
skalary z dorzecza Amazonki

77
00:03:30,280 --> 00:03:32,483
 czy azjatyckie bojowniki.

78
00:03:32,736 --> 00:03:34,269
Są i ryby, bez których 

79
00:03:34,369 --> 00:03:36,796
trudno sobie wyobrazić postęp nauki.

80
00:03:36,959 --> 00:03:39,258
Dzięki rybkom Danio możemy na przykład

81
00:03:39,358 --> 00:03:41,978
poznawać tajniki genetyki, o których więcej 

82
00:03:42,078 --> 00:03:44,254
dowiesz się z innych naszych filmów.

83
00:03:44,768 --> 00:03:47,054
Po orzeszku powiem ci co nieco o tym

84
00:03:47,154 --> 00:03:49,115
jak ważne są ryby w przyrodzie.

85
00:03:51,936 --> 00:03:54,101
Ryby to grupa bardzo zróżnicowana 

86
00:03:54,201 --> 00:03:55,990
zarówno pod względem wyglądu 

87
00:03:56,090 --> 00:03:57,944
jak i preferencji pokarmowych 

88
00:03:58,044 --> 00:03:59,101
i środowiskowych.

89
00:03:59,616 --> 00:04:03,274
Najmniejsze nie dorastają nawet do centymetra długości.

90
00:04:03,456 --> 00:04:05,746
Największe, jak rekin wielorybi

91
00:04:05,846 --> 00:04:07,935
mierzą po kilkanaście metrów 

92
00:04:08,035 --> 00:04:09,948
i ważą nawet ponad 20 ton.

93
00:04:10,112 --> 00:04:12,158
Co ciekawe, te giganty są łagodne

94
00:04:12,258 --> 00:04:15,106
i podobnie jak prawdziwe wieloryby fiszbinowe

95
00:04:15,206 --> 00:04:18,119
 żywią się planktonem, który odcedzają z wody 

96
00:04:18,219 --> 00:04:21,117
za pomocą specjalnych wyrostków na skrzelach.

97
00:04:21,375 --> 00:04:23,876
W ciągu godziny rekin wielorybi

98
00:04:23,976 --> 00:04:26,724
potrafi przefiltrować 6000 l wody!

99
00:04:27,263 --> 00:04:29,373
Duża część ryb to drapieżniki

100
00:04:29,473 --> 00:04:32,651
choć ich zdobyczą bywają nie tylko inne ryby

101
00:04:32,751 --> 00:04:35,109
także owady, małże, ślimaki, żaby

102
00:04:35,209 --> 00:04:37,245
 a nawet małe ptaki i ssaki.

103
00:04:38,015 --> 00:04:41,599
Takim wszystkożercą niegardzącym i padliną

104
00:04:41,855 --> 00:04:43,803
Jest słodkowodny sum pospolity

105
00:04:43,903 --> 00:04:46,658
bytujący także w naszych jeziorach i rzekach.

106
00:04:46,857 --> 00:04:50,091
Dorasta do 2 metrów i jest pozbawiony łusek.

107
00:04:50,303 --> 00:04:52,212
Jego wielką głowę z szerokim

108
00:04:52,312 --> 00:04:54,521
otworem gębowym otacza wianuszek 

109
00:04:54,621 --> 00:04:56,970
wąsów smakowych, które pomagają mu 

110
00:04:57,070 --> 00:05:00,029
zlokalizować ofiary nocą i w mętnej wodzie.

111
00:05:00,361 --> 00:05:02,621
Sporo gatunków ryb to wegetarianie 

112
00:05:02,721 --> 00:05:05,443
utrzymujący pod kontrolą wodną roślinność.

113
00:05:05,663 --> 00:05:07,768
W naszych wodach możemy spotkać 

114
00:05:07,868 --> 00:05:10,782
z tej grupy między innymi amura czy wzdręgę.

115
00:05:11,295 --> 00:05:14,111
Ryby są bardzo ważnym elementem przyrody.

116
00:05:14,367 --> 00:05:16,970
Żywią się zwierzętami i roślinami wodnymi

117
00:05:17,070 --> 00:05:19,155
przez to regulują ich liczebność.

118
00:05:19,487 --> 00:05:22,175
Same zaś stanowią często podstawowe źródło

119
00:05:22,275 --> 00:05:25,044
pokarmu dla innych zwierząt, choćby z racji 

120
00:05:25,144 --> 00:05:26,332
swojej liczebności.

121
00:05:27,423 --> 00:05:30,368
Jeśli nas uważnie oglądasz,na pewno potrafisz 

122
00:05:30,468 --> 00:05:33,363
wymienić, w jaki sposób człowiek wykorzystuje 

123
00:05:33,463 --> 00:05:34,845
ryby dla swoich celów.

124
00:05:37,919 --> 00:05:40,479
Wśród twoich odpowiedzi powinny się znaleźć

125
00:05:40,735 --> 00:05:42,783
połowy w celach konsumpcyjnych

126
00:05:43,039 --> 00:05:44,575
wędkarstwo sportowe

127
00:05:44,831 --> 00:05:47,903
wykorzystanie odpadków jako paszy i nawozu

128
00:05:48,159 --> 00:05:49,300
badania naukowe

129
00:05:49,400 --> 00:05:52,923
przemysł farmaceutyczny i suplementów diety

130
00:05:53,023 --> 00:05:54,347
akwarystyka.

131
00:05:54,815 --> 00:05:57,119
Na koniec jeszcze jedna zagadka dla Ciebie:

132
00:05:57,375 --> 00:05:59,357
Jaka ryba, was się pytam

133
00:05:59,457 --> 00:06:01,524
gdy "o" zgubi, ma kopyta?

134
00:06:04,287 --> 00:06:05,679
O_koń!

135
00:06:10,866 --> 00:06:13,616
Ryby są najliczniejszą grupą kręgowców.

136
00:06:13,759 --> 00:06:16,608
W środowisku naturalnym regulują liczebność

137
00:06:16,708 --> 00:06:18,490
wielu zwierząt i roślin, a same są 

138
00:06:18,590 --> 00:06:21,022
cennym pokarmem dla innych gatunków

139
00:06:21,122 --> 00:06:23,401
w  tym gadów, ptaków i ssaków.

140
00:06:23,743 --> 00:06:26,326
Dla ludzi stanowią cenne źródło pokarmu

141
00:06:26,426 --> 00:06:28,824
zarówno ze względu na walory smakowe 

142
00:06:28,924 --> 00:06:29,993
jak i odżywcze.

143
00:06:30,143 --> 00:06:31,988
Przerabia się je też na mączkę 

144
00:06:32,088 --> 00:06:34,238
którą karmi się świnie, bydło i drób

145
00:06:34,495 --> 00:06:36,799
oraz na nawóz użyźniający pola.

146
00:06:37,055 --> 00:06:39,014
Wiele ryb jest hodowanych w akwariach

147
00:06:39,114 --> 00:06:41,154
by ludzie mogli je podziwiać.

148
00:06:42,687 --> 00:06:44,223
Na dzisiaj to już wszystko.

149
00:06:44,479 --> 00:06:46,910
Obejrzyj pozostałe filmy z tej playlisty

150
00:06:47,010 --> 00:06:48,911
a po więcej materiałów zajrzyj

151
00:06:49,011 --> 00:06:52,201
na naszą stronę: Pistacja.TV