1
00:00:00,468 --> 00:00:02,105
Pamiętasz bajkę o księciu

2
00:00:02,105 --> 00:00:03,664
zamienionym w żabę?

3
00:00:03,746 --> 00:00:06,099
Znamy ją głównie z bajek braci Grimm

4
00:00:06,249 --> 00:00:08,370
ale w wielu wersjach tej opowieści

5
00:00:08,370 --> 00:00:11,052
zaczarowany książę musi spędzić noc

6
00:00:11,052 --> 00:00:12,536
na poduszce królewny

7
00:00:12,536 --> 00:00:14,762
by odzyskać ludzką postać.

8
00:00:15,360 --> 00:00:17,050
W naturze rzecz dzieje się trochę

9
00:00:17,050 --> 00:00:19,353
na odwrót i potrzeba wielu nocy

10
00:00:19,353 --> 00:00:21,504
by z kijanki przeobrazić się...

11
00:00:21,876 --> 00:00:24,692
Nie, nie w księcia, lecz w żabę.

12
00:00:25,064 --> 00:00:27,268
W tej lekcji zdradzę Ci kilka sekretów

13
00:00:27,268 --> 00:00:29,672
rozmnażania płazów, nie tylko żab.

14
00:00:30,224 --> 00:00:32,852
Zacznijmy zatem i wcale nie od

15
00:00:32,852 --> 00:00:34,576
dawno, dawno temu...

16
00:00:46,538 --> 00:00:48,338
Jeśli mieszkasz niedaleko stawu

17
00:00:48,338 --> 00:00:51,121
lub bagienka, jest szansa, że wiosną

18
00:00:51,121 --> 00:00:53,706
słyszysz stamtąd głośne rechu-rech 

19
00:00:53,962 --> 00:00:55,754
albo kum-kum.

20
00:00:58,750 --> 00:01:01,943
Tak samce żab nawołują samice, ogłaszając

21
00:01:01,943 --> 00:01:04,894
że zajęły już dobre miejsca i są gotowe

22
00:01:04,894 --> 00:01:06,430
do przedłużenia gatunku.

23
00:01:07,008 --> 00:01:09,580
W przeważającej większości płazy

24
00:01:09,580 --> 00:01:11,682
jak ryby, potrzebują wody

25
00:01:11,682 --> 00:01:14,176
aby złożyć jaja, zwane skrzekiem.

26
00:01:14,808 --> 00:01:16,806
Zapłodnienie może być zewnętrzne

27
00:01:16,806 --> 00:01:19,564
jak u ryb, czyli samica składa jaja

28
00:01:19,764 --> 00:01:21,664
a samiec polewa je spermą.

29
00:01:22,176 --> 00:01:24,466
Może być też wewnętrzne, czyli samiec

30
00:01:24,466 --> 00:01:27,296
składa spermę we wnętrzu ciała samicy.

31
00:01:28,064 --> 00:01:31,003
Niezależnie od tego, jaki rodzaj zapłodnienia

32
00:01:31,103 --> 00:01:33,660
występuje u danego gatunku, cały rytuał 

33
00:01:33,760 --> 00:01:36,766
odbywa się na ogół w wodzie lub w jej pobliżu.

34
00:01:37,000 --> 00:01:38,536
Dlaczego to takie ważne?

35
00:01:38,842 --> 00:01:40,634
Powiem Ci po orzeszku.

36
00:01:43,350 --> 00:01:46,232
Ze skrzeku wylęgają się kijanki, zupełnie

37
00:01:46,332 --> 00:01:48,949
niepodobne do rodziców i przystosowane

38
00:01:49,049 --> 00:01:51,359
wyłącznie do wodnego trybu życia.

39
00:01:51,616 --> 00:01:53,664
Bez wody giną, jak ryby.

40
00:01:53,920 --> 00:01:55,872
Choćby dlatego, że tak, jak ryby

41
00:01:55,872 --> 00:01:57,504
oddychają skrzelami.

42
00:01:57,786 --> 00:02:00,086
U żabich maluchów skrzela są zresztą

43
00:02:00,316 --> 00:02:02,368
podobne do tych spotykanych u ryb

44
00:02:02,550 --> 00:02:05,403
ale u traszek i salamander widoczne są

45
00:02:05,403 --> 00:02:06,722
na zewnątrz ciała 

46
00:02:06,822 --> 00:02:09,207
w postaci pierzastych wyrostków.

47
00:02:09,532 --> 00:02:11,169
Wszystkie kijanki mają też

48
00:02:11,169 --> 00:02:13,116
ułatwiający pływanie ogon.

49
00:02:13,362 --> 00:02:15,019
Choćby były dziećmi płazów

50
00:02:15,019 --> 00:02:16,946
najzupełniej bezogonowych.

51
00:02:17,202 --> 00:02:19,469
Dopiero gdy przejdą przeobrażenie

52
00:02:19,469 --> 00:02:21,272
stają się podobne do rodziców

53
00:02:21,272 --> 00:02:22,834
i mogą wyjść na ląd.

54
00:02:23,210 --> 00:02:26,282
Wykształcają im się łapy, a znika ogon.

55
00:02:26,674 --> 00:02:28,971
Kijanki żab można odróżnić od tych

56
00:02:29,241 --> 00:02:31,808
które wylęgły się z jaj traszek, po tym

57
00:02:32,064 --> 00:02:34,534
że żabie maluchy przeobrażając się

58
00:02:34,534 --> 00:02:37,101
najpierw wykształcają tylne nogi

59
00:02:37,101 --> 00:02:38,720
a traszkowe - przednie. 

60
00:02:39,288 --> 00:02:41,856
W trakcie przemiany skrzela zanikają

61
00:02:41,856 --> 00:02:43,128
a powstają płuca.

62
00:02:43,500 --> 00:02:45,885
Ale i tu są wyjątki, u niektórych

63
00:02:45,885 --> 00:02:48,461
tropikalnych ropuch zapłodnione jaja

64
00:02:48,461 --> 00:02:51,180
cały czas rozwijają się w ciele samicy

65
00:02:51,446 --> 00:02:53,699
a na świat przychodzą nie kijanki

66
00:02:54,029 --> 00:02:56,896
lecz już ukształtowane miniatury rodziców.

67
00:02:57,664 --> 00:02:59,979
Są gatunki, które ogon zatrzymują 

68
00:03:00,079 --> 00:03:03,039
nawet w dorosłym życiu i takie jak aksolotle

69
00:03:03,139 --> 00:03:05,941
które przez całe życie zachowują skrzela.

70
00:03:06,499 --> 00:03:09,471
Są wreszcie i salamandry, które "zapominają"

71
00:03:09,661 --> 00:03:12,702
wykształcić płuc, więc po okresie larwalnym

72
00:03:12,802 --> 00:03:15,793
gdy zanikają im skrzela, przez resztę życia

73
00:03:15,893 --> 00:03:18,143
oddychają wyłącznie przez skórę.

74
00:03:19,164 --> 00:03:21,212
Sprawdź swoją wiedzę i powiedz

75
00:03:21,728 --> 00:03:24,032
jak nazywają się jaja płazów?

76
00:03:27,040 --> 00:03:28,576
Jasne, skrzek.

77
00:03:29,248 --> 00:03:31,901
A jaką nazwę noszą młodociane postacie

78
00:03:31,901 --> 00:03:33,088
wszystkich płazów?

79
00:03:36,002 --> 00:03:37,344
Kijanki.

80
00:03:42,470 --> 00:03:44,584
Wszystkie płazy do rozmnażania

81
00:03:44,584 --> 00:03:45,798
potrzebują wody.

82
00:03:45,943 --> 00:03:49,120
Większość składa jaja zwane skrzekiem.

83
00:03:49,166 --> 00:03:51,398
Ze skrzeku wylęgają się kijanki

84
00:03:51,608 --> 00:03:53,984
niepodobne do dorosłych osobników

85
00:03:54,050 --> 00:03:55,726
i przystosowane wyłącznie

86
00:03:55,916 --> 00:03:57,056
do życia w wodzie.

87
00:03:57,312 --> 00:03:59,104
Mają ogon i skrzela.

88
00:03:59,416 --> 00:04:02,062
Przemianę kijanki w dorosłą postać płaza

89
00:04:02,062 --> 00:04:04,024
nazywamy przeobrażeniem.

90
00:04:07,036 --> 00:04:08,572
Na dzisiaj to już wszystko.

91
00:04:08,908 --> 00:04:11,506
Obejrzyj pozostałe filmy z tej playlisty

92
00:04:11,506 --> 00:04:13,437
a po więcej materiałów zajrzyj

93
00:04:13,437 --> 00:04:16,332
na naszą stronę Pistacja.tv