1
00:00:00,768 --> 00:00:02,049
Jeśli wydaje Ci się

2
00:00:02,049 --> 00:00:04,238
że żółwie są dziwne już przez fakt

3
00:00:04,238 --> 00:00:06,354
posiadania zewnętrznego pancerza

4
00:00:06,354 --> 00:00:08,187
w którym mogą się schować

5
00:00:08,187 --> 00:00:10,240
jak w domku, poczekaj na to.

6
00:00:10,752 --> 00:00:14,478
Są żółwie, które potrafią oddychać pupą.

7
00:00:14,848 --> 00:00:18,002
Jednym z takich ekwilibrystów jest gatunek

8
00:00:18,002 --> 00:00:20,480
nazywany żółwiem z rzeki Fitzroy.

9
00:00:20,736 --> 00:00:23,078
Ten gad może nawet przez 3 tygodnie

10
00:00:23,078 --> 00:00:24,783
nie wychylać głowy z wody

11
00:00:24,783 --> 00:00:26,934
jeśli przyjdzie mu taka ochota.

12
00:00:27,136 --> 00:00:29,444
Jego tyłekfachowo nazywa się to

13
00:00:29,444 --> 00:00:31,345
oddychaniem kloakalnym

14
00:00:31,345 --> 00:00:33,381
zapewnia mu nawet 70%

15
00:00:33,381 --> 00:00:35,708
zapotrzebowania na tlen.

16
00:00:47,104 --> 00:00:49,832
Powolny jak żółw, żółwie tempo

17
00:00:49,842 --> 00:00:51,430
wlecze się jak żółw.

18
00:00:51,456 --> 00:00:53,226
To tylko niektóre powiedzenia

19
00:00:53,226 --> 00:00:55,486
które wiążemy z tą grupą gadów.

20
00:00:55,808 --> 00:00:57,011
Wszystkie zakładają

21
00:00:57,011 --> 00:00:59,136
że żółwie są powolne i ociężałe.

22
00:00:59,392 --> 00:01:00,416
Czy słusznie?

23
00:01:00,928 --> 00:01:03,346
Przekonasz się, gdy obejrzysz ten film

24
00:01:03,346 --> 00:01:05,488
ale na początek poznajmy jedynego

25
00:01:05,488 --> 00:01:07,402
naszego krajowego żółwia.

26
00:01:07,584 --> 00:01:08,864
Żółwia błotnego.

27
00:01:09,376 --> 00:01:12,192
Ten nieduży ważący około kilograma gad

28
00:01:12,448 --> 00:01:14,826
wygląda dosyć typowo jak na żółwia.

29
00:01:15,008 --> 00:01:17,410
Okrywający cały tułów pancerz

30
00:01:17,410 --> 00:01:20,269
mocne łapy potrafiące dźwigać ciało

31
00:01:20,269 --> 00:01:22,998
głowa wysuwająca się na długiej szyi.

32
00:01:23,200 --> 00:01:25,003
To wszystko cechy spotykane

33
00:01:25,003 --> 00:01:26,462
u większości żółwi.

34
00:01:26,528 --> 00:01:29,240
Poza tymi, które na dobre wróciły do wody

35
00:01:29,240 --> 00:01:31,646
i przekształciły łapy w płetwy.

36
00:01:31,904 --> 00:01:34,464
Nasz błotny żółw urzeka spojrzeniem.

37
00:01:34,720 --> 00:01:36,459
Jego źrenice są okrągłe

38
00:01:36,459 --> 00:01:39,584
zaś po kolorze tęczówek można poznać płeć.

39
00:01:40,096 --> 00:01:42,234
Samce mają z reguły tęczówki

40
00:01:42,234 --> 00:01:44,448
rudo-pomarańczowe lub brązowe.

41
00:01:44,820 --> 00:01:48,206
U samic są one upstrzone żółtymi plamkami

42
00:01:48,346 --> 00:01:50,260
a niekiedy całkiem złote.

43
00:01:50,592 --> 00:01:53,351
Żyje w stawach i jeziorach i tam poluje

44
00:01:53,351 --> 00:01:56,248
na owady, mięczaki, żaby i kijanki.

45
00:01:56,480 --> 00:01:59,226
A nawet małe ryby, które zręcznie rozrywa

46
00:01:59,226 --> 00:02:00,670
długimi pazurami.

47
00:02:01,088 --> 00:02:03,492
Jak wszystkie gady, oddycha płucami

48
00:02:03,492 --> 00:02:05,497
ale może się zanurzać pod wodę

49
00:02:05,497 --> 00:02:06,920
nawet na godzinę.

50
00:02:06,976 --> 00:02:08,708
Podobnie jak wszystkie żółwie

51
00:02:08,708 --> 00:02:10,264
samice naszego błotnego

52
00:02:10,264 --> 00:02:12,738
też wychodzą na ląd, by złożyć jaja.

53
00:02:13,120 --> 00:02:15,168
Bo wszystkie żółwie są jajorodne.

54
00:02:15,680 --> 00:02:18,496
Pamiętaj, że żółw błotny jest pod ochroną.

55
00:02:18,752 --> 00:02:20,761
Co możesz zrobić, by wspierać go

56
00:02:20,761 --> 00:02:22,746
w codziennej walce o byt?

57
00:02:23,104 --> 00:02:25,359
Nigdy nie wypuszczaj na wolność żółwi

58
00:02:25,359 --> 00:02:27,094
które hodujesz w terrarium.

59
00:02:27,200 --> 00:02:28,526
Wiele gatunków potrafi

60
00:02:28,526 --> 00:02:30,154
przeżyć w naszym klimacie

61
00:02:30,154 --> 00:02:31,913
zabierając naszemu żółwiowi

62
00:02:31,913 --> 00:02:34,332
środowisko życia i pożywienie.

63
00:02:34,624 --> 00:02:36,630
Mogą też rozprzestrzeniać groźne

64
00:02:36,630 --> 00:02:37,836
dla niego choroby.

65
00:02:37,952 --> 00:02:40,371
Po orzeszku opowiem Ci więcej o tym

66
00:02:40,371 --> 00:02:42,192
co wszystkie żółwie łączy.

67
00:02:45,632 --> 00:02:47,881
Jaka jest najbardziej charakterystyczna

68
00:02:47,881 --> 00:02:48,704
cecha żółwia?

69
00:02:49,216 --> 00:02:50,952
No jasne, pancerz.

70
00:02:51,264 --> 00:02:53,663
W rzeczywistości, te gady mają szkielet

71
00:02:53,663 --> 00:02:55,872
wewnętrzny jak wszystkie kręgowce.

72
00:02:56,128 --> 00:02:58,622
Tyle, że został on przekształcony tak

73
00:02:58,688 --> 00:03:00,348
że widać go na zewnątrz.

74
00:03:00,736 --> 00:03:03,018
Jego spodnia warstwa to kości

75
00:03:03,128 --> 00:03:04,892
a wierzchnia, keratyna.

76
00:03:05,088 --> 00:03:07,200
Ta sama, która tworzy nasze włosy

77
00:03:07,200 --> 00:03:08,394
i paznokcie.

78
00:03:08,672 --> 00:03:11,698
Ten pancerz jest ciężki i ogranicza ruchy

79
00:03:11,744 --> 00:03:13,710
ale pomyśl o zaletach.

80
00:03:14,048 --> 00:03:16,426
Po co żółwie miałyby się spieszyć?

81
00:03:16,864 --> 00:03:18,216
Bardziej opłaca im się

82
00:03:18,216 --> 00:03:21,309
polegać na twardości i odporności pancerza

83
00:03:21,309 --> 00:03:23,778
który chroni przed drapieżnikami

84
00:03:23,778 --> 00:03:25,994
niż na szybkości swoich łap.

85
00:03:26,080 --> 00:03:29,012
Chociaż żółw kojarzy nam się z powolnością

86
00:03:29,012 --> 00:03:31,352
jak na przykład olbrzymy z Galapagos

87
00:03:31,352 --> 00:03:34,196
pokonujące w godzinę ledwie 500 metrów

88
00:03:34,272 --> 00:03:37,550
są i takie jak spotykane w Afryce, Azji

89
00:03:37,550 --> 00:03:39,904
i Ameryce Północnej żółwiaki

90
00:03:40,160 --> 00:03:42,612
które chodzą tak szybko, jak my.

91
00:03:42,776 --> 00:03:45,048
Około pięciu kilometrów na godzinę.

92
00:03:45,280 --> 00:03:47,974
Zaś największe morskie żółwie skórzaste

93
00:03:48,020 --> 00:03:50,302
osiągają podczas ucieczki w wodzie

94
00:03:50,302 --> 00:03:52,838
ponad 30 kilometrów na godzinę.

95
00:03:55,520 --> 00:03:56,662
Jest jedna rzecz

96
00:03:56,662 --> 00:03:59,526
którą wszystkie poza jednym gatunkiem

97
00:03:59,526 --> 00:04:01,599
żółwie niezależnie od środowiska

98
00:04:01,599 --> 00:04:03,218
w którym żyją na co dzień

99
00:04:03,218 --> 00:04:04,910
muszą robić na lądzie.

100
00:04:05,088 --> 00:04:06,266
Składanie jaj.

101
00:04:06,528 --> 00:04:07,765
W tym celu samice

102
00:04:07,765 --> 00:04:10,222
wypełzają na piaszczyste plaże

103
00:04:10,222 --> 00:04:12,761
otoczone skórzastą osłonką jaja

104
00:04:12,761 --> 00:04:15,000
polegają na ciepłe ze słońca.

105
00:04:15,232 --> 00:04:17,702
Wylęgające się z nich maleńkie żółwiki

106
00:04:17,702 --> 00:04:19,757
są mikrokopiami dorosłych.

107
00:04:20,095 --> 00:04:22,911
Niestety są też przysmakiem wielu zwierząt

108
00:04:23,167 --> 00:04:24,703
a pancerz ich nie chroni

109
00:04:24,959 --> 00:04:27,051
jest bowiem jeszcze zbyt miękki.

110
00:04:27,263 --> 00:04:30,847
Co ciekawe, płeć żółwi określa temperatura.

111
00:04:31,359 --> 00:04:33,381
Ciepełko produkuje samiczki

112
00:04:33,663 --> 00:04:35,170
w chłodniejszych warunkach

113
00:04:35,170 --> 00:04:36,513
tworzą się samczyki.

114
00:04:36,841 --> 00:04:38,604
Wśród żółwi ziemnowodnych

115
00:04:38,604 --> 00:04:40,771
samice często opiekują się gniazdem

116
00:04:40,771 --> 00:04:42,720
kontrolując jego temperaturę

117
00:04:42,720 --> 00:04:43,903
a potem młodymi.

118
00:04:44,415 --> 00:04:46,975
A dlaczego tylko kontrolują temperaturę?

119
00:04:47,231 --> 00:04:50,047
Bo jak wszystkie gady są zmiennocieplne.

120
00:04:50,163 --> 00:04:52,847
Nie potrafią ogrzać jaj swoim ciałem.

121
00:04:53,119 --> 00:04:54,193
W przypadku żółwi

122
00:04:54,193 --> 00:04:56,112
byłoby to zresztą niemożliwe

123
00:04:56,112 --> 00:04:58,689
także z powodu twardego pancerza.

124
00:04:59,007 --> 00:05:00,289
Trudno sobie wyobrazić

125
00:05:00,289 --> 00:05:01,812
jak taka żółwiowa mama

126
00:05:01,812 --> 00:05:03,197
miałaby ogrzać jaja.

127
00:05:03,359 --> 00:05:04,683
Przez skorupę?

128
00:05:07,275 --> 00:05:09,131
Zmiennocieplność sprawia

129
00:05:09,131 --> 00:05:10,986
że żółwie preferują środowisko

130
00:05:10,986 --> 00:05:14,355
o w miarę wysokiej temperaturze

131
00:05:14,355 --> 00:05:16,855
25-35 stopni Celsjusza.

132
00:05:17,183 --> 00:05:19,123
Chętnie wygrzewają się w słońcu

133
00:05:19,123 --> 00:05:21,487
gdy jest chłodno, a chowają w cieniu

134
00:05:21,487 --> 00:05:23,039
gdy na dworze upał.

135
00:05:23,327 --> 00:05:24,776
W zimnie ich zdolność

136
00:05:24,776 --> 00:05:26,569
do poruszania się, maleje.

137
00:05:26,655 --> 00:05:28,447
Często miesiącami hibernują.

138
00:05:28,703 --> 00:05:30,726
Jak na przykład żółwik malowany

139
00:05:30,726 --> 00:05:32,321
czy nasz żółw błotny.

140
00:05:32,543 --> 00:05:34,847
Ten pierwszy ma zaiste imponujące

141
00:05:34,847 --> 00:05:36,383
zdolności przetrwania.

142
00:05:36,895 --> 00:05:38,919
Potrafi przetrwać nawet 100 dni

143
00:05:38,919 --> 00:05:40,946
gdy woda i muł mają ledwie

144
00:05:40,946 --> 00:05:44,063
3-4 stopnie Celsjusza powyżej zera.

145
00:05:44,063 --> 00:05:46,551
Nie je wtedy i prawie nie oddycha.

146
00:05:46,879 --> 00:05:48,689
Zmiennocieplność ma zresztą

147
00:05:48,689 --> 00:05:50,065
i swoje zalety.

148
00:05:50,207 --> 00:05:52,671
Gdy organizm nie musi poświęcać energii

149
00:05:52,671 --> 00:05:55,071
na utrzymanie stałej temperatury ciała

150
00:05:55,327 --> 00:05:58,543
może mniej zjeść albo jeść rzadko.

151
00:05:58,911 --> 00:06:01,471
Żółwie są ważnym elementem środowisk

152
00:06:01,471 --> 00:06:02,719
w których żyją.

153
00:06:02,751 --> 00:06:05,530
Jako padlinożercy, uprzątają otoczenie

154
00:06:05,530 --> 00:06:08,173
z padłych zwierząt, utrzymując czystość

155
00:06:08,173 --> 00:06:11,070
wody i ograniczając rozprzestrzenianie się

156
00:06:11,070 --> 00:06:12,347
wielu chorób.

157
00:06:12,479 --> 00:06:14,614
Drapieżne kontrolują liczebność

158
00:06:14,614 --> 00:06:16,859
meduz, owadów i ślimaków.

159
00:06:17,087 --> 00:06:20,082
Roślinożerne ograniczają rozrost glonów

160
00:06:20,082 --> 00:06:22,635
i wodorostów, tworząc miejsca do życia

161
00:06:22,671 --> 00:06:24,255
dla innych gatunków.

162
00:06:24,255 --> 00:06:26,875
Jak ryby i ptaki oraz pomagają

163
00:06:26,895 --> 00:06:28,239
rozsiewać nasiona.

164
00:06:28,607 --> 00:06:31,369
Co ciekawe, wiele gatunków przekonuje się

165
00:06:31,369 --> 00:06:33,471
do wegetarianizmu z wiekiem.

166
00:06:33,727 --> 00:06:36,178
O ile młode żółwiki niemal w 100 %

167
00:06:36,178 --> 00:06:38,715
żerują na rybach, ślimakach, owadach

168
00:06:38,715 --> 00:06:41,682
i wodnych żyjątkach, to w diecie dorosłych

169
00:06:41,682 --> 00:06:43,438
roślinność może być jedynym

170
00:06:43,438 --> 00:06:44,849
źródłem kalorii.

171
00:06:45,247 --> 00:06:47,657
Wiele gatunków żółwi stanowi też źródło

172
00:06:47,657 --> 00:06:50,301
pożywienia zarówno dla innych zwierząt

173
00:06:50,367 --> 00:06:53,168
jak i dla ludzi, którzy uważają ich jaja

174
00:06:53,168 --> 00:06:54,919
i mięso za przysmak.

175
00:06:55,231 --> 00:06:57,803
Skorupy służą jako naczynia, gadżety

176
00:06:57,803 --> 00:07:00,645
a kiedyś także materiał do dekoracji mebli

177
00:07:00,645 --> 00:07:03,643
wyrobu grzebieni albo opraw okularów.

178
00:07:03,935 --> 00:07:06,719
Niestety taka eksploatacja sprawia

179
00:07:06,719 --> 00:07:09,311
że liczba tych gadów drastycznie maleje.

180
00:07:12,127 --> 00:07:14,516
Wymień trzy cechy charakterystyczne

181
00:07:14,516 --> 00:07:15,749
dla żółwi.

182
00:07:19,039 --> 00:07:21,599
Twarda skorupa, zmiennocieplność

183
00:07:21,715 --> 00:07:24,339
i konieczność rozwoju jaj na lądzie.

184
00:07:24,671 --> 00:07:27,043
To powiedz jeszcze, na którym kontynencie

185
00:07:27,043 --> 00:07:28,937
żadnych żółwi nie spotkamy?

186
00:07:32,095 --> 00:07:34,911
Antarktyda to jedyny bezżółwiowy ląd.

187
00:07:35,167 --> 00:07:37,841
Jest tam po prostu dla nich za zimno.

188
00:07:41,823 --> 00:07:43,766
Żółwie są zmiennocieplne

189
00:07:43,766 --> 00:07:46,134
to znaczy że temperatura ich ciała

190
00:07:46,134 --> 00:07:48,735
zależy od temperatury otoczenia.

191
00:07:48,735 --> 00:07:49,661
Mogą ją regulować

192
00:07:49,661 --> 00:07:51,347
przez odpowiednie zachowanie

193
00:07:51,347 --> 00:07:53,789
na przykład wygrzewanie się w słońcu.

194
00:07:54,111 --> 00:07:55,776
Ich tułów pokrywa pancerz

195
00:07:55,776 --> 00:07:57,655
powstały z przekształconego

196
00:07:57,655 --> 00:07:59,255
szkieletu wewnętrznego.

197
00:07:59,743 --> 00:08:02,244
Większość żółwi lądowych i ziemnowodnych

198
00:08:02,244 --> 00:08:04,631
potrafi cała chować się do skorupy.

199
00:08:04,863 --> 00:08:07,559
Wszystkie żółwie składają jaja na lądzie

200
00:08:07,559 --> 00:08:10,239
a płeć młodych określa temperatura.

201
00:08:10,751 --> 00:08:12,111
W chłodniejszych warunkach

202
00:08:12,111 --> 00:08:15,503
tworzą się samce, w cieplejszych samice.

203
00:08:18,943 --> 00:08:20,623
Na dzisiaj to już wszystko.

204
00:08:20,689 --> 00:08:22,786
Obejrzyj nasze pozostałe filmy

205
00:08:22,786 --> 00:08:24,257
z playlisty o gadach,

206
00:08:24,257 --> 00:08:26,359
a po więcej materiałów zajrzyj

207
00:08:26,359 --> 00:08:29,237
na naszą stronę pi-stacja.tv