1
00:00:00,256 --> 00:00:02,077
Największym krokodylem

2
00:00:02,077 --> 00:00:04,266
schwytanym żywcem był Lolong

3
00:00:04,352 --> 00:00:06,205
złapany na Filipinach.

4
00:00:06,205 --> 00:00:09,585
Mierzył 6 metrów i 17 centymetrów

5
00:00:09,585 --> 00:00:11,262
a ważył ponad tonę.

6
00:00:11,262 --> 00:00:13,932
Lolong należał do krokodyli różańcowych

7
00:00:13,932 --> 00:00:16,070
uznawanych za agresywne i groźne

8
00:00:16,070 --> 00:00:17,392
także dla ludzi.

9
00:00:17,664 --> 00:00:19,840
Nawet taki olbrzym wydawałby się

10
00:00:19,840 --> 00:00:22,296
jednak karzełkiem przy Sarkozuchu.

11
00:00:22,528 --> 00:00:24,727
Ten wymarły krewniak krokodyli

12
00:00:24,727 --> 00:00:27,678
żył jakieś 112 000 000 lat temu

13
00:00:27,678 --> 00:00:30,273
ale do dziś zalicza się go do największych

14
00:00:30,273 --> 00:00:32,766
kiedykolwiek żyjących krokodylowatych.

15
00:00:33,024 --> 00:00:35,924
Mógł osiągać 12 metrów długości

16
00:00:35,980 --> 00:00:37,862
i wagę ponad ośmiu ton.

17
00:00:38,210 --> 00:00:39,934
W tym filmie opowiem Ci

18
00:00:39,934 --> 00:00:41,752
o współczesnych krokodylach

19
00:00:41,752 --> 00:00:43,744
i ich kuzynach aligatorach

20
00:00:43,744 --> 00:00:45,692
kajmanach i gawialach.

21
00:00:46,080 --> 00:00:47,523
Dowiesz się między innymi

22
00:00:47,523 --> 00:00:50,176
czy krokodyle naprawdę płaczą nad zdobyczą.

23
00:00:50,432 --> 00:00:52,394
Czas wgryźć się w temat.

24
00:00:52,480 --> 00:00:53,658
Zapraszam.

25
00:01:04,512 --> 00:01:07,580
W znanym wierszu Jana Brzechwy czytamy:

26
00:01:07,580 --> 00:01:09,546
,,Skąd ty jesteś krokodylu?

27
00:01:09,888 --> 00:01:11,424
Ja? Znad Nilu".

28
00:01:11,680 --> 00:01:13,965
I choć wierszyk jest żartobliwy

29
00:01:13,965 --> 00:01:15,008
podaje fakty.

30
00:01:15,264 --> 00:01:16,715
Krokodyle rzeczywiście

31
00:01:16,715 --> 00:01:18,034
mieszkają nad Nilem.

32
00:01:18,336 --> 00:01:19,616
Oczywiście nie tylko.

33
00:01:20,128 --> 00:01:22,632
Mieszkają tam, gdzie mają blisko do wody.

34
00:01:22,944 --> 00:01:25,548
Są bowiem zwierzętami ziemnowodnymi.

35
00:01:26,016 --> 00:01:27,806
Krokodyle mogą żyć zarówno

36
00:01:27,806 --> 00:01:29,600
w słodkiej jak i słonej wodzie.

37
00:01:30,112 --> 00:01:31,602
Podczas gdy ich kuzyni

38
00:01:31,648 --> 00:01:33,952
kajmany, aligatory i gawiale

39
00:01:34,208 --> 00:01:36,556
ograniczają się tylko do słodkich.

40
00:01:37,024 --> 00:01:39,584
Jak wszystkie gady są zmiennocieplne.

41
00:01:40,096 --> 00:01:41,648
Preferują ciepełko.

42
00:01:41,648 --> 00:01:42,897
Na przykład krokodyle

43
00:01:42,897 --> 00:01:44,710
nie przeżyją przymrozków

44
00:01:44,710 --> 00:01:46,794
ale ich kuzyni aligatory

45
00:01:46,794 --> 00:01:48,560
przeżyją nawet, gdy paszcza

46
00:01:48,560 --> 00:01:50,154
przymarznie im do lodu.

47
00:01:50,336 --> 00:01:52,673
Co ciekawe, żadnych krokodylowatych

48
00:01:52,673 --> 00:01:54,944
nie spotkasz na wolności w Europie.

49
00:01:55,200 --> 00:01:57,760
Najbliżej nas znajdziesz je w Egipcie.

50
00:01:58,272 --> 00:02:00,065
Żadnych krokodyli nie spotkamy

51
00:02:00,065 --> 00:02:01,401
na środku oceanu

52
00:02:01,401 --> 00:02:02,599
bo do życia

53
00:02:02,599 --> 00:02:04,234
w równym stopniu, co wody

54
00:02:04,234 --> 00:02:06,720
potrzebują twardej ziemi pod stopami.

55
00:02:06,976 --> 00:02:08,562
I to mimo, że ich ciała

56
00:02:08,562 --> 00:02:10,296
mają opływowy kształt

57
00:02:10,296 --> 00:02:12,933
palce łap są połączone błoną pławną

58
00:02:12,933 --> 00:02:14,901
a spłaszczony bocznie ogon

59
00:02:14,901 --> 00:02:16,856
działa niczym potężne wiosło

60
00:02:16,856 --> 00:02:19,319
pozwalając im poruszać się w wodzie

61
00:02:19,319 --> 00:02:20,582
bardzo szybko

62
00:02:20,582 --> 00:02:22,848
nawet 35 kilometrów na godzinę.

63
00:02:23,360 --> 00:02:25,654
Na lądzie ich szybkość poruszania

64
00:02:25,654 --> 00:02:26,944
jest dużo niższa.

65
00:02:27,200 --> 00:02:29,760
Zwykle około pięciu kilometrów na godzinę.

66
00:02:30,272 --> 00:02:31,900
A w porywach do siedemnastu

67
00:02:31,900 --> 00:02:33,310
kilometrów na godzinę.

68
00:02:33,600 --> 00:02:35,648
Ale tylko na krótkich dystansach.

69
00:02:35,904 --> 00:02:38,976
Więc człowiek, zwłaszcza przestraszony

70
00:02:39,232 --> 00:02:40,586
dałby radę uciec.

71
00:02:40,996 --> 00:02:42,936
Haczyk tkwi w przyspieszeniu.

72
00:02:43,328 --> 00:02:45,888
To jest u krokodyli naprawdę imponujące.

73
00:02:46,144 --> 00:02:48,864
Potrafią nabrać prędkości w sekundy

74
00:02:48,864 --> 00:02:50,496
niczym wyścigowe auto.

75
00:02:50,752 --> 00:02:52,674
Więc by uniknąć ich zębów

76
00:02:52,674 --> 00:02:54,886
potrzebne są nie tylko mocne nogi

77
00:02:54,886 --> 00:02:56,674
ale i szybki refleks.

78
00:02:57,148 --> 00:02:59,852
Kształt pyska krokodyla i jego kuzynów

79
00:02:59,968 --> 00:03:02,272
pozwala mu na ukrywanie się w wodzie

80
00:03:02,484 --> 00:03:05,234
z której wystają tylko nozdrza i oczy.

81
00:03:05,450 --> 00:03:07,090
Dzięki czemu może godzinami

82
00:03:07,090 --> 00:03:08,573
czatować na zdobycz

83
00:03:08,573 --> 00:03:11,336
pozostając praktycznie nie zauważalnym.

84
00:03:11,488 --> 00:03:13,354
Wszystkie te cechy sprawiają

85
00:03:13,354 --> 00:03:15,102
że krokodylowate to naprawdę

86
00:03:15,102 --> 00:03:16,662
skuteczne drapieżniki.

87
00:03:16,864 --> 00:03:17,996
Bez wyjątku.

88
00:03:18,144 --> 00:03:20,432
Nie znajdziesz wśród nich wegetarian.

89
00:03:20,704 --> 00:03:23,840
Są tak skuteczne, że ich wygląd i zwyczaje

90
00:03:23,890 --> 00:03:25,492
praktycznie nie zmieniły się

91
00:03:25,492 --> 00:03:27,360
od czasów dinozaurów.

92
00:03:27,360 --> 00:03:29,634
Ich najbliższymi krewnymi są właśnie

93
00:03:29,634 --> 00:03:31,968
wymarłe dinozaury i ptaki.

94
00:03:32,480 --> 00:03:33,248
Tak, tak.

95
00:03:33,364 --> 00:03:35,782
Choć nie widać tego na pierwszy rzut oka

96
00:03:35,808 --> 00:03:37,926
krokodyle mają więcej wspólnego

97
00:03:37,926 --> 00:03:39,904
z krukiem, niż z jaszczurką.

98
00:03:40,416 --> 00:03:42,720
O tych podobieństwach, po orzeszku.

99
00:03:45,792 --> 00:03:48,587
Krokodylowe serce mimo, że gadzie

100
00:03:48,597 --> 00:03:50,384
przypomina nieco ptasie.

101
00:03:50,400 --> 00:03:52,659
Ma jednak wyjątkową sprawność

102
00:03:52,659 --> 00:03:55,432
dzięki specjalnej zastawce, która potrafi

103
00:03:55,432 --> 00:03:57,568
odciąć przepływ krwi do płuc

104
00:03:57,824 --> 00:04:00,222
kierując ją z powrotem do narządów.

105
00:04:00,384 --> 00:04:02,366
Krokodyl może pozostawać pod wodą

106
00:04:02,366 --> 00:04:04,480
bez oddechu przez ponad godzinę.

107
00:04:04,992 --> 00:04:07,552
Krokodyle bywają dobrymi rodzicami.

108
00:04:07,808 --> 00:04:10,105
Podobnie jak ptaki, pomagają młodym

109
00:04:10,105 --> 00:04:11,356
wykluwać się z jaj.

110
00:04:11,648 --> 00:04:13,440
Wszystkie są bowiem jajorodne.

111
00:04:13,952 --> 00:04:15,933
I chronią je przed drapieżnikami

112
00:04:15,933 --> 00:04:18,317
nawet przez 3 pierwsze lata życia.

113
00:04:18,891 --> 00:04:21,515
W sytuacji zagrożenia małe krokodylki

114
00:04:21,535 --> 00:04:23,935
bywają chowane przez matkę do paszczy.

115
00:04:24,703 --> 00:04:26,495
Krokodyle, jak wiele ptaków

116
00:04:26,495 --> 00:04:28,287
są zwierzętami społecznymi.

117
00:04:28,543 --> 00:04:30,023
Przynajmniej w tym sensie

118
00:04:30,023 --> 00:04:31,925
że lubią przebywać w gromadzie.

119
00:04:32,127 --> 00:04:33,892
Porozumiewają się za pomocą

120
00:04:33,892 --> 00:04:36,657
różnorodnych dźwięków, którymi sygnalizują

121
00:04:36,657 --> 00:04:39,175
niebezpieczeństwo, potrzebę kontaktu

122
00:04:39,175 --> 00:04:41,543
z matką czy gotowość do rozrodu.

123
00:04:44,415 --> 00:04:46,714
Z ptakami mają wspólnego jeszcze to

124
00:04:46,714 --> 00:04:49,017
że potrafią spać na jedno oko.

125
00:04:49,279 --> 00:04:52,241
Tę sztuczkę opanowały także ssaki morskie

126
00:04:52,241 --> 00:04:53,499
i właśnie ptaki.

127
00:04:53,887 --> 00:04:56,149
Umiejętność tę łatwo wyjaśnić.

128
00:04:56,287 --> 00:04:57,738
W końcu twardy sen

129
00:04:57,738 --> 00:04:59,259
w wodzie lub w powietrzu

130
00:04:59,259 --> 00:05:01,551
mógłby się dla zwierzęcia źle skończyć.

131
00:05:01,567 --> 00:05:03,985
Utonięciem albo upadkiem.

132
00:05:06,943 --> 00:05:09,503
Co się kryje w krokodylu albo aligatorze?

133
00:05:10,015 --> 00:05:12,118
Przede wszystkim potężne szczęki

134
00:05:12,118 --> 00:05:14,879
o których wspominaliśmy na początku filmu.

135
00:05:15,427 --> 00:05:17,168
Szczęki te bardzo skutecznie

136
00:05:17,168 --> 00:05:19,671
chwytają ofiary i nie pozwalają im

137
00:05:19,671 --> 00:05:22,091
wyrwać się z miażdżącego uścisku.

138
00:05:22,695 --> 00:05:24,197
W pracy wspiera je bateria

139
00:05:24,197 --> 00:05:26,026
co najmniej kilkudziesięciu

140
00:05:26,026 --> 00:05:28,335
a bywa że i ponad stu zębów.

141
00:05:28,703 --> 00:05:30,751
Krokodyle nie potrafią jednak żuć.

142
00:05:31,123 --> 00:05:32,176
To, co upolują

143
00:05:32,176 --> 00:05:35,087
co najwyżej rozrywają na duże kawały.

144
00:05:35,359 --> 00:05:37,475
A zdobycz bywa naprawdę duża

145
00:05:37,475 --> 00:05:39,199
jeśli krokodyl niemały.

146
00:05:39,711 --> 00:05:42,667
Te nilowe czy różańcowe mają w jadłospisie

147
00:05:42,667 --> 00:05:45,343
bawoły, zebry, dzikie świnie

148
00:05:45,599 --> 00:05:47,647
a nawet lwy czy małe słonie.

149
00:05:48,415 --> 00:05:50,243
Proces rozdrabniania jedzenia

150
00:05:50,243 --> 00:05:52,358
zachodzi u nich w żołądku

151
00:05:52,358 --> 00:05:54,813
a wykonują go kamienie.

152
00:05:54,815 --> 00:05:57,589
Każdy gad połyka kilka sporych kamieni

153
00:05:57,589 --> 00:05:59,944
które przesuwają się przy każdym ruchu

154
00:05:59,944 --> 00:06:01,533
i rozcierają to, co wpadnie

155
00:06:01,533 --> 00:06:03,519
do przewodu pokarmowego.

156
00:06:04,031 --> 00:06:05,805
Zmiennocieplność sprawia

157
00:06:05,805 --> 00:06:07,379
że jeden duży posiłek

158
00:06:07,379 --> 00:06:09,151
starcza mu na bardzo długo.

159
00:06:09,663 --> 00:06:12,108
Ocenia się, że może przeżyć na głodniaka

160
00:06:12,108 --> 00:06:13,247
kilka miesięcy.

161
00:06:13,503 --> 00:06:15,295
A duży nawet ponad rok.

162
00:06:15,709 --> 00:06:18,014
Aha, jeśli chcielibyście wiedzieć

163
00:06:18,084 --> 00:06:20,671
krokodyle faktycznie płaczą nad posiłkiem.

164
00:06:20,927 --> 00:06:22,271
Nie oznacza to jednak

165
00:06:22,271 --> 00:06:23,973
że żałują swoich ofiar.

166
00:06:24,255 --> 00:06:25,782
Łzy pojawiają się

167
00:06:25,782 --> 00:06:27,793
bo w trakcie jedzenia na lądzie

168
00:06:27,793 --> 00:06:31,135
do kanalików łzowych trafia dużo powietrza

169
00:06:31,167 --> 00:06:33,321
i można powiedzieć, że wydmuchuje ono

170
00:06:33,321 --> 00:06:35,263
krokodylowi łzy przez oczy.

171
00:06:36,031 --> 00:06:37,695
Większość krokodylowatych

172
00:06:37,695 --> 00:06:39,729
poluje nocą i z zasadzki.

173
00:06:40,127 --> 00:06:41,935
Świetnie widzą w ciemnościach

174
00:06:41,935 --> 00:06:43,930
mają też dobry słuch i węch

175
00:06:43,930 --> 00:06:46,381
dzięki któremu potrafią wyczuć ofiarę

176
00:06:46,381 --> 00:06:48,831
czasem z odległości kilku kilometrów.

177
00:06:49,599 --> 00:06:51,939
Pod wodą korzystają zaś ze zmysłu

178
00:06:51,939 --> 00:06:54,719
wykrywającego zmiany ciśnienia i wibracje.

179
00:06:55,487 --> 00:06:57,197
Choć polują skutecznie

180
00:06:57,197 --> 00:06:58,806
nie gardzą też padliną

181
00:06:58,806 --> 00:07:00,772
a bywa, że zabierają zdobycz

182
00:07:00,772 --> 00:07:02,347
innym zwierzętom.

183
00:07:05,727 --> 00:07:07,870
Jaka jest rola krokodylowatych

184
00:07:07,870 --> 00:07:08,799
w środowisku?

185
00:07:09,055 --> 00:07:12,201
Regulują liczebność ryb i innych zwierząt.

186
00:07:12,383 --> 00:07:14,394
Masowe tępienie krokodyli

187
00:07:14,394 --> 00:07:16,073
przyczynia się na przykład

188
00:07:16,073 --> 00:07:18,105
do pogorszenia zdrowotności ryb

189
00:07:18,105 --> 00:07:20,266
nadmiernego ich zagęszczenia

190
00:07:20,266 --> 00:07:22,227
a w konsekwencji na przykład

191
00:07:22,227 --> 00:07:24,543
wyniszczenia roślinności wodnej

192
00:07:24,543 --> 00:07:26,637
którą te ryby się żywią.

193
00:07:26,825 --> 00:07:28,938
Skóra krokodyli i aligatorów

194
00:07:28,938 --> 00:07:31,351
służy do wyrobu butów i galanterii.

195
00:07:31,583 --> 00:07:33,809
Ich mięso jest w wielu rejonach świata

196
00:07:33,809 --> 00:07:35,398
uzupełnieniem diety

197
00:07:35,398 --> 00:07:36,975
zaś w Azji uważa się

198
00:07:36,975 --> 00:07:39,407
że posiada lecznicze właściwości.

199
00:07:43,359 --> 00:07:45,685
Po obejrzeniu filmu na pewno potrafisz

200
00:07:45,685 --> 00:07:48,021
wymienić kilka przystosowań krokodyli

201
00:07:48,021 --> 00:07:49,657
do życia w wodzie.

202
00:07:52,319 --> 00:07:54,740
Można tu wymienić: długi ogon

203
00:07:54,740 --> 00:07:58,491
służący za wiosło, łapy z palcami spiętymi

204
00:07:58,491 --> 00:08:01,835
błoną pławną, specjalny kształt pyska

205
00:08:01,835 --> 00:08:03,996
z wysuniętymi ku górze oczyma

206
00:08:03,996 --> 00:08:05,133
i nozdrzami.

207
00:08:05,631 --> 00:08:07,597
A jakie cechy są przystosowaniem

208
00:08:07,597 --> 00:08:08,973
do życia na lądzie?

209
00:08:11,775 --> 00:08:13,620
To między innymi płuca

210
00:08:13,620 --> 00:08:15,871
przystosowane do oddychania powietrzem,

211
00:08:16,193 --> 00:08:17,746
cztery silne łapy

212
00:08:17,746 --> 00:08:19,442
pewnie kroczące po ziemi

213
00:08:19,442 --> 00:08:21,378
czy jaja pokryte osłonką

214
00:08:21,568 --> 00:08:23,595
zapobiegającą wysychaniu.

215
00:08:27,903 --> 00:08:29,951
Krokodyle są zmiennocieplne.

216
00:08:30,207 --> 00:08:32,767
Temperaturę ciała regulują zachowaniem.

217
00:08:33,023 --> 00:08:34,051
Są jajorodne.

218
00:08:34,303 --> 00:08:37,119
Wiele gatunków opiekuje się potomstwem.

219
00:08:37,375 --> 00:08:39,222
Wszystkie są drapieżnikami

220
00:08:39,222 --> 00:08:40,919
mają mocne szczęki

221
00:08:40,919 --> 00:08:43,134
a dzięki specjalnej budowie serca

222
00:08:43,134 --> 00:08:45,295
mogą długo przebywać pod wodą

223
00:08:45,311 --> 00:08:47,057
co ułatwia im polowanie.

224
00:08:47,355 --> 00:08:49,039
Ich najbliżsi krewni

225
00:08:49,039 --> 00:08:51,193
to wymarłe dinozaury i ptaki.

226
00:08:54,783 --> 00:08:56,673
Na dzisiaj to już wszystko.

227
00:08:56,739 --> 00:08:58,631
Obejrzyj nasze pozostałe filmy

228
00:08:58,631 --> 00:09:00,171
z playlisty o gadach

229
00:09:00,171 --> 00:09:01,763
a po więcej materiałów

230
00:09:01,763 --> 00:09:04,767
zajrzyj na naszą stronę pi-stacja.tv