1
00:00:00,256 --> 00:00:03,331
Okres godowy to czas, w którym pan ptak

2
00:00:03,331 --> 00:00:06,082
próbuję przekonać panią ptak, że będzie

3
00:00:06,082 --> 00:00:07,914
najlepszym dla niej partnerem

4
00:00:07,914 --> 00:00:09,968
i że to właśnie z nim powinna

5
00:00:09,968 --> 00:00:11,520
dochować się piskląt.

6
00:00:11,776 --> 00:00:13,456
W zależności od gatunku

7
00:00:13,482 --> 00:00:15,599
strategie podrywu są różne.

8
00:00:15,872 --> 00:00:18,048
Samiec może starać się zaimponować

9
00:00:18,048 --> 00:00:20,674
potencjalnej partnerce wielkością

10
00:00:20,992 --> 00:00:22,641
Jak dropie czy bażanty

11
00:00:22,667 --> 00:00:25,113
wspaniałym kolorowym upierzeniem

12
00:00:25,139 --> 00:00:28,093
jak spotykane w naszych parkach pawie

13
00:00:28,119 --> 00:00:30,034
albo kaczki mandarynki

14
00:00:30,110 --> 00:00:34,048
może się starać ją uwieść tańcem lub śpiewem.

15
00:00:37,376 --> 00:00:41,296
Są i ptaki, które stawiają na nieruchomości.

16
00:00:41,728 --> 00:00:45,242
Budują wspaniałe posiadłości które przystrajają

17
00:00:45,268 --> 00:00:47,560
kolorowymi kamykami, piórkami

18
00:00:47,586 --> 00:00:50,741
i gałązkami, a w pobliżu ludzkich siedzib

19
00:00:50,741 --> 00:00:53,718
także szkiełkami, słomkami po napojach

20
00:00:53,728 --> 00:00:55,576
czy kapslami od butelek.

21
00:00:55,808 --> 00:00:58,156
Tak robią żyjące w Nowej Gwinei

22
00:00:58,156 --> 00:01:00,710
i Australii, altanniki.

23
00:01:00,928 --> 00:01:02,761
W tym filmie opowiem Ci więcej

24
00:01:02,761 --> 00:01:04,750
o ptasich technikach rozmnażania

25
00:01:04,750 --> 00:01:06,804
i wychowywania potomstwa.

26
00:01:20,640 --> 00:01:22,336
Skąd się bierze każdy ptak?

27
00:01:22,566 --> 00:01:23,596
Z jaja.

28
00:01:23,712 --> 00:01:25,614
W tej gromadzie nie ma wyjątków.

29
00:01:25,660 --> 00:01:28,474
Wszyscy jej przedstawiciele są jajorodni.

30
00:01:28,832 --> 00:01:31,392
A jajo jakie jest, każdy widzi.

31
00:01:31,904 --> 00:01:33,874
Kształtem przypomina piłkę

32
00:01:33,900 --> 00:01:36,298
choć jedno bardziej pingpongową

33
00:01:36,324 --> 00:01:39,353
inne do rugby, a jeszcze inne plażową.

34
00:01:39,840 --> 00:01:41,586
Kształt jaj zależy zresztą

35
00:01:41,612 --> 00:01:43,961
od umiejętności lotniczych ptaka.

36
00:01:44,448 --> 00:01:46,829
Im lepszy lotnik, tym smuklejsze

37
00:01:46,829 --> 00:01:49,476
bardziej owalne są jego jaja.

38
00:01:49,568 --> 00:01:51,563
Im bardziej naziemny tryb życia

39
00:01:51,589 --> 00:01:53,493
ptak prowadzi, tym jego jaja

40
00:01:53,519 --> 00:01:55,481
bardziej przypominają kulę.

41
00:01:56,224 --> 00:01:58,751
Z wielkością jest jeszcze ciekawiej

42
00:01:58,751 --> 00:02:01,163
bo im mniejszy ptaszek, tym więcej

43
00:02:01,163 --> 00:02:03,104
proporcjonalnie musi wydać

44
00:02:03,104 --> 00:02:04,672
by wyprodukować jajo.

45
00:02:05,440 --> 00:02:07,380
Struś przeznacza na jedno

46
00:02:07,380 --> 00:02:09,792
1/60 masy swojego ciała

47
00:02:10,304 --> 00:02:13,058
a koliber aż 1/9.

48
00:02:13,376 --> 00:02:15,980
Rekordzistką poświęcania jest kiwi.

49
00:02:16,192 --> 00:02:18,910
Ten ptak wielkości kurczaka znosi jaja

50
00:02:18,910 --> 00:02:21,256
trzykrotnie większe od kurzych.

51
00:02:21,568 --> 00:02:23,944
4 jaja kiwi ważą razem tyle

52
00:02:23,944 --> 00:02:25,968
co znosząca je samica.

53
00:02:26,432 --> 00:02:29,086
Każde ptasie jajo ma twardą skorupkę.

54
00:02:29,248 --> 00:02:32,525
W trakcie rozwoju zarodka skorupka ta staje się

55
00:02:32,551 --> 00:02:35,315
coraz cieńsza, gdyż zawarty w niej wapń

56
00:02:35,341 --> 00:02:37,337
jest stopniowo wbudowywany

57
00:02:37,337 --> 00:02:39,227
w kości rozwijającego się

58
00:02:39,227 --> 00:02:40,512
we wnętrzu ptaka.

59
00:02:41,024 --> 00:02:42,931
Skorupka skorupce nierówna.

60
00:02:42,931 --> 00:02:45,236
Do rozbicia kurzego jaja nie potrzeba

61
00:02:45,236 --> 00:02:47,069
zbyt wiele siły, o czym możesz

62
00:02:47,069 --> 00:02:49,752
się przekonać robiąc sobie jajecznicę.

63
00:02:50,240 --> 00:02:53,488
Spróbuj jednak rozbić w ten sposób jajo strusia

64
00:02:53,514 --> 00:02:56,001
a spotka Cię przykra niespodzianka.

65
00:02:56,128 --> 00:02:58,776
Do przebicia takiej skorupy potrzebna jest

66
00:02:58,776 --> 00:03:00,940
piła albo wiertarka.

67
00:03:01,248 --> 00:03:03,349
Wszystko po to, by chronić rosnący

68
00:03:03,349 --> 00:03:05,212
we wnętrzu jaja zarodek.

69
00:03:05,344 --> 00:03:08,045
Rozwija się on z tarczy zarodkowej

70
00:03:08,045 --> 00:03:10,375
powstającej na powierzchni żółtka

71
00:03:10,401 --> 00:03:13,083
które jest dla niego źródłem pokarmu.

72
00:03:13,280 --> 00:03:15,717
Z kolei otaczające żółtko białko

73
00:03:15,743 --> 00:03:18,687
chroni przed bakteriami, wyschnięciem

74
00:03:18,687 --> 00:03:20,448
i amortyzuje wstrząsy.

75
00:03:20,960 --> 00:03:23,474
Wymianę gazową, czyli oddychanie

76
00:03:23,474 --> 00:03:26,269
umożliwiają zarodkowi pory w skorupce jaja

77
00:03:26,295 --> 00:03:29,264
oraz komora powietrzna, dzięki której pisklę

78
00:03:29,290 --> 00:03:31,593
może oddychać w ostatnich dniach

79
00:03:31,593 --> 00:03:33,220
przed wykluciem.

80
00:03:33,248 --> 00:03:35,903
Jaja mają też na powierzchni swoistą

81
00:03:35,903 --> 00:03:38,901
osłonkę antybakteryjną dzięki której

82
00:03:38,901 --> 00:03:40,272
zarodek jest chroniony

83
00:03:40,272 --> 00:03:41,952
przed drobnoustrojami.

84
00:03:42,208 --> 00:03:44,387
My korzystamy z tej właściwości

85
00:03:44,387 --> 00:03:46,132
niejako przy okazji.

86
00:03:46,304 --> 00:03:49,267
Dzięki osłonce jaja są bowiem żywnością

87
00:03:49,267 --> 00:03:51,015
o stosunkowo długim okresie

88
00:03:51,015 --> 00:03:52,918
przydatności do spożycia

89
00:03:52,960 --> 00:03:54,730
nawet w stanie surowym

90
00:03:54,752 --> 00:03:57,025
o ile nie umyje się ich detergentem

91
00:03:57,025 --> 00:03:59,714
który usuwa tę ochronną osłonkę.

92
00:04:02,176 --> 00:04:05,153
Ale, ale... powiesz, przecież jadam jajka

93
00:04:05,153 --> 00:04:07,067
i jakoś nigdy nie znajduję w nich

94
00:04:07,067 --> 00:04:08,378
żadnego zarodka.

95
00:04:08,576 --> 00:04:12,375
Cóż, my hodujemy kury, przepiórki i inne ptaki

96
00:04:12,401 --> 00:04:14,302
specjalnie, by znosiły jaja

97
00:04:14,328 --> 00:04:16,837
do tego w o wiele większej liczbie

98
00:04:16,863 --> 00:04:19,742
niż w naturze byłyby w stanie wysiedzieć

99
00:04:19,768 --> 00:04:22,574
a w trakcie ich pracy nie dopuszczamy

100
00:04:22,600 --> 00:04:23,888
samców do samic.

101
00:04:24,121 --> 00:04:25,731
W przyrodzie jest inaczej.

102
00:04:25,731 --> 00:04:27,797
Choć niemal każdy gatunek ptaka

103
00:04:27,797 --> 00:04:30,591
potrafi składać jaja bez udziału samca

104
00:04:30,591 --> 00:04:32,391
rzadko który to robi.

105
00:04:32,639 --> 00:04:34,934
W końcu, jak już wspomnieliśmy wcześniej

106
00:04:34,934 --> 00:04:36,316
jajo to ogromny wydatek

107
00:04:36,316 --> 00:04:38,149
energetyczny dla samicy.

108
00:04:38,527 --> 00:04:40,552
Po co zatem miałaby się męczyć

109
00:04:40,552 --> 00:04:42,546
gdyby jej praca nie dawała szansy

110
00:04:42,546 --> 00:04:44,427
na przedłużenie gatunku.

111
00:04:44,671 --> 00:04:47,359
Z reguły zawsze znajdzie się samiec chętny

112
00:04:47,359 --> 00:04:50,047
do zapłodnienia, więc jaja się nie marnują.

113
00:04:50,815 --> 00:04:52,804
Gdyby jednak plemnika zabrakło

114
00:04:52,830 --> 00:04:55,390
wiele ptasich samic po prostu wchłania

115
00:04:55,416 --> 00:04:58,440
takie niezapłodnione jajo, żeby nie marnować

116
00:04:58,440 --> 00:05:00,383
wykorzystanych do jego stworzenia

117
00:05:00,383 --> 00:05:02,101
substancji odżywczych.

118
00:05:02,335 --> 00:05:04,127
A jak dochodzi do zapłodnienia?

119
00:05:04,639 --> 00:05:07,455
Strategie zdobywania samicy są różne

120
00:05:07,711 --> 00:05:10,289
ale zapłodnienie zawsze jest wewnętrzne.

121
00:05:10,527 --> 00:05:13,889
To trudne, bo większość ptaków nie ma...

122
00:05:13,889 --> 00:05:16,671
hmm... zewnętrznych narządów płciowych.

123
00:05:17,183 --> 00:05:19,953
Zachowało je tylko 3% gatunków

124
00:05:19,953 --> 00:05:23,071
w tym kaczki, gęsi, łabędzie i strusie.

125
00:05:23,327 --> 00:05:25,725
Reszta musi radzić sobie inaczej.

126
00:05:25,887 --> 00:05:28,336
W trakcie kopulacji samiec i samica

127
00:05:28,336 --> 00:05:31,719
po prostu stykają się kloakami, czyli otworami

128
00:05:31,745 --> 00:05:35,028
które są końcowym elementem układu moczowego

129
00:05:35,054 --> 00:05:37,259
pokarmowego i rozrodczego.

130
00:05:37,259 --> 00:05:39,585
I w tej krótkiej chwili plemniki muszą

131
00:05:39,585 --> 00:05:42,127
się znaleźć w drogach rodnych samicy.

132
00:05:42,527 --> 00:05:44,901
Jeśli pamiętasz nasze filmy o gadach

133
00:05:44,927 --> 00:05:47,870
to pewnie wiesz, że potrzebują odpowiedniej

134
00:05:47,896 --> 00:05:50,232
zwykle dość wysokiej temperatury.

135
00:05:50,719 --> 00:05:53,738
Właściwą ciepłotę zapewnia jajom matka

136
00:05:53,738 --> 00:05:56,496
ojciec lub oboje rodzice na zmianę

137
00:05:56,496 --> 00:05:57,961
wysiadując je.

138
00:05:58,143 --> 00:05:59,773
Zwykle w gnieździe.

139
00:05:59,935 --> 00:06:02,303
Wysiadywanie jaj, a później karmienie

140
00:06:02,303 --> 00:06:04,547
piskląt to praca na pełen etat.

141
00:06:04,799 --> 00:06:06,655
Nic dziwnego, że w tym czasie

142
00:06:06,655 --> 00:06:08,367
ptaki łączą się w pary.

143
00:06:08,639 --> 00:06:10,554
Samiec może przynosić pożywienie

144
00:06:10,554 --> 00:06:14,048
wysiadującej jaja samicy, może zmieniać ją

145
00:06:14,048 --> 00:06:17,153
w gnieździe albo, jak w przypadku pingwinów

146
00:06:17,153 --> 00:06:20,109
całkowicie przejąć rolę inkubatora i dbać

147
00:06:20,135 --> 00:06:23,209
o jajo, podczas gdy samica regeneruje siły

148
00:06:23,235 --> 00:06:25,252
po jego zniesieniu.

149
00:06:25,791 --> 00:06:28,405
Ciekawą strategię prezentują nogale.

150
00:06:28,607 --> 00:06:31,679
U tych ptaków wysiadywanie spada na samce.

151
00:06:31,935 --> 00:06:34,543
Ale sprytnie wymigują się one od tego

152
00:06:34,543 --> 00:06:37,463
obowiązku budując z ziemi, gałęzi

153
00:06:37,463 --> 00:06:39,955
i roślinnych szczątków coś w rodzaju

154
00:06:39,955 --> 00:06:42,127
inkubatora, który wyręcza ich

155
00:06:42,127 --> 00:06:44,838
w wysiadywaniu jaj i pozwala na przykład

156
00:06:44,838 --> 00:06:47,039
zdobywać w tym czasie pokarm.

157
00:06:47,039 --> 00:06:49,555
Młode nogale wylęgają się już w pełni

158
00:06:49,555 --> 00:06:51,631
opierzone i zdolne do lotu.

159
00:06:52,079 --> 00:06:54,820
Od początku muszą same się o siebie troszczyć

160
00:06:54,846 --> 00:06:57,743
i w zasadzie nigdy nie poznają swoich rodziców.

161
00:06:57,791 --> 00:06:59,535
Nogale to przykład strategii

162
00:06:59,535 --> 00:07:01,887
zwanej zagniazdownictwem.

163
00:07:02,189 --> 00:07:05,059
Pisklęta zagniazdowników zwykle wylęgają się

164
00:07:05,085 --> 00:07:07,733
niemal jednocześnie i opuszczają gniazdo

165
00:07:07,759 --> 00:07:09,606
od razu po wykluciu.

166
00:07:10,079 --> 00:07:12,910
Są samodzielne, mają pióra, widzą

167
00:07:12,910 --> 00:07:16,154
i potrafią zdobywać pokarm albo przynajmniej

168
00:07:16,180 --> 00:07:18,906
zjadać ten wyszukany przez rodziców.

169
00:07:19,039 --> 00:07:21,445
Znanymi Ci pewnie z najbliższego otoczenia

170
00:07:21,445 --> 00:07:25,593
zagniazdownikami są kaczki, gęsi i łabędzie.

171
00:07:25,951 --> 00:07:28,749
Na drugim biegunie są ptaki, których młode

172
00:07:28,749 --> 00:07:30,809
rodzą się zupełnie nieporadne

173
00:07:30,815 --> 00:07:33,904
często ślepe i nagie, a co najwyżej pokryte

174
00:07:33,930 --> 00:07:36,706
rzadkim puchem, zupełnie nieprzydatnym

175
00:07:36,732 --> 00:07:39,005
podczas latania czy pływania.

176
00:07:39,007 --> 00:07:41,044
Jedyne, co potrafią, to szeroko

177
00:07:41,070 --> 00:07:43,015
rozdziawiać dzioby i krzykiem

178
00:07:43,041 --> 00:07:44,748
domagać się pożywienia.

179
00:07:45,151 --> 00:07:47,261
Wymagają stałej opieki rodziców

180
00:07:47,261 --> 00:07:49,485
którzy muszą je nie tylko karmić

181
00:07:49,485 --> 00:07:50,867
ale i ogrzewać.

182
00:07:51,039 --> 00:07:54,441
I to przez długi czas. Nawet 12 tygodni.

183
00:07:54,623 --> 00:07:57,759
Takie gatunki nazywamy gniazdownikami.

184
00:07:57,951 --> 00:08:02,239
Należą do nich zięby, wróble, sowy, czaple

185
00:08:02,239 --> 00:08:05,755
myszołowy czy orły, a także kukułki.

186
00:08:06,143 --> 00:08:09,272
Tak, tak, pisklę kukułki to gniazdownik

187
00:08:09,272 --> 00:08:10,548
tyle, że wychowywany

188
00:08:10,548 --> 00:08:12,095
w nie swoim gnieżdzie.

189
00:08:12,543 --> 00:08:15,115
Niezależnie od tego, do której grupy

190
00:08:15,141 --> 00:08:17,900
należy pisklę, każde musi się opierzyć

191
00:08:17,926 --> 00:08:20,854
czyli wymienić dziecięcy puch na pióra.

192
00:08:20,991 --> 00:08:24,306
A ponieważ pióra są trochę jak sierść czy włosy

193
00:08:24,332 --> 00:08:26,916
zwierzę musi je wymieniać regularnie

194
00:08:26,942 --> 00:08:28,916
w miarę, jak się zużywają.

195
00:08:29,183 --> 00:08:30,588
Większość nie wymienia

196
00:08:30,588 --> 00:08:32,439
wszystkich piór jednocześnie.

197
00:08:32,511 --> 00:08:34,687
Zresztą nic dziwnego, bo bez piór

198
00:08:34,687 --> 00:08:36,902
trudno się fruwa, za to łatwo

199
00:08:36,928 --> 00:08:38,684
zostać czymś obiadem.

200
00:08:39,167 --> 00:08:41,395
Wyjątkiem są ptaki blaszkodziobe

201
00:08:41,395 --> 00:08:43,165
jak gęsi czy kaczki.

202
00:08:43,263 --> 00:08:45,393
One gubią pióra w jednym czasie.

203
00:08:45,419 --> 00:08:47,057
Przed jesienną migracją

204
00:08:47,083 --> 00:08:50,334
i potem na kilka tygodni stają się nielotami.

205
00:08:50,687 --> 00:08:52,693
A teraz zadanie dla Ciebie.

206
00:08:52,735 --> 00:08:54,795
Weź surowe jajo w skorupce

207
00:08:54,795 --> 00:08:56,543
szklankę i ocet.

208
00:08:56,831 --> 00:08:58,972
Zalej jajo w szklance octem

209
00:08:58,972 --> 00:09:01,111
i poczekaj, najlepiej tydzień.

210
00:09:01,183 --> 00:09:03,403
Jeśli nie chce Ci się tak długo czekać

211
00:09:03,403 --> 00:09:06,047
włącz film i zobacz, co się z nim stało.

212
00:09:09,631 --> 00:09:11,641
Jeśli starczyło Ci cierpliwości

213
00:09:11,641 --> 00:09:14,125
i po tygodniu udało Ci się takie jajko

214
00:09:14,125 --> 00:09:16,771
wyłowić to wiesz, że choć zachowało swój

215
00:09:16,771 --> 00:09:20,015
kształt, stało się bardzo miękkie, jak guma.

216
00:09:20,127 --> 00:09:22,757
To reakcja chemiczna octu ze składnikami

217
00:09:22,783 --> 00:09:24,334
skorupki jaja sprawiła

218
00:09:24,360 --> 00:09:26,296
że straciło swoją twardość.

219
00:09:26,527 --> 00:09:28,831
Stało się miękkie i elastyczne.

220
00:09:29,343 --> 00:09:32,196
Co ciekawe, każde jajo na początku swej

221
00:09:32,222 --> 00:09:34,562
drogi w ptaku jest elastyczne.

222
00:09:34,975 --> 00:09:36,464
Twardości nabiera z czasem

223
00:09:36,490 --> 00:09:38,239
w miarę, jak zbliża się termin

224
00:09:38,265 --> 00:09:39,352
jego zniesienia.

225
00:09:43,935 --> 00:09:45,636
Wszystkie ptaki są jajorodne

226
00:09:45,636 --> 00:09:47,909
a zapłodnienie jest wewnętrzne.

227
00:09:48,287 --> 00:09:50,900
Jaja zazwyczaj składane są w gnieżdzie

228
00:09:50,900 --> 00:09:54,177
i tam wysiadywane do momentu wylęgu piskląt.

229
00:09:54,431 --> 00:09:57,027
Jeśli młode wykluwają się nieporadne

230
00:09:57,027 --> 00:09:59,357
ślepe i pozbawione piór, wymagają

231
00:09:59,357 --> 00:10:02,457
stałego ogrzewania i karmienia w gnieździe

232
00:10:02,457 --> 00:10:04,941
to nazywamy je gniazdownikami.

233
00:10:05,183 --> 00:10:08,194
Do gniazdowników zaliczamy między innymi

234
00:10:08,194 --> 00:10:11,406
zięby, wróble, sowy, dzięcioły

235
00:10:11,406 --> 00:10:12,863
myszołowy, orły.

236
00:10:13,375 --> 00:10:16,279
Zagniazdowniki lęgną się wyposażone

237
00:10:16,279 --> 00:10:19,622
w pióra lub gęsty puch, od razu widzą

238
00:10:19,622 --> 00:10:22,977
chodzą lub pływają i opuszczają gniazdo

239
00:10:23,027 --> 00:10:24,737
niedługo po wykluciu.

240
00:10:24,895 --> 00:10:27,433
Potrafią same zdobywać pożywienie.

241
00:10:27,455 --> 00:10:30,901
Do zagniazdowników zaliczamy między innymi

242
00:10:30,927 --> 00:10:33,552
kury, kaczki, gęsi i łabędzie.

243
00:10:37,439 --> 00:10:39,179
Na dzisiaj to już wszystko.

244
00:10:39,231 --> 00:10:41,108
Obejrzyj nasze pozostałe filmy

245
00:10:41,108 --> 00:10:43,886
z tej playlisty, a po więcej materiałów

246
00:10:43,906 --> 00:10:47,076
zajrzyj na naszą stronę pistacja.tv