1
00:00:00,256 --> 00:00:03,698
Czy wiesz, że są ptaki, które choć nie oswajane

2
00:00:03,724 --> 00:00:05,847
szukają bliskości człowieka?

3
00:00:05,888 --> 00:00:08,512
Tak zachowują się jaskółki dymówki.

4
00:00:08,960 --> 00:00:11,092
Swoje gniazda najchętniej budują

5
00:00:11,118 --> 00:00:13,291
we wnętrzach budynków, stajniach

6
00:00:13,317 --> 00:00:15,690
stodołach, chlewach, wszędzie tam

7
00:00:15,690 --> 00:00:18,090
gdzie mogą liczyć na zwierzęcą sierść

8
00:00:18,176 --> 00:00:21,323
- mięciutki materiał do wyściełania gniazda

9
00:00:21,323 --> 00:00:24,650
a później na obfitość pożywienia - owadów.

10
00:00:24,832 --> 00:00:27,642
Do tego co roku pokonują na zimowiska

11
00:00:27,642 --> 00:00:31,052
i z powrotem nawet 12 000 kilometrów

12
00:00:31,052 --> 00:00:33,117
a że mogą żyć kilkanaście lat

13
00:00:33,117 --> 00:00:35,349
pokonują w tym czasie odległość

14
00:00:35,375 --> 00:00:38,543
jak z Ziemi na Księżyc i to pięciokrotnie.

15
00:00:39,084 --> 00:00:41,134
O innych ciekawych ptasich zwyczajach

16
00:00:41,134 --> 00:00:44,812
i przystosowaniach, opowiem Ci w tej lekcji.

17
00:00:59,904 --> 00:01:01,580
Ptaki spotkasz wszędzie.

18
00:01:01,696 --> 00:01:04,014
Od tropikalnej dżungli Amazonii

19
00:01:04,014 --> 00:01:07,694
po lody Antarktydy i od pustynnych wydm Sahary

20
00:01:07,720 --> 00:01:10,519
po bagna i rozlewiska Bangladeszu.

21
00:01:10,656 --> 00:01:12,639
Różne środowiska wymuszają

22
00:01:12,639 --> 00:01:14,400
różne przystosowania.

23
00:01:14,752 --> 00:01:17,747
Spędzająca większość życia na wodzie kaczka

24
00:01:17,773 --> 00:01:21,123
czy nurkujący w głębiny kormoran albo pingwin

25
00:01:21,149 --> 00:01:24,680
potrzebują do pływania łap spiętych błoną pławną

26
00:01:24,706 --> 00:01:28,211
oraz specjalnego, nieprzemakalnego pokrycia piór

27
00:01:28,211 --> 00:01:30,638
chroniącego je przed nasiąkaniem.

28
00:01:31,136 --> 00:01:33,901
Takie ubranko na nic nie przydałoby się jednak

29
00:01:33,927 --> 00:01:36,545
żyjącym na suchych równinach strusiom i emu

30
00:01:36,571 --> 00:01:39,592
które problem mają z chłodzeniem.

31
00:01:39,840 --> 00:01:42,702
Pióra tych ptaków są puchowe i mięciutkie

32
00:01:42,702 --> 00:01:45,094
za to nogi mają strusie potężne.

33
00:01:45,216 --> 00:01:48,152
Potrafią uciekać na nich pięciometrowymi susami

34
00:01:48,178 --> 00:01:50,400
z prędkością ponad siedemdziesięciu

35
00:01:50,426 --> 00:01:52,153
kilometrów na godzinę

36
00:01:52,384 --> 00:01:54,546
czyli biegają szybciej niż konie.

37
00:01:54,944 --> 00:01:56,670
Przebiegnięcie maratonu

38
00:01:56,696 --> 00:02:00,304
zajęłoby strusiowi
afrykańskiemu jakieś 40 minut

39
00:02:00,330 --> 00:02:03,516
a najlepsi długodystansowcy wśród ludzi

40
00:02:03,542 --> 00:02:05,583
potrzebują dwóch godzin.

41
00:02:08,256 --> 00:02:10,076
W Polsce palmę pierwszeństwa

42
00:02:10,076 --> 00:02:12,662
pod względem masy, dzierżą łabędzie.

43
00:02:12,864 --> 00:02:15,018
Te białe gęgacze potrafią ważyć

44
00:02:15,018 --> 00:02:16,958
do piętnastu kilogramów.

45
00:02:17,216 --> 00:02:19,488
Jeśliby jednak brać pod uwagę nie wzrost

46
00:02:19,488 --> 00:02:21,853
czy masę, a rozpiętość skrzydeł

47
00:02:21,853 --> 00:02:23,786
to rekordzistą jest bielik.

48
00:02:23,872 --> 00:02:27,344
Nasz drapieżny ptak
zwany niesłusznie orłem

49
00:02:27,456 --> 00:02:29,518
choć pochodzeniem bliżej mu do sępów

50
00:02:29,518 --> 00:02:31,228
niż orłów przednich.

51
00:02:36,014 --> 00:02:39,047
Rozpiętość jego skrzydeł dochodzi do 240 cm

52
00:02:39,073 --> 00:02:41,940
i uwaga! - u tego gatunku, podobnie jak

53
00:02:41,966 --> 00:02:44,716
u wielu innych ptaków drapieżnych

54
00:02:44,742 --> 00:02:47,383
jak sokoły, jastrzębie czy sowy

55
00:02:47,409 --> 00:02:49,491
samice są sporo większe.

56
00:02:49,984 --> 00:02:52,382
U krogulców nawet o połowę.

57
00:02:52,544 --> 00:02:55,042
Drapieżniki polują na rozmaite ofiary

58
00:02:55,042 --> 00:02:57,743
a na jakie, można częściowo wywnioskować

59
00:02:57,743 --> 00:02:59,008
z ich wyglądu.

60
00:02:59,200 --> 00:03:02,044
Na przykład nasze bieliki mają gołe nogi

61
00:03:02,044 --> 00:03:04,320
bo duża część ich diety to ryby

62
00:03:04,576 --> 00:03:06,183
a lepiej nie moczyć sobie piór

63
00:03:06,183 --> 00:03:07,648
wyławiając je z wody.

64
00:03:07,904 --> 00:03:10,652
Tymczasem ich kuzyni - orły przednie

65
00:03:10,652 --> 00:03:13,625
mają długie aż po palce, pierzaste portki

66
00:03:13,625 --> 00:03:16,074
które chronią nogi przed chłodem.

67
00:03:16,352 --> 00:03:17,858
Te ptaki polują głównie

68
00:03:17,858 --> 00:03:21,010
na zwierzęta lądowe: lisy, zające

69
00:03:21,036 --> 00:03:23,709
koty domowe, kruki, sowy...

70
00:03:24,032 --> 00:03:26,848
Na drugim biegunie mamy prawdziwe liliputy.

71
00:03:27,104 --> 00:03:30,066
Najmniejszy z ptaków, koliberek hawański

72
00:03:30,066 --> 00:03:33,055
zwany także trzmielakiem, waży zaledwie

73
00:03:33,055 --> 00:03:36,354
półtora grama, czyli tyle, co duży trzmiel.

74
00:03:36,576 --> 00:03:38,682
Podobnie jak trzmiele czy pszczoły

75
00:03:38,682 --> 00:03:40,766
żywi się kwiatowym nektarem

76
00:03:40,928 --> 00:03:42,919
a żeby przeżyć, musi co dzień

77
00:03:42,919 --> 00:03:45,108
zjeść połowę tego, co waży.

78
00:03:45,280 --> 00:03:47,328
To robi z niego świetnego zapylacza.

79
00:03:47,584 --> 00:03:49,862
W poszukiwaniu jedzonka zapyla

80
00:03:49,888 --> 00:03:52,165
nawet 1500 kwiatów dziennie.

81
00:03:52,704 --> 00:03:56,276
Najmniejszym polskim ptakiem jest mysikrólik.

82
00:03:56,326 --> 00:03:57,749
W porównaniu z trzmielakiem

83
00:03:57,749 --> 00:04:00,900
duży z niego gość, bo waży nawet 7 gramów.

84
00:04:01,408 --> 00:04:05,136
Żywi się drobnymi
owadami larwami i pająkami.

85
00:04:05,248 --> 00:04:08,069
Średnio żyje 8 miesięcy, ale zdarzył się

86
00:04:08,069 --> 00:04:10,538
rekordzista, jak na takiego malucha

87
00:04:10,538 --> 00:04:12,530
który przeżył 7,5 roku.

88
00:04:12,928 --> 00:04:14,627
A czy wiesz, których ptaków

89
00:04:14,627 --> 00:04:16,000
jest u nas najwięcej?

90
00:04:16,512 --> 00:04:19,327
Nie, wcale nie gołębi, wron czy gawronów

91
00:04:19,583 --> 00:04:22,423
choć mieszkańcom miast może się tak wydawać.

92
00:04:22,655 --> 00:04:26,353
Otóż... skowronków - ponad 10 milionów par.

93
00:04:26,495 --> 00:04:30,197
Dużo mamy też zięb nawet 9 milionów par

94
00:04:30,197 --> 00:04:33,827
i wróbli, około 6,5 miliona par.

95
00:04:36,479 --> 00:04:38,015
Na pewno znasz powiedzenie:

96
00:04:38,271 --> 00:04:40,413
"wybierać się, jak sójka za morze".

97
00:04:40,575 --> 00:04:42,603
Ilustruje ono jeden z najciekawszych

98
00:04:42,603 --> 00:04:45,087
ptasich zwyczajów - migracje.

99
00:04:45,183 --> 00:04:47,551
Chodzi o to, że wiele gatunków ptaków

100
00:04:47,551 --> 00:04:49,170
w ciągu roku przemieszcza się

101
00:04:49,196 --> 00:04:51,346
na duże odległości pomiędzy miejscami

102
00:04:51,372 --> 00:04:54,298
w których zimują, a terenami, gdzie się

103
00:04:54,298 --> 00:04:56,907
rozmnażają i wychowują potomstwo.

104
00:04:57,215 --> 00:04:59,347
Przyczyny migracji są praktyczne.

105
00:04:59,519 --> 00:05:02,645
Odpowiednia temperatura i dostępność pokarmu.

106
00:05:02,847 --> 00:05:05,793
Tyle, że w takich miejscach zwykle panuje ścisk

107
00:05:05,919 --> 00:05:08,712
a konkurencja o pożywienie bywa zabójcza

108
00:05:08,712 --> 00:05:10,089
i to dosłownie.

109
00:05:10,271 --> 00:05:12,722
Niektóre ptaki wolą więc poświęcać czas

110
00:05:12,722 --> 00:05:15,588
na długą podróż, byle w miejscu docelowym

111
00:05:15,588 --> 00:05:17,703
nie miały aż tylu konkurentów.

112
00:05:17,951 --> 00:05:20,545
Naszą krajową ikoną zamorskich podróży

113
00:05:20,545 --> 00:05:23,196
są bociany, które co roku pokonują

114
00:05:23,196 --> 00:05:24,845
kilka tysięcy kilometrów

115
00:05:24,871 --> 00:05:26,588
do Afryki i z powrotem.

116
00:05:26,911 --> 00:05:28,837
Ich charakterystyczny klekot

117
00:05:28,863 --> 00:05:30,213
obwieszcza wiosnę

118
00:05:30,239 --> 00:05:31,730
a sierpniowe sejmiki

119
00:05:31,756 --> 00:05:33,917
zwiastują nadejście jesieni.

120
00:05:34,335 --> 00:05:37,039
Pomysłów na wędrówkę ptaki mają wiele.

121
00:05:37,151 --> 00:05:40,279
Widzieliście zapewne charakterystyczne klucze

122
00:05:40,305 --> 00:05:42,250
bocianów, gęsi albo żurawi.

123
00:05:42,527 --> 00:05:44,329
Te ptaki latają bardzo daleko

124
00:05:44,355 --> 00:05:45,944
i często przez długi czas

125
00:05:45,970 --> 00:05:47,646
nie mają gdzie wylądować.

126
00:05:47,903 --> 00:05:50,046
Charakterystyczna formacja pomaga

127
00:05:50,046 --> 00:05:51,721
oszczędzać energię ptakom

128
00:05:51,747 --> 00:05:53,462
lecącym za liderem klucza

129
00:05:53,488 --> 00:05:55,328
na której to pozycji ptaki

130
00:05:55,354 --> 00:05:57,263
regularnie się wymieniają.

131
00:05:57,375 --> 00:05:59,759
To sprawia, że zasięg lotu

132
00:05:59,785 --> 00:06:03,544
każdego członka klucza rośnie aż o 71%.

133
00:06:04,031 --> 00:06:07,287
A skąd ptaki wiedzą którędy i dokąd lecieć?

134
00:06:07,615 --> 00:06:09,105
Z tym też bywa różnie.

135
00:06:09,151 --> 00:06:11,354
Jedne do orientacji wykorzystują

136
00:06:11,380 --> 00:06:13,582
położenie Słońca lub Księżyca.

137
00:06:13,759 --> 00:06:16,440
Inne nawigują obserwując bieg rzek

138
00:06:16,440 --> 00:06:18,095
czy linię brzegową mórz.

139
00:06:18,367 --> 00:06:20,781
Gołębie pocztowe potrafią orientować się

140
00:06:20,781 --> 00:06:23,690
w swoim położeniu i dalszej trasie, nawet

141
00:06:23,690 --> 00:06:26,559
po przebiegu... linii wysokiego napięcia.

142
00:06:27,071 --> 00:06:29,892
Są gatunki, które mają zdolność wyczuwania

143
00:06:29,892 --> 00:06:32,520
pola magnetycznego Ziemi, co pomaga im

144
00:06:32,520 --> 00:06:34,875
pokonać co roku trasę z Arktyki

145
00:06:34,875 --> 00:06:36,990
na Antarktydę i z powrotem

146
00:06:36,990 --> 00:06:40,321
czyli około 71 000 kilometrów.

147
00:06:43,199 --> 00:06:45,503
Rekordzistami w locie bez postoju

148
00:06:45,503 --> 00:06:48,658
są kuzyni bekasów, szlamniki zwyczajne

149
00:06:48,658 --> 00:06:51,140
które co roku przylatują z Alaski

150
00:06:51,140 --> 00:06:53,058
do Nowej Zelandii, czyli ponad

151
00:06:53,058 --> 00:06:54,841
11 000 kilometrów.

152
00:06:56,255 --> 00:06:58,711
Te podróżujące na krótkich dystansach

153
00:06:58,711 --> 00:07:02,071
odnajdują drogę po zapachu, jak psy tropiące.

154
00:07:04,703 --> 00:07:06,923
Badacze przyrody coraz lepiej poznają

155
00:07:06,923 --> 00:07:08,933
zwyczaje migracyjne ptaków.

156
00:07:09,311 --> 00:07:12,243
Od wielu lat migrujące osobniki chwyta się

157
00:07:12,243 --> 00:07:15,805
w specjalne sieci i znakuje używając obrączek

158
00:07:15,967 --> 00:07:18,724
- lekkich obejm z metalu lub plastiku

159
00:07:18,724 --> 00:07:20,869
zakładanych na nogę ptaka.

160
00:07:21,087 --> 00:07:22,887
Dzięki unikalnemu numerowi

161
00:07:22,887 --> 00:07:25,468
ktoś kto złapie takiego ptaka później

162
00:07:25,468 --> 00:07:28,747
w innym miejscu na świecie, może się dowiedzieć

163
00:07:28,773 --> 00:07:30,696
gdzie został zaobrączkowany

164
00:07:30,722 --> 00:07:32,145
a także, ile ma lat.

165
00:07:32,607 --> 00:07:34,782
Bociany czy żurawie śledzi się też

166
00:07:34,782 --> 00:07:37,190
wykorzystując specjalnie przystosowane

167
00:07:37,190 --> 00:07:39,007
lokalizatory GPS.

168
00:07:39,519 --> 00:07:41,197
A gdzie w tym wszystkim wspomniane

169
00:07:41,197 --> 00:07:43,103
na początku sójki, spytasz.

170
00:07:43,359 --> 00:07:45,848
Otóż one też migrują, choć mało kto

171
00:07:45,848 --> 00:07:48,588
to zauważa, bo nie podróżują stadami

172
00:07:48,588 --> 00:07:49,919
i latają niedaleko.

173
00:07:50,271 --> 00:07:53,423
Nasze polskie sójki zimują na południu Europy

174
00:07:53,449 --> 00:07:56,646
zaś do nas przylatują nieco większe i cięższe

175
00:07:56,672 --> 00:07:58,771
ale poza tym identyczne

176
00:07:58,771 --> 00:08:01,147
sójki ze wschodu i północy.

177
00:08:01,535 --> 00:08:03,654
Mało kto je rozróżnia, więc zanim

178
00:08:03,654 --> 00:08:05,589
wprowadzono obrączkowanie

179
00:08:05,589 --> 00:08:07,712
śmiano się z sójek, że daremnie

180
00:08:07,712 --> 00:08:09,865
przygotowują się do drogi.

181
00:08:10,495 --> 00:08:12,799
Migracje mają naprawdę potężny wpływ

182
00:08:12,799 --> 00:08:14,163
na życie ptaków.

183
00:08:14,335 --> 00:08:17,059
Taki lot to wielki wysiłek dla organizmu

184
00:08:17,059 --> 00:08:19,865
dlatego ptaki często dolatują na miejsce

185
00:08:19,865 --> 00:08:22,169
wyczerpane i sporo lżejsze.

186
00:08:22,527 --> 00:08:25,018
Koliberki rubinobrode przed migracją

187
00:08:25,018 --> 00:08:28,037
podwajają masę ciała w zaledwie 4 dni.

188
00:08:28,415 --> 00:08:30,395
Perkozy zauszniki przed lotem

189
00:08:30,395 --> 00:08:33,363
napychają się do nieprzytomności krewetkami

190
00:08:33,389 --> 00:08:36,632
tak, że niemal nie mogą się unieść w powietrze

191
00:08:36,863 --> 00:08:40,822
a mimo to w trakcie 12-godzinnej przeprowadzki

192
00:08:40,848 --> 00:08:44,290
tracą 40% masy ciała, głównie tłuszczu.

193
00:08:44,543 --> 00:08:46,543
Wspomniane wcześniej szlamniki

194
00:08:46,543 --> 00:08:48,845
w locie spalają też własne mięśnie

195
00:08:48,845 --> 00:08:51,193
by dostarczyć organizmowi wody.

196
00:08:51,455 --> 00:08:53,923
W końcu w powietrzu nie można się napić.

197
00:08:54,271 --> 00:08:56,218
Rekordzistom, w trakcie lotu

198
00:08:56,244 --> 00:08:59,234
z Europy do Afryki kurczy się nawet mózg.

199
00:08:59,903 --> 00:09:01,888
Jeśli jesteś uważnym widzem

200
00:09:01,888 --> 00:09:03,978
to z pewnością potrafisz podać

201
00:09:04,004 --> 00:09:06,928
3 przystosowania ptaków do drapieżnictwa.

202
00:09:09,887 --> 00:09:12,685
To świetny wzrok do wypatrywania ofiar

203
00:09:12,685 --> 00:09:14,688
mocne pazury do ich chwytania

204
00:09:14,688 --> 00:09:17,851
oraz ostry dziób do rozszarpywania mięsa.

205
00:09:22,175 --> 00:09:24,004
Dzięki stałocieplności ptaki

206
00:09:24,030 --> 00:09:26,028
opanowały wszystkie kontynenty

207
00:09:26,054 --> 00:09:28,600
i żyją w każdej strefie klimatycznej

208
00:09:28,831 --> 00:09:30,817
od biegunów po tropiki.

209
00:09:31,135 --> 00:09:33,716
Część gatunków, jak strusie czy pingwiny

210
00:09:33,716 --> 00:09:36,311
wtórnie utraciła zdolność latania

211
00:09:36,311 --> 00:09:37,821
przystosowując się do życia

212
00:09:37,821 --> 00:09:39,641
na lądzie i w wodzie.

213
00:09:39,839 --> 00:09:42,157
Większość ptaków to drapieżniki

214
00:09:42,157 --> 00:09:45,893
ale są wśród nich też roślinożercy, owadożercy

215
00:09:45,919 --> 00:09:48,842
i padlinożercy, a nawet nektarniki.

216
00:09:49,311 --> 00:09:52,139
Wiele ptaków migruje, pokonując z zimowisk

217
00:09:52,165 --> 00:09:54,495
do miejsc lęgowych niejednokrotnie

218
00:09:54,521 --> 00:09:56,248
tysiące kilometrów.

219
00:10:00,319 --> 00:10:01,855
Na dzisiaj to już wszystko.

220
00:10:02,111 --> 00:10:03,835
Obejrzyj nasze pozostałe filmy

221
00:10:03,835 --> 00:10:06,466
z tej playlisty, a po więcej materiałów

222
00:10:06,466 --> 00:10:10,166
zajrzyj na naszą stronę pistacja.tv