1
00:00:00,512 --> 00:00:02,143
Co przychodzi Ci do głowy

2
00:00:02,143 --> 00:00:04,030
na hasło jadowite zwierzę?

3
00:00:04,352 --> 00:00:07,408
Wąż, skorpion, a może szerszeń?

4
00:00:07,680 --> 00:00:09,512
Masz rację, ale czy wiesz

5
00:00:09,512 --> 00:00:12,800
że przedstawiciele naszej gromady, ssaki

6
00:00:13,056 --> 00:00:14,752
też bywają jadowite?

7
00:00:15,104 --> 00:00:16,338
Weźmy dziobaka.

8
00:00:16,640 --> 00:00:19,049
Nie dość że łamie ssacze reguły

9
00:00:19,049 --> 00:00:20,992
bo ma dziób i składa jaja

10
00:00:21,248 --> 00:00:22,994
to jeszcze walczy jadem.

11
00:00:23,296 --> 00:00:26,236
W zasadzie robią tak tylko samce dziobaków

12
00:00:26,368 --> 00:00:29,184
które wykorzystują ostrogi u tylnych łap

13
00:00:29,440 --> 00:00:32,512
by wstrzykiwać jad rywalom o ładną samicę.

14
00:00:33,024 --> 00:00:35,840
Ale człowiek też może przypadkowo oberwać.

15
00:00:36,352 --> 00:00:38,770
A choć dziobakowa trucizna nie uśmierci

16
00:00:38,770 --> 00:00:42,154
zdrowego dorosłego, podobno nielicho boli.

17
00:00:42,752 --> 00:00:44,987
W Polsce też możemy się pochwalić

18
00:00:44,987 --> 00:00:46,592
jadowitymi ssakami.

19
00:00:47,104 --> 00:00:48,182
To rzęsorki.

20
00:00:48,384 --> 00:00:52,344
Rzeczek i mniejszy, maleńcy kuzyni ryjówek

21
00:00:52,480 --> 00:00:55,552
którzy toksyczną śliną paraliżują zdobycz

22
00:00:55,808 --> 00:00:58,648
głównie owady, ślimaki i małe rybki.

23
00:00:59,392 --> 00:01:01,440
Czy ich ślina szkodzi człowiekowi?

24
00:01:01,952 --> 00:01:04,741
Nie wiadomo, bo rzęsorki nie porywają się

25
00:01:04,741 --> 00:01:07,578
z zębami na tak olbrzymią ofiarę.

26
00:01:19,104 --> 00:01:23,707
I kudłate i łaciate, pręgowane

27
00:01:23,707 --> 00:01:27,808
i skrzydlate, te co skaczą i fruwają.

28
00:01:29,344 --> 00:01:31,747
Tak brzmiał zwiastun niezwykle kiedyś

29
00:01:31,747 --> 00:01:34,046
popularnego programu o zwierzętach.

30
00:01:34,254 --> 00:01:36,090
Świetnie obrazuje on to

31
00:01:36,090 --> 00:01:38,634
co chce Ci dziś pokazać w tym filmie.

32
00:01:38,816 --> 00:01:41,084
Różnorodność świata ssaków.

33
00:01:41,376 --> 00:01:44,708
Ta gromada liczy ponad 5000 gatunków.

34
00:01:44,960 --> 00:01:46,702
Są wśród nich i kudłate

35
00:01:46,702 --> 00:01:49,679
jak niedźwiedzie, lamy czy ryjówki

36
00:01:49,679 --> 00:01:51,884
i na oko zupełnie bezwłose

37
00:01:51,884 --> 00:01:53,920
jak wieloryby czy golce.

38
00:01:54,432 --> 00:01:57,248
Są jednobarwne, łaciate, pasiaste

39
00:01:57,248 --> 00:01:58,472
i prążkowane.

40
00:01:58,784 --> 00:02:01,344
Są ogromne, jak wieloryby czy słonie

41
00:02:01,600 --> 00:02:03,952
i maleńkie, jak należące do torbaczy

42
00:02:03,952 --> 00:02:06,162
pałaneczki gruboogonowe

43
00:02:06,208 --> 00:02:09,410
czy ważące 2 gramy świnionosy malutkie

44
00:02:09,536 --> 00:02:11,382
najmniejsze z nietoperzy.

45
00:02:11,584 --> 00:02:13,919
Są takie, które żyją pod ziemią

46
00:02:13,919 --> 00:02:16,790
biegają po lądzie, pływają w wodzie

47
00:02:16,790 --> 00:02:19,032
a nawet latają w powietrzu.

48
00:02:19,264 --> 00:02:20,288
Co je łączy?

49
00:02:20,544 --> 00:02:22,080
O tym po orzeszku.

50
00:02:24,896 --> 00:02:27,349
Jedna z najbardziej charakterystycznych

51
00:02:27,349 --> 00:02:29,069
cech tej gromady zwierząt

52
00:02:29,069 --> 00:02:30,964
zawarta jest w jej nazwie.

53
00:02:31,106 --> 00:02:32,218
Ssaki.

54
00:02:32,474 --> 00:02:35,266
Ssak to ktoś, kto ssie.

55
00:02:35,648 --> 00:02:37,298
Co ssie, spytasz?

56
00:02:37,440 --> 00:02:39,912
Mleko wytworzone w gruczołach mlecznych

57
00:02:39,912 --> 00:02:40,982
jego matki.

58
00:02:41,024 --> 00:02:43,206
Chodzi o sposób karmienia potomstwa.

59
00:02:43,282 --> 00:02:46,265
Każdy ssak za młodu ssie mleko

60
00:02:46,345 --> 00:02:48,678
ale wypadałoby tu uściślić.

61
00:02:48,960 --> 00:02:50,128
Prawie każdy.

62
00:02:50,366 --> 00:02:51,592
Ssaki jajorodne

63
00:02:51,592 --> 00:02:53,718
czyli dziobaki i kolczatki

64
00:02:53,824 --> 00:02:56,091
mają co prawda gruczoły mleczne

65
00:02:56,091 --> 00:02:59,200
i wytwarzają mleko, ale nie mają sutków

66
00:02:59,236 --> 00:03:01,438
z których można by to mleko ssać.

67
00:03:02,016 --> 00:03:04,391
Małe dziobaki i kolczatki mogą więc

68
00:03:04,391 --> 00:03:07,756
mleko tylko zlizywać z matczynej sierści.

69
00:03:10,720 --> 00:03:13,280
Co jeszcze jest typowo ssaczą cechą?

70
00:03:13,536 --> 00:03:14,378
Sierść.

71
00:03:14,560 --> 00:03:16,731
Choć widząc delfina albo golca

72
00:03:16,731 --> 00:03:19,538
trudno dostrzec na ich ciele jakiś włosek.

73
00:03:19,680 --> 00:03:22,159
Wierz mi, nawet one miewają

74
00:03:22,159 --> 00:03:24,544
na jakimś etapie rozwoju sierść.

75
00:03:25,056 --> 00:03:26,080
Nie bez powodu.

76
00:03:26,336 --> 00:03:28,666
Włosy chronią skórę przed urazami

77
00:03:28,666 --> 00:03:30,432
i oparzeniami słonecznymi.

78
00:03:30,688 --> 00:03:33,103
Dają kamuflaż, mogą służyć jako

79
00:03:33,103 --> 00:03:34,272
czujniki dotyku.

80
00:03:34,784 --> 00:03:36,695
Przykładem kocie wibrysy

81
00:03:36,695 --> 00:03:38,608
zwane popularnie wąsami.

82
00:03:39,136 --> 00:03:40,544
Pomagają też utrzymać

83
00:03:40,544 --> 00:03:42,092
stałą ciepłotę ciała.

84
00:03:42,464 --> 00:03:44,742
Kolejną cechę wszystkich ssaków.

85
00:03:45,280 --> 00:03:47,816
Cecha ta zdecydowała w dużym stopniu

86
00:03:47,816 --> 00:03:50,098
o sukcesie ewolucyjnym ssaków

87
00:03:50,400 --> 00:03:53,080
a także ptaków, które również je mają.

88
00:03:53,728 --> 00:03:54,883
Chociaż utrzymywanie

89
00:03:54,883 --> 00:03:56,417
stałej temperatury ciała

90
00:03:56,417 --> 00:03:58,044
pochłania dużo energii

91
00:03:58,080 --> 00:03:59,492
pozwala na utrzymanie

92
00:03:59,492 --> 00:04:01,468
wysokiego poziomu aktywności

93
00:04:01,468 --> 00:04:03,020
bez względu na warunki

94
00:04:03,020 --> 00:04:04,800
panujące w środowisku.

95
00:04:05,248 --> 00:04:06,822
Choćby na zewnątrz panowały

96
00:04:06,822 --> 00:04:09,600
tropikalne upały albo arktyczne mrozy

97
00:04:09,856 --> 00:04:12,430
wnętrze ssaczego ciała zwykle zachowuje

98
00:04:12,430 --> 00:04:13,926
stałą temperaturę.

99
00:04:14,208 --> 00:04:18,303
Na ogół między 34, a 40 stopni Celsjusza.

100
00:04:18,559 --> 00:04:20,095
Zależnie od gatunku.

101
00:04:20,607 --> 00:04:24,959
U człowieka umowne 36,6 stopni Celsjusza.

102
00:04:25,727 --> 00:04:27,962
Właściciele psów i kotów wiedzą

103
00:04:27,962 --> 00:04:30,847
że mogą się ogrzać, przytulając do pupila.

104
00:04:31,359 --> 00:04:35,330
Temperatura ciała psa to około

105
00:04:35,330 --> 00:04:37,325
38,6 stopnia Celsjusza

106
00:04:37,325 --> 00:04:38,958
a kota nawet ponad

107
00:04:38,958 --> 00:04:41,087
39 stopni Celsjusza.

108
00:04:41,599 --> 00:04:44,459
Z kolei torbacze czy leniwce są chłodne.

109
00:04:44,671 --> 00:04:47,933
Ich ciała mają około 30 stopni Celsjusza.

110
00:04:48,255 --> 00:04:50,303
Wynika to z tego, że mechanizmy

111
00:04:50,303 --> 00:04:52,351
utrzymywania stałej temperatury

112
00:04:52,607 --> 00:04:54,314
nie są u nich tak sprawne

113
00:04:54,314 --> 00:04:55,959
jak u innych ssaków.

114
00:04:56,447 --> 00:04:59,241
Ssaki bezwłose chronią się przed zimnem

115
00:04:59,241 --> 00:05:01,778
warstwą podskórnego tłuszczu

116
00:05:01,778 --> 00:05:02,988
albo jak ludzie

117
00:05:02,988 --> 00:05:05,407
modyfikują swoje otoczenie tak

118
00:05:05,663 --> 00:05:06,687
by mieć ciepło.

119
00:05:06,943 --> 00:05:08,479
Budują w tym celu domy.

120
00:05:08,991 --> 00:05:10,641
Górną granicą temperatury

121
00:05:10,641 --> 00:05:13,354
wnętrza ssaczego ciała jest około

122
00:05:13,354 --> 00:05:15,877
42 stopni Celsjusza.

123
00:05:16,415 --> 00:05:17,846
W utrzymaniu temperatury

124
00:05:17,846 --> 00:05:20,290
poniżej tego niebezpiecznego poziomu

125
00:05:20,290 --> 00:05:21,952
gdy na zewnątrz upał

126
00:05:21,952 --> 00:05:24,029
pomagają gruczoły potowe.

127
00:05:24,607 --> 00:05:25,785
Pod odparowuje

128
00:05:25,785 --> 00:05:27,935
obniżając temperaturę ciała.

129
00:05:28,191 --> 00:05:30,171
O tym, dlaczego tak się dzieje

130
00:05:30,171 --> 00:05:32,617
mówimy w naszych filmach z fizyki.

131
00:05:33,055 --> 00:05:36,098
Jak jednak pamiętasz, sierść izoluje

132
00:05:36,098 --> 00:05:37,385
więc pot nie miałby

133
00:05:37,385 --> 00:05:38,943
jak odparować ze skóry.

134
00:05:39,199 --> 00:05:40,902
Dlatego większość zwierząt

135
00:05:40,902 --> 00:05:42,939
ma gruczoły potowe tylko tam

136
00:05:42,939 --> 00:05:44,539
gdzie nie mają włosów.

137
00:05:44,831 --> 00:05:47,647
Na przykład psy i koty na opuszkach łap

138
00:05:47,903 --> 00:05:49,653
i w okolicach intymnych.

139
00:05:49,951 --> 00:05:52,750
Zarośnięci przedstawiciele naszej gromady

140
00:05:52,750 --> 00:05:54,187
chłodzą się inaczej.

141
00:05:54,303 --> 00:05:55,551
Szukają wody

142
00:05:55,551 --> 00:05:57,429
w której mogliby się zanurzyć.

143
00:05:57,631 --> 00:05:59,999
Zieją albo liżą sierść.

144
00:06:00,191 --> 00:06:01,866
Wilgotna ślina paruje wtedy

145
00:06:01,866 --> 00:06:03,596
z powierzchni sierści

146
00:06:03,596 --> 00:06:05,637
nie musząc się przez nią przebijać

147
00:06:05,637 --> 00:06:07,147
jak pot ze skóry.

148
00:06:09,663 --> 00:06:12,768
Trzecią unikalną cechą ssaków jest coś

149
00:06:12,800 --> 00:06:14,210
czego nie dostrzegamy

150
00:06:14,210 --> 00:06:15,807
na pierwszy rzut oka.

151
00:06:15,807 --> 00:06:17,870
Wszyscy przedstawiciele tej gromady

152
00:06:17,870 --> 00:06:20,583
mają w uchu trzy kosteczki słuchowe

153
00:06:20,583 --> 00:06:21,613
jak my.

154
00:06:21,695 --> 00:06:23,158
Więcej o budowie ucha

155
00:06:23,158 --> 00:06:24,891
na przykładzie tego ludzkiego

156
00:06:24,891 --> 00:06:26,187
możesz się dowiedzieć

157
00:06:26,187 --> 00:06:28,203
z innych naszych filmów.

158
00:06:28,607 --> 00:06:30,416
Poza tym większość ssaków

159
00:06:30,416 --> 00:06:32,191
tylko raz wymienia uzębienie.

160
00:06:32,703 --> 00:06:35,775
My ludzie jesteśmy tego dobrym przykładem.

161
00:06:36,287 --> 00:06:38,605
W dzieciństwie mamy zęby mleczne

162
00:06:38,605 --> 00:06:40,895
które, gdy dorastamy wypadają.

163
00:06:41,151 --> 00:06:43,623
I są wymieniane na stały garnitur

164
00:06:43,623 --> 00:06:45,086
który zwłaszcza

165
00:06:45,086 --> 00:06:48,023
przed rozwojem stomatologii i protetyki

166
00:06:48,023 --> 00:06:50,879
musiał nam wystarczyć już do końca życia.

167
00:06:51,391 --> 00:06:53,805
Możemy tylko pozazdrościć słoniom

168
00:06:53,805 --> 00:06:56,324
kangurom i manatom, które są wyjątkiem

169
00:06:56,324 --> 00:06:57,795
od tej ssaczej reguły.

170
00:06:58,047 --> 00:06:59,727
U nich zęby są wymieniane

171
00:06:59,727 --> 00:07:02,549
w miarę zużywania się przez całe życie.

172
00:07:02,957 --> 00:07:06,127
Z kolei wieloryby fiszbinowe, mrówkojady

173
00:07:06,127 --> 00:07:07,979
szczerbaki i stekowce

174
00:07:07,979 --> 00:07:09,986
zębów nie mają w ogóle

175
00:07:09,986 --> 00:07:11,871
z racji specyficznej diety.

176
00:07:12,383 --> 00:07:15,469
Ciekawą ssaczą cechą jest też tendencja

177
00:07:15,469 --> 00:07:17,215
do nocnego trybu życia.

178
00:07:17,503 --> 00:07:18,667
To zapewne spuścizna

179
00:07:18,667 --> 00:07:20,063
po pierwszych przodkach.

180
00:07:20,319 --> 00:07:22,567
Niewielkich owadożernych zwierzętach

181
00:07:22,567 --> 00:07:23,982
które musiały chować się

182
00:07:23,982 --> 00:07:25,649
przed wielkimi gadami

183
00:07:25,649 --> 00:07:27,528
i wychodziły tylko nocą

184
00:07:27,528 --> 00:07:29,285
gdy zmiennocieplne olbrzymy

185
00:07:29,285 --> 00:07:31,255
były mniej aktywne.

186
00:07:32,863 --> 00:07:35,112
Stałocieplność pozwalała żerować

187
00:07:35,112 --> 00:07:36,447
gdy konkurencja śpi.

188
00:07:36,959 --> 00:07:40,031
Do dziś wiele ssaków ceni sobie ciemności.

189
00:07:40,543 --> 00:07:41,967
Dzięki wielkim oczom

190
00:07:41,967 --> 00:07:43,569
mogą widzieć otoczenie

191
00:07:43,569 --> 00:07:45,651
a pożywienie wyczuwają głównie

192
00:07:45,651 --> 00:07:47,455
węchem albo słuchem.

193
00:07:47,711 --> 00:07:50,033
Najlepszym przykładem wykorzystania tego

194
00:07:50,033 --> 00:07:52,063
ostatniego zmysłu są nietoperze.

195
00:07:52,575 --> 00:07:54,697
Wykształciły w uszach swoisty radar

196
00:07:54,697 --> 00:07:57,183
dzięki któremu w kompletnych ciemnościach

197
00:07:57,439 --> 00:08:00,255
lokalizują ćmę z kilkudziesięciu metrów

198
00:08:00,511 --> 00:08:01,752
i w pogoni za nią

199
00:08:01,752 --> 00:08:03,993
nie wpadną na żadną gałąź.

200
00:08:07,167 --> 00:08:09,361
Polując nocą mają też mniejszą

201
00:08:09,361 --> 00:08:10,751
konkurencję o pożywienie

202
00:08:11,263 --> 00:08:14,079
bo ptaki w większości żerują za dnia.

203
00:08:15,359 --> 00:08:17,294
Sporo opowiadaliśmy o cechach

204
00:08:17,294 --> 00:08:18,687
wspólnych ssaków.

205
00:08:19,199 --> 00:08:21,247
Czas sprawdzić Twoją uważność.

206
00:08:21,503 --> 00:08:23,970
Wymień trzy cechy charakterystyczne

207
00:08:23,970 --> 00:08:26,367
wyłącznie dla tej gromady zwierząt.

208
00:08:29,439 --> 00:08:32,255
To sierść, karmienie młodych mlekiem

209
00:08:32,511 --> 00:08:34,559
i trzy kosteczki słuchowe w uchu.

210
00:08:35,071 --> 00:08:36,339
To powiedz jeszcze

211
00:08:36,339 --> 00:08:39,095
jak ssaki chronią się przed chłodem?

212
00:08:41,983 --> 00:08:45,110
Stroszą sierść, gromadzą grubą warstwę

213
00:08:45,110 --> 00:08:46,412
tłuszczu pod skórą

214
00:08:46,412 --> 00:08:48,553
oraz budują schronienia.

215
00:08:53,759 --> 00:08:55,392
Ssaki to grupa zwierząt

216
00:08:55,392 --> 00:08:57,423
bardzo zróżnicowana pod względem

217
00:08:57,423 --> 00:08:59,480
budowy, środowiska życia

218
00:08:59,480 --> 00:09:01,451
oraz rodzaju i sposobów

219
00:09:01,451 --> 00:09:03,019
zdobywania pokarmu.

220
00:09:03,317 --> 00:09:07,219
Wspólne cechy ssaków to obecność sierści

221
00:09:07,247 --> 00:09:09,853
karmienie młodych mlekiem matki

222
00:09:09,853 --> 00:09:13,230
stałocieplność, obecność trzech kosteczek

223
00:09:13,230 --> 00:09:14,967
słuchowych w uchu

224
00:09:14,967 --> 00:09:17,311
uzębienie mleczne i stałe.

225
00:09:19,871 --> 00:09:21,663
Na dzisiaj to już wszystko.

226
00:09:21,919 --> 00:09:24,658
Obejrzyj pozostałe filmy z tej playlisty

227
00:09:24,658 --> 00:09:26,640
 a po więcej materiałów zajrzyj

228
00:09:26,640 --> 00:09:29,713
na naszą stronę pi-stacja.tv