1
00:00:00,512 --> 00:00:03,584
Czy wiesz, że jeśli żyjesz około 70 lat

2
00:00:03,840 --> 00:00:07,424
to przez całe życie zjadasz jakieś 6 słoni

3
00:00:07,936 --> 00:00:10,240
i to z kośćmi trąbą i uszami?

4
00:00:10,752 --> 00:00:13,312
To rzecz jasna tylko taka metafora

5
00:00:13,568 --> 00:00:15,872
pokazująca, jak dużo zjadamy.

6
00:00:16,128 --> 00:00:19,200
W zaokrągleniu 30 ton pożywienia

7
00:00:19,456 --> 00:00:22,784
czyli niemal 430 kilogramów rocznie

8
00:00:23,040 --> 00:00:24,832
i ponad kilogram dziennie.

9
00:00:25,344 --> 00:00:27,562
Gdzie się podziewa to całe jedzenie?

10
00:00:27,648 --> 00:00:29,696
Dowiesz się w dzisiejszej lekcji.

11
00:00:41,446 --> 00:00:42,673
Nie wiem jakie zwyczaje

12
00:00:42,673 --> 00:00:44,394
panują na Twoich lekcjach

13
00:00:44,394 --> 00:00:45,390
ale zakładam

14
00:00:45,390 --> 00:00:47,865
że kiedy karmisz swój umysł wiedzą

15
00:00:47,865 --> 00:00:49,664
raczej niczego nie zjadasz.

16
00:00:50,176 --> 00:00:52,224
Ta lekcja będzie więc wyjątkowa.

17
00:00:52,480 --> 00:00:54,028
Dla celów naukowych

18
00:00:54,028 --> 00:00:56,064
wskazane jest, aby oglądając

19
00:00:56,320 --> 00:00:58,624
powoli konsumować coś smacznego.

20
00:00:59,136 --> 00:01:01,576
Zapauzuj zatem film i idź do kuchni

21
00:01:01,576 --> 00:01:03,744
przygotować sobie pyszną kanapkę.

22
00:01:04,000 --> 00:01:06,560
Wracając weź jakieś lusterko.

23
00:01:10,400 --> 00:01:13,216
Kanapka na talerzu, lusterko pod ręką?

24
00:01:13,572 --> 00:01:14,852
No to zaczynamy.

25
00:01:16,544 --> 00:01:17,824
Weź pierwszy kęs.

26
00:01:18,336 --> 00:01:19,667
By można to zrobić

27
00:01:19,667 --> 00:01:21,664
do dzieła wkraczają siekacze.

28
00:01:21,920 --> 00:01:24,224
To płaskie zęby z samego przodu.

29
00:01:24,480 --> 00:01:27,296
Służą do odcinania kęsów pokarmu.

30
00:01:27,552 --> 00:01:29,848
Policz, ile ich masz?

31
00:01:32,416 --> 00:01:33,978
O ile nie przydarzyła Ci się

32
00:01:33,978 --> 00:01:35,744
jakaś niemiła przygoda

33
00:01:36,000 --> 00:01:39,584
to masz 4 w górnej i 4 w dolnej szczęce.

34
00:01:40,096 --> 00:01:41,778
Jeśli kanapka jest duża

35
00:01:41,778 --> 00:01:43,939
to prawdopodobnie w gryzienie

36
00:01:43,939 --> 00:01:46,168
zaangażowały się również kły

37
00:01:46,240 --> 00:01:48,544
które mają swoje miejsce w szczękach

38
00:01:48,544 --> 00:01:50,826
zaraz obok siekaczowych łopatek.

39
00:01:51,104 --> 00:01:53,934
Mamy ich 4, po jednym w każdej

40
00:01:53,934 --> 00:01:55,712
ćwiartce naszej paszczy.

41
00:01:56,480 --> 00:01:59,792
Są spiczaste i służą do rozrywania mięsa.

42
00:02:00,320 --> 00:02:01,653
U nas niczym szczególnym

43
00:02:01,653 --> 00:02:02,880
się nie wyróżniają

44
00:02:03,136 --> 00:02:05,440
ale jeśli masz kota albo psa

45
00:02:05,696 --> 00:02:08,334
to zobaczysz, że u takich drapieżników

46
00:02:08,334 --> 00:02:10,832
kły mogą budzić respekt.

47
00:02:11,072 --> 00:02:12,815
Teraz dokładnie przeżuj to

48
00:02:12,815 --> 00:02:14,598
co masz w ustach.

49
00:02:14,656 --> 00:02:17,399
Może zauważysz, że wykorzystujesz do tego

50
00:02:17,399 --> 00:02:19,520
zęby leżące bardziej z tyłu.

51
00:02:19,776 --> 00:02:22,336
To przedtrzonowce i trzonowce.

52
00:02:22,592 --> 00:02:24,896
Nie różnią się zbytnio od siebie.

53
00:02:25,152 --> 00:02:26,688
W sumie jest ich po 5

54
00:02:26,944 --> 00:02:28,992
W każdej ćwiartce jamy ustnej.

55
00:02:29,504 --> 00:02:33,256
Po 2 zęby przedtrzonowe i po 3 trzonowe.

56
00:02:33,256 --> 00:02:34,286
Razem?

57
00:02:34,624 --> 00:02:35,648
20.

58
00:02:36,416 --> 00:02:37,984
Ale Tobie z pewnością

59
00:02:37,984 --> 00:02:39,964
nie wyrosły jeszcze ósemki

60
00:02:39,964 --> 00:02:41,792
czyli ostatnie trzonowce.

61
00:02:42,304 --> 00:02:43,377
Być może zresztą

62
00:02:43,377 --> 00:02:45,120
nigdy się ich nie dorobisz

63
00:02:45,376 --> 00:02:48,579
ale przyjęto, że pełny dorosły garnitur

64
00:02:48,579 --> 00:02:51,116
to w sumie 32 zęby.

65
00:02:51,776 --> 00:02:53,871
Za to pewnie jeszcze pamiętasz

66
00:02:53,871 --> 00:02:55,616
jak zęby ci się wymieniały.

67
00:02:56,128 --> 00:02:57,835
Każdy traci mleczaki

68
00:02:57,835 --> 00:02:59,456
a zyskuje zęby stałe.

69
00:02:59,968 --> 00:03:02,272
Choć nie każdy w takim samym czasie.

70
00:03:02,784 --> 00:03:06,112
Odbywa się to od 6 do 12 roku życia.

71
00:03:06,368 --> 00:03:08,446
Dla porządku odnotujmy

72
00:03:08,446 --> 00:03:10,976
że zęby mleczne to 8 siekaczy

73
00:03:11,232 --> 00:03:12,256
4 kły

74
00:03:12,768 --> 00:03:14,048
i 8 trzonowych.

75
00:03:14,304 --> 00:03:16,096
W sumie 20 sztuk.

76
00:03:19,936 --> 00:03:21,216
Wróćmy do kanapki.

77
00:03:22,240 --> 00:03:23,541
Gdy ją przeżuwasz

78
00:03:23,541 --> 00:03:26,080
dostrzegasz, że zmienia konsystencję.

79
00:03:26,336 --> 00:03:28,481
Mięknie, a przy tym staje się

80
00:03:28,481 --> 00:03:29,920
jakby słodka?

81
00:03:30,688 --> 00:03:32,273
To ślina produkowana

82
00:03:32,273 --> 00:03:34,016
przez 3 pary gruczołów

83
00:03:34,272 --> 00:03:37,088
zwanych jakżeby inaczej śliniankami

84
00:03:37,344 --> 00:03:40,240
zwilża pokarm i rozpoczyna trawienie

85
00:03:40,240 --> 00:03:42,976
obecnej w chlebie czy bułce skrobi

86
00:03:43,232 --> 00:03:45,536
przerabiając ją na słodkie dwucukry.

87
00:03:45,792 --> 00:03:48,096
Poznasz je na naszych lekcjach chemii.

88
00:03:49,120 --> 00:03:51,168
Zrób jeszcze jedno doświadczenie.

89
00:03:51,680 --> 00:03:53,933
Przeżuwaj chwilę, ale mając język

90
00:03:53,933 --> 00:03:55,776
przyklejony do podniebienia.

91
00:03:56,032 --> 00:03:57,056
Jak Ci idzie?

92
00:03:57,824 --> 00:03:59,104
Pewnie nie najlepiej.

93
00:04:00,128 --> 00:04:02,103
Bez języka trudno dokładnie

94
00:04:02,103 --> 00:04:03,670
mieszać pokarm.

95
00:04:03,712 --> 00:04:06,016
Poza tym to język mówi nam

96
00:04:06,272 --> 00:04:08,064
czy to co jemy nam smakuje.

97
00:04:08,576 --> 00:04:10,914
Może to zrobić dzięki pokrywającym

98
00:04:10,914 --> 00:04:13,184
jego powierzchnię kubkom smakowym

99
00:04:13,440 --> 00:04:15,684
odbierającym wrażenia smakowe

100
00:04:15,684 --> 00:04:17,348
z tego, co jemy.

101
00:04:17,791 --> 00:04:19,142
Kiedyś sądzono

102
00:04:19,142 --> 00:04:21,375
że poszczególne smaki podstawowe

103
00:04:21,631 --> 00:04:22,911
a mamy ich 5

104
00:04:23,423 --> 00:04:26,541
słony, słodki, gorzki, kwaśny

105
00:04:26,541 --> 00:04:28,799
i umami, czyli mięsny

106
00:04:29,055 --> 00:04:31,615
odbieramy w różnych częściach języka.

107
00:04:32,127 --> 00:04:34,431
Dziś już wiemy, że to nieprawda

108
00:04:34,687 --> 00:04:36,605
i każdy smak możemy poczuć

109
00:04:36,605 --> 00:04:39,039
każdym kawałeczkiem tego potężnego

110
00:04:39,295 --> 00:04:41,306
i w zasadzie stale zajętego

111
00:04:41,306 --> 00:04:44,415
jak nie jedzeniem, to gadaniem mięśnia.

112
00:04:48,767 --> 00:04:50,815
Czas opuścić jamę ustną

113
00:04:51,071 --> 00:04:53,620
i przez gardło wysłać porcję kanapki

114
00:04:53,620 --> 00:04:54,949
do przełyku.

115
00:04:54,949 --> 00:04:57,215
Uważaj tylko, żeby się nie zakrztusić.

116
00:04:57,727 --> 00:04:59,434
W gardle układ pokarmowy

117
00:04:59,434 --> 00:05:01,567
spotyka się bowiem z oddechowym

118
00:05:01,823 --> 00:05:04,755
ale na ogół są to spotkania bezkonfliktowe

119
00:05:04,755 --> 00:05:07,199
i jedzenie trafia tam, gdzie powinno

120
00:05:07,455 --> 00:05:08,989
czyli do przełyku.

121
00:05:08,991 --> 00:05:10,783
To długa na ćwierć metra

122
00:05:11,039 --> 00:05:14,623
rura z mięśni łącząca gardło z żołądkiem.

123
00:05:14,879 --> 00:05:16,109
Mięśnie przełyku

124
00:05:16,109 --> 00:05:18,695
są tak silne i skoordynowane

125
00:05:18,695 --> 00:05:20,539
że nawet, jeśli będziesz jeść

126
00:05:20,539 --> 00:05:22,533
wisząc głową w dół

127
00:05:22,559 --> 00:05:25,119
ich skurcze pokonają siłę grawitacji

128
00:05:25,375 --> 00:05:26,984
i bezpiecznie doprowadzą

129
00:05:26,984 --> 00:05:28,661
pokarm do żołądka.

130
00:05:29,215 --> 00:05:30,417
Ten spory woreczek

131
00:05:30,417 --> 00:05:32,287
w kształcie wygiętej gruszki

132
00:05:32,543 --> 00:05:35,359
ma długość około 25 centymetrów

133
00:05:35,615 --> 00:05:37,919
i na pusto objętość kubka

134
00:05:38,175 --> 00:05:39,711
albo naszej kanapki

135
00:05:40,223 --> 00:05:42,271
ale jest bardzo rozciągliwy.

136
00:05:42,783 --> 00:05:45,343
Wiedzą o tym bywalcy jadłodajni

137
00:05:45,599 --> 00:05:47,903
jesz, ile chcesz za x złotych

138
00:05:48,159 --> 00:05:50,018
i uczestnicy konkursów

139
00:05:50,018 --> 00:05:52,595
kto zje najwięcej pączków w minutę.

140
00:05:53,023 --> 00:05:55,327
Żołądek może się rozciągnąć tak

141
00:05:55,583 --> 00:05:57,045
że pomieści jednorazowo

142
00:05:57,045 --> 00:05:59,423
ponad 4 litry jedzenia i picia.

143
00:06:00,447 --> 00:06:03,007
Ale żołądek to nie tylko magazyn.

144
00:06:03,263 --> 00:06:04,231
To także miejsce

145
00:06:04,231 --> 00:06:06,591
w którym naprawdę zaczyna się trawienie.

146
00:06:07,103 --> 00:06:10,052
Komórki żołądka produkują kwas solny

147
00:06:10,052 --> 00:06:12,012
który dba o to by pH

148
00:06:12,012 --> 00:06:13,957
było wystarczająco kwaśne

149
00:06:13,957 --> 00:06:16,147
dla działających tu enzymów

150
00:06:16,319 --> 00:06:18,144
które częściowo rozkładają

151
00:06:18,144 --> 00:06:20,671
zjedzone w kanapce białka i tłuszcze.

152
00:06:21,439 --> 00:06:23,999
pH może spadać nawet do jednego

153
00:06:24,255 --> 00:06:26,815
ale mimo to żołądek nie trawi sam siebie.

154
00:06:27,327 --> 00:06:28,095
Sprytne.

155
00:06:28,351 --> 00:06:30,536
Żeby kwas nie zrobił mu krzywdy

156
00:06:30,536 --> 00:06:33,215
ścianki żołądka pokrywa specjalny śluz

157
00:06:33,471 --> 00:06:35,969
który je odpowiednio zabezpiecza.

158
00:06:40,127 --> 00:06:41,957
Po dokładnym rozdrobnieniu

159
00:06:41,957 --> 00:06:43,930
i wstępnym trawieniu

160
00:06:43,930 --> 00:06:45,671
kanapka w postaci papki

161
00:06:45,671 --> 00:06:48,831
opuszcza żołądek i trafia do dwunastnicy.

162
00:06:49,343 --> 00:06:51,391
To pierwszy odcinek jelita.

163
00:06:51,903 --> 00:06:53,575
Tu kończy się trawienie

164
00:06:53,575 --> 00:06:55,743
cukrów, białek i tłuszczy.

165
00:06:55,999 --> 00:06:57,248
Ale, ale!

166
00:06:57,248 --> 00:07:00,607
Nie udałoby to się bez trzustki i wątroby.

167
00:07:01,375 --> 00:07:03,224
Pierwsza to nieduży narząd

168
00:07:03,224 --> 00:07:05,215
w kształcie grubego gwoździa

169
00:07:05,471 --> 00:07:07,263
leżący za żołądkiem.

170
00:07:07,775 --> 00:07:09,823
Wytwarza enzymy trawienne

171
00:07:10,079 --> 00:07:11,928
które przewodami trzustkowymi

172
00:07:11,928 --> 00:07:13,663
trafiają do dwunastnicy.

173
00:07:14,431 --> 00:07:16,672
Z drugiej strony do dwunastnicy

174
00:07:16,672 --> 00:07:18,955
dochodzi produkowana w wątrobie

175
00:07:18,955 --> 00:07:21,855
a przechowywana w woreczku żółciowym żółć

176
00:07:22,111 --> 00:07:25,029
która wspomaga trawienie tłuszczów.

177
00:07:25,183 --> 00:07:28,255
Dzięki harmonijnej współpracy tej trójki

178
00:07:28,511 --> 00:07:30,959
do dalszych części jelit trafia to

179
00:07:30,959 --> 00:07:33,379
co nasz organizm może wchłonąć

180
00:07:33,631 --> 00:07:36,447
podstawowe cukry, aminokwasy

181
00:07:36,703 --> 00:07:39,263
kwasy tłuszczowe i kuleczki tłuszczu.

182
00:07:43,103 --> 00:07:45,663
Wchłanianie to zadanie jelita cienkiego.

183
00:07:45,919 --> 00:07:48,316
Jest dość długie—ma około trzech

184
00:07:48,316 --> 00:07:51,477
i pół metra, ale wąskie—około trzech

185
00:07:51,477 --> 00:07:53,087
centymetrów średnicy.

186
00:07:54,111 --> 00:07:56,671
Na szczęście od wewnątrz jego ściany

187
00:07:56,927 --> 00:07:59,231
pokryte są fałdami i wypustkami.

188
00:07:59,487 --> 00:08:02,181
Kosmkami, które wielokrotnie zwiększają

189
00:08:02,181 --> 00:08:03,839
powierzchnię wchłaniania.

190
00:08:04,351 --> 00:08:07,167
Gdyby rozprasować wyściółkę jelita

191
00:08:07,423 --> 00:08:09,983
można by nią pokryć nawet kort tenisowy

192
00:08:10,239 --> 00:08:13,567
czyli około 250 metrów kwadratowych.

193
00:08:15,103 --> 00:08:16,702
W kosmkach znajdują się

194
00:08:16,702 --> 00:08:19,455
naczynia krwionośne i limfatyczne.

195
00:08:19,967 --> 00:08:22,271
To tu trafiają produkty trawienia

196
00:08:22,527 --> 00:08:24,063
także naszej kanapki

197
00:08:24,575 --> 00:08:27,926
a stąd wędrują do wszystkich komórek ciała

198
00:08:27,926 --> 00:08:29,167
by dostarczyć im

199
00:08:29,167 --> 00:08:31,487
energii i składników do budowy.

200
00:08:32,255 --> 00:08:34,726
Czy to już koniec podróży naszej kanapki

201
00:08:34,726 --> 00:08:36,891
przez przewód pokarmowy?

202
00:08:37,141 --> 00:08:39,150
Nie, bo organizm stara się

203
00:08:39,150 --> 00:08:40,703
niczego nie marnować.

204
00:08:40,959 --> 00:08:42,495
Z niestrawionych resztek

205
00:08:42,751 --> 00:08:44,799
korzystają jeszcze bakterie

206
00:08:45,055 --> 00:08:46,863
które wytwarzają między innymi

207
00:08:46,863 --> 00:08:48,639
niezbędne nam witaminy.

208
00:08:49,151 --> 00:08:51,053
Na koniec da się wyciągnąć

209
00:08:51,053 --> 00:08:53,597
trochę wody i soli mineralnych.

210
00:08:54,015 --> 00:08:57,803
To rola półtorametrowego jelita grubego.

211
00:08:58,111 --> 00:08:59,836
Tu z resztek niestrawionego

212
00:08:59,836 --> 00:09:02,719
pokarmu i bakterii powstaje kał

213
00:09:02,975 --> 00:09:06,135
który regularnie usuwamy przez odbyt.

214
00:09:09,887 --> 00:09:11,055
Przewód pokarmowy

215
00:09:11,055 --> 00:09:13,078
nie funkcjonowałby prawidłowo

216
00:09:13,078 --> 00:09:15,519
bez innych wspierających go narządów.

217
00:09:16,287 --> 00:09:19,359
Wspominaliśmy o trzustce i wątrobie.

218
00:09:19,871 --> 00:09:21,729
Z trzustką jeszcze spotkamy się

219
00:09:21,729 --> 00:09:23,967
w filmie o układzie hormonalnym.

220
00:09:24,479 --> 00:09:26,783
Wątroba to narząd orkiestra.

221
00:09:27,039 --> 00:09:28,675
Pełni według niektórych

222
00:09:28,675 --> 00:09:30,879
nawet ponad 500 różnych funkcji.

223
00:09:31,391 --> 00:09:32,927
Znajdź kilka z nich

224
00:09:33,183 --> 00:09:35,461
i wpisz w komentarzu pod filmem.

225
00:09:39,327 --> 00:09:40,903
Układ pokarmowy służy

226
00:09:40,903 --> 00:09:43,679
do przetwarzania pokarmu na składniki

227
00:09:43,935 --> 00:09:46,433
które może wykorzystać nasze ciało.

228
00:09:46,751 --> 00:09:51,087
Tworzą go: jama ustna, gardło, przełyk

229
00:09:51,103 --> 00:09:54,738
żołądek, dwunastnica, jelito cienkie

230
00:09:54,738 --> 00:09:57,873
jelito grube oraz trzustka i wątroba.

231
00:10:00,831 --> 00:10:02,138
Po zjedzeniu kanapki

232
00:10:02,138 --> 00:10:03,903
masz pewnie mnóstwo energii.

233
00:10:04,019 --> 00:10:05,732
Mogę więc Cię chyba poprosić

234
00:10:05,732 --> 00:10:06,983
o dwie rzeczy.

235
00:10:06,983 --> 00:10:10,013
Polub ten film i zasubskrybuj nasz kanał

236
00:10:10,013 --> 00:10:12,803
jeśli jeszcze tego nie robisz.