1
00:00:00,512 --> 00:00:02,158
Czy wiesz, że każdy z nas

2
00:00:02,158 --> 00:00:03,437
wytwarza codziennie

3
00:00:03,437 --> 00:00:05,490
nawet półtora litra śliny?

4
00:00:05,888 --> 00:00:07,416
Rzadko ją zauważamy.

5
00:00:07,606 --> 00:00:09,058
No chyba, że akurat

6
00:00:09,118 --> 00:00:11,258
siedzimy w fotelu u dentysty.

7
00:00:11,520 --> 00:00:14,080
A jednak ślina ma bardzo ważne zadanie.

8
00:00:14,592 --> 00:00:16,870
Bez niej trudno by nam było mówić

9
00:00:16,896 --> 00:00:18,432
rzuć i przełykać

10
00:00:18,688 --> 00:00:20,205
czego doświadczył każdy

11
00:00:20,205 --> 00:00:21,623
komu zaschło w ustach

12
00:00:21,623 --> 00:00:23,590
na przykład ze stresu.

13
00:00:23,808 --> 00:00:26,368
Zawarte w niej bakteriobójcze związki

14
00:00:26,624 --> 00:00:28,135
chronią zęby i dziąsła

15
00:00:28,135 --> 00:00:29,810
przed atakami mikrobów

16
00:00:29,952 --> 00:00:32,512
a enzymy zapoczątkowują trawienie.

17
00:00:33,280 --> 00:00:34,557
I właśnie o trawieniu

18
00:00:34,557 --> 00:00:36,660
i odpowiedzialnych za nie enzymach

19
00:00:36,660 --> 00:00:38,574
dowiesz się w tej lekcji.

20
00:00:49,664 --> 00:00:52,224
To, co zjadasz musi ulec strawieniu

21
00:00:52,480 --> 00:00:54,655
żeby Twoje ciało mogło wykorzystać

22
00:00:54,655 --> 00:00:56,524
tworzące je składniki

23
00:00:56,524 --> 00:00:58,332
do pracy i przebudowy.

24
00:00:58,880 --> 00:01:00,746
Ale czym jest trawienie?

25
00:01:01,184 --> 00:01:04,000
To rozkład pożywienia na proste związki

26
00:01:04,256 --> 00:01:07,584
glukozę, aminokwasy i kwasy tłuszczowe

27
00:01:08,096 --> 00:01:10,400
które ludzkie ciało potrafi przyswajać.

28
00:01:10,912 --> 00:01:13,246
Proces ten nie mógłby się odbywać

29
00:01:13,246 --> 00:01:15,544
bez udziału enzymów trawiennych.

30
00:01:16,032 --> 00:01:17,328
Mamy ich wiele

31
00:01:17,328 --> 00:01:19,126
ale trochę jak w dużej firmie

32
00:01:19,126 --> 00:01:21,152
są one podzielone na zespoły

33
00:01:21,408 --> 00:01:23,968
które mają przydzielone konkretne zadania.

34
00:01:24,736 --> 00:01:27,552
Każdy zespół rozkłada na czynniki pierwsze

35
00:01:27,808 --> 00:01:30,368
jedną dużą grupę składników pokarmowych

36
00:01:30,880 --> 00:01:33,952
białka, tłuszcze albo węglowodany.

37
00:01:34,720 --> 00:01:36,136
Prześledźmy po kolei

38
00:01:36,136 --> 00:01:37,906
pracę każdej z tych grup.

39
00:01:38,048 --> 00:01:40,352
Ale najpierw schrup orzeszka.

40
00:01:43,206 --> 00:01:44,921
Zacznijmy od składnika

41
00:01:44,921 --> 00:01:46,286
którego w naszym pożywieniu

42
00:01:46,286 --> 00:01:48,200
zwykle jest najwięcej

43
00:01:48,200 --> 00:01:50,440
czyli od węglowodanów.

44
00:01:50,592 --> 00:01:52,384
W rozbijaniu dużych na małe

45
00:01:52,640 --> 00:01:55,298
specjalizują się amylazy.

46
00:01:55,456 --> 00:01:57,504
Pierwsza z nich ślinowa

47
00:01:57,760 --> 00:02:00,108
zwana dawniej ptialiną

48
00:02:00,108 --> 00:02:02,624
czeka na węglowodany już w jamie ustnej.

49
00:02:02,880 --> 00:02:04,232
O jej skuteczności

50
00:02:04,232 --> 00:02:06,464
najlepiej przekonać się doświadczalnie.

51
00:02:07,232 --> 00:02:09,536
Potrzebne nam będą probówki

52
00:02:09,792 --> 00:02:13,376
mąka, woda i płyn Lugola albo jodyna.

53
00:02:13,888 --> 00:02:16,203
Do dwóch probówek wlewamy wodę

54
00:02:16,203 --> 00:02:18,177
i wsypujemy odrobinę mąki

55
00:02:18,177 --> 00:02:19,940
tworząc zawiesinę,

56
00:02:20,288 --> 00:02:21,824
Teraz do jednej z probówek

57
00:02:22,080 --> 00:02:24,384
wkraplamy jodynę lub płyn Lugola.

58
00:02:25,152 --> 00:02:26,432
Co obserwujesz?

59
00:02:27,456 --> 00:02:30,272
Barwa roztworu zmienia się na fioletową.

60
00:02:30,528 --> 00:02:32,327
Co, jak może już wiesz

61
00:02:32,327 --> 00:02:34,624
jeśli oglądasz nasze lekcje z chemii

62
00:02:34,880 --> 00:02:37,952
świadczy o obecności skrobi w preparacie.

63
00:02:38,720 --> 00:02:41,704
Do drugiej probówki z mąką i wodą

64
00:02:41,704 --> 00:02:42,832
musimy...

65
00:02:42,832 --> 00:02:44,164
napluć.

66
00:02:44,352 --> 00:02:45,632
Czekamy kilka minut

67
00:02:45,888 --> 00:02:48,479
a potem do tak powstałego preparatu

68
00:02:48,479 --> 00:02:50,480
z wody, mąki i śliny

69
00:02:50,496 --> 00:02:52,898
też dodajemy odrobinę jodyny.

70
00:02:53,056 --> 00:02:54,464
Co widzisz?

71
00:02:55,104 --> 00:02:57,152
Kolor roztworu jest żółty

72
00:02:57,408 --> 00:02:59,200
tak jak kolor jodyny.

73
00:02:59,712 --> 00:03:00,516
To oznacza

74
00:03:00,516 --> 00:03:02,528
że w preparacie nie ma skrobi.

75
00:03:03,040 --> 00:03:04,320
Co się z nią stało?

76
00:03:04,832 --> 00:03:07,392
Została rozłożona na prostsze cukry

77
00:03:07,648 --> 00:03:10,482
przez obecną w ślinie amylazę.

78
00:03:11,232 --> 00:03:13,179
Proces trawienia węglowodanów

79
00:03:13,179 --> 00:03:15,538
nie kończy się rzecz jasna w ustach.

80
00:03:15,840 --> 00:03:18,400
To dopiero pierwsza stacja ich obróbki.

81
00:03:18,912 --> 00:03:21,643
Wstępnie pocięte na mniejsze fragmenty

82
00:03:21,643 --> 00:03:23,008
trafiają do żołądka

83
00:03:23,264 --> 00:03:25,568
a stamtąd do dwunastnicy.

84
00:03:26,080 --> 00:03:27,586
Tu zabierają się za nie

85
00:03:27,586 --> 00:03:30,432
inne amylazy pochodzące z trzustki.

86
00:03:30,944 --> 00:03:33,333
Kończą robotę pozostawiając po sobie

87
00:03:33,333 --> 00:03:34,838
tylko cukry proste

88
00:03:34,838 --> 00:03:36,574
głównie glukozę.

89
00:03:39,648 --> 00:03:40,903
Drugim istotnym

90
00:03:40,903 --> 00:03:42,976
składnikiem diety jest białko.

91
00:03:43,488 --> 00:03:45,266
Cząsteczki białka są na ogół

92
00:03:45,266 --> 00:03:47,072
ogromne i skomplikowane.

93
00:03:47,584 --> 00:03:49,435
Do ich cięcia na cegiełki

94
00:03:49,435 --> 00:03:50,396
z których budujemy

95
00:03:50,396 --> 00:03:52,748
wszystkie komórki naszego ciała

96
00:03:52,960 --> 00:03:55,264
przydaje się osobny zestaw enzymów

97
00:03:55,520 --> 00:03:58,848
oraz kwas solny i sok trzustkowy.

98
00:03:59,872 --> 00:04:02,432
Ten zestaw zaczyna działać w żołądku

99
00:04:02,688 --> 00:04:05,160
gdzie jest wytwarzany jeden z enzymów

100
00:04:05,160 --> 00:04:06,320
pepsyna.

101
00:04:06,524 --> 00:04:07,521
Ale, ale!

102
00:04:07,521 --> 00:04:09,255
Jeśli oglądasz uważnie

103
00:04:09,255 --> 00:04:11,280
to może coś Cię zastanowiło.

104
00:04:11,392 --> 00:04:12,672
Przecież enzymy

105
00:04:12,672 --> 00:04:16,000
które trawią białka również są białkami.

106
00:04:16,512 --> 00:04:18,047
Jak to się zatem dzieje

107
00:04:18,303 --> 00:04:20,089
że nie trawią same siebie?

108
00:04:20,863 --> 00:04:22,955
Mają na to sprytny sposób.

109
00:04:23,167 --> 00:04:26,173
Wytwarzane są jako nieaktywne cząsteczki

110
00:04:26,173 --> 00:04:27,195
które aktywuje

111
00:04:27,195 --> 00:04:29,311
dopiero jakiś określony czynnik

112
00:04:29,567 --> 00:04:30,924
i dopiero w miejscu

113
00:04:30,924 --> 00:04:33,159
w którym powinny działać.

114
00:04:33,663 --> 00:04:35,199
W odniesieniu do pepsyny

115
00:04:35,455 --> 00:04:37,831
jest to kwaśny odczyn żołądka.

116
00:04:37,831 --> 00:04:40,427
Niezależnie od środowiska pracy

117
00:04:40,427 --> 00:04:42,843
zadanie tych enzymów jest jedno.

118
00:04:42,879 --> 00:04:44,137
Pociąć białka

119
00:04:44,137 --> 00:04:46,391
na jak najdrobniejsze fragmenty

120
00:04:46,391 --> 00:04:47,981
aminokwasy.

121
00:04:50,445 --> 00:04:51,912
Została nam do poznania

122
00:04:51,912 --> 00:04:54,143
jeszcze jedna duża grupa enzymów

123
00:04:54,399 --> 00:04:56,447
a do strawienia tłuszcze.

124
00:04:57,215 --> 00:04:59,455
Z ich budową i zastosowaniem

125
00:04:59,455 --> 00:05:00,522
możesz zapoznać się

126
00:05:00,522 --> 00:05:02,479
na naszych lekcjach chemii.

127
00:05:02,591 --> 00:05:04,127
Tu opowiem Ci tylko

128
00:05:04,383 --> 00:05:05,903
że rozkładem tłuszczów

129
00:05:05,903 --> 00:05:08,991
zajmują się enzymy zwane lipazami.

130
00:05:09,503 --> 00:05:10,929
Miejscem ich pracy

131
00:05:10,929 --> 00:05:12,831
jest głównie dwunastnica

132
00:05:13,087 --> 00:05:16,159
a pomocnikiem wytwarzana w wątrobie żółć

133
00:05:16,415 --> 00:05:18,589
która daje im pole do działania

134
00:05:18,589 --> 00:05:19,852
rozbijając tłuszcz

135
00:05:19,852 --> 00:05:21,535
na drobniutkie kropelki.

136
00:05:22,559 --> 00:05:25,068
W efekcie tłuszcze są rozkładane

137
00:05:25,068 --> 00:05:27,413
na kwasy tłuszczowe i glicerol

138
00:05:27,413 --> 00:05:30,408
a te wędrują przez ścianę jelita

139
00:05:30,408 --> 00:05:32,671
do krwi albo limfy.

140
00:05:35,359 --> 00:05:37,919
A co się dzieje z tą częścią posiłku

141
00:05:38,175 --> 00:05:39,713
która nie jest białkiem

142
00:05:39,713 --> 00:05:41,500
skrobią ani tłuszczem

143
00:05:41,500 --> 00:05:43,347
tylko na przykład błonnikiem

144
00:05:43,347 --> 00:05:46,369
którego my ludzie trawić nie umiemy?

145
00:05:46,879 --> 00:05:49,550
Za niewykorzystane resztki zabierają się

146
00:05:49,550 --> 00:05:51,487
zamieszkujące jelito bakterie.

147
00:05:51,999 --> 00:05:53,684
Umieją rozkładać to

148
00:05:53,684 --> 00:05:55,401
co nam sprawia problem

149
00:05:55,401 --> 00:05:57,333
na przykład błonnik

150
00:05:57,375 --> 00:06:00,191
i zapewniają nam dodatkową porcję glukozy.

151
00:06:01,215 --> 00:06:03,263
Same też korzystają z tych resztek

152
00:06:03,519 --> 00:06:06,400
a w podzięce za posiłek dostarczają nam

153
00:06:06,400 --> 00:06:09,663
ważnych witamin jak B12 i K

154
00:06:10,175 --> 00:06:11,951
rozkładają toksyny

155
00:06:11,951 --> 00:06:14,256
i chronią nasz przewód pokarmowy

156
00:06:14,256 --> 00:06:16,831
przed groźnymi dla zdrowia mikrobami.

157
00:06:17,855 --> 00:06:19,522
Przechodząc przez coraz dalsze

158
00:06:19,522 --> 00:06:22,463
odcinki jelita z resztek pożywienia

159
00:06:22,719 --> 00:06:25,279
odciągana jest woda i sole mineralne.

160
00:06:26,047 --> 00:06:28,847
To, co pozostaje to już czysty odpad.

161
00:06:29,375 --> 00:06:31,441
Wraz z miliardami bakterii

162
00:06:31,441 --> 00:06:34,123
jest formowane w zgrabne balaski

163
00:06:34,239 --> 00:06:36,959
których każdy pozbywa się w toalecie.

164
00:06:38,847 --> 00:06:41,402
Nam bakterie pomagają w trawieniu

165
00:06:41,402 --> 00:06:42,940
na ostatniej prostej

166
00:06:42,940 --> 00:06:44,479
czyli w jelicie grubym.

167
00:06:44,625 --> 00:06:45,648
A czy wiesz

168
00:06:45,648 --> 00:06:47,475
jak to jest u przeżuwaczy

169
00:06:47,475 --> 00:06:50,745
takich jak krowa, jeleń albo żyrafa?

170
00:06:53,951 --> 00:06:55,575
Sprawdź, w jakiej części

171
00:06:55,575 --> 00:06:57,048
przewodu pokarmowego

172
00:06:57,048 --> 00:06:58,079
bakterie pomagają

173
00:06:58,079 --> 00:06:59,839
tym zwierzętom w trawieniu

174
00:07:00,095 --> 00:07:02,483
i napisz nam o tym w komentarzu.

175
00:07:06,751 --> 00:07:09,311
Trawienie polega na rozłożeniu pokarmu

176
00:07:09,567 --> 00:07:11,615
na proste związki organiczne.

177
00:07:12,383 --> 00:07:14,687
Węglowodany, takie jak skrobia

178
00:07:14,943 --> 00:07:17,208
trawione są przez amylazę ślinową

179
00:07:17,208 --> 00:07:19,295
i trzustkową do glukozy.

180
00:07:20,063 --> 00:07:22,400
Białka trawione są przez pepsynę

181
00:07:22,400 --> 00:07:24,735
i trypsynę do aminokwasów.

182
00:07:25,439 --> 00:07:28,166
Tłuszcze są rozkładane przez lipazę

183
00:07:28,166 --> 00:07:30,815
do glicerolu i kwasów tłuszczowych

184
00:07:31,327 --> 00:07:33,123
a pomaga w tym żółć.

185
00:07:36,185 --> 00:07:37,236
Jeśli podobały Ci się

186
00:07:37,236 --> 00:07:38,931
nasze pracowite enzymy

187
00:07:38,931 --> 00:07:41,371
to koniecznie zostaw łapkę w górę.