1
00:00:01,004 --> 00:00:04,040
Pewnie zdarzyło Ci się upuścić smartfon

2
00:00:04,422 --> 00:00:07,490
i wiesz jakie to szczęście, gdy okaże się

3
00:00:07,590 --> 00:00:10,696
że jest odporny na wstrząsy i upadki.

4
00:00:11,320 --> 00:00:13,410
Ogrodnicy chętnie uprawiają

5
00:00:13,410 --> 00:00:15,616
odmiany drzew i krzewów

6
00:00:15,872 --> 00:00:18,532
odporne na przymrozki i choroby

7
00:00:18,688 --> 00:00:21,198
a miłośnicy survivalu wybierają

8
00:00:21,298 --> 00:00:24,008
odzież odporną na przemoczenie.

9
00:00:24,220 --> 00:00:27,592
Jak widzisz, odporność ma wiele twarzy.

10
00:00:28,060 --> 00:00:29,910
W tym filmie opowiem Ci

11
00:00:30,010 --> 00:00:32,356
czym jest odporność organizmu

12
00:00:32,512 --> 00:00:35,172
i jak działa nasz układ odpornościowy

13
00:00:35,328 --> 00:00:37,676
nazywany też immunologicznym.

14
00:00:48,952 --> 00:00:51,721
Szczęśliwie matka natura wyposażyła nas

15
00:00:51,821 --> 00:00:54,628
w mechanizmy, które już od urodzenia

16
00:00:54,784 --> 00:00:56,569
zapewniają nam odporność

17
00:00:56,569 --> 00:00:58,056
na ataki z zewnątrz.

18
00:00:58,524 --> 00:01:01,919
Te podstawowe linie obrony nie różnicują

19
00:01:01,919 --> 00:01:04,220
czy mają do czynienia z groźnym dymem

20
00:01:04,319 --> 00:01:05,992
pyłem czy mikrobem.

21
00:01:06,204 --> 00:01:08,840
Po prostu stanowią fizyczną barierę

22
00:01:08,940 --> 00:01:11,044
przed wszystkim, co obce.

23
00:01:11,424 --> 00:01:13,896
Pomyśl przez chwilę, które struktury

24
00:01:13,996 --> 00:01:16,043
w naszym ciele stanowią taką

25
00:01:16,043 --> 00:01:17,768
pierwszą granicę?

26
00:01:19,672 --> 00:01:21,508
Mówisz, że skóra?

27
00:01:21,794 --> 00:01:22,862
Jasne!

28
00:01:22,944 --> 00:01:25,070
Dzięki swojej budowie, stanowi

29
00:01:25,170 --> 00:01:27,396
skuteczną barierę mechaniczną

30
00:01:27,552 --> 00:01:30,688
którą dodatkowo wzmacniają produkowane

31
00:01:30,688 --> 00:01:33,328
przez gruczoły skórne pot i łój.

32
00:01:33,816 --> 00:01:35,040
Coś jeszcze?

33
00:01:35,488 --> 00:01:36,556
Owszem!

34
00:01:36,768 --> 00:01:39,025
W nosie i drogach oddechowych mamy

35
00:01:39,025 --> 00:01:42,174
rzęski i śluz, które wychwytują

36
00:01:42,174 --> 00:01:44,980
i zatrzymują nieproszonych gości

37
00:01:44,980 --> 00:01:48,488
takich jak pyły, dymy, bakterie i wirusy.

38
00:01:49,056 --> 00:01:51,811
A jak już przechwycą wroga to kaszlem

39
00:01:51,811 --> 00:01:54,269
albo kichnięciem potrafimy szybko

40
00:01:54,369 --> 00:01:57,748
wyrzucić go z wnętrza, byle dalej od nas.

41
00:01:58,814 --> 00:02:01,064
Podobną rolę w układzie pokarmowym

42
00:02:01,164 --> 00:02:02,980
spełnia odruch wymiotny

43
00:02:03,136 --> 00:02:05,374
kolejny z odruchów obronnych.

44
00:02:05,696 --> 00:02:08,910
Gdy coś nam bardzo nie smakuje, usuwa to

45
00:02:09,010 --> 00:02:11,415
nie czekając, by poszło dalej

46
00:02:11,415 --> 00:02:12,908
i nam zaszkodziło.

47
00:02:13,622 --> 00:02:16,548
Taką barierą ochronną są też łzy

48
00:02:16,860 --> 00:02:19,105
z którymi wypłakujemy to, co drażni

49
00:02:19,105 --> 00:02:22,301
nasze oczy czy bakteriobójcze substancje

50
00:02:22,301 --> 00:02:25,429
zawarte w ślinie oraz niskie pH

51
00:02:25,429 --> 00:02:27,044
soku żołądkowego

52
00:02:27,200 --> 00:02:29,348
które dobija większość mikrobów

53
00:02:29,504 --> 00:02:31,071
nie rozróżniając zresztą

54
00:02:31,171 --> 00:02:33,544
czy są pożyteczne, czy szkodliwe.

55
00:02:34,168 --> 00:02:36,150
W obronie przed mikrobami

56
00:02:36,250 --> 00:02:38,820
pomagają nam też same mikroby.

57
00:02:39,488 --> 00:02:41,603
Na skórze i w jelitach mamy ich

58
00:02:41,603 --> 00:02:42,760
całe mnóstwo!

59
00:02:43,072 --> 00:02:44,964
To zasiedziali rezydenci

60
00:02:45,120 --> 00:02:47,524
nazywani bakteriami symbiotycznymi.

61
00:02:47,836 --> 00:02:50,535
Korzystają z naszej gościnności

62
00:02:50,535 --> 00:02:53,307
a w zamian dbają, aby nieproszeni goście

63
00:02:53,407 --> 00:02:55,304
nie rozpanoszyli się zanadto.

64
00:02:56,028 --> 00:02:58,204
Wszystkie wymienione mechanizmy

65
00:02:58,304 --> 00:03:00,168
mają jedną wspólną cechę.

66
00:03:00,536 --> 00:03:03,230
Nie są skierowane przeciwko konkretnym

67
00:03:03,230 --> 00:03:06,204
agresorom, lecz ogólnie chronią nas

68
00:03:06,204 --> 00:03:07,980
przed światem zewnętrznym.

69
00:03:08,216 --> 00:03:09,793
Dlatego zaliczamy je

70
00:03:09,793 --> 00:03:11,844
do odporności nieswoistej.

71
00:03:12,412 --> 00:03:14,404
Jak się zapewne domyślasz

72
00:03:14,560 --> 00:03:17,476
skoro istnieje odporność nieswoista

73
00:03:17,632 --> 00:03:20,136
to powinna istnieć i swoista.

74
00:03:20,548 --> 00:03:23,208
O tej opowiem Ci, gdy schrupiesz orzeszka.

75
00:03:26,904 --> 00:03:29,508
Niestety, nieswoista odporność

76
00:03:29,664 --> 00:03:31,812
to raczej mur czy fosa

77
00:03:31,968 --> 00:03:34,216
niż wojsko czy straż graniczna.

78
00:03:34,840 --> 00:03:37,236
Stąd co sprytniejszym agresorom

79
00:03:37,236 --> 00:03:39,040
udaje się przebić przez nasze

80
00:03:39,040 --> 00:03:40,616
strzeżone granice.

81
00:03:40,984 --> 00:03:43,054
Na szczęście dysponujemy także

82
00:03:43,154 --> 00:03:45,224
o wiele lepiej wyszkoloną amią.

83
00:03:45,948 --> 00:03:47,766
Jej pierwszą linię stanowią

84
00:03:47,766 --> 00:03:49,476
oddziały białych krwinek

85
00:03:49,788 --> 00:03:52,576
które nieustannie patrolują nasz organizm

86
00:03:52,676 --> 00:03:55,092
i wyłapują to, czego nie rozpoznają

87
00:03:55,092 --> 00:03:56,232
jako swoje.

88
00:03:56,600 --> 00:03:59,104
Zjadają wszystko, co się napatoczy

89
00:03:59,360 --> 00:04:03,044
wirusy, bakterie, jednokomórkowe pasożyty

90
00:04:03,200 --> 00:04:04,936
czy komórki nowotworowe.

91
00:04:05,504 --> 00:04:07,908
Do tego pełnią rolę czyścicieli

92
00:04:08,064 --> 00:04:10,709
usuwając martwe lub uszkodzone komórki

93
00:04:10,809 --> 00:04:12,872
i cząsteczki zanieczyszczeń.

94
00:04:13,440 --> 00:04:15,944
Pod tym względem są nieswoiste

95
00:04:16,156 --> 00:04:18,224
niczym śluz czy ślina.

96
00:04:18,815 --> 00:04:21,056
Jeśli schwytają jakiegoś wroga

97
00:04:21,156 --> 00:04:23,267
nie tylko go jednak zabijają

98
00:04:23,423 --> 00:04:26,695
ale i przekazują jego dane do centrali.

99
00:04:27,219 --> 00:04:30,957
Dzięki temu inne białe krwinki uczą się

100
00:04:30,957 --> 00:04:34,375
jak rozpoznawać i zwalczać jemu podobnych.

101
00:04:35,099 --> 00:04:37,820
Taka prezentacja działa trochę jak rysopis

102
00:04:37,820 --> 00:04:40,263
przestępcy przesłany na policję.

103
00:04:40,631 --> 00:04:43,312
Policją zaś są oddziały białych krwinek

104
00:04:43,412 --> 00:04:44,971
zwanych limfocytami.

105
00:04:45,183 --> 00:04:47,243
Stanowią one kolejną linią obrony

106
00:04:47,243 --> 00:04:50,347
organizmu, odporność swoistą.

107
00:04:50,871 --> 00:04:53,119
Każdy intruz uznany za wroga

108
00:04:53,375 --> 00:04:55,779
ma pewne charakterystyczne elementy

109
00:04:55,935 --> 00:04:58,795
niczym przestępca znaki szczególne.

110
00:04:59,057 --> 00:05:01,149
Nazywamy jej antygenami.

111
00:05:01,311 --> 00:05:03,966
Takie antygeny mają bakterie

112
00:05:03,966 --> 00:05:05,863
wirusy czy pasożyty.

113
00:05:06,431 --> 00:05:08,323
Rozpoznając te antygeny

114
00:05:08,479 --> 00:05:10,745
limfocyt albo bezpośrednio atakuje

115
00:05:10,845 --> 00:05:13,138
i niszczy mikroba–przestępcę

116
00:05:13,138 --> 00:05:16,191
niczym komandos albo używa do walki

117
00:05:16,291 --> 00:05:18,863
amunicji zwanej przeciwciałami.

118
00:05:19,231 --> 00:05:21,871
Przeciwciała to zresztą super selektywna

119
00:05:21,871 --> 00:05:24,769
amunicja, przypominająca bardziej rakiety

120
00:05:24,769 --> 00:05:27,267
z naprowadzaniem niż zwykłe kule.

121
00:05:27,679 --> 00:05:29,827
Atakują bowiem tylko wroga

122
00:05:29,983 --> 00:05:32,231
który posiada określone antygeny.

123
00:05:32,749 --> 00:05:35,253
Działając w sposób skoordynowany

124
00:05:35,359 --> 00:05:37,824
nasz układ odpornościowy radzi sobie

125
00:05:37,924 --> 00:05:39,672
z większością zakażeń

126
00:05:39,672 --> 00:05:41,447
niszcząc wrogie oddziały.

127
00:05:42,211 --> 00:05:44,219
Co więcej, po każdej infekcji

128
00:05:44,319 --> 00:05:46,467
pozostaje pewna pula limfocytów

129
00:05:46,623 --> 00:05:48,615
już wytrenowanych do walki.

130
00:05:48,983 --> 00:05:52,255
Stanowią one bazę pamięci immunologicznej.

131
00:05:53,013 --> 00:05:55,156
Dzięki niej przy kolejnym kontakcie

132
00:05:55,256 --> 00:05:56,707
z tym samym wrogiem

133
00:05:56,863 --> 00:06:00,291
oddziały atakują szybciej i z większą siłą

134
00:06:00,447 --> 00:06:02,352
czyli organizm lepiej radzi sobie

135
00:06:02,352 --> 00:06:04,927
z zarazkiem, często nie pozwalając

136
00:06:04,927 --> 00:06:06,508
na rozwój choroby

137
00:06:06,508 --> 00:06:08,583
bo zdusi zakażenie w zarodku.

138
00:06:09,633 --> 00:06:12,835
Ten rodzaj odporności nazywamy też nabytą

139
00:06:12,991 --> 00:06:14,416
bo zdobywamy ją dopiero

140
00:06:14,416 --> 00:06:16,775
po kontakcie z określonym antygenem.

141
00:06:17,433 --> 00:06:19,665
Jeśli na przykład nigdy nie mieliśmy

142
00:06:19,665 --> 00:06:21,695
kontaktu z wirusem świnki

143
00:06:21,951 --> 00:06:24,199
to nie będziemy na niego odporni.

144
00:06:27,277 --> 00:06:29,279
Kiedyś kontakt z mikrobem

145
00:06:29,279 --> 00:06:31,779
często kończący się zachorowaniem

146
00:06:31,935 --> 00:06:33,816
i to wcale nielekkim

147
00:06:33,816 --> 00:06:35,496
to był w zasadzie jedyny sposób

148
00:06:35,596 --> 00:06:38,023
nabycia odporności swoistej.

149
00:06:38,335 --> 00:06:40,839
Nazywamy ją czynną naturalną.

150
00:06:41,151 --> 00:06:44,067
Na szczęście medycyna wymyśliła lepszy.

151
00:06:44,223 --> 00:06:45,703
To szczepienia.

152
00:06:46,015 --> 00:06:48,443
Każde dziecko powinno być obowiązkowo

153
00:06:48,443 --> 00:06:51,347
zaszczepione na kilka najpoważniejszych

154
00:06:51,347 --> 00:06:54,407
chorób, jakie zagrażają mu w dzieciństwie.

155
00:06:54,985 --> 00:06:57,916
Szczepionka to też kontakt z mikrobem

156
00:06:57,916 --> 00:07:00,139
ale w kontrolowanych warunkach.

157
00:07:00,507 --> 00:07:03,523
Trochę jakby nasi policjanci limfocyty

158
00:07:03,679 --> 00:07:06,512
mogli się z nim zetknąć na komisariacie

159
00:07:06,512 --> 00:07:08,633
a czasem wręcz tylko obejrzeć

160
00:07:08,633 --> 00:07:10,023
sobie jego zdjęcie.

161
00:07:10,787 --> 00:07:13,432
Mikroby w szczepionkach są zwykle martwe

162
00:07:13,532 --> 00:07:15,811
albo przynajmniej uszkodzone tak

163
00:07:15,967 --> 00:07:17,703
by nie mogły nam zaszkodzić.

164
00:07:18,271 --> 00:07:19,860
Coraz częściej w szczepionkach

165
00:07:19,960 --> 00:07:21,443
są tylko ich fragmenty

166
00:07:21,599 --> 00:07:23,393
same znaki szczególne

167
00:07:23,393 --> 00:07:25,127
które najłatwiej rozpoznać.

168
00:07:25,695 --> 00:07:28,519
Odporność zdobyta przez taki kontakt

169
00:07:28,519 --> 00:07:31,371
też jest czynna, ale sztuczna.

170
00:07:31,839 --> 00:07:35,267
Czynna oznacza, że trenujemy policjantów

171
00:07:35,423 --> 00:07:37,126
by przy kolejnej okazji

172
00:07:37,126 --> 00:07:39,051
sami walczyli z intruzami.

173
00:07:39,795 --> 00:07:41,639
Bywają jednak sytuacje

174
00:07:41,639 --> 00:07:44,551
gdy choroba nas już dopadła, a policja

175
00:07:44,551 --> 00:07:47,143
limfocytów z jakiegoś powodu się leni.

176
00:07:47,511 --> 00:07:49,091
Wtedy nie ma na co czekać.

177
00:07:49,403 --> 00:07:52,129
Idziemy na skróty i podajemy do krwi

178
00:07:52,129 --> 00:07:54,190
chorego gotowe przeciwciała

179
00:07:54,190 --> 00:07:56,403
potrafiące walczyć z wrogiem.

180
00:07:56,571 --> 00:07:59,163
Takie przeciwciała są w surowicy

181
00:07:59,263 --> 00:08:02,486
czyli płynnej części krwi osób albo

182
00:08:02,486 --> 00:08:05,675
zwierząt uodpornionych na daną chorobę.

183
00:08:06,143 --> 00:08:08,269
Odporność nabytą tą drogą

184
00:08:08,369 --> 00:08:10,695
nazywamy bierną sztuczną.

185
00:08:11,007 --> 00:08:13,129
Nie jest ona tak długotrwała

186
00:08:13,129 --> 00:08:15,815
jak ta po przechorowaniu czy szczepieniu.

187
00:08:16,127 --> 00:08:18,203
Obce przeciwciała zwykle bowiem

188
00:08:18,303 --> 00:08:20,067
znikają po pewnym czasie.

189
00:08:21,387 --> 00:08:23,484
Przykładem choroby, która pozbawia nas

190
00:08:23,484 --> 00:08:25,363
odporności jest AIDS.

191
00:08:25,719 --> 00:08:27,392
Wywołuje ją wirus HIV

192
00:08:27,392 --> 00:08:29,539
który atakuje właśnie komórki

193
00:08:29,695 --> 00:08:31,452
które na co dzień bronią nas

194
00:08:31,452 --> 00:08:32,811
przed zakażeniami.

195
00:08:33,023 --> 00:08:35,271
Bez nich jesteśmy bezbronni.

196
00:08:35,483 --> 00:08:37,451
Nie umiemy bronić się nie tylko przed

197
00:08:37,451 --> 00:08:39,904
mikrobami, ale też przed własnymi

198
00:08:39,904 --> 00:08:42,127
zmienionymi nowotworowo komórkami.

199
00:08:42,495 --> 00:08:44,622
To dlatego jednym z objawów AIDS

200
00:08:44,622 --> 00:08:45,767
są nowotwory.

201
00:08:48,619 --> 00:08:50,409
Jest jeszcze jeden przyjemny

202
00:08:50,509 --> 00:08:52,579
i zupełnie naturalny sposób

203
00:08:52,735 --> 00:08:54,883
zdobywania gotowych przeciwciał

204
00:08:55,039 --> 00:08:57,031
czyli odporności biernej.

205
00:08:57,399 --> 00:08:59,661
Masz jakiś pomysł, kiedy dostajemy

206
00:08:59,761 --> 00:09:01,639
takie gotowe przeciwciała?

207
00:09:02,107 --> 00:09:03,949
Podpowiem Ci, że wytwarza je

208
00:09:04,049 --> 00:09:05,991
bardzo nam bliski organizm.

209
00:09:07,383 --> 00:09:10,155
To okres ciąży, kiedy przez łożysko

210
00:09:10,155 --> 00:09:12,125
trafiają do organizmu dziecka

211
00:09:12,125 --> 00:09:13,415
przeciwciała matki.

212
00:09:13,883 --> 00:09:16,870
Chronią one młody organizm z jeszcze

213
00:09:16,870 --> 00:09:19,203
niedojrzałym układem odpornościowym

214
00:09:19,359 --> 00:09:21,351
przez pierwsze miesiące życia.

215
00:09:21,719 --> 00:09:24,005
Część przeciwciał matka przekazuje też

216
00:09:24,105 --> 00:09:26,059
gdy karmi dziecko piersią.

217
00:09:29,043 --> 00:09:31,996
Wydawałoby się, że układ odpornościowy

218
00:09:32,096 --> 00:09:33,383
to samo dobro.

219
00:09:33,595 --> 00:09:35,939
Pomyśl jednak, czy istnieją sytuacje

220
00:09:36,039 --> 00:09:38,135
w których mógłby szkodzić?

221
00:09:38,865 --> 00:09:40,728
Okazuje się, że tak

222
00:09:40,728 --> 00:09:42,855
i jest ich całkiem sporo.

223
00:09:43,167 --> 00:09:45,571
O jednej, konflikcie Rh

224
00:09:45,727 --> 00:09:48,487
mówiliśmy w innym filmie tej playlisty.

225
00:09:49,035 --> 00:09:50,541
Najbardziej spektakularna

226
00:09:50,641 --> 00:09:52,427
jest kwestia przeszczepów.

227
00:09:52,795 --> 00:09:54,927
Gdy czyjeś serce albo płuca

228
00:09:55,027 --> 00:09:58,059
są zupełnie zniszczone i przestają działać

229
00:09:58,271 --> 00:10:00,035
możemy je jedynie zastąpić

230
00:10:00,135 --> 00:10:01,899
narządem od kogoś zmarłego.

231
00:10:02,267 --> 00:10:04,227
To jedyna szansa na życie

232
00:10:04,327 --> 00:10:06,515
ale nasz organizm nie rozumie

233
00:10:06,515 --> 00:10:08,368
że przeszczepiony narząd

234
00:10:08,368 --> 00:10:09,835
jest nam potrzebny.

235
00:10:10,203 --> 00:10:12,614
Jeśli rozpozna w nim obcego

236
00:10:12,614 --> 00:10:15,662
będzie z nim walczyć, a jeśli wygra

237
00:10:15,662 --> 00:10:17,927
przeszczep zostanie odrzucony.

238
00:10:18,295 --> 00:10:20,618
To dlatego zawsze bada się zgodność

239
00:10:20,618 --> 00:10:23,913
tkankową, czyli sprawdza, na ile podobne

240
00:10:23,913 --> 00:10:26,631
antygeny ma narząd dawcy i biorcy.

241
00:10:26,999 --> 00:10:28,541
Im mniej różnic

242
00:10:28,541 --> 00:10:30,671
tym większa szansa na sukces.

243
00:10:31,531 --> 00:10:33,715
Pamiętaj, każdy z nas jest

244
00:10:33,715 --> 00:10:36,359
potencjalnym dawcą tkanek i narządów.

245
00:10:36,727 --> 00:10:39,095
Żeby zakazać ich pobrania po śmierci

246
00:10:39,195 --> 00:10:42,147
musimy wyrazić tak zwany aktywny sprzeciw

247
00:10:42,303 --> 00:10:43,494
i zgłosić ten fakt

248
00:10:43,594 --> 00:10:46,087
do Centralnego Rejestru Sprzeciwów

249
00:10:46,399 --> 00:10:47,647
albo nosić przy sobie

250
00:10:47,747 --> 00:10:50,283
własnoręcznie podpisane oświadczenie.

251
00:10:50,551 --> 00:10:52,231
Tylko po co to robić?

252
00:10:52,543 --> 00:10:54,891
Nie zabieraj swoich narządów do Nieba!

253
00:10:55,103 --> 00:10:57,201
Tu na Ziemi przydadzą się komuś

254
00:10:57,201 --> 00:10:58,475
o wiele bardziej!

255
00:11:01,503 --> 00:11:04,419
Już wiesz, że nasz układ odpornościowy

256
00:11:04,575 --> 00:11:06,723
to świetnie zorganizowana armia

257
00:11:06,879 --> 00:11:09,127
wyczulona na każdy wrogi atak.

258
00:11:09,911 --> 00:11:11,647
Czasami wręcz za bardzo.

259
00:11:12,055 --> 00:11:13,687
Zdarza się, że kontakt

260
00:11:13,787 --> 00:11:16,337
z zupełnie nieszkodliwym związkiem

261
00:11:16,437 --> 00:11:19,485
na przykład roślinnym pyłkiem, kurzem

262
00:11:19,485 --> 00:11:21,618
czy mlekiem, stawia na nogi

263
00:11:21,618 --> 00:11:23,307
całą naszą policję.

264
00:11:23,831 --> 00:11:26,247
Uruchamia się wówczas zestaw takich

265
00:11:26,247 --> 00:11:28,887
objawów jak wysypka, swędzenie

266
00:11:28,987 --> 00:11:31,399
łzawienie, kaszel czy katar.

267
00:11:31,967 --> 00:11:34,988
Jak nazywa się stan nadwrażliwości

268
00:11:34,988 --> 00:11:37,031
na nieszkodliwe czynniki?

269
00:11:37,775 --> 00:11:40,047
Uzupełnij wisielca i sprawdź!

270
00:11:40,571 --> 00:11:42,488
Dla podpowiedzi ujawniłam

271
00:11:42,488 --> 00:11:44,099
wszystkie samogłoski.

272
00:11:47,127 --> 00:11:49,775
Prawidłowa odpowiedź to alergia.

273
00:11:52,959 --> 00:11:55,915
Odporność wrodzoną tworzy skóra

274
00:11:55,915 --> 00:11:58,677
błony śluzowe, płyny ustrojowe

275
00:11:58,677 --> 00:12:01,763
odruchy obronne i część białych krwinek.

276
00:12:02,431 --> 00:12:05,299
Odporność nabytą tworzą białe krwinki

277
00:12:05,299 --> 00:12:07,907
po kontakcie z konkretnymi czynnikami

278
00:12:08,063 --> 00:12:11,179
bakteriami, wirusami czy pasożytami.

279
00:12:11,547 --> 00:12:14,472
Odporność nabyta czynna powstaje

280
00:12:14,472 --> 00:12:16,154
po kontakcie z agresorem

281
00:12:16,154 --> 00:12:17,835
lub podaniu szczepionki.

282
00:12:18,047 --> 00:12:20,134
Nabyta bierna to przeciwciała

283
00:12:20,234 --> 00:12:21,731
otrzymane z zewnątrz.

284
00:12:22,143 --> 00:12:24,547
Te zyskane od matki są naturalne.

285
00:12:24,859 --> 00:12:27,307
Podane z obcą surowicą — sztuczne.

286
00:12:29,963 --> 00:12:32,192
Myślę, że nasze dzielne przeciwciała

287
00:12:32,292 --> 00:12:33,963
zasłużyły na lajka!

288
00:12:34,075 --> 00:12:36,393
A Ty jeśli nie chcesz ominąć żadnych

289
00:12:36,493 --> 00:12:39,064
pistacjowo–biologicznych nowości

290
00:12:39,164 --> 00:12:41,019
pamiętaj o subskrypcji!