1
00:00:00,984 --> 00:00:03,940
Warto byłoby posiadać jakąś supermoc.

2
00:00:04,096 --> 00:00:06,152
Umieć robić coś, co dla innych

3
00:00:06,152 --> 00:00:07,524
jest niemożliwe.

4
00:00:07,926 --> 00:00:10,465
Genetyczne predyspozycje Wima Hofa

5
00:00:10,465 --> 00:00:13,319
sprawiają, że wspiął się na Kilimandżaro

6
00:00:13,419 --> 00:00:15,178
ubrany tylko w szorty.

7
00:00:15,370 --> 00:00:18,232
Przebiegł maraton za kołem podbiegunowym

8
00:00:18,272 --> 00:00:20,248
również w samych szortach.

9
00:00:20,636 --> 00:00:22,749
Przebiegł maraton na pustyni

10
00:00:22,849 --> 00:00:24,676
nie pijąc w ogóle wody.

11
00:00:25,088 --> 00:00:27,435
Ten niezwykły człowiek, pomaga swojemu

12
00:00:27,435 --> 00:00:29,639
organizmowi specjalnymi

13
00:00:29,639 --> 00:00:31,332
technikami oddechowymi.

14
00:00:31,744 --> 00:00:33,884
Co prawda nie każdy może zostać

15
00:00:33,884 --> 00:00:36,719
Wimem Hofem, ale dzięki właściwemu

16
00:00:36,719 --> 00:00:39,392
oddychaniu każdy może poprawić

17
00:00:39,392 --> 00:00:41,672
wydolność swojego organizmu.

18
00:00:41,984 --> 00:00:43,982
Dziś poznasz tajniki

19
00:00:43,982 --> 00:00:46,280
naszego układu oddechowego.

20
00:00:57,414 --> 00:01:00,160
Bez jedzenia można przeżyć i miesiąc.

21
00:01:00,572 --> 00:01:02,408
Bez wody tydzień.

22
00:01:02,720 --> 00:01:06,504
A bez oddechu? Mniej niż 5 minut.

23
00:01:06,916 --> 00:01:09,702
To pokazuje, że oddech, choć wydaje

24
00:01:09,702 --> 00:01:11,853
nam się czymś tak naturalnym

25
00:01:11,853 --> 00:01:14,954
że wręcz niezauważalnym, gdy z jakiegoś

26
00:01:14,954 --> 00:01:17,628
powodu ustaje, prowadzi do śmierci

27
00:01:17,628 --> 00:01:19,304
w bardzo krótkim czasie.

28
00:01:20,128 --> 00:01:22,285
Co trzeba mieć, żeby móc oddychać

29
00:01:22,285 --> 00:01:23,656
pełną piersią?

30
00:01:24,224 --> 00:01:28,164
U ssaków, a człowiek przecież jest ssakiem

31
00:01:28,320 --> 00:01:30,704
potrzebny jest narząd zapewniający

32
00:01:30,704 --> 00:01:32,805
tak zwaną wymianę gazową

33
00:01:32,805 --> 00:01:35,332
czyli pobieranie życiodajnego tlenu

34
00:01:35,488 --> 00:01:38,504
a usuwanie nadmiaru ditlenku węgla.

35
00:01:39,102 --> 00:01:41,880
Prześledźmy razem drogę, jaką pokonuje

36
00:01:41,880 --> 00:01:45,160
powietrze przy każdym wdechu i wydechu.

37
00:01:45,472 --> 00:01:48,900
Gotowi? To zaczynamy naszą podróż!

38
00:01:52,138 --> 00:01:53,606
Wdech...

39
00:01:54,944 --> 00:01:56,068
Zaraz, zaraz...

40
00:01:56,224 --> 00:01:58,984
Ale jak właściwie wciągamy powietrze?

41
00:01:59,296 --> 00:02:02,527
Mamy dwie możliwości — przez usta

42
00:02:02,577 --> 00:02:04,128
albo przez nos.

43
00:02:04,416 --> 00:02:07,944
Ta druga jest na ogół lepsza. Dlaczego?

44
00:02:08,256 --> 00:02:09,836
Pomyśl chwilę.

45
00:02:10,872 --> 00:02:13,632
Ważny plus oddychania przez nos

46
00:02:13,888 --> 00:02:16,888
odczujesz najlepiej, jeśli pędziesz zimą

47
00:02:16,918 --> 00:02:19,208
za odjeżdżającym autobusem.

48
00:02:19,776 --> 00:02:22,184
Zwykle wciągasz wtedy zimne powietrze

49
00:02:22,284 --> 00:02:24,072
przez rozdziawione usta.

50
00:02:24,384 --> 00:02:26,815
Oj, potem czujesz, że gardło jest

51
00:02:26,815 --> 00:02:28,424
suche i obolałe.

52
00:02:28,766 --> 00:02:30,969
Tymczasem w nosie w obu dziurkach

53
00:02:31,069 --> 00:02:33,188
jest na tyle ciasno i ciepło

54
00:02:33,344 --> 00:02:35,748
że powietrze zdąży się ogrzać

55
00:02:35,904 --> 00:02:38,920
zanim dotrze do gardła i pobiegnie dalej.

56
00:02:39,528 --> 00:02:42,045
Po drodze dodatkowo oczyszcza się

57
00:02:42,105 --> 00:02:43,719
bo w nosie jest filtrowane

58
00:02:43,819 --> 00:02:46,032
przez obecne tam włoski i śluz.

59
00:02:46,912 --> 00:02:49,166
Te bariery zatrzymują kurz

60
00:02:49,266 --> 00:02:51,620
pyłki roślin i inne drobiny

61
00:02:51,776 --> 00:02:53,189
na przykład bakterie

62
00:02:53,289 --> 00:02:55,972
które próbują wcisnąć się do środka.

63
00:02:56,640 --> 00:02:58,411
Śluz dodatkowo sprawia

64
00:02:58,411 --> 00:03:00,424
że powietrze się nawilża.

65
00:03:01,248 --> 00:03:04,047
Takie oczyszczone, ogrzane i nawilżone

66
00:03:04,047 --> 00:03:06,683
powietrze, przez gardło trafia dalej

67
00:03:06,683 --> 00:03:07,748
do krtani.

68
00:03:08,356 --> 00:03:11,764
Na ogół bezproblemowo, ale pewnie każdemu

69
00:03:11,764 --> 00:03:15,173
z Was zdarzyło się zachłysnąć i kropelka

70
00:03:15,173 --> 00:03:17,638
picia albo okruszek jedzenia wpadł

71
00:03:17,638 --> 00:03:19,046
w nie tę dziurkę.

72
00:03:19,424 --> 00:03:21,887
To efekt niezbyt fortunnego pomysłu

73
00:03:21,887 --> 00:03:24,468
matki natury, która na niewielkiej

74
00:03:24,468 --> 00:03:26,890
przestrzeni postanowiła położyć

75
00:03:26,890 --> 00:03:30,020
obok siebie orurowania dwóch systemów

76
00:03:30,176 --> 00:03:32,680
oddechowego i pokarmowego.

77
00:03:32,992 --> 00:03:35,510
Przełyk i tchawica leżą bardzo blisko

78
00:03:35,510 --> 00:03:38,433
siebie i o ile połknięcie powietrza

79
00:03:38,433 --> 00:03:41,169
do żołądka może nas co najwyżej przyprawić

80
00:03:41,269 --> 00:03:43,488
o nieprzyjemne odbijanie

81
00:03:43,644 --> 00:03:45,941
to wciągnięcie do dróg oddechowych

82
00:03:46,041 --> 00:03:48,352
jakiegoś pokarmu albo płynu

83
00:03:48,508 --> 00:03:50,282
może mieć o wiele poważniejsze

84
00:03:50,282 --> 00:03:53,416
konsekwencje z uduszeniem włącznie.

85
00:03:53,984 --> 00:03:56,031
Dlatego przy połykaniu

86
00:03:56,091 --> 00:03:58,948
specjalna chrząstka zwana nagłośnią

87
00:03:59,104 --> 00:04:01,800
odgina się, blokując wejście pokarmu

88
00:04:01,900 --> 00:04:04,168
do górnej części tchawicy.

89
00:04:04,380 --> 00:04:07,296
Nazwa tej chrząstki jest bardzo adekwatna.

90
00:04:07,808 --> 00:04:09,734
Ta klapka zabezpiecza właśnie

91
00:04:09,834 --> 00:04:12,260
narząd głosu, czyli krtani.

92
00:04:13,496 --> 00:04:14,976
Zadanie dla Ciebie.

93
00:04:15,388 --> 00:04:17,891
Powiedz teraz na wdechu zdanie

94
00:04:18,047 --> 00:04:20,495
„Dziś jest piękna pogoda”.

95
00:04:21,631 --> 00:04:23,667
Brzmi dziwnie, prawda?

96
00:04:23,935 --> 00:04:26,239
To dowód na to, że ludzki głos

97
00:04:26,239 --> 00:04:27,793
lepiej powstaje, kiedy

98
00:04:27,793 --> 00:04:29,205
wydychamy powietrze.

99
00:04:29,467 --> 00:04:31,823
Przechodząc przez część krtani

100
00:04:31,823 --> 00:04:35,188
zwaną głośnią, wprawia w ruch rozpięte

101
00:04:35,188 --> 00:04:38,215
tu błony, tak zwane struny głosowe.

102
00:04:38,547 --> 00:04:41,307
Ich wibracje generują dźwięki.

103
00:04:48,767 --> 00:04:51,760
We współpracy z umięśnionym językiem

104
00:04:51,860 --> 00:04:53,575
tworzą się słowa.

105
00:04:53,943 --> 00:04:57,395
Jak widzisz, możesz słuchać tego filmu

106
00:04:57,395 --> 00:04:59,788
między innymi dzięki efektywnej pracy

107
00:04:59,888 --> 00:05:02,791
mojej głośni i strun głosowych.

108
00:05:03,499 --> 00:05:05,235
Nie wszystkie dźwięki wymagają

109
00:05:05,335 --> 00:05:07,299
współpracy strun głosowych.

110
00:05:07,967 --> 00:05:11,083
Pomyśl, które powstają bez ich udziału?

111
00:05:12,615 --> 00:05:16,203
Jeśli mówisz, że chodzi o szept, brawo!

112
00:05:19,397 --> 00:05:21,883
Z prądem powietrza pędzimy dalej

113
00:05:21,883 --> 00:05:23,045
do tchawicy.

114
00:05:23,287 --> 00:05:25,737
To mierząca około 11 centymetrów

115
00:05:25,737 --> 00:05:28,965
długości rura, wyglądem przypominająca

116
00:05:28,965 --> 00:05:30,549
tę od odkurzacza.

117
00:05:30,751 --> 00:05:32,964
Zbudowana jest z podkowiastych

118
00:05:33,064 --> 00:05:34,747
elastycznych chrząstek

119
00:05:34,946 --> 00:05:37,607
połączonych mięśniami i więzadłami

120
00:05:37,819 --> 00:05:40,360
a w środku wysłana jest urzęsionym

121
00:05:40,460 --> 00:05:43,339
nabłonkiem produkującym śluz.

122
00:05:43,863 --> 00:05:45,820
Taka wyściółka potrafi wyłapać

123
00:05:45,920 --> 00:05:49,328
ciała obce, drażniące dymy i innych

124
00:05:49,328 --> 00:05:51,687
intruzów, niczym ta w nosie.

125
00:05:51,999 --> 00:05:54,714
Jeśli uzna ich za coś niebezpiecznego

126
00:05:54,814 --> 00:05:57,621
uruchamia odruch kaszlu i wypycha je

127
00:05:57,721 --> 00:06:00,827
na zewnątrz z dużą prędkością, dochodzącą

128
00:06:00,827 --> 00:06:03,407
do stu dwudziestu kilometrów na godzinę.

129
00:06:07,003 --> 00:06:10,037
Już dość długo wędrujemy, ale do naszego

130
00:06:10,037 --> 00:06:12,835
narządu wymiany gazowej, czyli do płuc

131
00:06:12,991 --> 00:06:14,727
jeszcze kawałek drogi.

132
00:06:15,295 --> 00:06:17,867
Tchawica rozgałęzia się na 2 oskrzela

133
00:06:17,867 --> 00:06:20,564
główne z których każde zaopatruje

134
00:06:20,564 --> 00:06:22,407
w powietrze jedno płuco.

135
00:06:22,975 --> 00:06:25,891
Lewe dzieli się na 2 oskrzela płatowe

136
00:06:26,303 --> 00:06:29,267
a prawe na 3, bo tyle płatów

137
00:06:29,267 --> 00:06:30,855
ma prawe płuco.

138
00:06:31,423 --> 00:06:34,102
Płuca mieszczą się w klatce piersiowej

139
00:06:34,202 --> 00:06:35,975
po obu stronach serca.

140
00:06:36,443 --> 00:06:37,924
Każde ma wysokość około

141
00:06:38,024 --> 00:06:39,971
dwudziestu sześciu centymetrów

142
00:06:40,127 --> 00:06:42,375
i kształt ściętego stożka.

143
00:06:42,943 --> 00:06:45,603
Jak już może udało Ci się zauważyć

144
00:06:45,759 --> 00:06:47,921
nie są do końca symetryczne

145
00:06:47,963 --> 00:06:50,211
ale nie przeszkadza im to w pracy.

146
00:06:51,135 --> 00:06:54,678
Oskrzela dzielą się dalej, niczym sieć

147
00:06:54,678 --> 00:06:57,085
drogowa na coraz drobniejsze drogi

148
00:06:57,185 --> 00:06:59,983
i dróżki, czyli oskrzeliki.

149
00:07:00,251 --> 00:07:02,181
Najmniejsze zakończone są

150
00:07:02,181 --> 00:07:03,879
pęcherzykami płucnymi.

151
00:07:04,191 --> 00:07:05,933
To miejsce, w którym zachodzi

152
00:07:06,033 --> 00:07:07,819
właściwa wymiana gazowa.

153
00:07:08,187 --> 00:07:09,878
Pęcherzyki są zbudowane

154
00:07:09,978 --> 00:07:12,091
z jednowarstwowego nabłonka

155
00:07:12,091 --> 00:07:14,949
na tyle cienkiego, że swobodnie mogą

156
00:07:14,949 --> 00:07:16,935
przez niego przenikać gazy.

157
00:07:17,247 --> 00:07:20,295
Jeśli spojrzysz na rysunek, to zobaczysz

158
00:07:20,395 --> 00:07:23,517
że każdy pęcherzyk jest jakby otulony

159
00:07:23,527 --> 00:07:25,377
siateczką drobniuteńkich

160
00:07:25,377 --> 00:07:26,919
naczyń krwionośnych.

161
00:07:27,387 --> 00:07:29,635
Tlen z wydychanego powietrza

162
00:07:29,791 --> 00:07:31,639
przenika z pęcherzyków płucnych

163
00:07:31,795 --> 00:07:34,499
do krwi krążącej w tych naczyniach

164
00:07:34,655 --> 00:07:36,903
i jest niesiony z nią do tkanek

165
00:07:37,215 --> 00:07:39,363
a ditlenek węgla z krwi

166
00:07:39,519 --> 00:07:41,411
trafia do wnętrza pęcherzyków

167
00:07:41,567 --> 00:07:43,695
skąd jest usuwany na zewnątrz

168
00:07:43,695 --> 00:07:44,939
przy wydechu.

169
00:07:45,643 --> 00:07:47,655
To opis detaliczny.

170
00:07:47,967 --> 00:07:50,763
A teraz wyobraź sobie, że takich

171
00:07:50,763 --> 00:07:53,274
pęcherzyków jest około trzystu milionów

172
00:07:53,274 --> 00:07:54,567
w każdym płucu.

173
00:07:54,879 --> 00:07:57,005
Gdyby je wszystkie rozciąć

174
00:07:57,105 --> 00:07:59,331
i ułożyć jeden obok drugiego

175
00:07:59,487 --> 00:08:02,659
to zajęłyby powierzchnią kortu tenisowego

176
00:08:02,815 --> 00:08:05,931
czyli około 140 metrów kwadratowych.

177
00:08:06,399 --> 00:08:08,104
O pracy płuc opowiem Ci

178
00:08:08,104 --> 00:08:10,183
w innym filmie tej playlisty.

179
00:08:10,495 --> 00:08:12,943
Tu czas już na głęboki wydech.

180
00:08:13,311 --> 00:08:15,696
Schrup orzeszka, a potem czas

181
00:08:15,696 --> 00:08:18,119
na ostatnie zadanie w tej lekcji.

182
00:08:21,187 --> 00:08:23,464
Powiedziałam już, że płuco prawe

183
00:08:23,464 --> 00:08:27,235
jest trzypłatowe, a lewe ma 2 płaty.

184
00:08:27,647 --> 00:08:30,819
Lewe jest zatem nieco mniejsze od prawego.

185
00:08:30,975 --> 00:08:33,323
Jak myślisz, dlaczego?

186
00:08:35,895 --> 00:08:38,143
Masz rację, to przez serce.

187
00:08:38,399 --> 00:08:39,902
Jest ono położone bardziej

188
00:08:40,002 --> 00:08:42,083
po lewej stronie klatki piersiowej

189
00:08:42,239 --> 00:08:44,843
i płuco musiało mu zrobić miejsce.

190
00:08:47,671 --> 00:08:50,128
Układ oddechowy tworzą drogi

191
00:08:50,128 --> 00:08:51,875
prowadzące powietrze:

192
00:08:51,967 --> 00:08:56,163
jama nosowa i ustna, gardło, krtań

193
00:08:56,319 --> 00:08:59,491
tchawica, oskrzela i oskrzeliki

194
00:08:59,647 --> 00:09:02,307
oraz właściwe narządy wymiany gazowej

195
00:09:02,463 --> 00:09:04,446
parzyste płuca zbudowane

196
00:09:04,446 --> 00:09:06,347
z pęcherzyków płucnych.

197
00:09:09,069 --> 00:09:11,167
Możemy odetchnąć głęboko!

198
00:09:11,679 --> 00:09:14,439
Temat budowy układu oddechowego za nami.

199
00:09:14,751 --> 00:09:16,156
Chcesz się dowiedzieć więcej

200
00:09:16,156 --> 00:09:17,285
o tym układzie?

201
00:09:17,311 --> 00:09:20,071
Oglądaj inne filmy z tej playlisty!