1
00:00:00,718 --> 00:00:02,869
Wydaje się, że oddychanie to rzecz

2
00:00:02,869 --> 00:00:05,209
tak naturalna jak powietrze, którego

3
00:00:05,209 --> 00:00:06,444
dotyczy ten proces.

4
00:00:06,712 --> 00:00:09,316
Ale czy wiesz, że istnieją ludzie

5
00:00:09,472 --> 00:00:12,160
którzy muszą pamiętać, by wciągnąć do płuc

6
00:00:12,260 --> 00:00:14,280
każdy kolejny haust powietrza?

7
00:00:14,848 --> 00:00:17,406
To osoby dotknięte rzadką genetyczną

8
00:00:17,406 --> 00:00:20,268
chorobą, zwaną klątwą Ondyny.

9
00:00:20,792 --> 00:00:23,552
Legenda głosi, że ta nordycka bogini

10
00:00:23,808 --> 00:00:25,700
zakochała się w śmiertelniku

11
00:00:25,856 --> 00:00:28,516
a gdy ją zdradził, przeklęła go

12
00:00:28,672 --> 00:00:31,732
każąc mu pamiętać o tym, by oddychać.

13
00:00:32,000 --> 00:00:34,916
Gdy niewierny zasnął, umarł z uduszenia.

14
00:00:35,328 --> 00:00:37,988
U chorych na ten zespół jest podobnie.

15
00:00:38,144 --> 00:00:40,012
Mózg nie reaguje na wzrost

16
00:00:40,012 --> 00:00:42,480
stężenia tlenku węgla(IV)

17
00:00:42,496 --> 00:00:45,000
i nie daje sygnału do kolejnego wdechu.

18
00:00:45,312 --> 00:00:47,816
Trzeba świadomie nabierać powietrza.

19
00:00:48,440 --> 00:00:51,300
Bez mechanicznego wspomagania oddychania

20
00:00:51,456 --> 00:00:53,648
w trakcie snu można się udusić.

21
00:00:54,016 --> 00:00:57,188
Klątwa Ondyny występuje bardzo rzadko

22
00:00:57,344 --> 00:00:59,504
ale schorzeń układu oddechowego

23
00:00:59,504 --> 00:01:00,460
jest wiele.

24
00:01:00,828 --> 00:01:03,788
O najczęstszych opowiem Ci w tym filmie.

25
00:01:15,064 --> 00:01:17,789
Jeśli oglądasz nasze filmy, to może

26
00:01:17,789 --> 00:01:20,328
pamiętasz ten chemiczny o powietrzu?

27
00:01:20,710 --> 00:01:22,887
W skrócie chodzi o to, że bywa ono

28
00:01:22,887 --> 00:01:25,158
zanieczyszczone rozproszonymi pyłami

29
00:01:25,158 --> 00:01:26,200
i gazami

30
00:01:26,300 --> 00:01:29,574
takimi jak tlenki siarki, azotu czy ozon.

31
00:01:30,012 --> 00:01:31,625
Niekorzystne domieszki

32
00:01:31,625 --> 00:01:34,046
zawieszone w powietrzu tworzą smog.

33
00:01:34,108 --> 00:01:36,036
A ten niekorzystnie wpływa

34
00:01:36,036 --> 00:01:38,504
na pracę naszego układu oddechowego.

35
00:01:38,872 --> 00:01:41,288
Gdy cząstki zanieczyszczeń są na tyle

36
00:01:41,288 --> 00:01:43,707
drobne, że swobodnie mogą przenikać

37
00:01:43,807 --> 00:01:45,316
do pęcherzyków płucnych

38
00:01:45,472 --> 00:01:47,990
to albo osiadają na ich powierzchni

39
00:01:48,090 --> 00:01:50,280
utrudniając wymianę gazową

40
00:01:50,492 --> 00:01:52,940
albo przenikają dalej, do krwi.

41
00:01:53,464 --> 00:01:55,796
Z nią mogą trafić wszędzie.

42
00:01:56,792 --> 00:01:58,876
Zależnie od tego, czym na co dzień

43
00:01:58,876 --> 00:02:01,784
oddychamy, stajemy się bardziej narażeni

44
00:02:01,784 --> 00:02:04,918
na zakażenia, choroby układu krążenia

45
00:02:05,018 --> 00:02:07,688
astmę oskrzelową czy nowotwory.

46
00:02:08,056 --> 00:02:10,304
Może nam dokuczać bezsenność

47
00:02:10,460 --> 00:02:13,676
bóle głowy czy obniżenie odporności.

48
00:02:13,944 --> 00:02:16,170
Niektóre zanieczyszczenia powietrza

49
00:02:16,270 --> 00:02:18,596
jak pył azbestowy czy dym tytoniowy

50
00:02:18,752 --> 00:02:20,878
stanowią udowodnione czynniki

51
00:02:20,878 --> 00:02:22,394
ryzyka raka płuc.

52
00:02:22,492 --> 00:02:25,508
Inne uwrażliwiają układ oddechowy

53
00:02:25,664 --> 00:02:27,812
na działanie rozmaitych alergenów

54
00:02:27,968 --> 00:02:31,340
prowadząc do kaszlu, kichania i duszności.

55
00:02:32,064 --> 00:02:34,004
Najpoważniejszym skutkiem narażenia

56
00:02:34,004 --> 00:02:37,365
na smog, dym tytoniowy, a także rozmaite

57
00:02:37,365 --> 00:02:40,631
aerozole, opary farb, lakierów i środków

58
00:02:40,631 --> 00:02:44,140
ochrony roślin jest astma oskrzelowa.

59
00:02:44,508 --> 00:02:47,093
W tej chorobie oskrzela obkurczają się

60
00:02:47,193 --> 00:02:49,572
pod wpływem czynników drażniących

61
00:02:49,728 --> 00:02:52,488
i wydzielają więcej śluzu niż normalnie.

62
00:02:52,956 --> 00:02:55,972
Z czasem ściany oskrzeli trwale grubieją

63
00:02:56,128 --> 00:02:57,864
zmniejszając ich światło.

64
00:02:58,232 --> 00:03:00,052
To utrudnia przepływ powietrza

65
00:03:00,152 --> 00:03:01,548
wywołując duszność.

66
00:03:01,816 --> 00:03:04,832
Jeśli zauważysz, że szybciej się męczysz

67
00:03:04,988 --> 00:03:07,050
albo w pewnych okolicznościach

68
00:03:07,050 --> 00:03:09,002
przy dużym wysiłku, w zimnie

69
00:03:09,048 --> 00:03:10,626
w określonej porze roku

70
00:03:10,776 --> 00:03:13,454
kaszlesz i masz napady duszności

71
00:03:13,454 --> 00:03:15,671
zgłoś się do lekarza, który zapewne

72
00:03:15,671 --> 00:03:17,838
wyśle Cię na testy alergiczne

73
00:03:17,838 --> 00:03:20,080
i sprawdzające wydolność płuc.

74
00:03:20,704 --> 00:03:23,008
Oczywiście kaszel czy duszności

75
00:03:23,164 --> 00:03:25,156
to nie tylko objawy alergii.

76
00:03:25,468 --> 00:03:28,053
Schrup orzeszka, a za chwilę dowiesz się

77
00:03:28,153 --> 00:03:29,591
o innych przyczynach

78
00:03:29,591 --> 00:03:31,244
kłopotów z oddychaniem.

79
00:03:34,412 --> 00:03:36,040
Układ oddechowy dostarcza

80
00:03:36,040 --> 00:03:38,468
powietrze do wnętrza organizmu

81
00:03:38,624 --> 00:03:40,616
nie zważając na jego jakość.

82
00:03:41,084 --> 00:03:43,588
Dlatego razem z życiodajnym tlenem

83
00:03:43,744 --> 00:03:46,620
do dróg oddechowych trafiają też wirusy

84
00:03:46,720 --> 00:03:49,832
bakterie, grzyby, a nawet pasożyty.

85
00:03:50,400 --> 00:03:52,019
Zwykle usuwamy intruzów

86
00:03:52,119 --> 00:03:54,028
zanim zdążą narobić szkód.

87
00:03:54,240 --> 00:03:56,253
Opowiadamy o tym w innym filmie

88
00:03:56,253 --> 00:03:57,612
tej playlisty.

89
00:03:58,336 --> 00:04:00,907
Gdy nasze mechanizmy obronne zawiodą

90
00:04:00,907 --> 00:04:01,864
chorujemy.

91
00:04:02,176 --> 00:04:04,469
Bakterie zwane paciorkowcami

92
00:04:04,569 --> 00:04:06,628
mogą zaatakować migdałki

93
00:04:06,784 --> 00:04:08,876
wywołując bolesną anginę.

94
00:04:09,144 --> 00:04:11,705
Rozmaite mikroby, gdy namnożą się

95
00:04:11,805 --> 00:04:14,308
w gardle, krtani lub oskrzelach

96
00:04:14,464 --> 00:04:16,846
wywołują zapalenie objawiające się

97
00:04:16,946 --> 00:04:19,627
bólem, podrażnieniem i kaszlem.

98
00:04:19,895 --> 00:04:22,243
Najgorzej, gdy dostaną się do płuc

99
00:04:22,399 --> 00:04:24,865
bo utrudniają wymianę gazową

100
00:04:24,865 --> 00:04:26,539
wywołując duszność.

101
00:04:27,117 --> 00:04:29,294
Podstępną bakterią atakującą

102
00:04:29,394 --> 00:04:32,739
i niszczącą płuca jest prątek gruźlicy

103
00:04:32,895 --> 00:04:34,887
trudny do zwalczenia lekami.

104
00:04:35,099 --> 00:04:36,624
Na szczęście chronią

105
00:04:36,624 --> 00:04:38,471
przed nim szczepienia ochronne.

106
00:04:38,783 --> 00:04:42,155
Pamiętaj! Łatwiej zapobiegać niż leczyć!

107
00:04:42,935 --> 00:04:44,906
Do układu oddechowego intruzi

108
00:04:45,006 --> 00:04:47,843
dostają się najczęściej drogą kropelkową

109
00:04:47,999 --> 00:04:50,253
czyli na kropelkach śliny czy wydzieliny

110
00:04:50,253 --> 00:04:52,807
z nosa, unoszących się w powietrzu.

111
00:04:53,431 --> 00:04:55,822
Najlepszą profilaktyką jest unikanie

112
00:04:55,922 --> 00:04:58,612
bliskiego kontaktu z tymi, co kichają

113
00:04:58,612 --> 00:05:01,767
i kaszlą i jak najczęstsze mycie rąk

114
00:05:01,979 --> 00:05:04,477
bo kropelki z mikrobami osiadają

115
00:05:04,477 --> 00:05:06,275
na rozmaitych powierzchniach

116
00:05:06,431 --> 00:05:08,947
skąd łatwo je zgarnąć na dłonie

117
00:05:08,947 --> 00:05:11,951
i przenieść na przykład do ust czy oka.

118
00:05:12,219 --> 00:05:14,355
Gdy sami jesteśmy przeziębieni

119
00:05:14,455 --> 00:05:16,739
powinniśmy w trosce o innych nosić

120
00:05:16,739 --> 00:05:19,006
maseczkę, by nie wykichywać

121
00:05:19,006 --> 00:05:21,628
i nie wykaszliwać wirusów albo bakterii

122
00:05:21,628 --> 00:05:22,783
w otoczenie.

123
00:05:22,871 --> 00:05:24,585
Ważną rolę w profilaktyce

124
00:05:24,685 --> 00:05:26,399
chorób układu oddechowego

125
00:05:26,555 --> 00:05:29,003
odgrywają szczepienia ochronne.

126
00:05:31,987 --> 00:05:35,147
Chcesz mieć zdrowe płuca? Nie pal!

127
00:05:35,359 --> 00:05:37,733
Ani nie przebywaj w pomieszczeniach

128
00:05:37,833 --> 00:05:40,307
w których inni palą, a dym tytoniowy

129
00:05:40,407 --> 00:05:42,415
unosi się w dużych ilościach.

130
00:05:42,783 --> 00:05:45,847
Znajdziesz w nim około 4000 substancji

131
00:05:45,847 --> 00:05:49,327
drażniących, trujących czy rakotwórczych.

132
00:05:49,851 --> 00:05:52,537
Najważniejsze to tlenek węgla(II)

133
00:05:52,577 --> 00:05:55,604
aceton, cyjanowodór, formaldehyd

134
00:05:55,704 --> 00:05:58,009
substancje smoliste, metale ciężkie

135
00:05:58,109 --> 00:06:00,035
jak ołów, arsen czy kadm

136
00:06:00,191 --> 00:06:02,951
oraz wysoce uzależniająca nikotyna.

137
00:06:03,575 --> 00:06:05,991
Składniki dymu prowadzą do niedotlenienia

138
00:06:05,991 --> 00:06:09,484
mózgu, a nawet do udaru, do nowotworów

139
00:06:09,484 --> 00:06:12,111
warg, języka, krtani i płuc.

140
00:06:12,499 --> 00:06:14,419
Uszkadzając układ krążenia

141
00:06:14,519 --> 00:06:17,543
nasilają miażdżycę, wywołując zakrzepy

142
00:06:17,699 --> 00:06:19,535
i obniżając płodność.

143
00:06:20,159 --> 00:06:22,663
Zwiększają też ryzyko innych nowotworów

144
00:06:22,875 --> 00:06:25,579
w tym pęcherza i przewodu pokarmowego.

145
00:06:25,947 --> 00:06:28,553
Nawet bierni palacze, czyli osoby

146
00:06:28,553 --> 00:06:29,987
które same nie palą

147
00:06:30,143 --> 00:06:32,547
tylko przebywają w otoczeniu palących

148
00:06:32,703 --> 00:06:33,775
mają większe ryzyko

149
00:06:33,875 --> 00:06:35,975
rozwoju niektórych z tych chorób.

150
00:06:36,287 --> 00:06:38,691
Czy wiesz, że statystyczny palacz

151
00:06:38,847 --> 00:06:42,531
ma aż 25 razy większe szanse na raka płuc

152
00:06:42,687 --> 00:06:44,679
niż jego niepalący rówieśnik?

153
00:06:45,459 --> 00:06:48,145
Do tego około 3 razy większe ryzyko

154
00:06:48,245 --> 00:06:50,467
zawału serca i udaru mózgu

155
00:06:50,779 --> 00:06:54,051
wyższe ryzyko cukrzycy i złamań kości.

156
00:06:54,775 --> 00:06:56,841
Palacze powinni regularnie robić

157
00:06:56,841 --> 00:06:59,427
badania wydolności płuc i serca.

158
00:06:59,839 --> 00:07:02,855
Służą do tego spirometria i EKG.

159
00:07:03,167 --> 00:07:04,991
Prześwietlenie klatki piersiowej

160
00:07:04,991 --> 00:07:08,025
czyli RTG pozwala wykryć nieprawidłowości

161
00:07:08,125 --> 00:07:09,611
w układzie krążenia.

162
00:07:09,823 --> 00:07:12,064
Badanie tomograficzne może ujawnić

163
00:07:12,164 --> 00:07:14,119
wczesne stadia raka płuc.

164
00:07:18,989 --> 00:07:21,315
Aby sprawdzić czystość powietrza

165
00:07:21,315 --> 00:07:24,039
którym oddychasz, weź odkurzacz

166
00:07:24,039 --> 00:07:27,265
duży wacik kosmetyczny albo maseczkę

167
00:07:27,265 --> 00:07:28,967
i gumkę recepturkę.

168
00:07:29,279 --> 00:07:31,457
Gumką umocuj wacik lub maseczkę

169
00:07:31,557 --> 00:07:33,575
na wylocie rury odkurzacza.

170
00:07:33,887 --> 00:07:36,264
Włącz sprzęt i wystaw końcówkę

171
00:07:36,364 --> 00:07:38,539
na około 5 minut za okno.

172
00:07:39,519 --> 00:07:41,511
Jak zmienił się wygląd wacika?

173
00:07:41,979 --> 00:07:44,227
Napisz nam o tym w komentarzu!

174
00:07:44,383 --> 00:07:47,043
I pomyśl, że takie same zmiany

175
00:07:47,199 --> 00:07:49,060
zachodzą w płucach oddychających

176
00:07:49,160 --> 00:07:50,983
zanieczyszczonym powietrzem.

177
00:07:55,703 --> 00:07:57,889
Zanieczyszczenie powietrza zwiększa

178
00:07:57,989 --> 00:08:00,867
nie tylko ryzyko chorób układu oddechowego

179
00:08:01,023 --> 00:08:03,783
ale wpływa na zdrowie całego organizmu.

180
00:08:03,995 --> 00:08:06,938
Dlatego powinniśmy dbać o swoje płuca

181
00:08:07,038 --> 00:08:09,315
unikając dymu papierosowego

182
00:08:09,471 --> 00:08:12,186
uprawiając sport na świeżym powietrzu

183
00:08:12,286 --> 00:08:14,982
i unikając bliskiego kontaktu z tymi

184
00:08:15,082 --> 00:08:16,939
którzy kaszlą i kichają.

185
00:08:20,279 --> 00:08:23,395
Wiesz już jak dbać o swój układ oddechowy.

186
00:08:23,551 --> 00:08:25,545
Jeśli chcesz się dowiedzieć więcej

187
00:08:25,645 --> 00:08:27,491
o jego budowie czy funkcjach

188
00:08:27,647 --> 00:08:30,151
oglądaj inne filmy z tej playlisty!