1
00:00:00,512 --> 00:00:02,155
Na pewno nieraz przechodzisz

2
00:00:02,155 --> 00:00:03,818
co dzień obok lustra.

3
00:00:03,840 --> 00:00:05,330
Czasem zerkniesz w nie

4
00:00:05,330 --> 00:00:07,267
by sprawdzić czy dobrze wyglądasz

5
00:00:07,267 --> 00:00:09,300
idąc do szkoły, czy na imprezę.

6
00:00:09,472 --> 00:00:11,343
Nic Cię jednak nie niepokoi

7
00:00:11,343 --> 00:00:13,482
nawet jeśli to Halloween party

8
00:00:13,482 --> 00:00:15,710
a ty masz na sobie kostium wilkołaka.

9
00:00:16,128 --> 00:00:18,346
W końcu wiesz, ty to ty.

10
00:00:18,944 --> 00:00:20,635
Ze zwierzętami jest inaczej

11
00:00:20,635 --> 00:00:22,476
co pewnie rozbawiło każdego

12
00:00:22,476 --> 00:00:24,913
kto obserwował kiedyś małego kotka

13
00:00:24,913 --> 00:00:27,648
albo szczeniaka doskakującego do lustra

14
00:00:27,648 --> 00:00:30,910
by przegonić rezydującego tam obcego

15
00:00:31,102 --> 00:00:33,782
albo próbującego takie lustro obejść

16
00:00:33,812 --> 00:00:34,928
i dziwiącego się

17
00:00:34,928 --> 00:00:36,610
że ten po drugiej stronie

18
00:00:36,610 --> 00:00:37,888
na niego nie czeka.

19
00:00:38,400 --> 00:00:40,021
Tak zwany test lustra

20
00:00:40,021 --> 00:00:42,136
czyli umiejętność rozpoznania

21
00:00:42,136 --> 00:00:44,032
że ten w lustrze to ja sam

22
00:00:44,384 --> 00:00:46,978
przechodzi tylko kilka gatunków zwierząt.

23
00:00:47,104 --> 00:00:49,691
Są wśród nich małpy człekokształtne

24
00:00:49,691 --> 00:00:53,148
delfiny, orki i słonie indyjskie

25
00:00:53,148 --> 00:00:55,806
ale też co dość zaskakujące

26
00:00:55,806 --> 00:00:57,282
sroki i mrówki.

27
00:01:08,006 --> 00:01:09,315
Choć z pewnością nie są

28
00:01:09,315 --> 00:01:11,489
najliczniejszą grupą zwierząt

29
00:01:11,489 --> 00:01:12,914
ani nawet kręgowców

30
00:01:12,996 --> 00:01:14,838
bez ich 5000 gatunków

31
00:01:14,838 --> 00:01:17,290
nasz świat byłby dużo uboższy.

32
00:01:17,604 --> 00:01:19,446
Ssaki wypełniają praktycznie

33
00:01:19,486 --> 00:01:21,096
wszystkie środowiska.

34
00:01:21,408 --> 00:01:23,775
Można je spotkać od lodów Arktyki

35
00:01:23,775 --> 00:01:26,298
i Antarktyki po tropikalne dżungle

36
00:01:26,298 --> 00:01:28,064
i podzwrotnikowe pustynie.

37
00:01:28,320 --> 00:01:30,880
I od morskich głębin po najwyższe szczyty.

38
00:01:31,322 --> 00:01:33,189
Często swoją obecnością

39
00:01:33,201 --> 00:01:34,976
modyfikują środowisko.

40
00:01:34,976 --> 00:01:37,372
Na przykład stadne ssaki kopytne

41
00:01:37,372 --> 00:01:39,983
gnu, jelenie czy renifery

42
00:01:39,983 --> 00:01:42,200
pasąc się, zmieniają szatę roślinną

43
00:01:42,200 --> 00:01:44,704
na terenach, na których występują.

44
00:01:44,704 --> 00:01:47,011
Rozsiewają też w odchodach nasiona

45
00:01:47,011 --> 00:01:49,026
ułatwiając rozprzestrzenianie się

46
00:01:49,026 --> 00:01:50,846
wielu gatunków roślin.

47
00:01:51,104 --> 00:01:53,591
Drapieżniki zwiększają zdrowotność

48
00:01:53,591 --> 00:01:55,312
populacji swoich ofiar

49
00:01:55,312 --> 00:01:58,280
bo zwykle polują na osobniki bardzo młode

50
00:01:58,280 --> 00:02:00,064
albo osłabione lub chore.

51
00:02:00,320 --> 00:02:02,673
Ssakami odgrywającymi niezwykle

52
00:02:02,673 --> 00:02:05,696
istotną rolę w środowisku są nietoperze

53
00:02:05,762 --> 00:02:08,798
które roznoszą nasiona i zapylają kwiaty.

54
00:02:09,024 --> 00:02:11,672
A te mięsożerne trzymają pod kontrolą

55
00:02:11,672 --> 00:02:12,866
populację owadów

56
00:02:12,866 --> 00:02:16,080
takich jak komary, muchy i inne szkodniki.

57
00:02:16,448 --> 00:02:18,088
Dzięki czemu my ludzie

58
00:02:18,088 --> 00:02:19,729
nie musimy tak bardzo

59
00:02:19,729 --> 00:02:21,918
opryskiwać pól pestycydami.

60
00:02:22,336 --> 00:02:25,008
Są ssaki, które intensywnie modyfikują

61
00:02:25,008 --> 00:02:26,897
swoje otoczenie jak bobry

62
00:02:26,897 --> 00:02:28,324
które budując tamy

63
00:02:28,324 --> 00:02:30,386
tworzą bagna i rozlewiska.

64
00:02:30,784 --> 00:02:32,977
Ta grupa zwierząt jest też niezwykle

65
00:02:32,977 --> 00:02:34,624
istotna dla nas, ludzi.

66
00:02:35,136 --> 00:02:37,438
Wiele gatunków jest źródłem pożywienia

67
00:02:37,438 --> 00:02:38,208
i ubrań.

68
00:02:38,464 --> 00:02:41,056
By zapewnić sobie stały dostęp do mięsa

69
00:02:41,056 --> 00:02:42,649
mleka, wełny i skór

70
00:02:42,649 --> 00:02:46,010
ludzie udomowili niektóre gatunki ssaków

71
00:02:46,010 --> 00:02:48,538
jak krowy, świnie, owce czy kozy

72
00:02:48,538 --> 00:02:51,298
robiąc z nich zwierzęta hodowlane.

73
00:02:51,520 --> 00:02:53,862
Gdy już nabraliśmy wprawy w udomowieniu

74
00:02:53,862 --> 00:02:56,578
wymyśliliśmy zresztą i inne sposoby

75
00:02:56,594 --> 00:02:58,386
wykorzystywania ssaków.

76
00:02:58,608 --> 00:03:01,936
Przez stulecia konie, muły, osły czy woły

77
00:03:02,272 --> 00:03:04,072
były środkiem transportu

78
00:03:04,072 --> 00:03:06,340
i pomagały w pracach polowych

79
00:03:06,340 --> 00:03:07,904
ciągnąc pługi, brony

80
00:03:08,160 --> 00:03:10,720
pracując w kieratach młócących zboże

81
00:03:10,976 --> 00:03:12,633
lub wydobywających wodę

82
00:03:12,633 --> 00:03:14,048
do nawadniania upraw.

83
00:03:14,304 --> 00:03:16,043
Udomowione wilki stały się

84
00:03:16,043 --> 00:03:18,187
najlepszym przyjacielem człowieka

85
00:03:18,187 --> 00:03:20,532
strzegąc jego stad i siedlisk

86
00:03:20,704 --> 00:03:23,264
a koty chroniły plony przed gryzoniami.

87
00:03:23,776 --> 00:03:26,073
Od bardzo dawna trzymano też ssaki

88
00:03:26,073 --> 00:03:28,640
dla samej przyjemności obcowania z nimi.

89
00:03:29,042 --> 00:03:30,914
I dziś, wielu z was jest pewnie

90
00:03:30,914 --> 00:03:34,199
dumnym opiekunem psa, kota, chomika

91
00:03:34,229 --> 00:03:36,171
kawii domowej, czyli dawnej

92
00:03:36,171 --> 00:03:38,332
świnki morskiej czy fretki.

93
00:03:38,624 --> 00:03:41,194
Obcowanie ze zwierzęciem daje zresztą

94
00:03:41,194 --> 00:03:43,522
całkiem wymierne korzyści zdrowotne.

95
00:03:43,744 --> 00:03:45,543
Nie tylko poprawia nastrój

96
00:03:45,543 --> 00:03:47,637
ale i obniża ciśnienie krwi

97
00:03:47,637 --> 00:03:49,420
poprawia kondycję serca

98
00:03:49,420 --> 00:03:51,094
a nawet może chronić

99
00:03:51,094 --> 00:03:53,216
przed alergiami i chorobami.

100
00:03:53,688 --> 00:03:56,059
Opieka nad zwierzętami udomowionymi

101
00:03:56,059 --> 00:03:58,709
zarówno hodowlanymi jak i domowymi

102
00:03:58,709 --> 00:04:01,412
dała początek całej dużej gałęzi wiedzy.

103
00:04:01,860 --> 00:04:03,902
Medycynie weterynaryjnej.

104
00:04:06,278 --> 00:04:09,462
Są gatunki zwierząt jak myszy, szczury

105
00:04:09,562 --> 00:04:11,171
kawie czy króliki

106
00:04:11,171 --> 00:04:13,430
które wykorzystuje się w badaniach

107
00:04:13,430 --> 00:04:14,865
nad chorobami ludzi

108
00:04:14,905 --> 00:04:16,918
od próchnicy po nowotwory.

109
00:04:17,280 --> 00:04:19,381
Dzięki nim powstają nowe leki

110
00:04:19,381 --> 00:04:21,240
i urządzenia diagnostyczne

111
00:04:21,240 --> 00:04:23,928
opracowuje się schematy rehabilitacji

112
00:04:23,928 --> 00:04:26,817
po urazach i metody przeszczepów narządów.

113
00:04:27,163 --> 00:04:29,211
Ale to tylko jedna strona medalu.

114
00:04:29,823 --> 00:04:31,116
Ssaki są bowiem

115
00:04:31,116 --> 00:04:32,809
jako nasi najbliżsi krewni

116
00:04:32,809 --> 00:04:33,945
w świecie zwierząt

117
00:04:33,945 --> 00:04:35,575
także rezerwuarem

118
00:04:35,575 --> 00:04:37,201
groźnych dla ludzi chorób.

119
00:04:37,503 --> 00:04:41,087
Dżuma, żółta febra, wścieklizna, borelioza

120
00:04:41,343 --> 00:04:43,692
włośnica, owsiki czy ebola

121
00:04:43,692 --> 00:04:45,681
to tylko przykłady zakażeń

122
00:04:45,713 --> 00:04:47,633
które przenoszą zwierzęta.

123
00:04:47,633 --> 00:04:51,217
Szczury, myszy, koty, psy, krowy, świnie.

124
00:04:51,709 --> 00:04:53,212
Omawiamy je dokładniej

125
00:04:53,252 --> 00:04:55,077
w innych naszych playlistach.

126
00:04:55,679 --> 00:04:58,063
Istnieją gatunki, które stanowią dla nas

127
00:04:58,063 --> 00:05:00,543
konkurencje pokarmową niszcząc plony

128
00:05:00,799 --> 00:05:02,561
jak gryzonie, zającowate

129
00:05:02,561 --> 00:05:04,211
albo stada kopytnych

130
00:05:04,211 --> 00:05:05,948
czy też uszczuplając

131
00:05:05,948 --> 00:05:07,755
nasze zasoby hodowlane

132
00:05:07,967 --> 00:05:10,461
jak drapieżniki, wilki, kojoty

133
00:05:10,461 --> 00:05:11,665
czy wielkie koty.

134
00:05:12,189 --> 00:05:13,607
Trzeba jednak podkreślić

135
00:05:13,607 --> 00:05:16,179
że we współczesnym świecie to człowiek

136
00:05:16,235 --> 00:05:18,753
stanowi zagrożenie dla innych ssaków

137
00:05:18,975 --> 00:05:20,511
a nie one dla niego.

138
00:05:21,023 --> 00:05:23,621
Naukowcy szacują, że z powodu niszczenia

139
00:05:23,621 --> 00:05:25,455
przez ludzi środowisk życia

140
00:05:25,521 --> 00:05:28,261
a także bezpośredniego tępienia ssaków

141
00:05:28,703 --> 00:05:30,592
aż 1/4 wszystkich gatunków

142
00:05:30,592 --> 00:05:32,677
tej gromady zwierząt jest dziś

143
00:05:32,677 --> 00:05:34,748
w mniejszym lub większym stopniu

144
00:05:34,748 --> 00:05:36,411
zagrożona wyginięciem.

145
00:05:36,639 --> 00:05:39,582
Stosunkowo nowym ogromnym zagrożeniem

146
00:05:39,582 --> 00:05:41,503
dla naszych mniejszych braci

147
00:05:41,503 --> 00:05:43,551
jest też ocieplanie się klimatu

148
00:05:43,637 --> 00:05:45,747
które zagraża ich siedliskom.

149
00:05:46,197 --> 00:05:48,512
Jeśli uważnie oglądasz ten film

150
00:05:48,682 --> 00:05:50,434
na pewno umiesz wymienić

151
00:05:50,434 --> 00:05:52,425
3 ważne środowiskowe role

152
00:05:52,425 --> 00:05:54,337
jakie pełnią nietoperze.

153
00:05:57,631 --> 00:06:00,447
Zapylają kwiaty, roznoszą nasiona

154
00:06:00,447 --> 00:06:02,975
i zjadają całe mnóstwo owadów.

155
00:06:03,519 --> 00:06:05,385
To może jeszcze jedno pytanie.

156
00:06:05,567 --> 00:06:07,055
Umiesz podać przynajmniej

157
00:06:07,055 --> 00:06:08,445
3 gatunki ssaków

158
00:06:08,445 --> 00:06:10,431
które udomowiliśmy dla wełny?

159
00:06:13,383 --> 00:06:15,957
To owce, kozy i króliki.

160
00:06:16,319 --> 00:06:18,785
W innych miejscach świata wełnę dają też

161
00:06:18,785 --> 00:06:22,547
wielbłądy, wikunie, alpaki i guanako.

162
00:06:25,591 --> 00:06:26,672
Ssaki zamieszkują

163
00:06:26,672 --> 00:06:29,107
wszystkie kontynenty i środowiska.

164
00:06:29,375 --> 00:06:32,280
Roślinożerne zmieniają szatę roślinną

165
00:06:32,280 --> 00:06:34,248
a drapieżne regulują liczebność

166
00:06:34,248 --> 00:06:35,583
innych zwierząt.

167
00:06:36,031 --> 00:06:37,568
Gryzonie niszczą plony

168
00:06:37,568 --> 00:06:39,548
nietoperze zapylają kwiaty

169
00:06:39,548 --> 00:06:41,375
i zjadają chmary owadów.

170
00:06:41,663 --> 00:06:44,004
Zwierzęta domowe są towarzyszami

171
00:06:44,004 --> 00:06:45,759
i przyjaciółmi człowieka

172
00:06:46,015 --> 00:06:48,831
a hodowlane dają nam żywność i ubrania.

173
00:06:49,087 --> 00:06:51,294
Zwierzęta bywają roznosicielami

174
00:06:51,294 --> 00:06:52,855
chorób zakaźnych

175
00:06:52,855 --> 00:06:55,066
ale są też wykorzystywane

176
00:06:55,066 --> 00:06:57,669
do badań nad chorobami i lekami.

177
00:06:59,583 --> 00:07:01,361
Na dzisiaj to już wszystko.

178
00:07:01,631 --> 00:07:04,260
Obejrzyj pozostałe filmy z tej playlisty

179
00:07:04,260 --> 00:07:06,469
a po więcej materiałów zajrzyj

180
00:07:06,469 --> 00:07:09,429
na naszą stronę pi-stacja.tv