1
00:00:00,760 --> 00:00:02,880
Czy wiesz, że nerwy obwodowe

2
00:00:02,880 --> 00:00:04,760
działają z różną prędkością?

3
00:00:04,880 --> 00:00:06,640
Gdy uderzysz się w paluch

4
00:00:06,920 --> 00:00:09,200
informacja o tym dociera do mózgu

5
00:00:09,200 --> 00:00:10,600
z prędkością ponad

6
00:00:10,600 --> 00:00:12,560
30 kilometrów na godzinę

7
00:00:12,560 --> 00:00:14,360
czyli w oka mgnieniu

8
00:00:14,360 --> 00:00:16,640
ale ból przychodzi sporo później.

9
00:00:17,160 --> 00:00:18,920
To dlatego, że jest przesyłany

10
00:00:18,920 --> 00:00:20,240
innymi włóknami.

11
00:00:20,480 --> 00:00:22,280
Niektóre się nie śpieszą.

12
00:00:22,520 --> 00:00:24,960
Można powiedzieć, że przewodzą na piechotę

13
00:00:24,960 --> 00:00:26,280
z prędkością około

14
00:00:26,280 --> 00:00:28,440
3 kilometrów na godzinę.

15
00:00:28,680 --> 00:00:30,880
Bólowy impuls zostaje przepuszczony

16
00:00:30,880 --> 00:00:32,200
przez nasz mózg

17
00:00:32,200 --> 00:00:35,160
by objawić się gromkim: ałaj!

18
00:00:35,320 --> 00:00:36,880
Nie powstrzymuj tego.

19
00:00:37,120 --> 00:00:38,840
Dowiedziono, że głośny krzyk

20
00:00:38,840 --> 00:00:40,280
albo przeklinanie

21
00:00:40,280 --> 00:00:41,800
pozwala zmniejszyć

22
00:00:41,800 --> 00:00:43,280
nieprzyjemne doznania.

23
00:00:54,280 --> 00:00:56,320
Ludzkie ciało można porównać

24
00:00:56,320 --> 00:00:57,760
do robota sterowanego

25
00:00:57,760 --> 00:01:00,160
z centralnej jednostki sterującej.

26
00:01:00,680 --> 00:01:02,400
Mówiliśmy o tym w innym filmie

27
00:01:02,400 --> 00:01:03,520
tej playlisty.

28
00:01:03,760 --> 00:01:06,040
Nawet najlepsza jednostka sterująca

29
00:01:06,320 --> 00:01:08,520
nie mogłaby jednak nic konstruktywnego

30
00:01:08,520 --> 00:01:10,720
z robotem zrobić, gdyby nie odbierała

31
00:01:10,720 --> 00:01:12,640
sygnałów płynących na przykład

32
00:01:12,640 --> 00:01:14,720
z zainstalowanych na nim kamer

33
00:01:14,760 --> 00:01:16,480
czy czujników temperatury

34
00:01:16,800 --> 00:01:18,320
ani nie miała połączenia

35
00:01:18,320 --> 00:01:20,680
z poruszającymi nim siłownikami.

36
00:01:21,400 --> 00:01:23,240
W robotach takie połączenia są

37
00:01:23,240 --> 00:01:24,720
realizowane kablami.

38
00:01:25,240 --> 00:01:26,720
A w ludzkim ciele?

39
00:01:27,280 --> 00:01:28,080
Też.

40
00:01:28,320 --> 00:01:29,400
Te kable to nerwy

41
00:01:29,400 --> 00:01:32,320
biegnące w najdalsze zakamarki ciała

42
00:01:32,320 --> 00:01:34,200
i dostarczające mózgowi

43
00:01:34,480 --> 00:01:37,920
czyli naszej centralnej jednostce sterującej

44
00:01:37,920 --> 00:01:40,080
informacje o ciele i świecie

45
00:01:40,120 --> 00:01:42,360
zaś ciału, instrukcji z mózgu

46
00:01:42,360 --> 00:01:44,560
mówiących co należy robić.

47
00:01:45,200 --> 00:01:47,280
Skąd jednak brać informacje?

48
00:01:48,280 --> 00:01:50,600
Ich odbieraniem zajmują się struktury

49
00:01:50,600 --> 00:01:51,840
zwane receptorami

50
00:01:51,840 --> 00:01:53,760
rozmieszczone w całym ciele

51
00:01:53,760 --> 00:01:56,760
zarówno na powierzchni jak i we wnętrzu.

52
00:01:57,240 --> 00:01:59,040
Z kolei instrukcje z mózgu

53
00:01:59,280 --> 00:02:01,800
dostarczane są do tak zwanych efektorów.

54
00:02:01,840 --> 00:02:04,400
Głównie siłowników czyli mięśni

55
00:02:04,920 --> 00:02:07,200
ale także do narządów wewnętrznych

56
00:02:07,240 --> 00:02:09,800
i gruczołów, które wytwarzają hormony.

57
00:02:10,320 --> 00:02:13,080
Całość okablowania łącznie z zestawem

58
00:02:13,080 --> 00:02:15,880
receptorów i efektorów nosi nazwę

59
00:02:15,880 --> 00:02:18,000
obwodowego układu nerwowego.

60
00:02:18,480 --> 00:02:20,400
Ten układ składa się z dwóch

61
00:02:20,400 --> 00:02:22,800
bardzo różniących się między sobą części.

62
00:02:23,120 --> 00:02:25,400
Somatycznej i autonomicznej.

63
00:02:26,160 --> 00:02:28,480
Tej drugiej poświęcimy osobny film.

64
00:02:28,720 --> 00:02:30,520
Tu zajmiemy się pierwszą.

65
00:02:31,040 --> 00:02:33,720
Zadaniem somatycznego układu nerwowego

66
00:02:33,720 --> 00:02:36,080
jest zbieranie informacji o tym

67
00:02:36,080 --> 00:02:38,000
co się dzieje na zewnątrz

68
00:02:38,000 --> 00:02:39,520
czyli poza ciałem

69
00:02:39,520 --> 00:02:41,680
i przekazywanie tych informacji

70
00:02:41,680 --> 00:02:44,080
do centralnej jednostki sterującej.

71
00:02:44,600 --> 00:02:47,560
W drugą stronę biegną informacje do mięśni

72
00:02:47,560 --> 00:02:49,200
zależnych od naszej woli

73
00:02:49,480 --> 00:02:51,760
przekazujące instrukcje do skurczu.

74
00:02:52,280 --> 00:02:54,600
Schrup orzeszka, a za chwilę opowiem Ci

75
00:02:54,600 --> 00:02:57,760
o tym, kto i jak zbiera w ciele informacje

76
00:02:57,760 --> 00:02:59,400
o tym, co na zewnątrz.

77
00:03:02,280 --> 00:03:03,920
Zbieraniem informacji o tym

78
00:03:03,920 --> 00:03:05,920
co dzieje się na zewnątrz nas

79
00:03:05,920 --> 00:03:07,320
zajmuje się czuciowa

80
00:03:07,320 --> 00:03:09,680
część obwodowego układu nerwowego.

81
00:03:09,960 --> 00:03:12,520
To sieć nerwów przekazujących informacje

82
00:03:12,520 --> 00:03:14,680
z receptorów rozmieszczonych w skórze

83
00:03:14,680 --> 00:03:17,880
mięśniach i ścięgnach do rdzenia kręgowego

84
00:03:18,400 --> 00:03:19,920
skąd część tych informacji

85
00:03:19,920 --> 00:03:22,480
jest przekazywana dalej do mózgu.

86
00:03:23,280 --> 00:03:25,080
Są nerwy, które przekazują dane

87
00:03:25,080 --> 00:03:27,320
o świecie zewnętrznym do mózgu

88
00:03:27,360 --> 00:03:29,680
bez pośrednictwa rdzenia kręgowego.

89
00:03:30,160 --> 00:03:31,440
To nerwy czaszkowe.

90
00:03:31,720 --> 00:03:33,520
Jest ich 12 par.

91
00:03:33,760 --> 00:03:35,800
O nich oraz o typach receptorów

92
00:03:35,800 --> 00:03:37,840
odbierających wrażenia zmysłowe

93
00:03:37,840 --> 00:03:40,680
więcej dowiesz się z filmów o zmysłach.

94
00:03:43,240 --> 00:03:46,080
Drugą część somatycznego układu nerwowego

95
00:03:46,080 --> 00:03:48,280
stanowią nerwy, dzięki którym

96
00:03:48,280 --> 00:03:50,400
mamy kontrolę nad mięśniami.

97
00:03:50,640 --> 00:03:53,240
Część z nich mieści się w czaszce

98
00:03:53,240 --> 00:03:55,640
i wydaje polecenia na przykład mięśniom

99
00:03:55,640 --> 00:03:57,280
gałek ocznych czy języka.

100
00:03:57,840 --> 00:03:59,400
Większość wychodzi parami

101
00:03:59,400 --> 00:04:00,800
z rdzenia kręgowego

102
00:04:00,800 --> 00:04:02,680
między kręgami kręgosłupa.

103
00:04:03,200 --> 00:04:05,240
Mamy 31 takich par.

104
00:04:05,760 --> 00:04:07,320
Dostrzegasz podobieństwo

105
00:04:07,320 --> 00:04:08,640
z budową kręgosłupa

106
00:04:08,640 --> 00:04:10,400
którą tłumaczyliśmy w lekcji

107
00:04:10,400 --> 00:04:11,760
o układzie kostnym?

108
00:04:12,680 --> 00:04:15,480
Tymi nerwami z mózgu lub rdzenia kręgowego

109
00:04:15,760 --> 00:04:17,760
polecenia trafiają do mięśni

110
00:04:17,760 --> 00:04:20,080
a one w odpowiedzi kurczą się.

111
00:04:23,440 --> 00:04:25,440
Trochę już opowiadamy o tym

112
00:04:25,440 --> 00:04:26,480
co robią nerwy

113
00:04:27,000 --> 00:04:29,040
ale jak taki nerw wygląda?

114
00:04:29,560 --> 00:04:31,160
Z grubsza można powiedzieć

115
00:04:31,160 --> 00:04:32,920
że nerw to wiązka włókien

116
00:04:32,920 --> 00:04:35,800
będących wypustkami komórek nerwowych.

117
00:04:36,240 --> 00:04:38,640
Poprzez te wypustki komórki nerwowe

118
00:04:38,640 --> 00:04:40,000
łączą się ze sobą

119
00:04:40,000 --> 00:04:42,440
a także ze wspomnianymi wcześniej

120
00:04:42,440 --> 00:04:44,400
receptorami i efektorami.

121
00:04:45,200 --> 00:04:48,240
Każda komórka nerwowa ma krótkie wypustki

122
00:04:48,240 --> 00:04:50,800
którymi zbiera informacje z zewnątrz

123
00:04:51,200 --> 00:04:53,040
w tym od innych neuronów

124
00:04:53,120 --> 00:04:54,920
oraz jeden długi kabelek

125
00:04:54,920 --> 00:04:57,840
którym wysyła informacje dalej w świat.

126
00:04:58,480 --> 00:05:00,560
Krótkie wypustki to dendryty.

127
00:05:00,800 --> 00:05:03,880
A długą nazywamy neurytem albo aksonem.

128
00:05:04,400 --> 00:05:05,400
Z grubsza biorąc

129
00:05:05,400 --> 00:05:07,080
każdy neuron może mieć

130
00:05:07,080 --> 00:05:10,000
wiele dendrytów, ale tylko jeden akson.

131
00:05:10,800 --> 00:05:12,400
Najdłuższe aksony mają nawet

132
00:05:12,400 --> 00:05:14,120
ponad metr długości.

133
00:05:14,360 --> 00:05:16,840
Są zgrupowane w nerwie kulszowym

134
00:05:16,840 --> 00:05:19,800
i prowadzą informację z rdzenia kręgowego

135
00:05:19,800 --> 00:05:21,800
aż do stóp i odwrotnie.

136
00:05:22,320 --> 00:05:24,680
Wiązka aksonów to właśnie nerw.

137
00:05:25,120 --> 00:05:26,640
Najgrubsze nerwy mogą mieć

138
00:05:26,640 --> 00:05:28,720
ponad centymetr średnicy.

139
00:05:29,200 --> 00:05:30,320
Podobnie jak kable

140
00:05:30,320 --> 00:05:32,400
też przewodzą elektryczność.

141
00:05:32,560 --> 00:05:34,600
Konkretnie potencjał elektryczny

142
00:05:34,840 --> 00:05:37,000
generowany w komórkach nerwowych.

143
00:05:37,400 --> 00:05:39,440
I podobnie jak kable elektryczne

144
00:05:39,720 --> 00:05:41,960
wydajniej i szybciej przewodzą

145
00:05:41,960 --> 00:05:43,280
gdy mają izolację.

146
00:05:44,080 --> 00:05:45,880
Izolację włókien nerwowych

147
00:05:45,880 --> 00:05:47,440
nazywa się mieliną

148
00:05:47,440 --> 00:05:49,720
a włókna, które ją posiadają

149
00:05:49,720 --> 00:05:51,040
mielinowymi.

150
00:05:51,480 --> 00:05:53,840
Mielina składa się głównie z tłuszczu.

151
00:05:54,040 --> 00:05:55,800
Otacza włókna nerwowe

152
00:05:55,800 --> 00:05:57,080
ale w przeciwieństwie,

153
00:05:57,080 --> 00:05:59,520
do izolacji na kablach elektrycznych

154
00:05:59,520 --> 00:06:01,680
ma przerwy, nie od parady.

155
00:06:02,000 --> 00:06:02,920
W tych przerwach

156
00:06:02,920 --> 00:06:05,360
potencjał elektryczny jest wzmacniany

157
00:06:05,360 --> 00:06:06,880
co zapobiega wygaszeniu

158
00:06:06,880 --> 00:06:08,400
impulsu elektrycznego

159
00:06:08,400 --> 00:06:10,000
w trakcie długiej drogi

160
00:06:10,000 --> 00:06:12,840
takiej jak z krzyża do podeszwy.

161
00:06:13,000 --> 00:06:15,800
Są i nerwy pozbawione mielinowej osłonki.

162
00:06:16,080 --> 00:06:17,400
Bezmielinowe.

163
00:06:17,600 --> 00:06:20,280
W nich przewodzenie odbywa się wolniej.

164
00:06:20,680 --> 00:06:23,680
Warto zapamiętać, że neuron zawsze działa

165
00:06:23,680 --> 00:06:25,960
na zasadzie wszystko albo nic.

166
00:06:26,320 --> 00:06:27,760
Zawsze przewodzi impuls

167
00:06:27,760 --> 00:06:29,720
na pełnej swojej prędkości

168
00:06:29,720 --> 00:06:31,680
choć dla różnych neuronów

169
00:06:31,680 --> 00:06:33,200
może być ona różna.

170
00:06:33,480 --> 00:06:36,040
Największe opóźnienia powstają na łączach

171
00:06:36,280 --> 00:06:37,280
czyli w miejscach

172
00:06:37,280 --> 00:06:39,080
gdzie akson jednego neuronu

173
00:06:39,080 --> 00:06:41,440
łączy się z dendrytem kolejnego.

174
00:06:41,680 --> 00:06:43,200
Te miejsca to synapsy.

175
00:06:43,440 --> 00:06:45,960
Wyglądają trochę jak spłaszczone woreczki

176
00:06:45,960 --> 00:06:47,480
przedzielone szczeliną.

177
00:06:47,800 --> 00:06:49,600
W nich elektryczny potencjał

178
00:06:49,840 --> 00:06:51,920
zmieniany jest na sygnał chemiczny.

179
00:06:52,160 --> 00:06:53,600
Uwalniane są cząsteczki

180
00:06:53,600 --> 00:06:55,520
zwane neuroprzekaźnikami

181
00:06:55,520 --> 00:06:57,040
które muszą pokonać

182
00:06:57,040 --> 00:06:58,600
szczelinę synaptyczną

183
00:06:58,600 --> 00:07:01,080
by pobudzić kolejny neuron do pracy

184
00:07:01,080 --> 00:07:02,280
czyli wytworzenia

185
00:07:02,280 --> 00:07:04,200
potencjału elektrycznego

186
00:07:04,200 --> 00:07:06,080
który popędzi jego aksonem

187
00:07:06,080 --> 00:07:07,920
do następnego łącza.

188
00:07:08,560 --> 00:07:10,960
I trochę jak w układzie elektrycznym

189
00:07:10,960 --> 00:07:12,640
im więcej łączy po drodze

190
00:07:12,880 --> 00:07:15,400
tym większe opóźnienia przesyłu.

191
00:07:15,720 --> 00:07:17,040
W mielinowym włóknie

192
00:07:17,040 --> 00:07:18,440
informacja może biec

193
00:07:18,440 --> 00:07:19,920
z prędkością ponad 400

194
00:07:19,920 --> 00:07:21,360
kilometrów na godzinę.

195
00:07:21,840 --> 00:07:24,240
Pozbawionym mieliny około trzech.

196
00:07:24,680 --> 00:07:26,960
Ale gdy mamy do pokonania wiele synaps

197
00:07:26,960 --> 00:07:29,320
zwalnia nawet do paruset metrów.

198
00:07:29,800 --> 00:07:31,640
Nasze ciała nie są na szczęście

199
00:07:31,640 --> 00:07:34,080
zbyt rozległe, więc te opóźnienia

200
00:07:34,080 --> 00:07:35,080
nie przeszkadzają

201
00:07:35,080 --> 00:07:36,920
w codziennym funkcjonowaniu.

202
00:07:40,560 --> 00:07:43,200
Wiesz już sporo o somatycznym obwodowym

203
00:07:43,200 --> 00:07:44,720
układzie nerwowym.

204
00:07:44,880 --> 00:07:46,640
Powiedz, gdzie kończą się

205
00:07:46,640 --> 00:07:48,880
włókna ruchowe tego układu?

206
00:07:51,800 --> 00:07:53,840
Masz rację, w mięśniach.

207
00:07:57,680 --> 00:08:00,080
Obwodowy układ nerwowy składa się

208
00:08:00,080 --> 00:08:02,560
z nerwów czaszkowych i rdzeniowych.

209
00:08:03,080 --> 00:08:05,160
Nerwy dzielimy na czuciowe

210
00:08:05,160 --> 00:08:07,320
odbierające bodźce z receptorów

211
00:08:07,320 --> 00:08:09,320
i przekazujące je do ośrodkowego

212
00:08:09,320 --> 00:08:10,760
układu nerwowego

213
00:08:11,280 --> 00:08:13,320
ruchowe, przewodzące impulsy

214
00:08:13,320 --> 00:08:15,680
z ośrodkowego układu nerwowego

215
00:08:15,680 --> 00:08:18,600
do efektorów, mięśni lub gruczołów

216
00:08:19,200 --> 00:08:21,120
i mieszane zawierające

217
00:08:21,120 --> 00:08:23,280
i włókna czuciowe i ruchowe.

218
00:08:27,400 --> 00:08:29,400
Jeśli ten film Ci się podobał

219
00:08:29,400 --> 00:08:31,600
sprawdź jak szybko informacja o tym

220
00:08:31,600 --> 00:08:33,720
zostanie przesłana z mózgu

221
00:08:33,720 --> 00:08:36,600
do palca wskazującego, który kliknie

222
00:08:36,600 --> 00:08:39,640
łapkę w górę i przycisk subskrybuj.