1
00:00:00,768 --> 00:00:02,136
Konia z rzędem temu

2
00:00:02,136 --> 00:00:04,118
kto wyliczy wszystkie powiedzenia

3
00:00:04,118 --> 00:00:05,174
dotyczące nerwów.

4
00:00:05,632 --> 00:00:08,209
Nerwy można mieć stalowe, żelazne

5
00:00:08,209 --> 00:00:10,240
albo chociaż jak postronki

6
00:00:10,496 --> 00:00:12,032
czyli mocne, odporne.

7
00:00:12,640 --> 00:00:15,194
Wtedy o wiele łatwiej trzymać je na wodzy

8
00:00:15,270 --> 00:00:16,264
czyli nie dać się

9
00:00:16,264 --> 00:00:17,646
wyprowadzić z równowagi

10
00:00:17,646 --> 00:00:20,114
nawet, gdy ktoś celowo nam je szarpie

11
00:00:20,114 --> 00:00:21,338
albo na nich gra.

12
00:00:21,760 --> 00:00:24,158
Gorzej, gdy ktoś ma nerwy na wierzchu.

13
00:00:24,320 --> 00:00:27,392
To znaczy, że jest wrażliwy, emocjonalny.

14
00:00:27,904 --> 00:00:29,696
Bywa wtedy kłębkiem nerwów

15
00:00:29,952 --> 00:00:31,543
i mogą go one ponieść

16
00:00:31,543 --> 00:00:32,680
a nawet wybucha

17
00:00:32,680 --> 00:00:34,424
gniewem albo płaczem.

18
00:00:35,072 --> 00:00:37,450
Jak widać z nerwami nie ma żartów.

19
00:00:37,632 --> 00:00:39,016
Jak on nie dbać?

20
00:00:39,168 --> 00:00:40,914
Dowiesz się w tej lekcji.

21
00:00:52,480 --> 00:00:54,272
W innych filmach tej playlisty

22
00:00:54,528 --> 00:00:56,064
opowiadaliśmy o nerwach

23
00:00:56,320 --> 00:00:58,953
o tym jak są zbudowane, jak działają

24
00:00:58,953 --> 00:01:01,440
i jak wzajemnie na siebie wpływają.

25
00:01:01,952 --> 00:01:04,256
Na działanie naszego układu nerwowego

26
00:01:04,512 --> 00:01:06,286
mają jednak wpływ nie tylko

27
00:01:06,286 --> 00:01:08,119
poszczególne jego części

28
00:01:08,119 --> 00:01:10,454
ale i to, co się dzieje poza nim.

29
00:01:10,912 --> 00:01:13,216
Hałas, przegrzanie, zadymienie

30
00:01:13,472 --> 00:01:16,044
nadmierny wysiłek, to tylko przykłady

31
00:01:16,044 --> 00:01:17,268
czynników stresowych

32
00:01:17,268 --> 00:01:19,872
które źle wpływają na jego funkcjonowanie.

33
00:01:20,384 --> 00:01:21,920
Jak chronić nerwy?

34
00:01:22,432 --> 00:01:24,992
Unikaj hałasu, a gdy to niemożliwe

35
00:01:25,248 --> 00:01:26,785
staraj się znaleźć czas

36
00:01:26,785 --> 00:01:28,360
na przebywanie w ciszy

37
00:01:28,360 --> 00:01:29,720
na przykład w parku

38
00:01:29,720 --> 00:01:31,904
gdzie słychać głównie śpiew ptaków

39
00:01:32,160 --> 00:01:33,952
i inne dźwięki natury.

40
00:01:34,464 --> 00:01:37,024
Masz jakiś ulubiony sposób na odprężenie?

41
00:01:37,792 --> 00:01:39,638
Stosuj go jak często się da.

42
00:01:39,840 --> 00:01:41,941
Może to być słuchanie muzyki

43
00:01:41,941 --> 00:01:44,192
bieganie albo układanie puzzli.

44
00:01:44,960 --> 00:01:47,368
Eksperci polecają by osoby pracujące

45
00:01:47,368 --> 00:01:48,703
głównie umysłowo

46
00:01:48,703 --> 00:01:50,793
a tu zalicza się i uczniów

47
00:01:50,793 --> 00:01:53,125
resetowały swój układ nerwowy

48
00:01:53,125 --> 00:01:54,688
aktywnością fizyczną.

49
00:01:55,200 --> 00:01:56,218
I na odwrót.

50
00:01:56,360 --> 00:01:58,285
Ktoś, kto spędza całe dnie

51
00:01:58,285 --> 00:01:59,617
pracując fizycznie

52
00:01:59,617 --> 00:02:01,210
na przykład na budowie

53
00:02:01,330 --> 00:02:03,380
chętnie wycisza nerwy na przykład

54
00:02:03,380 --> 00:02:07,030
słuchając muzyki albo czytając książkę.

55
00:02:07,488 --> 00:02:10,304
Na stres pomagają też inne aktywności

56
00:02:10,560 --> 00:02:12,608
takie jak medytacja czy joga.

57
00:02:13,376 --> 00:02:15,447
Poprzez odpowiednie ćwiczenia

58
00:02:15,447 --> 00:02:18,187
i naukę oddychania można przywrócić

59
00:02:18,187 --> 00:02:19,694
zachwianą równowagę

60
00:02:19,694 --> 00:02:22,204
między pobudzeniem a hamowaniem

61
00:02:22,204 --> 00:02:23,580
układu nerwowego.

62
00:02:27,456 --> 00:02:29,277
W funkcjonowaniu naszego mózgu

63
00:02:29,277 --> 00:02:31,552
niezwykle ważną rolę odgrywa sen.

64
00:02:32,064 --> 00:02:34,368
Przesypiamy niemal 1/3 życia.

65
00:02:34,624 --> 00:02:36,672
Warto więc dowiedzieć się po co.

66
00:02:37,440 --> 00:02:40,102
Sen to nie tylko czas regeneracji tkanek

67
00:02:40,102 --> 00:02:42,634
a u osób młodych także ich wzrostu.

68
00:02:43,072 --> 00:02:44,735
Gdy śnimy, dochodzi też

69
00:02:44,735 --> 00:02:46,858
do konsolidacji śladów pamięciowych

70
00:02:46,858 --> 00:02:49,256
czyli po prostu do zapamiętywania tego

71
00:02:49,256 --> 00:02:52,076
czego nauczyliśmy się poprzedniego dnia.

72
00:02:52,544 --> 00:02:54,848
Gdy przez dłuższy czas niedosypiamy

73
00:02:55,104 --> 00:02:56,338
spada koncentracja

74
00:02:56,338 --> 00:02:58,742
i gorzej przyswajamy informacje.

75
00:02:58,944 --> 00:03:00,617
Wzrasta ciśnienie krwi

76
00:03:00,617 --> 00:03:02,314
i ryzyko chorób serca

77
00:03:02,314 --> 00:03:04,576
a także cukrzycy i depresji.

78
00:03:05,344 --> 00:03:07,904
Zbyt krótki sen sprzyja też otyłości.

79
00:03:08,672 --> 00:03:11,754
Nastolatki mają ze snem dodatkowy problem

80
00:03:11,764 --> 00:03:14,304
bo zwykle senność przychodzi do nich późno

81
00:03:14,560 --> 00:03:16,971
po 23:00, a wstać do szkoły

82
00:03:16,971 --> 00:03:18,982
muszą nawet przed 7:00.

83
00:03:19,168 --> 00:03:22,628
Zalecane 8 do 10 godzin nocnego wypoczynku

84
00:03:22,638 --> 00:03:24,158
nijak się w tym przedziale

85
00:03:24,158 --> 00:03:25,396
nie chce zmieścić.

86
00:03:25,824 --> 00:03:28,384
Tym bardziej warto zadbać o jakość snu.

87
00:03:28,640 --> 00:03:29,798
To jedyna opcja

88
00:03:29,798 --> 00:03:31,986
żeby nie spóźniać się na lekcje.

89
00:03:32,480 --> 00:03:33,760
Chcesz dobrze spać?

90
00:03:34,272 --> 00:03:36,578
Staraj się chodzić do łóżka codziennie

91
00:03:36,578 --> 00:03:38,512
mniej więcej o tej samej porze.

92
00:03:38,624 --> 00:03:40,288
Nie zasypiaj ze smartfonem

93
00:03:40,288 --> 00:03:41,952
czy komputerem do poduszki.

94
00:03:42,384 --> 00:03:44,184
Wydzielane przez te urządzenia

95
00:03:44,184 --> 00:03:45,366
niebieskie światło

96
00:03:45,366 --> 00:03:47,252
zaburza rytm snu i czuwania

97
00:03:47,252 --> 00:03:49,629
sprawia, że zasnąć jest trudniej

98
00:03:49,629 --> 00:03:52,192
a wybudzić się przedwcześnie łatwiej.

99
00:03:52,960 --> 00:03:54,153
Niewskazane są też

100
00:03:54,153 --> 00:03:56,032
intensywne ćwiczenia wieczorem.

101
00:03:56,288 --> 00:03:58,928
Pobudzają ciało i trudniej przestawić

102
00:03:58,928 --> 00:04:00,640
mu się w tryb odpoczynku.

103
00:04:01,152 --> 00:04:03,200
Jogging lepiej przełożyć na rano.

104
00:04:03,712 --> 00:04:05,504
Lubisz napoje energetyczne?

105
00:04:06,016 --> 00:04:07,441
Nie pij ich przynajmniej

106
00:04:07,441 --> 00:04:08,826
3 godziny przed snem.

107
00:04:09,344 --> 00:04:10,852
Zawarta w nich kofeina

108
00:04:10,852 --> 00:04:13,305
czasowo blokuje nadejście senności

109
00:04:13,305 --> 00:04:16,256
i zaburza prawidłowy rytm snu i czuwania.

110
00:04:16,768 --> 00:04:18,370
Jak jeszcze działa na nerwy

111
00:04:18,370 --> 00:04:20,721
dowiesz się po przerwie na orzeszka.

112
00:04:23,935 --> 00:04:25,470
Kofeina działa pobudzająco

113
00:04:25,470 --> 00:04:28,308
na układ nerwowy i może czasowo poprawiać

114
00:04:28,308 --> 00:04:30,050
przyswajanie informacji

115
00:04:30,050 --> 00:04:31,918
ale jej efekty są gorsze

116
00:04:31,918 --> 00:04:34,175
od porządnie przespanej nocy.

117
00:04:34,687 --> 00:04:37,235
Do tego ma nieprzyjemne efekty uboczne

118
00:04:37,235 --> 00:04:40,297
w postaci drżenia rąk, palpitacji serca

119
00:04:40,297 --> 00:04:42,111
i trudności w skupieniu uwagi.

120
00:04:42,623 --> 00:04:45,321
Zresztą nasz układ nerwowy źle znosi

121
00:04:45,321 --> 00:04:47,637
zewnętrzne, chemiczne interwencje.

122
00:04:48,255 --> 00:04:50,101
Weźmy na przykład nikotynę.

123
00:04:50,303 --> 00:04:52,597
Ta prowadzi do wyrzutu hormonów stresu

124
00:04:52,597 --> 00:04:55,303
a przez to do nadciśnienia, zawałów

125
00:04:55,303 --> 00:04:57,209
i zaburzeń rytmu serca.

126
00:04:57,471 --> 00:04:59,647
Nie wspominając już o uzależnieniu

127
00:04:59,647 --> 00:05:00,813
od jej działania.

128
00:05:01,231 --> 00:05:03,873
Zresztą prawie nigdy nie występuje sama

129
00:05:03,873 --> 00:05:05,746
lecz w towarzystwie około

130
00:05:05,746 --> 00:05:07,674
7000 związków chemicznych

131
00:05:07,674 --> 00:05:09,055
zawartych wraz z nią

132
00:05:09,055 --> 00:05:11,473
w dymie tytoniowym, z których wiele

133
00:05:11,493 --> 00:05:13,563
jest na przykład rakotwórczych.

134
00:05:14,367 --> 00:05:15,538
Chemiczne koktajle

135
00:05:15,538 --> 00:05:17,237
o słabo poznanym składzie

136
00:05:17,237 --> 00:05:18,596
tworzą też dopalacze

137
00:05:18,596 --> 00:05:20,635
czyli substytuty narkotyków.

138
00:05:21,023 --> 00:05:22,987
Ich działanie na nasze nerwy

139
00:05:22,987 --> 00:05:25,119
to prawdziwa rosyjska ruletka.

140
00:05:25,631 --> 00:05:27,947
Zależnie od składu, mogą bowiem działać

141
00:05:27,947 --> 00:05:30,495
pobudzająco, rozluźniająco

142
00:05:30,751 --> 00:05:33,311
wpływać na równowagę, motorykę jelit

143
00:05:33,567 --> 00:05:36,127
i wiele innych układów w naszym ciele.

144
00:05:36,639 --> 00:05:38,991
Za każdym razem jest to jednak działanie

145
00:05:38,991 --> 00:05:41,759
toksyczne o niewiadomych skutkach.

146
00:05:42,271 --> 00:05:43,858
Zatrute takimi chemikaliami

147
00:05:43,858 --> 00:05:46,879
komórki nerwowe często bezpowrotnie giną

148
00:05:47,135 --> 00:05:49,439
podobnie jak połączenia między nimi.

149
00:05:50,087 --> 00:05:52,260
Stąd u zażywających dopalacze

150
00:05:52,260 --> 00:05:55,192
luki w pamięci, problemy z koncentracją

151
00:05:55,192 --> 00:05:56,931
trawieniem czy nerkami.

152
00:05:57,887 --> 00:05:59,822
Mamy też absolutnie legalną

153
00:05:59,822 --> 00:06:01,545
choć nie dla nieletnich

154
00:06:01,545 --> 00:06:03,773
chemiczną truciznę dla nerwów.

155
00:06:04,287 --> 00:06:06,847
To alkohol, który w stężonej postaci

156
00:06:07,103 --> 00:06:09,829
i w zastrzykach jest nawet wykorzystywany

157
00:06:09,829 --> 00:06:11,711
do leczenia przewlekłego bólu

158
00:06:11,967 --> 00:06:13,636
poprzez trwałe zniszczenie

159
00:06:13,636 --> 00:06:15,995
przewodzących go włókien nerwowych.

160
00:06:16,063 --> 00:06:17,627
W postaci doustnej działa

161
00:06:17,627 --> 00:06:19,132
mniej spektakularnie

162
00:06:19,132 --> 00:06:21,092
ale długotrwałe nadużywanie

163
00:06:21,092 --> 00:06:24,045
też skutecznie niszczy zakończenia nerwowe

164
00:06:24,045 --> 00:06:26,141
wywołując zaburzenia czucia

165
00:06:26,141 --> 00:06:27,771
pogorszenie równowagi

166
00:06:27,771 --> 00:06:29,226
i koordynacji ruchów

167
00:06:29,226 --> 00:06:32,118
i to nie tylko w trakcie spożywania

168
00:06:32,118 --> 00:06:35,083
bolesne skurcze i zaniki mięśni

169
00:06:35,083 --> 00:06:37,311
obrzęki nóg i impotencję.

170
00:06:40,639 --> 00:06:42,521
Osobną półkę w dziale substancji

171
00:06:42,521 --> 00:06:44,991
wpływających na działanie układu nerwowego

172
00:06:45,247 --> 00:06:46,951
zajmują związki chemiczne

173
00:06:46,951 --> 00:06:49,111
używane jako doping w sporcie.

174
00:06:49,599 --> 00:06:51,828
Są takie, które generalnie szkodzą

175
00:06:51,828 --> 00:06:53,948
choć na krótką metę mogą poprawić

176
00:06:53,948 --> 00:06:55,275
sportowe wyniki.

177
00:06:55,487 --> 00:06:57,535
Na przykład sterydy anaboliczne.

178
00:06:58,047 --> 00:07:00,351
Wywołują one przyrost masy mięśniowej

179
00:07:00,607 --> 00:07:02,107
więc wzmacniają siłę

180
00:07:02,107 --> 00:07:05,106
ale nie zwiększają wytrzymałości ścięgien

181
00:07:05,106 --> 00:07:07,519
przez co zwiększają ryzyko kontuzji.

182
00:07:08,287 --> 00:07:10,118
Poza tym dla komórek nerwowych

183
00:07:10,118 --> 00:07:12,084
są toksyczne i inicjują ich

184
00:07:12,084 --> 00:07:13,817
programowaną śmierć.

185
00:07:14,431 --> 00:07:15,815
Zmieniają też proporcje

186
00:07:15,815 --> 00:07:17,006
hormonów w mózgu

187
00:07:17,006 --> 00:07:19,309
doprowadzając do zmian w zachowaniu.

188
00:07:19,551 --> 00:07:21,696
Agresji, zmienności nastrojów

189
00:07:21,696 --> 00:07:22,879
i braku kontroli.

190
00:07:23,903 --> 00:07:26,207
Wśród substancji używanych w dopingu

191
00:07:26,463 --> 00:07:27,926
znajdziemy jednak i takie

192
00:07:27,926 --> 00:07:29,193
które w jednym sporcie

193
00:07:29,193 --> 00:07:30,971
są niedozwolone, a w innym

194
00:07:30,971 --> 00:07:32,535
nawet się ich nie bada

195
00:07:32,535 --> 00:07:34,655
bo nie dawałyby zawodnikom przewagi.

196
00:07:35,423 --> 00:07:37,219
Weźmy używane w chorobach serca

197
00:07:37,219 --> 00:07:38,393
betablokery.

198
00:07:38,495 --> 00:07:40,543
Ich zadaniem jest uspokajanie

199
00:07:40,799 --> 00:07:42,591
i wyrównywanie rytmu serca.

200
00:07:43,359 --> 00:07:44,415
Dlatego na nic są

201
00:07:44,415 --> 00:07:45,927
w sportach szybkościowych

202
00:07:45,927 --> 00:07:47,800
za to zakazane są na przykład

203
00:07:47,800 --> 00:07:49,737
w łucznictwie czy strzelectwie

204
00:07:49,957 --> 00:07:52,205
bo znoszą fizyczny objaw stresu

205
00:07:52,245 --> 00:07:54,563
jakim jest przyspieszone tętno

206
00:07:54,563 --> 00:07:55,851
a przez to sprawiają

207
00:07:55,851 --> 00:07:57,333
że ręka jest pewniejsza

208
00:07:57,333 --> 00:07:58,975
i nie drży przy strzale.

209
00:07:59,743 --> 00:08:00,767
Skomplikowane?

210
00:08:01,023 --> 00:08:01,791
I owszem.

211
00:08:02,047 --> 00:08:03,747
Dlatego lepiej nie przyjmować

212
00:08:03,747 --> 00:08:06,020
żadnych substancji, które mogą wpływać

213
00:08:06,020 --> 00:08:07,423
na Twój układ nerwowy

214
00:08:07,679 --> 00:08:09,983
a nie zostały Ci zapisane przez lekarza.

215
00:08:13,823 --> 00:08:15,822
Chcesz aby Twój układ nerwowy

216
00:08:15,822 --> 00:08:17,967
działał sprawnie i bez niespodzianek?

217
00:08:17,967 --> 00:08:19,918
Nie zaskakuj go niefizjologicznymi

218
00:08:19,918 --> 00:08:22,271
pobudzaczami i uspokajaczami.

219
00:08:22,783 --> 00:08:25,599
Nie nadwyrężaj brakiem snu i odpoczynku

220
00:08:25,855 --> 00:08:27,647
i nie stresuj stresem.

221
00:08:28,159 --> 00:08:29,862
By poprawić jego wydajność

222
00:08:29,862 --> 00:08:31,265
postaw na naturę.

223
00:08:31,613 --> 00:08:33,320
Gdy chcesz coś zapamiętać

224
00:08:33,450 --> 00:08:34,855
ważna jest motywacja

225
00:08:34,855 --> 00:08:36,957
niekoniecznie zdanie klasówki

226
00:08:36,957 --> 00:08:38,532
ale i to pomaga.

227
00:08:38,532 --> 00:08:40,179
I koncentracja.

228
00:08:40,191 --> 00:08:42,148
Pomaga kilkukrotnie powtórzenie

229
00:08:42,148 --> 00:08:44,042
i skojarzenie z czymś ciekawym

230
00:08:44,042 --> 00:08:45,129
a nietypowym.

231
00:08:45,567 --> 00:08:47,097
Naucz się relaksować.

232
00:08:47,359 --> 00:08:48,895
Mózg jest jak silnik.

233
00:08:49,151 --> 00:08:51,216
Po wielu godzinach intensywnej pracy

234
00:08:51,216 --> 00:08:53,065
męczy się i przegrzewa.

235
00:08:53,283 --> 00:08:54,905
Skup się przez kilka minut

236
00:08:54,905 --> 00:08:57,087
na powolnym głębokim oddychaniu.

237
00:08:57,343 --> 00:09:00,415
Posłuchaj spokojnej muzyki albo ciszy.

238
00:09:01,183 --> 00:09:03,409
Zadbaj o pożywienie dla mózgu.

239
00:09:03,409 --> 00:09:06,267
Magnez, kwasy omega-3 czy witaminy.

240
00:09:06,559 --> 00:09:08,759
Gdzie je znaleźć opowiadamy w playliście

241
00:09:08,759 --> 00:09:10,143
o układzie pokarmowym.

242
00:09:10,655 --> 00:09:12,447
Nie zapominaj o nawadnianiu.

243
00:09:12,703 --> 00:09:13,570
Mózg to niemal

244
00:09:13,570 --> 00:09:15,803
w osiemdziesięciu procentach woda.

245
00:09:15,803 --> 00:09:17,279
Nie daj mu wyschnąć.

246
00:09:20,895 --> 00:09:23,455
Dbaj o swoje nerwy poprzez zdrowy sen

247
00:09:23,711 --> 00:09:25,462
codzienną dawkę ruchu

248
00:09:25,462 --> 00:09:28,287
właściwe odżywianie, unikanie hałasu.

249
00:09:28,831 --> 00:09:31,903
Alkohol, narkotyki, dopalacze, nikotyna

250
00:09:32,159 --> 00:09:34,975
a czasami i leki, wywierają negatywny

251
00:09:35,041 --> 00:09:36,851
wpływ na układ nerwowy.

252
00:09:37,279 --> 00:09:39,375
Daj układowi nerwowemu odpocząć

253
00:09:39,375 --> 00:09:41,183
w dopasowany do Ciebie sposób.

254
00:09:41,375 --> 00:09:43,423
Relaksuj się na przykład biegając

255
00:09:43,679 --> 00:09:46,495
słuchając muzyki albo ćwicząc jogę.

256
00:09:49,567 --> 00:09:52,127
Wiesz już jak dbać o swój układ nerwowy.

257
00:09:52,383 --> 00:09:53,865
Więcej o nim dowiesz się

258
00:09:53,865 --> 00:09:56,505
z innych filmów tej playlisty.