1
00:00:00,412 --> 00:00:02,384
Największe organizmy na świecie

2
00:00:02,484 --> 00:00:04,196
wcale nie są skomplikowane.

3
00:00:04,352 --> 00:00:06,619
To nie słoń, wieloryb ani nawet

4
00:00:06,619 --> 00:00:07,936
wymarłe dinozaury.

5
00:00:08,192 --> 00:00:10,368
Jeśli liczyć zajmowaną powierzchnię

6
00:00:10,468 --> 00:00:12,644
jest to grzyb z gatunku opieniek

7
00:00:12,800 --> 00:00:14,692
armillaria ostoyae.

8
00:00:14,904 --> 00:00:17,151
Przyrasta drzewa i ziemię na obszarze

9
00:00:17,151 --> 00:00:20,715
965 hektarów, czyli zajmuje

10
00:00:20,715 --> 00:00:23,630
1350 boisk piłkarskich

11
00:00:23,630 --> 00:00:26,824
i waży zdecydowanie ponad 7000 ton.

12
00:00:27,192 --> 00:00:29,711
Rywalizuje z nim trawa morska

13
00:00:29,811 --> 00:00:32,140
posidonia oceanica, której kolonia

14
00:00:32,140 --> 00:00:34,058
rozciąga się na płytkim dnie

15
00:00:34,158 --> 00:00:36,449
Morza Śródziemnego na długości ponad

16
00:00:36,449 --> 00:00:39,006
8 kilometrów i może liczyć nawet

17
00:00:39,006 --> 00:00:40,492
100 000 lat.

18
00:00:41,372 --> 00:00:43,932
W świecie zwierząt rekord dzierży

19
00:00:44,032 --> 00:00:46,792
bełtwa festonowa, czyli meduza

20
00:00:46,948 --> 00:00:48,784
spotykana także w Bałtyku.

21
00:00:48,896 --> 00:00:51,719
Ten nieskomplikowany organizm złożony

22
00:00:51,819 --> 00:00:54,477
z galaretowatego parasola i czułków

23
00:00:54,477 --> 00:00:58,296
może osiągnąć ponad 36 metrów długości

24
00:00:58,296 --> 00:01:00,516
czyli jest dłuższy niż wieloryby.

25
00:01:11,380 --> 00:01:14,185
Ludzki organizm jest wręcz niewiarygodnie

26
00:01:14,185 --> 00:01:16,180
skomplikowaną siecią wzajemnie

27
00:01:16,180 --> 00:01:18,024
przenikających się struktur.

28
00:01:18,236 --> 00:01:20,100
Wszystkie one jednak składają się

29
00:01:20,200 --> 00:01:22,732
z podstawowych cegiełek — komórek.

30
00:01:23,052 --> 00:01:25,139
Ba, wszystkie te komórki pochodzą

31
00:01:25,139 --> 00:01:27,908
od jednej zapłodnionej komórki jajowej.

32
00:01:28,064 --> 00:01:30,536
To z niej rzecz jasna, w wyniku licznych

33
00:01:30,536 --> 00:01:33,128
podziałów powstaje cały człowiek.

34
00:01:33,440 --> 00:01:35,622
Wynika z tego, że każda nasza komórka

35
00:01:35,722 --> 00:01:38,404
dysponuje takim samym kompletem genów

36
00:01:38,560 --> 00:01:40,584
i na początkowych etapach rozwoju

37
00:01:40,684 --> 00:01:42,008
jest niczym uczeń

38
00:01:42,008 --> 00:01:43,890
dopiero rozpoczynający naukę.

39
00:01:43,936 --> 00:01:45,672
Może zostać kim chce!

40
00:01:45,984 --> 00:01:47,394
Dopiero późniejsze wybory

41
00:01:47,494 --> 00:01:49,412
i otoczenie, w jakim się rozwija

42
00:01:49,568 --> 00:01:51,884
sprawiają, że jedna zostaje neuronem

43
00:01:51,884 --> 00:01:55,300
w mózgu, inna fragmentem kosmka w jelicie

44
00:01:55,456 --> 00:01:57,682
a jeszcze inna zapewniającym nam

45
00:01:57,782 --> 00:01:59,453
zdolność ruchu miocytem

46
00:01:59,453 --> 00:02:01,162
czyli komórka mięśniową.

47
00:02:01,162 --> 00:02:03,662
Przeznaczenie komórek zawęża się stopniowo

48
00:02:03,762 --> 00:02:06,052
w miarę jak migrują w różne rejony

49
00:02:06,208 --> 00:02:07,432
i tam się osiedlają.

50
00:02:07,744 --> 00:02:09,766
I tak, jak jedni ludzie osiedlają się

51
00:02:09,866 --> 00:02:11,428
w górach, a inni nad morzem

52
00:02:11,584 --> 00:02:13,450
tak i komórki wybierają sobie

53
00:02:13,450 --> 00:02:14,544
docelowe miejsce.

54
00:02:14,912 --> 00:02:17,572
Co ciekawe, na ogół wśród podobnych sobie.

55
00:02:17,884 --> 00:02:20,138
Przebywanie w podobnym otoczeniu sprawia

56
00:02:20,238 --> 00:02:22,692
że zaczynają reagować na te same bodźce

57
00:02:22,848 --> 00:02:24,996
nerwowe lub hormonalne.

58
00:02:25,152 --> 00:02:27,044
Podlegają tym samym stresom

59
00:02:27,200 --> 00:02:28,494
na przykład związanym

60
00:02:28,594 --> 00:02:30,628
z rozciąganiem albo naprężaniem.

61
00:02:30,784 --> 00:02:32,489
W podobnym tempie mnożą się

62
00:02:32,489 --> 00:02:34,056
starzeją i giną.

63
00:02:34,368 --> 00:02:36,468
Zespoły komórek o zbliżonych cechach

64
00:02:36,568 --> 00:02:39,124
tworzą tkankę, na przykład nerwową

65
00:02:39,124 --> 00:02:41,836
mięśniową, kostną czy gruczołową.

66
00:02:42,048 --> 00:02:44,066
Pamiętaj tylko, że fizyczna bliskość

67
00:02:44,166 --> 00:02:45,220
to nie wszystko.

68
00:02:45,376 --> 00:02:47,753
Nie każdy zbiór komórek okupujący

69
00:02:47,753 --> 00:02:50,095
jakieś miejsce w przestrzeni naszego ciała

70
00:02:50,095 --> 00:02:51,520
jest jedną tkanką.

71
00:02:51,660 --> 00:02:54,536
Weźmy jakąś kość, na przykład udową.

72
00:02:54,748 --> 00:02:56,848
Stanowi pewną całość, którą można

73
00:02:56,848 --> 00:02:59,405
na przykład wziąć w rękę, no jeśli mamy

74
00:02:59,405 --> 00:03:01,728
do dyspozycji oczyszczony szkielet.

75
00:03:01,760 --> 00:03:02,715
Ale to nie znaczy

76
00:03:02,715 --> 00:03:04,852
że to jedna tkanka, kostna.

77
00:03:05,088 --> 00:03:06,874
W kości znajduje się szpik

78
00:03:06,974 --> 00:03:09,284
a to część tkanki krwiotwórczej.

79
00:03:09,440 --> 00:03:11,435
Są w niej odżywiające ją naczynia

80
00:03:11,435 --> 00:03:13,642
krwionośne, które również nie stanowią

81
00:03:13,642 --> 00:03:15,172
części tkanki kostnej.

82
00:03:15,328 --> 00:03:17,986
Przy nasadach spotykamy zaś chrząstki

83
00:03:18,018 --> 00:03:20,452
też zbudowane z odrębnej tkanki

84
00:03:20,452 --> 00:03:21,316
chrzęstnej.

85
00:03:21,472 --> 00:03:23,222
Na tym kostnym przykładzie widzimy

86
00:03:23,222 --> 00:03:25,768
kolejny etap organizacji ludzkiego ciała.

87
00:03:26,080 --> 00:03:28,584
O nim powiemy po przerwie na orzeszka.

88
00:03:31,768 --> 00:03:33,967
Różne tkanki mogą łączyć się

89
00:03:33,967 --> 00:03:35,852
ze sobą, tworząc narządy.

90
00:03:36,064 --> 00:03:37,911
Takim narządem jest na przykład

91
00:03:37,911 --> 00:03:40,058
omawiane w innym filmie serce.

92
00:03:40,160 --> 00:03:43,230
Gros jego masy stanowi tkanka mięśniowa

93
00:03:43,330 --> 00:03:45,426
ale oplatają je naczynia krwionośne

94
00:03:45,526 --> 00:03:47,523
a wnętrze przegradzają zbudowane

95
00:03:47,623 --> 00:03:49,620
z tkanki łącznej zastawki.

96
00:03:49,888 --> 00:03:51,536
Jeśli popatrzymy na jelito

97
00:03:51,636 --> 00:03:53,998
ono także składa się z wyściełającej je

98
00:03:54,098 --> 00:03:56,432
od środka warstwy tkanki nabłonkowej

99
00:03:56,588 --> 00:03:58,873
leżącej głębiej warstwy mięśniowej

100
00:03:58,973 --> 00:04:01,396
i otaczającej całość od zewnątrz

101
00:04:01,496 --> 00:04:03,300
warstwy łącznotkankowej.

102
00:04:03,456 --> 00:04:05,226
Narządy ściśle współpracujące

103
00:04:05,326 --> 00:04:07,184
ze sobą tworzą układy.

104
00:04:07,452 --> 00:04:09,320
Najważniejsze układy mają swoje

105
00:04:09,320 --> 00:04:11,346
własne filmy, do których obejrzenia

106
00:04:11,346 --> 00:04:12,534
Cię zachęcam.

107
00:04:12,672 --> 00:04:14,524
Tu wspomnę tylko, że każdy układ

108
00:04:14,624 --> 00:04:16,500
pełni określoną funkcję.

109
00:04:17,024 --> 00:04:18,983
Krwionośny rozprowadza krew po całym

110
00:04:18,983 --> 00:04:21,519
organizmie, nerwowy reaguje na bodźce

111
00:04:21,519 --> 00:04:24,153
z otoczenia, a pokarmowy przerabia to

112
00:04:24,153 --> 00:04:26,745
co zjadamy na składniki łatwo przyswajane

113
00:04:26,745 --> 00:04:27,919
przez komórki.

114
00:04:28,031 --> 00:04:30,591
Elementy układu są więc podporządkowane

115
00:04:30,691 --> 00:04:32,427
pewnemu wspólnemu celowi

116
00:04:32,639 --> 00:04:34,381
trochę niczym układ drogowy

117
00:04:34,481 --> 00:04:36,623
albo wodno–kanalizacyjny miasta.

118
00:04:36,991 --> 00:04:38,708
Dlatego są na ogół połączone

119
00:04:38,708 --> 00:04:40,363
ze sobą anatomicznie.

120
00:04:40,831 --> 00:04:42,523
Przewód pokarmowy zaczyna się

121
00:04:42,623 --> 00:04:44,515
przełykiem, a kończy odbytem.

122
00:04:44,895 --> 00:04:47,317
Układ krwionośny to zamknięty system

123
00:04:47,317 --> 00:04:49,935
naczyń, w którym przepływ napędza serce.

124
00:04:50,103 --> 00:04:52,399
Układ nerwowy jest co prawda mocno

125
00:04:52,399 --> 00:04:54,603
rozgałęziony, ale jego elementy

126
00:04:54,603 --> 00:04:56,515
zgrabnie się ze sobą łączą.

127
00:04:56,703 --> 00:04:59,173
Są wyjątki, jak układ krwiotwórczy

128
00:04:59,173 --> 00:05:00,737
do którego należy płynąca

129
00:05:00,737 --> 00:05:02,379
swobodnie w naczyniach krew

130
00:05:02,591 --> 00:05:04,129
oraz rozsiany po szkielecie

131
00:05:04,229 --> 00:05:06,504
szpik czerwony produkujący rozmaite

132
00:05:06,504 --> 00:05:08,800
krwinki i szkoląca je grasica

133
00:05:08,991 --> 00:05:11,183
czy układ hormonalny, który tworzą

134
00:05:11,183 --> 00:05:13,464
zlokalizowane w różnych miejscach ciała

135
00:05:13,564 --> 00:05:15,635
i niczym niepołączone gruczoły.

136
00:05:16,159 --> 00:05:18,364
A teraz pomyśl, czy nawet najbardziej

137
00:05:18,464 --> 00:05:20,545
rozbudowany i skomplikowany układ

138
00:05:20,645 --> 00:05:22,659
potrafiłby działać samodzielnie?

139
00:05:22,815 --> 00:05:25,710
Nie! Dopiero połączone w organizm

140
00:05:25,710 --> 00:05:28,491
człowieka, mogą funkcjonować bez zarzutu.

141
00:05:28,959 --> 00:05:31,453
Podobnie jak poszczególne systemy miejskie

142
00:05:31,553 --> 00:05:33,255
są na nic bez otoczenia.

143
00:05:33,567 --> 00:05:35,565
Po co komu drogi, jeśli nie będą nimi

144
00:05:35,665 --> 00:05:37,863
chodzić ludzie i jeździć samochody?

145
00:05:38,175 --> 00:05:40,148
Tak samo po co układ krwionośny

146
00:05:40,148 --> 00:05:41,781
który nie miałby czego pompować

147
00:05:41,781 --> 00:05:43,651
bo nie byłoby w nim krwi?

148
00:05:43,807 --> 00:05:45,867
Żaden nie mógłby zaś funkcjonować

149
00:05:45,967 --> 00:05:47,764
bez układu kostno–stawowego

150
00:05:47,864 --> 00:05:50,322
który zapewnia funkcje podporowe i gości

151
00:05:50,322 --> 00:05:53,201
w swoim wnętrzu krwiotwórczy szpik.

152
00:05:53,279 --> 00:05:55,683
Inny przykład to układ oddechowy

153
00:05:55,839 --> 00:05:58,243
który nie mógłby działać bez mięśniowego

154
00:05:58,399 --> 00:06:00,124
a ten bez kostno–stawowego

155
00:06:00,224 --> 00:06:02,795
który zapewnia mięśniom punkty uchwytu.

156
00:06:03,163 --> 00:06:06,235
Żaden układ, tworzące go tkanki i komórki

157
00:06:06,465 --> 00:06:09,067
nie zadziała zaś bez paliwa dostarczanego

158
00:06:09,067 --> 00:06:11,431
przez układ pokarmowy.

159
00:06:11,867 --> 00:06:13,437
Widzisz więc, że człowiek

160
00:06:13,537 --> 00:06:16,007
to skomplikowana układ-anka.

161
00:06:16,269 --> 00:06:17,281
Układanka.

162
00:06:17,599 --> 00:06:18,788
W której żaden element

163
00:06:18,888 --> 00:06:20,515
nie może istnieć bez innych

164
00:06:20,671 --> 00:06:22,244
a wszystkie pozostają ze sobą

165
00:06:22,344 --> 00:06:24,355
w kruchej dynamicznej równowadze

166
00:06:24,511 --> 00:06:26,392
o czym opowiadamy w innym filmie

167
00:06:26,392 --> 00:06:27,585
tej playlisty.

168
00:06:28,507 --> 00:06:30,443
Na koniec krótka powtórka.

169
00:06:30,655 --> 00:06:32,469
Wymień przynajmniej 5 układów

170
00:06:32,569 --> 00:06:34,483
tworzących ciało człowieka.

171
00:06:37,879 --> 00:06:41,763
Ja wybrałam pokarmowy, nerwowy, moczowy

172
00:06:41,919 --> 00:06:43,855
krwionośny i oddechowy.

173
00:06:44,479 --> 00:06:45,703
To jeszcze nie koniec.

174
00:06:45,915 --> 00:06:47,932
Teraz powiedz, jakie narządy wchodzą

175
00:06:48,032 --> 00:06:49,813
w skład jednego z wymienionych

176
00:06:49,913 --> 00:06:51,499
przez Ciebie układów.

177
00:06:54,519 --> 00:06:56,639
Przyjąwszy układ oddechowy

178
00:06:56,739 --> 00:07:00,451
mamy tu: nos i usta, gardło, krtań

179
00:07:00,607 --> 00:07:03,367
tchawicę, oskrzela i płuca.

180
00:07:03,735 --> 00:07:05,827
Zejdźmy jeszcze poziom niżej.

181
00:07:05,983 --> 00:07:08,304
Jakie tkanki tworzą wybrany narząd

182
00:07:08,304 --> 00:07:09,867
danego układu?

183
00:07:12,895 --> 00:07:14,309
Mój wybór to tchawica

184
00:07:14,309 --> 00:07:15,925
którą tworzą tkanki:

185
00:07:15,967 --> 00:07:19,851
nabłonkowa, chrzęstna, mięśniowa i łączna.

186
00:07:23,867 --> 00:07:26,275
Komórka to najmniejsza strukturalna

187
00:07:26,275 --> 00:07:28,639
i funkcjonalna część organizmu.

188
00:07:28,691 --> 00:07:30,801
Zespół komórek o podobnej budowie

189
00:07:30,801 --> 00:07:32,815
i funkcjach tworzy tkankę.

190
00:07:33,033 --> 00:07:35,431
Różne tkanki mogą łączyć się

191
00:07:35,431 --> 00:07:38,743
tworząc organ (narząd), na przykład serce.

192
00:07:38,907 --> 00:07:41,649
Narządy ściśle współpracujące ze sobą

193
00:07:41,649 --> 00:07:44,611
tworzą układy, powiązane anatomicznie

194
00:07:44,653 --> 00:07:46,980
na przykład układ oddechowy lub

195
00:07:46,980 --> 00:07:50,143
rozproszone, na przykład układ hormonalny.

196
00:07:50,335 --> 00:07:52,809
Zespół układów tworzy organizm.

197
00:07:53,121 --> 00:07:54,791
W budowie wielu organizmów

198
00:07:54,791 --> 00:07:57,073
w tym człowieka, możemy zauważyć

199
00:07:57,073 --> 00:07:58,663
hierarchiczny porządek.

200
00:07:58,773 --> 00:08:04,137
Komórka, tkanka, narząd, układ, organizm.

201
00:08:06,079 --> 00:08:07,559
Na dzisiaj to już wszystko.

202
00:08:07,559 --> 00:08:09,347
Po więcej materiałów zajrzyj

203
00:08:09,347 --> 00:08:12,355
na naszą stronę pistacja.tv.