1
00:00:00,312 --> 00:00:03,356
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO)

2
00:00:03,456 --> 00:00:06,144
zdrowie oznacza pełen dobrostan fizyczny

3
00:00:06,300 --> 00:00:07,951
psychiczny i społeczny

4
00:00:07,951 --> 00:00:09,688
a nie tylko brak choroby

5
00:00:09,688 --> 00:00:11,352
czy niepełnosprawności.

6
00:00:11,776 --> 00:00:13,226
Okazuje się jednak, że to

7
00:00:13,326 --> 00:00:15,716
czy czujemy się szczęśliwi i zadowoleni

8
00:00:15,872 --> 00:00:18,532
jest w sporej części zasługą naszych genów

9
00:00:18,688 --> 00:00:20,424
a zatem i przodków.

10
00:00:20,736 --> 00:00:23,146
Badacze oceniają, że wpływ ten

11
00:00:23,246 --> 00:00:27,080
waha się od 36 aż do 81%.

12
00:00:27,392 --> 00:00:29,926
Na to nakładają się cechy osobowościowe

13
00:00:30,026 --> 00:00:31,844
jak optymizm lub pesymizm

14
00:00:32,000 --> 00:00:33,480
poczucie własnej wartości

15
00:00:33,692 --> 00:00:35,858
i skłonność do przebywania w grupie.

16
00:00:36,096 --> 00:00:37,364
Ostatnim czynnikiem

17
00:00:37,364 --> 00:00:39,530
wpływającym na tak rozumiane zdrowie

18
00:00:39,530 --> 00:00:41,004
są zdarzenia zewnętrzne

19
00:00:41,216 --> 00:00:42,799
bo trudniej być zadowolonym

20
00:00:42,799 --> 00:00:44,722
gdy spada na nas klęska żywiołowa

21
00:00:44,722 --> 00:00:46,792
albo nie możemy znaleźć pracy.

22
00:00:47,360 --> 00:00:49,443
W tym filmie opowiem Ci trochę o tym

23
00:00:49,443 --> 00:00:51,956
co może zaburzać nasze poczucie zdrowia.

24
00:01:02,576 --> 00:01:04,563
W innym filmie tej playlisty

25
00:01:04,563 --> 00:01:06,706
opowiadaliśmy o homeostazie

26
00:01:06,706 --> 00:01:08,452
czyli stanie równowagi

27
00:01:08,608 --> 00:01:09,897
w którym znajduje się

28
00:01:09,897 --> 00:01:10,856
czy też raczej

29
00:01:10,856 --> 00:01:13,004
powinien znajdować się nasz organizm.

30
00:01:13,382 --> 00:01:15,638
To trochę tak, jakby jechać samochodem

31
00:01:15,658 --> 00:01:16,734
który ma tempomat

32
00:01:16,734 --> 00:01:18,570
utrzymujący stałą prędkość

33
00:01:18,648 --> 00:01:21,296
a do tego automatyczną skrzynię biegów.

34
00:01:21,664 --> 00:01:23,815
Gdy droga prosta i nic się nie dzieje

35
00:01:23,915 --> 00:01:25,860
samochód jedzie praktycznie sam

36
00:01:26,016 --> 00:01:27,732
ale gdy nagle pojawia się mgła

37
00:01:27,742 --> 00:01:28,954
albo zwalone drzewo

38
00:01:29,054 --> 00:01:31,124
potrzeba dodatkowej interwencji.

39
00:01:31,392 --> 00:01:33,326
Musisz ostro skręcić kierownicą

40
00:01:33,426 --> 00:01:34,964
albo nagle zahamować

41
00:01:34,964 --> 00:01:36,272
opanować sytuację

42
00:01:36,372 --> 00:01:38,504
i dopiero podjąć podróż na nowo.

43
00:01:39,072 --> 00:01:40,601
Podobnie jest z organizmem

44
00:01:40,701 --> 00:01:41,820
gdy jego równowaga

45
00:01:41,820 --> 00:01:43,624
zostanie porządnie zachwiana.

46
00:01:43,936 --> 00:01:45,397
O tym, jak przykre skutki

47
00:01:45,497 --> 00:01:47,061
ma zaburzenie homeostazy

48
00:01:47,061 --> 00:01:48,300
przekonał się każdy

49
00:01:48,300 --> 00:01:50,087
kto wędrował w upalny dzień

50
00:01:50,087 --> 00:01:52,072
bez odpowiedniego zapasu wody.

51
00:01:52,384 --> 00:01:54,196
Osłabienie, zawroty głowy

52
00:01:54,296 --> 00:01:56,580
język stający kołkiem w ustach

53
00:01:56,736 --> 00:01:58,472
być może nawet skurcze mięśni

54
00:01:58,628 --> 00:02:00,620
utrudniające dotarcie do celu.

55
00:02:00,832 --> 00:02:02,161
A to wszystko z powodu

56
00:02:02,161 --> 00:02:03,686
niewielkiego odwodnienia.

57
00:02:03,804 --> 00:02:05,671
Wystarczyło porządnie się napić

58
00:02:05,771 --> 00:02:06,784
i chwilę odpocząć

59
00:02:06,784 --> 00:02:08,556
by te przykre objawy minęły.

60
00:02:09,024 --> 00:02:10,074
Są jednak sytuacje

61
00:02:10,174 --> 00:02:11,908
w których homeostaza organizmu

62
00:02:11,908 --> 00:02:13,926
bywa naruszana o wiele poważniej.

63
00:02:14,400 --> 00:02:15,644
Do życia potrzebujemy

64
00:02:15,644 --> 00:02:17,066
stałej temperatury ciała

65
00:02:17,578 --> 00:02:19,027
zbilansowanych stężeń

66
00:02:19,027 --> 00:02:20,544
elektrolitów i glukozy

67
00:02:20,544 --> 00:02:22,172
odpowiedniej ilości wody

68
00:02:22,172 --> 00:02:25,031
ale także saturacji krwi i tkanek tlenem

69
00:02:25,031 --> 00:02:26,532
równowagi hormonalnej

70
00:02:26,688 --> 00:02:28,238
czy optymalnego składu

71
00:02:28,238 --> 00:02:29,648
mikrobów w jelitach.

72
00:02:30,028 --> 00:02:31,312
Każdy z tych elementów

73
00:02:31,312 --> 00:02:32,896
podlega wpływom otoczenia.

74
00:02:32,896 --> 00:02:34,574
Gdy są one niekorzystne

75
00:02:34,674 --> 00:02:36,606
przeciążają systemy kontroli

76
00:02:36,672 --> 00:02:38,976
a poddany presji organizm nie nadąża

77
00:02:39,076 --> 00:02:41,380
z przywracaniem pożądanych parametrów

78
00:02:41,536 --> 00:02:43,116
pojawiają się choroby.

79
00:02:45,688 --> 00:02:47,365
Weźmy znany Ci już być może

80
00:02:47,465 --> 00:02:48,887
z innych naszych filmów

81
00:02:48,987 --> 00:02:50,696
układ insulina–glukagon

82
00:02:50,908 --> 00:02:52,865
dbający o właściwe stężenie

83
00:02:52,865 --> 00:02:54,024
glukozy we krwi.

84
00:02:54,236 --> 00:02:55,656
Gdy komórki trzustki

85
00:02:55,656 --> 00:02:57,713
wyczują że glukozy jest za dużo

86
00:02:57,713 --> 00:02:59,144
wydzielają insulinę.

87
00:02:59,356 --> 00:03:01,226
Ta namawia wszystkie komórki

88
00:03:01,326 --> 00:03:03,399
by wyłapywały krążący cukier

89
00:03:03,499 --> 00:03:05,031
a te w wątrobie dodatkowo

90
00:03:05,131 --> 00:03:06,980
by przerabiały go na glikogen.

91
00:03:07,136 --> 00:03:08,750
Gdy cukru jest za mało

92
00:03:08,850 --> 00:03:11,241
wyczuwają to inne komórki w trzustce

93
00:03:11,341 --> 00:03:13,764
i wydzielają glukagon, który hamuje

94
00:03:13,864 --> 00:03:15,595
wychwyt glukozy przez komórki

95
00:03:15,695 --> 00:03:17,891
i namawia wątrobę do uwalniania

96
00:03:17,991 --> 00:03:19,880
jej z zapasów glikogenu.

97
00:03:20,448 --> 00:03:22,540
W normalnych warunkach ten mechanizm

98
00:03:22,640 --> 00:03:25,100
utrzymania homeostazy działa bez zarzutu

99
00:03:25,312 --> 00:03:27,048
ale bywa, że się psuje.

100
00:03:27,360 --> 00:03:29,146
Przyczyna może być wewnętrzna

101
00:03:29,152 --> 00:03:31,033
gdy organizm bez powodu atakuje

102
00:03:31,133 --> 00:03:33,526
własne komórki wytwarzające insulinę

103
00:03:33,626 --> 00:03:35,184
i zaczyna jej brakować.

104
00:03:35,552 --> 00:03:37,544
Może też przychodzić z zewnątrz

105
00:03:37,756 --> 00:03:40,042
gdy na co dzień zajadamy się słodyczami

106
00:03:40,142 --> 00:03:41,531
przez co poziom glukozy

107
00:03:41,531 --> 00:03:42,860
stale jest podwyższony

108
00:03:42,960 --> 00:03:45,124
a przy tym rzadko schodzimy z kanapy

109
00:03:45,180 --> 00:03:46,875
więc mięśnie nie mają okazji

110
00:03:46,875 --> 00:03:48,964
przerobić tej glukozy na energię

111
00:03:49,120 --> 00:03:51,468
na przykład podczas spaceru czy tańca.

112
00:03:51,836 --> 00:03:53,334
Homeostatyczny mechanizm

113
00:03:53,334 --> 00:03:55,340
utrzymujący poziom cukru we krwi

114
00:03:55,340 --> 00:03:56,844
w prawidłowych granicach

115
00:03:56,944 --> 00:03:58,391
staje się niewydolny

116
00:03:58,391 --> 00:04:00,272
a my zapadamy na cukrzycę.

117
00:04:00,540 --> 00:04:01,780
Na podobnej zasadzie

118
00:04:01,880 --> 00:04:04,012
działają inne mechanizmy tego typu.

119
00:04:04,064 --> 00:04:05,159
W sposób ciągły

120
00:04:05,159 --> 00:04:06,864
albo w regularnych odstępach

121
00:04:06,864 --> 00:04:08,447
sprawdzają czy kontrolowane

122
00:04:08,447 --> 00:04:09,612
przez nie parametry

123
00:04:09,612 --> 00:04:11,706
mieszczą się w założonych granicach

124
00:04:11,706 --> 00:04:13,128
czy też je przekraczają.

125
00:04:13,260 --> 00:04:14,571
W tym drugim przypadku

126
00:04:14,571 --> 00:04:16,334
zachodzi reakcja zmierzająca

127
00:04:16,334 --> 00:04:18,388
do przywrócenia pożądanego stężenia

128
00:04:18,388 --> 00:04:20,339
monitorowanej substancji.

129
00:04:20,763 --> 00:04:23,523
Większość chorób w taki lub inny sposób

130
00:04:23,679 --> 00:04:26,083
zakłóca działania mechanizmów homeostazy.

131
00:04:26,495 --> 00:04:28,219
Zakażenia wywołują gorączkę

132
00:04:28,319 --> 00:04:30,043
czyli wytrącają z równowagi

133
00:04:30,143 --> 00:04:31,759
nasz wewnętrzny termostat.

134
00:04:32,027 --> 00:04:33,383
Zaburzenia hormonalne

135
00:04:33,483 --> 00:04:35,174
zmieniają równowagę hormonów

136
00:04:35,274 --> 00:04:37,447
zakłócając prawidłowy metabolizm.

137
00:04:37,815 --> 00:04:40,235
Tak się dzieje na przykład w nadczynności

138
00:04:40,235 --> 00:04:41,799
i niedoczynności tarczycy.

139
00:04:42,267 --> 00:04:44,282
Mogą też zmieniać bilans wodny

140
00:04:44,282 --> 00:04:45,698
jak w moczówce prostej

141
00:04:45,698 --> 00:04:47,095
prowadząc do odwodnienia

142
00:04:47,095 --> 00:04:48,639
poprzez znaczne zwiększenie

143
00:04:48,639 --> 00:04:49,641
wydalania moczu.

144
00:04:50,047 --> 00:04:52,428
Organizm stara się wyrównać te wahania

145
00:04:52,528 --> 00:04:54,187
i wrócić na właściwe tory.

146
00:04:54,399 --> 00:04:56,135
Staramy się mu w tym pomagać.

147
00:04:56,235 --> 00:04:58,233
Na przykład jeśli złapiemy anginę

148
00:04:58,333 --> 00:05:00,431
albo inne zakażenie bakteryjne

149
00:05:00,543 --> 00:05:02,323
lekarz przepisuje antybiotyk

150
00:05:02,423 --> 00:05:03,715
który zwalcza mikroby.

151
00:05:03,871 --> 00:05:06,292
Pomaga naszemu układowi odpornościowemu

152
00:05:06,392 --> 00:05:08,467
i szybciej pozbywamy się gorączki.

153
00:05:08,991 --> 00:05:11,373
Niestety trzeba pamiętać, że homeostaza

154
00:05:11,473 --> 00:05:13,955
to bardzo skomplikowana sieć powiązań

155
00:05:14,111 --> 00:05:17,069
i próbując coś w jednym miejscu naprawić

156
00:05:17,169 --> 00:05:18,707
łatwo coś zepsuć w innym.

157
00:05:19,031 --> 00:05:21,166
Antybiotyki na przykład niszczą

158
00:05:21,266 --> 00:05:24,195
nie tylko złe bakterie, ale i te dobre

159
00:05:24,351 --> 00:05:26,187
zasiedlające nasze jelita.

160
00:05:26,455 --> 00:05:28,396
Stąd po antybiotykowej kuracji

161
00:05:28,496 --> 00:05:30,539
częste są biegunki i niestrawność.

162
00:05:30,751 --> 00:05:33,381
To dlatego stara lekarska maksyma głosi

163
00:05:33,481 --> 00:05:35,759
że lepiej zapobiegać niż leczyć.

164
00:05:36,127 --> 00:05:38,219
Jak zadbać o homeostazę?

165
00:05:38,431 --> 00:05:39,855
O tym za chwilę.

166
00:05:43,351 --> 00:05:45,976
Każda komórka naszego ciała potrzebuje

167
00:05:45,976 --> 00:05:47,515
składników odżywczych

168
00:05:47,515 --> 00:05:49,127
mineralnych i witamin.

169
00:05:49,339 --> 00:05:51,943
Dostarczamy je z pożywieniem więc ważne

170
00:05:51,943 --> 00:05:54,347
żeby było różnorodne i zbilansowane.

171
00:05:54,559 --> 00:05:56,692
Dla dziewczyn, które już miesiączkują

172
00:05:56,692 --> 00:05:57,962
ważny jest na przykład

173
00:05:57,962 --> 00:05:59,357
odpowiedni poziom żelaza

174
00:05:59,357 --> 00:06:00,827
niezbędnego do budowy

175
00:06:00,827 --> 00:06:02,695
przenoszącej tlen hemoglobiny.

176
00:06:02,907 --> 00:06:04,801
Niedobór prowadzi do osłabienia

177
00:06:04,801 --> 00:06:07,559
anemii, a nawet zaburzeń rytmu serca.

178
00:06:08,383 --> 00:06:10,090
Sen to niezbędny element

179
00:06:10,090 --> 00:06:11,655
utrzymania homeostazy.

180
00:06:11,967 --> 00:06:14,260
Gdy nie dosypiasz, rozregulowują się

181
00:06:14,360 --> 00:06:16,619
nerwowo–hormonalne mechanizmy kontroli.

182
00:06:16,831 --> 00:06:18,630
Cierpi twoje serce i nerwy

183
00:06:18,730 --> 00:06:20,103
a rośnie masa ciała.

184
00:06:20,415 --> 00:06:21,805
Zła dieta i brak ruchu

185
00:06:21,905 --> 00:06:23,687
to prosta droga do otyłości

186
00:06:23,999 --> 00:06:26,111
która jest zagrożeniem między innymi

187
00:06:26,111 --> 00:06:28,029
dla takich mechanizmów homeostazy

188
00:06:28,029 --> 00:06:29,383
jak utrzymanie w ryzach

189
00:06:29,383 --> 00:06:30,855
stężenia glukozy we krwi.

190
00:06:31,067 --> 00:06:33,117
Ciągły stres też zmienia równowagę

191
00:06:33,217 --> 00:06:35,143
rozmaitych związków chemicznych

192
00:06:35,143 --> 00:06:36,075
w naszym ciele.

193
00:06:36,287 --> 00:06:38,735
Warto mu zapobiegać lub rozładowywać go

194
00:06:38,835 --> 00:06:39,801
na przykład prze

195
00:06:39,801 --> 00:06:41,551
z lubianą aktywność fizyczną.

196
00:06:42,175 --> 00:06:44,492
Wielu z nas żyje w środowisku zatruwanym

197
00:06:44,592 --> 00:06:46,983
przez smog, hałas i inne toksyny.

198
00:06:47,295 --> 00:06:49,741
Może nas użądlić osa albo pająk

199
00:06:49,841 --> 00:06:50,827
możemy niechcący

200
00:06:50,827 --> 00:06:52,615
poparzyć się trującą rośliną.

201
00:06:52,983 --> 00:06:55,230
Nie bez znaczenia jest zażywanie leków

202
00:06:55,330 --> 00:06:57,577
i innych substancji, które mogą wpływać

203
00:06:57,677 --> 00:07:00,039
na funkcjonowanie komórek naszego ciała.

204
00:07:00,251 --> 00:07:02,632
Takich negatywnych bodźców trudno unikać

205
00:07:02,732 --> 00:07:04,490
ale można wzmacniać organizm

206
00:07:04,590 --> 00:07:07,065
by lepiej potrafił sobie z nimi radzić.

207
00:07:09,367 --> 00:07:10,808
Czy po obejrzeniu filmu

208
00:07:10,908 --> 00:07:12,594
potrafisz wymienić 3 choroby

209
00:07:12,694 --> 00:07:15,499
wynikające z zakłócania homeostazy?

210
00:07:18,583 --> 00:07:20,972
To cukrzyca, nadczynność tarczycy

211
00:07:21,072 --> 00:07:23,279
i biegunka po antybiotyku.

212
00:07:27,031 --> 00:07:28,497
Do życia potrzebujemy

213
00:07:28,497 --> 00:07:30,173
stałej temperatury ciała

214
00:07:30,273 --> 00:07:31,837
zbilansowanych stężeń

215
00:07:31,837 --> 00:07:33,475
elektrolitów i glukozy

216
00:07:33,631 --> 00:07:35,214
odpowiedniej ilości wody

217
00:07:35,314 --> 00:07:37,995
ale także saturacji krwi i tkanek tlenem

218
00:07:38,151 --> 00:07:39,442
równowagi hormonalnej

219
00:07:39,542 --> 00:07:40,894
czy optymalnego składu

220
00:07:40,894 --> 00:07:42,123
mikrobów w jelitach.

221
00:07:42,591 --> 00:07:43,973
Każdy z tych elementów

222
00:07:43,973 --> 00:07:45,607
podlega wpływom otoczenia.

223
00:07:45,919 --> 00:07:47,396
Gdy są one niekorzystne

224
00:07:47,396 --> 00:07:49,370
pojawiają się choroby wynikające

225
00:07:49,370 --> 00:07:52,107
z zakłócania mechanizmów homeostazy.

226
00:07:55,135 --> 00:07:56,715
Na dzisiaj to już wszystko.

227
00:07:56,871 --> 00:07:58,731
Po więcej materiałów zajrzyj

228
00:07:58,887 --> 00:08:01,479
na naszą stronę pi–stacja.tv