1
00:00:00,256 --> 00:00:03,246
Komórki dzielą się, by organizmy mogły rosnąć

2
00:00:03,346 --> 00:00:06,405
i się rozwijać, a także naprawiać szkodzenia.

3
00:00:06,656 --> 00:00:09,074
U wszystkich kręgowców każda ma jednak

4
00:00:09,174 --> 00:00:11,007
z góry zaprogramowany licznik

5
00:00:11,264 --> 00:00:14,336
który po mniej więcej 50 podziałach mówi STOP!

6
00:00:15,104 --> 00:00:17,447
Ostatnie pokolenie tej pierwszej komórki

7
00:00:17,547 --> 00:00:19,711
już się nie dzieli dalej, lecz ginie.

8
00:00:20,224 --> 00:00:22,940
Tym komórkowym licznikiem są telomery

9
00:00:23,040 --> 00:00:25,755
specjalne końcówki na końcach chromosomów.

10
00:00:25,856 --> 00:00:27,455
Działające trochę jak skuwki 

11
00:00:27,555 --> 00:00:28,927
w końcówkach sznurowadeł.

12
00:00:29,184 --> 00:00:31,900
Dopóki są, sznurowadła się nie strzępią.

13
00:00:32,000 --> 00:00:34,780
Gdy się rozpadną, czas życia sznurowadła 

14
00:00:34,880 --> 00:00:38,093
się kończy, bo zaczyna się strzępić i nie pasuje

15
00:00:38,193 --> 00:00:40,559
już tak dobrze do dziurek w butach.

16
00:00:40,960 --> 00:00:43,371
Co ciekawe, telomery są też podatne 

17
00:00:43,471 --> 00:00:45,354
na działanie takich czynników

18
00:00:45,454 --> 00:00:48,390
jak długotrwały stres, brak ruchu, otyłość

19
00:00:48,490 --> 00:00:51,071
przewlekły stan zapalny czy cukrzyca.

20
00:00:51,456 --> 00:00:53,266
Wtedy skracają się szybciej

21
00:00:53,366 --> 00:00:55,244
a z nimi i życie komórek.

22
00:00:55,552 --> 00:00:57,934
Komórkami, które potrafią wydłużać 

23
00:00:58,034 --> 00:01:00,416
swoje telomery, są jaja i plemniki.

24
00:01:00,928 --> 00:01:03,743
Cel jest szczytny, bo dzięki temu zabiegowi

25
00:01:03,843 --> 00:01:05,791
 nowy organizm ma nowy licznik

26
00:01:06,048 --> 00:01:08,864
który zaczyna odliczanie niejako od początku.

27
00:01:09,184 --> 00:01:11,615
To samo potrafią jeszcze inne komórki 

28
00:01:11,715 --> 00:01:12,929
- nowotworowe.

29
00:01:13,216 --> 00:01:15,682
W ich przypadku lepiej dla nas byłoby 

30
00:01:15,782 --> 00:01:18,645
gdybyśmy umieli wyłączyć im tę umiejętność.

31
00:01:18,848 --> 00:01:20,960
O tym, w jaki sposób dzieli się 

32
00:01:21,060 --> 00:01:23,257
prawie każda komórka naszego ciała

33
00:01:23,357 --> 00:01:24,996
 opowiem Ci w tym filmie.

34
00:01:36,512 --> 00:01:38,432
Życie na ziemi nie rozwinęłoby się

35
00:01:38,532 --> 00:01:39,791
gdyby nie podziały.

36
00:01:39,922 --> 00:01:42,400
Oczywiście chodzi o podziały komórkowe.

37
00:01:42,693 --> 00:01:45,357
Gdyby nie one, życie zatrzymałoby się 

38
00:01:45,457 --> 00:01:47,263
na bardzo wczesnym etapie.

39
00:01:47,776 --> 00:01:49,867
Nie byłoby nie tylko organizmów 

40
00:01:49,967 --> 00:01:52,208
wielokomórkowych takich, jak ludzie

41
00:01:52,308 --> 00:01:53,663
 czy ogromne sekwoje.

42
00:01:54,176 --> 00:01:56,613
Podstawowy mechanizm podziału komórki

43
00:01:56,713 --> 00:01:59,687
niewiele się zmienił od zamierzchłych czasów.

44
00:01:59,896 --> 00:02:01,557
Przechodził w toku ewolucji 

45
00:02:01,657 --> 00:02:03,135
tylko drobne modyfikacje.

46
00:02:03,648 --> 00:02:06,887
Idea pozostaje taka, że komórka dzieli się 

47
00:02:06,987 --> 00:02:09,641
na dwie komórki potomne, które mają 

48
00:02:09,741 --> 00:02:13,007
identyczne cechy, jak ona, ten sam materiał 

49
00:02:13,107 --> 00:02:15,225
genetyczny, taką samą budowę 

50
00:02:15,325 --> 00:02:16,958
i taki sam metabolizm.

51
00:02:17,472 --> 00:02:18,839
Można powiedzieć że są 

52
00:02:18,939 --> 00:02:20,956
identycznymi kopiami oryginału.

53
00:02:21,056 --> 00:02:23,395
Klonami tej pierwszej komorki.

54
00:02:23,872 --> 00:02:25,664
Podział, który to zapewnia

55
00:02:25,920 --> 00:02:27,754
nazywamy mitotycznym

56
00:02:27,968 --> 00:02:29,643
a proces, w którym komórka

57
00:02:29,743 --> 00:02:31,551
dzieli swoje jądro - mitozą.

58
00:02:32,064 --> 00:02:34,642
Jak ten proces przebiega u człowieka?

59
00:02:35,014 --> 00:02:38,120
Każda ludzka komórka (wyjątki omawiamy 

60
00:02:38,220 --> 00:02:41,080
w playliście o układzie krążenia i rozrodczym)

61
00:02:41,190 --> 00:02:45,130
ma DNA podzielone między 46 chromosomów.

62
00:02:45,632 --> 00:02:48,172
Tyle, że to - można powiedzieć - wersja 

63
00:02:48,272 --> 00:02:51,007
specjalnie na okoliczność podziału komórki.

64
00:02:51,264 --> 00:02:54,336
Taki obraz możesz zobaczyć na kariogramach

65
00:02:54,592 --> 00:02:56,995
czyli specjalnych zdjęciach pokazujących 

66
00:02:57,095 --> 00:02:59,199
chromosomy w fazie podziału komórki.

67
00:02:59,968 --> 00:03:02,379
I tylko wtedy chromosomy mają kształt 

68
00:03:02,479 --> 00:03:05,343
mniej lub bardziej przypominający literę iks

69
00:03:05,600 --> 00:03:08,060
a każdy składa się z dwóch pałeczek 

70
00:03:08,160 --> 00:03:10,430
zwanych chromatydami, połączonych 

71
00:03:10,530 --> 00:03:12,730
przewężeniem zwanym centromerem. 

72
00:03:12,830 --> 00:03:15,103
Tuż przed podziałem DNA się duplikuje

73
00:03:15,203 --> 00:03:16,571
 czyli podwaja.

74
00:03:16,864 --> 00:03:19,922
Dzięki temu, jak już komórka przygotuje się

75
00:03:20,022 --> 00:03:23,007
do podziału, to każdy z chromosomów tworzy

76
00:03:23,107 --> 00:03:25,212
dwie siostrzane, podłużne połówki

77
00:03:25,312 --> 00:03:28,167
zawierające ten sam materiał genetyczny.

78
00:03:28,640 --> 00:03:30,911
Wygląda to trochę jak dwa podłużne

79
00:03:31,011 --> 00:03:32,735
skręcone ze sobą baloniki.

80
00:03:33,248 --> 00:03:35,296
Po podziale, do komórek potomnych

81
00:03:35,416 --> 00:03:38,368
trafia po jednej takiej identycznej pałeczce

82
00:03:38,624 --> 00:03:40,416
więc wszystko wraca do normy.

83
00:03:40,848 --> 00:03:43,430
Każda komórka nowego pokolenia ma

84
00:03:43,530 --> 00:03:46,990
tyle samo i takiego samego DNA, jak oryginał.

85
00:03:47,584 --> 00:03:50,656
O tym, co się dzieje podczas każdej z faz mitozy

86
00:03:50,912 --> 00:03:52,704
opowiemy po krótkiej przerwie.

87
00:03:56,135 --> 00:03:57,953
Przed orzeszkiem mówiliśmy

88
00:03:58,053 --> 00:03:59,871
 o pierwszej z faz mitozy.

89
00:04:00,128 --> 00:04:01,920
Nosi ona nazwę profazy.

90
00:04:02,311 --> 00:04:04,860
Dochodzi w niej do kondensacji podwojonego 

91
00:04:04,960 --> 00:04:06,783
materiału genetycznego komórki.

92
00:04:07,040 --> 00:04:09,355
Powstają zduplikowane chromosomy 

93
00:04:09,455 --> 00:04:10,623
w kształcie iksa.

94
00:04:10,880 --> 00:04:13,528
Pamiętaj: duplikacja jest po to, żeby 

95
00:04:13,628 --> 00:04:15,516
po podziale, każdej z dwóch 

96
00:04:15,616 --> 00:04:18,214
komórek potomnych przypadło po jednej 

97
00:04:18,314 --> 00:04:20,607
chromatydzie z każdego takiego X.

98
00:04:21,119 --> 00:04:22,232
Równemu podziałowi 

99
00:04:22,332 --> 00:04:23,934
służy wrzeciono podziałowe.

100
00:04:24,447 --> 00:04:27,566
To takie specjalne nitki, które przyczepiają się

101
00:04:27,666 --> 00:04:30,074
do miejsca połączenia dwóch chromatyd 

102
00:04:30,174 --> 00:04:32,582
siostrzanych i separują chromosomy tak

103
00:04:32,682 --> 00:04:34,892
żeby do każdej z komórek potomnych 

104
00:04:34,992 --> 00:04:37,188
trafiła połówka każdego z nich.

105
00:04:37,900 --> 00:04:40,936
Proces przyczepiania się włókien wrzeciona 

106
00:04:41,036 --> 00:04:42,873
do chromosomów i pilnowania

107
00:04:42,973 --> 00:04:45,887
żeby każda z następczyń dostała po połowie

108
00:04:45,987 --> 00:04:47,228
nazywamy metafazą.

109
00:04:47,999 --> 00:04:50,815
To od dokładności pracy wrzeciona zależy

110
00:04:51,071 --> 00:04:52,863
czy podział będzie sprawiedliwy.

111
00:04:53,631 --> 00:04:56,706
Kolejną fazę mitozy można by opisać zdaniem:

112
00:04:56,806 --> 00:04:59,526
'a teraz każdy ciągnie w swoją stronę'.

113
00:05:00,031 --> 00:05:02,201
W trakcie anafazy dochodzi bowiem 

114
00:05:02,301 --> 00:05:03,963
do kurczenia się włókienek 

115
00:05:04,063 --> 00:05:05,725
wrzeciona kariokinetycznego

116
00:05:05,825 --> 00:05:07,945
rozerwania chromatyd siostrzanych 

117
00:05:08,045 --> 00:05:10,426
i rozdzielenia materiału genetycznego 

118
00:05:10,526 --> 00:05:13,429
na dwie identyczne połówki, które skupiają się

119
00:05:13,529 --> 00:05:16,156
w dwóch przeciwległych biegunach komórki.

120
00:05:16,927 --> 00:05:19,832
Za podziałem materiału genetycznego idzie 

121
00:05:19,932 --> 00:05:22,998
podział cytoplazmy i znajdujących się w niej 

122
00:05:23,098 --> 00:05:26,023
organelli, takich jak mitochondria, ale one

123
00:05:26,123 --> 00:05:29,191
nie podlegają już tak ścisłym regułom.

124
00:05:29,471 --> 00:05:32,031
Zdarza się, że jedna z komórek potomnych

125
00:05:32,287 --> 00:05:35,192
przygarnie ich więcej, a druga mniej.

126
00:05:35,674 --> 00:05:38,743
Wokół skupisk chromosomów odbudowuje się

127
00:05:38,843 --> 00:05:42,145
błona jądrowa i powstają dwa jądra potomne.

128
00:05:42,527 --> 00:05:44,575
Tę fazę nazywamy telofazą.

129
00:05:45,442 --> 00:05:47,724
W końcowym efekcie powstają dwie

130
00:05:47,824 --> 00:05:50,784
nowe komórki, co do zasady identyczne z tą

131
00:05:50,884 --> 00:05:52,510
która dała im początek.

132
00:05:53,279 --> 00:05:55,889
Chromosomy mogą się już rozprężyć.

133
00:05:56,095 --> 00:05:58,693
Do czasu kolejnego podziału pozostaną 

134
00:05:58,793 --> 00:06:01,271
w postaci luźno zwiniętej chromatyny 

135
00:06:01,371 --> 00:06:03,779
i będą się zajmować innymi zadaniami

136
00:06:03,879 --> 00:06:04,943
 niż duplikacja.

137
00:06:07,103 --> 00:06:09,663
A co robi komórka, kiedy się nie dzieli?

138
00:06:09,763 --> 00:06:11,099
Odpoczywa.

139
00:06:11,199 --> 00:06:13,095
A dokładniej: przygotowuje się 

140
00:06:13,195 --> 00:06:14,526
do kolejnego podziału.

141
00:06:14,783 --> 00:06:17,119
Taki ciąg zachodzących w komórce 

142
00:06:17,219 --> 00:06:19,577
naprzemiennych podziałów i przerw 

143
00:06:19,677 --> 00:06:22,519
między nimi, nazywamy cyklem komórkowym.

144
00:06:22,871 --> 00:06:24,537
Każda nowopowstała komórka

145
00:06:24,637 --> 00:06:26,303
 zaczyna swój własny cykl.

146
00:06:26,559 --> 00:06:28,652
U człowieka na przykład może on 

147
00:06:28,941 --> 00:06:31,237
w zależności od rodzaju komórki trwać

148
00:06:31,337 --> 00:06:33,889
od kilkunastu sekund do kilku lat

149
00:06:33,989 --> 00:06:36,541
ale to już historia na inny film.

150
00:06:39,871 --> 00:06:42,159
Po obejrzeniu filmu na pewno umiesz 

151
00:06:42,259 --> 00:06:44,222
wymienić po kolei etapy mitozy.

152
00:06:44,333 --> 00:06:45,636
Do dzieła!

153
00:06:48,319 --> 00:06:52,671
Profaza, metafaza, anafaza i telofaza.

154
00:06:52,820 --> 00:06:53,947
Brawo!

155
00:06:54,719 --> 00:06:56,673
To teraz coś mniej oczywistego.

156
00:06:56,773 --> 00:06:59,259
Jeśli oglądasz uważnie, pewnie potrafisz

157
00:06:59,359 --> 00:07:01,219
odpowiedzieć na pytanie:

158
00:07:01,375 --> 00:07:03,451
Co dzieje się z komórką macierzystą 

159
00:07:03,551 --> 00:07:04,668
w wyniku mitozy?

160
00:07:08,287 --> 00:07:10,318
W trakcie mitozy komórka macierzysta

161
00:07:10,418 --> 00:07:11,870
dzieli się na dwie potomne

162
00:07:12,127 --> 00:07:13,407
więc można powiedzieć

163
00:07:13,663 --> 00:07:16,911
że w każdej z tych dwóch przeżywa jej połowa.

164
00:07:20,575 --> 00:07:23,238
Mitoza to taki podział, w wyniku którego

165
00:07:23,338 --> 00:07:25,883
z jednej komórki macierzystej powstają 

166
00:07:25,983 --> 00:07:28,510
dwie potomne, identyczne z oryginałem.

167
00:07:28,978 --> 00:07:31,480
Dzięki mitozie organizm rośnie

168
00:07:31,580 --> 00:07:33,741
 rozwija się i regeneruje.

169
00:07:34,143 --> 00:07:36,191
Mi to się wyróżniamy cztery fazy

170
00:07:36,447 --> 00:07:40,031
Profaza metafaza anafaza i telofaza

171
00:07:44,127 --> 00:07:47,967
Po obejrzeniu tego filmu znasz już jeden ze sposobów podziału komórki

172
00:07:48,223 --> 00:07:51,295
Może i ty się podzielisz tym filmem ze znajomym

173
00:07:51,551 --> 00:07:53,599
I tym samym z duplikuje 2