1
00:00:00,512 --> 00:00:02,560
Wiesz co to ewolucja zbieżna?

2
00:00:02,816 --> 00:00:06,146
Na pewno tak, choć możesz nie znać tej nazwy.

3
00:00:06,246 --> 00:00:08,743
Weźmy oko człowieka i ośmiornicy

4
00:00:08,843 --> 00:00:11,419
albo skrzydło ważki i nietoperza.

5
00:00:11,520 --> 00:00:13,982
Wyglądają i zachowują się podobnie

6
00:00:14,082 --> 00:00:16,642
choć wyewoluowały u zupełnie różnych

7
00:00:16,742 --> 00:00:19,096
zwierząt i w zupełnie różnym czasie.

8
00:00:19,456 --> 00:00:22,428
Wszystko dlatego, że pełnią podobne funkcje.

9
00:00:22,528 --> 00:00:24,416
Oczy pozwalają widzieć

10
00:00:24,516 --> 00:00:26,669
a skrzydła służą do lotu.

11
00:00:26,880 --> 00:00:30,007
Jeśli przyjrzeć im się bliżej, można dostrzec

12
00:00:30,107 --> 00:00:33,114
że każdy narząd miał zupełnie inne początki 

13
00:00:33,214 --> 00:00:35,797
a często zmieniał swoje przeznaczenie 

14
00:00:35,897 --> 00:00:37,118
niejako po drodze.

15
00:00:37,376 --> 00:00:40,448
I dlatego, choć każdy robi to, co ma robić

16
00:00:40,704 --> 00:00:43,332
czasem przypomina to sięganie lewą ręką 

17
00:00:43,432 --> 00:00:45,055
do nosa przez prawe ucho.

18
00:00:45,568 --> 00:00:48,640
Ewolucja często postępuje nie jak inżynier 

19
00:00:48,740 --> 00:00:51,617
tworzący przemyślane konstrukcje, a potem

20
00:00:51,717 --> 00:00:55,102
realizujący je krok po kroku, lecz jak domorosły

21
00:00:55,202 --> 00:00:57,280
majsterkowicz, który buduje to

22
00:00:57,380 --> 00:00:59,022
czego mu potrzeba z tego

23
00:00:59,122 --> 00:01:01,082
co akurat ma pod ręką.

24
00:01:01,440 --> 00:01:04,694
Pomyśl o tym, oglądając nasz film.

25
00:01:16,032 --> 00:01:18,844
Ewolucja jako zjawisko nigdy nie dotyczy 

26
00:01:18,944 --> 00:01:21,407
konkretnego, pojedynczego organizmu.

27
00:01:21,664 --> 00:01:24,736
By zobaczyć jej efekty, trzeba wielu pokoleń.

28
00:01:24,992 --> 00:01:27,538
Nie zawsze oznacza to wiele czasu 

29
00:01:27,638 --> 00:01:29,936
bo na przykład kolejne pokolenia bakterii

30
00:01:30,036 --> 00:01:32,302
dzieli czasem ledwie 20 minut

31
00:01:32,470 --> 00:01:34,764
a myszy - kilka tygodni.

32
00:01:34,976 --> 00:01:36,478
Słonie czy duże drzewa 

33
00:01:36,578 --> 00:01:39,497
potrzebują na zmianę pokoleń dziesięcioleci.

34
00:01:39,840 --> 00:01:42,912
Co to zatem znaczy, że organizmy ewoluują?

35
00:01:43,424 --> 00:01:46,049
To znaczy że z pokolenia na pokolenie 

36
00:01:46,149 --> 00:01:48,724
ulegają zmianom. Jeśli takie zmiany są

37
00:01:48,824 --> 00:01:50,835
korzystne, to można powiedzieć

38
00:01:50,935 --> 00:01:52,806
że się utrwalają i prowadzą 

39
00:01:52,906 --> 00:01:54,827
do powstania nowego gatunku.

40
00:01:54,944 --> 00:01:57,753
A skąd w ogóle wiemy, że jest coś takiego

41
00:01:57,853 --> 00:02:00,891
jak ewolucja, i że organizmy nie pojawiły się

42
00:02:00,991 --> 00:02:03,661
na Ziemi od razu w docelowym kształcie?

43
00:02:03,970 --> 00:02:07,288
Cóż, trochę tak, jak w policyjnym śledztwie.

44
00:02:07,388 --> 00:02:09,564
Gdy chcemy złapać przestępcę

45
00:02:09,664 --> 00:02:12,744
zbieramy dowody. Najlepiej bezpośrednie:

46
00:02:12,844 --> 00:02:15,099
odciski palców, ślady DNA,...

47
00:02:15,424 --> 00:02:17,984
Gdy takich nie ma, opieramy się na poszlakach

48
00:02:18,240 --> 00:02:19,520
dowodach pośrednich

49
00:02:19,620 --> 00:02:21,904
na przykład zeznaniach świadków.

50
00:02:22,080 --> 00:02:23,516
Tak samo w ewolucji.

51
00:02:23,616 --> 00:02:26,242
Tu też zbieramy odciski i ślady.

52
00:02:26,342 --> 00:02:29,164
Skamieniałości są to odciski śladów 

53
00:02:29,264 --> 00:02:32,515
całych organizmów w skałach oraz zachowane

54
00:02:32,615 --> 00:02:35,357
w skale szczątki roślin i zwierząt.

55
00:02:35,648 --> 00:02:39,166
Nauka badająca takie szczątki to paleontologia.

56
00:02:39,488 --> 00:02:42,190
Dostarcza ona dowodów na istnienie gatunków

57
00:02:42,290 --> 00:02:45,144
których dziś próżno by szukać na świecie.

58
00:02:45,376 --> 00:02:48,156
Jeśli już mówimy o śladach, to właśnie

59
00:02:48,256 --> 00:02:50,763
w naszym kraju, niedaleko Zagnańska

60
00:02:50,863 --> 00:02:53,817
odkryto tropy, czyli ślady, najstarszych 

61
00:02:53,917 --> 00:02:56,349
na świecie, czworonożnych zwierząt

62
00:02:56,449 --> 00:02:58,484
jakie wyszły z morza na ląd.

63
00:02:58,688 --> 00:03:01,823
Dzięki paleontologom wiemy, że były podobne

64
00:03:01,923 --> 00:03:04,638
do salamander, ale ich łapy miały już 

65
00:03:04,738 --> 00:03:07,206
całkiem dobrze wykształcone palce.

66
00:03:07,865 --> 00:03:10,864
W skałach, mułach i żywicach pradawnych

67
00:03:10,964 --> 00:03:14,148
drzew możemy też znaleźć ślady liści, piór

68
00:03:14,248 --> 00:03:17,197
czy odciski kształtów rozmaitych roślin

69
00:03:17,297 --> 00:03:20,296
zwierząt, a nawet grzybów czy bakterii.

70
00:03:20,704 --> 00:03:23,209
Oczywiście nie każdy organizm dał radę 

71
00:03:23,309 --> 00:03:26,157
zachować się przez miliony lat, aż do naszych

72
00:03:26,257 --> 00:03:28,319
czasów, a przynajmniej nie każdy 

73
00:03:28,419 --> 00:03:29,941
miał na to równe szanse.

74
00:03:30,176 --> 00:03:32,612
Delikatne tkanki, jak skóra czy oczy

75
00:03:32,712 --> 00:03:34,858
szybko ulegają zniszczeniu.

76
00:03:35,040 --> 00:03:38,799
Łatwiej przetrwać takim elementom, jak drewno

77
00:03:38,899 --> 00:03:42,234
łupiny nasion, muszle, kości czy pazury.

78
00:03:42,464 --> 00:03:44,331
Dlatego to takie szczątki 

79
00:03:44,431 --> 00:03:46,519
są najczęstszymi skamielinami.

80
00:03:46,816 --> 00:03:50,024
Skały takie, jak kreda czy niektóre wapienie

81
00:03:50,124 --> 00:03:52,764
to dosłownie sprasowane, skamieniałe 

82
00:03:52,864 --> 00:03:55,281
pozostałości dawnych bezkręgowców 

83
00:03:55,381 --> 00:03:58,391
i można w nich znaleźć skorupki mięczaków 

84
00:03:58,491 --> 00:03:59,551
czy głowonogów.

85
00:03:59,872 --> 00:04:02,364
Zatopione w bursztynach, czyli żywicy 

86
00:04:02,464 --> 00:04:04,973
pradawnych drzew, można również spotkać

87
00:04:05,073 --> 00:04:07,716
nieduże owady czy pajęczaki, ale stworzeń

88
00:04:07,816 --> 00:04:09,388
większych niż jaszczurka 

89
00:04:09,488 --> 00:04:11,902
raczej w bursztynie nie spotkasz.

90
00:04:14,720 --> 00:04:17,614
Przed orzeszkiem mówiliśmy o skamielinach

91
00:04:17,791 --> 00:04:20,369
ale o ewolucji świadczą też tak zwane 

92
00:04:20,469 --> 00:04:22,720
organizmy przejściowe, czyli takie

93
00:04:22,820 --> 00:04:25,467
które łączą w sobie cechy różnych grup.

94
00:04:25,727 --> 00:04:27,775
Ogniwem pośrednim jest

95
00:04:27,875 --> 00:04:28,955
a raczej był

96
00:04:29,055 --> 00:04:32,132
archeopteryks, czyli po naszemu praptak.

97
00:04:32,383 --> 00:04:34,466
Miał długi ogon, jak gady

98
00:04:34,566 --> 00:04:36,734
i dziób wyposażony w zęby.

99
00:04:36,991 --> 00:04:40,227
Był jednak pokryty piórami, a z budowy kości

100
00:04:40,327 --> 00:04:43,065
wynika, że być może potrafił już latać

101
00:04:43,165 --> 00:04:44,758
czy raczej podlatywać.

102
00:04:44,927 --> 00:04:47,743
Takich organizmów przejściowych jest więcej.

103
00:04:48,022 --> 00:04:51,228
Sejmuria łączy w sobie na przykład cechy

104
00:04:51,328 --> 00:04:54,615
gada i płaza, a tiktaalik - ryby i płaza.

105
00:04:54,911 --> 00:04:56,977
Sądzisz, że takie ogniwa przejściowe 

106
00:04:57,077 --> 00:04:58,978
to przeszłość, bo przecież ewolucja

107
00:04:59,078 --> 00:05:00,286
stale idzie do przodu?

108
00:05:00,650 --> 00:05:01,840
Otóż nie.

109
00:05:01,940 --> 00:05:05,157
Wokół nas wciąż żyją relikty, czyli organizmy

110
00:05:05,257 --> 00:05:07,335
 które są żywą skamieniałością

111
00:05:07,435 --> 00:05:08,909
 na przykład dziobak.

112
00:05:09,247 --> 00:05:12,889
Ten australijski torbacz składa jaja, jak gady

113
00:05:12,989 --> 00:05:15,778
ale jest owłosiony jak porządny ssak

114
00:05:15,878 --> 00:05:18,316
no i karmi swoje młode mlekiem.

115
00:05:18,463 --> 00:05:20,430
O roślinnych żywych skamielinach 

116
00:05:20,530 --> 00:05:22,558
opowiadamy więcej w innych filmach

117
00:05:22,815 --> 00:05:24,547
ale możemy tu wymienić 

118
00:05:24,647 --> 00:05:26,689
choćby miłorzęby i skrzypy.

119
00:05:30,239 --> 00:05:32,749
Inną dziedziną, dzięki której możemy się

120
00:05:32,849 --> 00:05:35,103
wiele dowiedzieć o kolejach ewolucji

121
00:05:35,203 --> 00:05:36,895
jest anatomia porównawcza.

122
00:05:37,151 --> 00:05:39,654
Porównuje ona schematy budowy różnych

123
00:05:39,754 --> 00:05:42,207
organizmów i na tej podstawie wysnuwa

124
00:05:42,307 --> 00:05:45,224
wnioski co do ich wzajemnego pokrewieństwa.

125
00:05:45,343 --> 00:05:48,355
Jeśli z porównania wynika, że nawet z pozoru

126
00:05:48,455 --> 00:05:51,208
bardzo różniące się organizmy są ze sobą 

127
00:05:51,308 --> 00:05:53,296
spokrewnione, nauka uznaje to 

128
00:05:53,396 --> 00:05:55,225
za pośredni dowód ewolucji.

129
00:05:55,327 --> 00:05:58,606
Trochę tak, jak śledczy, który co prawda nie ma

130
00:05:58,706 --> 00:06:01,439
naocznego świadka z miejsca przestępstwa

131
00:06:01,539 --> 00:06:04,059
ale może wnioskować, co się wydarzyło

132
00:06:04,159 --> 00:06:05,475
na podstawie nagrań 

133
00:06:05,575 --> 00:06:07,791
z okolicznych kamer monitoringu.

134
00:06:08,172 --> 00:06:10,806
Weźmy teraz kończyny górne wszystkich

135
00:06:10,906 --> 00:06:13,758
kręgowców i przeanalizujmy ich szkielet.

136
00:06:14,015 --> 00:06:17,418
Chodź z pozoru płetwa ryby, skrzydło ptaka

137
00:06:17,518 --> 00:06:20,953
łapa kreta i dłoń człowieka są bardzo różne

138
00:06:21,053 --> 00:06:23,337
wszystkie mają podobny układ 

139
00:06:23,437 --> 00:06:25,588
kości, stawów i mięśni.

140
00:06:25,791 --> 00:06:27,842
Takie narządy określamy mianem

141
00:06:27,942 --> 00:06:30,503
homologicznych. To znaczy, że pochodzą

142
00:06:30,603 --> 00:06:33,514
od jednej prałapy jakiegoś praprzodka, tyle

143
00:06:33,614 --> 00:06:36,385
że z czasem zaczęły się od siebie różnić 

144
00:06:36,485 --> 00:06:38,886
w zależności od pełnionych funkcji.

145
00:06:39,103 --> 00:06:42,655
Są i takie narządy, albo nawet całe organizmy

146
00:06:42,755 --> 00:06:45,696
które na oko wydają się bardzo podobne

147
00:06:45,796 --> 00:06:47,697
ale gdy zajrzeć do środka

148
00:06:47,797 --> 00:06:49,988
mają kompletnie inną budowę.

149
00:06:50,111 --> 00:06:52,104
Inne jest też ich pochodzenie.

150
00:06:52,415 --> 00:06:55,291
O takich narządach lub organizmach mówimy

151
00:06:55,391 --> 00:06:56,625
że są analogiczne.

152
00:06:56,767 --> 00:07:00,296
Przykładem mogą być nie tylko skrzydła ptaka

153
00:07:00,396 --> 00:07:02,899
i motyla, ale też całe organizmy

154
00:07:02,999 --> 00:07:05,583
na przykład szybujące ssaki takie

155
00:07:05,683 --> 00:07:08,887
jak lotopałanki, łasicoloty i akrobatki.

156
00:07:09,055 --> 00:07:11,760
Każdy pochodzi z zupełnie innej rodziny

157
00:07:11,871 --> 00:07:13,982
ale chęć szybowania sprawiła 

158
00:07:14,082 --> 00:07:16,043
że upodobniły się wyglądem.

159
00:07:16,223 --> 00:07:18,754
Narządy analogiczne też uznaje się 

160
00:07:18,854 --> 00:07:20,943
za pośrednie dowody ewolucji.

161
00:07:21,087 --> 00:07:24,154
W tym przypadku chodzi o ewolucję zbieżną

162
00:07:24,254 --> 00:07:26,511
czyli dążenie różnymi środkami 

163
00:07:26,611 --> 00:07:29,678
do tego samego celu, na przykład latania.

164
00:07:32,863 --> 00:07:35,963
Dowodem na to, że wszystkie obecnie żyjące

165
00:07:36,063 --> 00:07:39,038
gatunki miały kiedyś wspólnego praprzodka

166
00:07:39,138 --> 00:07:41,363
jest chemiczny skład organizmów

167
00:07:41,463 --> 00:07:43,063
 i budowa ich komórek.

168
00:07:43,204 --> 00:07:46,195
Całe ziemskie życie tworzy zestaw cukrów

169
00:07:46,295 --> 00:07:49,209
tłuszczy, białek i kwasów nukleinowych.

170
00:07:49,503 --> 00:07:52,013
Każdy organizm złożony jest z komórek 

171
00:07:52,113 --> 00:07:53,343
o podobnej budowie.

172
00:07:53,599 --> 00:07:56,018
Procesy w nich zachodzące oparte są 

173
00:07:56,118 --> 00:07:58,555
na tych samych zasadach, niezależnie 

174
00:07:58,655 --> 00:08:00,731
czy chodzi o amebę, czy słonia.

175
00:08:01,023 --> 00:08:03,227
Te same 20 aminokwasów.

176
00:08:03,327 --> 00:08:06,399
Takie same cztery zasady azotowe w DNA.

177
00:08:06,911 --> 00:08:08,993
Im więcej zresztą podobieństw 

178
00:08:09,093 --> 00:08:12,049
w materiale genetycznym, tym bliżej siebie 

179
00:08:12,149 --> 00:08:13,612
dane organizmy siedzą 

180
00:08:13,712 --> 00:08:15,723
na ewolucyjnym drzewie życia.

181
00:08:19,455 --> 00:08:21,709
A wiesz, że śladów ewolucji 

182
00:08:21,809 --> 00:08:24,475
możesz poszukać także... w sobie?

183
00:08:24,831 --> 00:08:27,135
Chodzi o tak zwane narządy szczątkowe

184
00:08:27,391 --> 00:08:29,874
czyli takie, które mogły kiedyś pełnić 

185
00:08:29,974 --> 00:08:32,602
ważne funkcje ale u współcześnie żyjących 

186
00:08:32,702 --> 00:08:34,356
potomków takiego organizmu 

187
00:08:34,456 --> 00:08:36,290
nie mają większego znaczenia.

188
00:08:36,516 --> 00:08:40,008
Jeśli pomacasz się w miejscu, gdzie plecy tracą

189
00:08:40,108 --> 00:08:43,097
swą szlachetną nazwę, na końcu kręgosłupa

190
00:08:43,197 --> 00:08:46,262
wymacasz może kość guziczną, zwaną zresztą

191
00:08:46,362 --> 00:08:48,120
 nieprzypadkowo ogonową.

192
00:08:48,383 --> 00:08:51,533
Narządem szczątkowym jest też u nas, ludzi

193
00:08:51,633 --> 00:08:54,810
wyrostek robaczkowy - pozostałość po części

194
00:08:54,910 --> 00:08:58,060
jelita trawiącej u roślinożerców celulozę.

195
00:09:00,159 --> 00:09:03,607
Jeśli uważnie nas oglądasz, bez trudu potrafisz

196
00:09:03,707 --> 00:09:07,007
wymienić cztery dowody na istnienie ewolucji.

197
00:09:10,186 --> 00:09:12,090
Takie dowody to na przykład:

198
00:09:12,191 --> 00:09:14,091
Kość ogonowa, dziobak

199
00:09:14,191 --> 00:09:17,155
skrzydło nietoperza i ludzka ręka

200
00:09:17,255 --> 00:09:18,319
kość mamuta.

201
00:09:18,591 --> 00:09:21,663
Jeśli u ciebie dowody są inne, to też dobrze

202
00:09:21,792 --> 00:09:24,704
bo dowodów na ewolucję jest wiele.

203
00:09:29,087 --> 00:09:31,851
Ewolucja to proces stopniowo utrwalanych 

204
00:09:31,951 --> 00:09:34,940
w kolejnych pokoleniach zmian, które prowadzą

205
00:09:35,040 --> 00:09:36,980
do powstania nowych gatunków.

206
00:09:37,136 --> 00:09:40,605
Dowodami na ewolucję są: skamieniałości

207
00:09:40,705 --> 00:09:42,500
organizmy przejściowe

208
00:09:42,600 --> 00:09:45,117
żywe skamieniałości - relikty

209
00:09:45,217 --> 00:09:47,553
budowa chemiczna organizmów

210
00:09:47,653 --> 00:09:51,302
narządy homologiczne, narządy szczątkowe.

211
00:09:54,943 --> 00:09:58,018
Niech twoja wiedza o ewolucji, po obejrzeniu 

212
00:09:58,118 --> 00:10:00,657
naszego filmu wejdzie na wyższy poziom

213
00:10:00,757 --> 00:10:03,226
złożoności, a Ty wpraw w ruch narząd 

214
00:10:03,326 --> 00:10:05,656
homologiczny z płetwą i klepnij nim

215
00:10:05,756 --> 00:10:07,880
przycisk łapki w górę.