1 00:00:00,218 --> 00:00:02,669 Jak wygląda ziemniak? 2 00:00:02,816 --> 00:00:06,818 Co za pytanie, obruszysz się może, ale popatrz: 3 00:00:06,918 --> 00:00:10,870 to wszystko ziemniaki. Żółte, różowe, fioletowe 4 00:00:10,970 --> 00:00:13,370 czerwone, a nawet niebieskie. 5 00:00:13,470 --> 00:00:16,905 Okrągłe, podłużne i jajowate, o gładkiej 6 00:00:17,005 --> 00:00:19,715 albo pomarszczonej skórce. 7 00:00:19,968 --> 00:00:22,853 Większość można znaleźć w stanie dzikim 8 00:00:22,953 --> 00:00:26,014 w południowej Ameryce, a jednym z głównych 9 00:00:26,114 --> 00:00:28,196 centrów ich bioróżnorodności 10 00:00:28,296 --> 00:00:30,353 są okolice jeziora Titicaca. 11 00:00:30,720 --> 00:00:34,097 Szacuje się że jest ich ponad sto gatunków 12 00:00:34,197 --> 00:00:37,901 ale tylko 4 trafiły do wielkotowarowej uprawy. 13 00:00:38,144 --> 00:00:40,894 Dzikie ziemniaki stanowią jednak bogaty 14 00:00:40,994 --> 00:00:43,407 magazyn genów, które wykorzystujemy 15 00:00:43,507 --> 00:00:46,279 przy tworzeniu nowych odmian hodowlanych 16 00:00:46,379 --> 00:00:49,007 na przykład takich o fioletowej skórce 17 00:00:49,107 --> 00:00:50,945 i miąższu, bardzo zdrowych 18 00:00:51,045 --> 00:00:52,955 z uwagi na wysoką zawartość 19 00:00:53,055 --> 00:00:56,295 zwalczających wolne rodniki polifenoli. 20 00:00:56,576 --> 00:00:58,992 W Polsce od niedawna też mamy taką 21 00:00:59,092 --> 00:01:01,314 rodzimą odmianę - Provitę. 22 00:01:01,696 --> 00:01:04,250 W tym filmie opowiem ci o naturalnej 23 00:01:04,350 --> 00:01:07,860 i sztucznej selekcji, nie tylko ziemniaków. 24 00:01:18,592 --> 00:01:21,321 Obiło ci się może o uszy sformułowanie 25 00:01:21,421 --> 00:01:23,070 "dobór naturalny"? 26 00:01:23,200 --> 00:01:25,329 Metaforycznie można to wyjaśnić 27 00:01:25,429 --> 00:01:27,236 jako dobieranie przez Naturę 28 00:01:27,336 --> 00:01:28,802 w kolejnych pokoleniach 29 00:01:28,902 --> 00:01:30,938 osobników, które przeżyją. 30 00:01:31,136 --> 00:01:33,045 Przeżywają zaś te, które są 31 00:01:33,145 --> 00:01:36,124 najlepiej przystosowane do zmieniających się 32 00:01:36,224 --> 00:01:37,573 warunków środowiska. 33 00:01:37,792 --> 00:01:40,307 Dobór naturalny, zwany też inaczej 34 00:01:40,407 --> 00:01:43,401 naturalną selekcją, nie jest, rzecz jasna 35 00:01:43,501 --> 00:01:45,337 żadnym świadomym doborem. 36 00:01:45,472 --> 00:01:48,238 To proces losowy, bo o tym, kto okaże się 37 00:01:48,338 --> 00:01:50,573 najlepiej dostosowany do otoczenia 38 00:01:50,673 --> 00:01:52,976 decydują cechy, jakie odziedziczył 39 00:01:53,076 --> 00:01:54,375 po przodkach. 40 00:01:54,688 --> 00:01:57,504 W każdym pokoleniu są jednak osobniki 41 00:01:57,760 --> 00:02:00,203 które w danych okolicznościach radzą sobie 42 00:02:00,303 --> 00:02:02,012 ciut lepiej niż pobratymcy. 43 00:02:02,368 --> 00:02:05,612 O selekcji nieraz decydują bardzo subtelne 44 00:02:05,712 --> 00:02:08,984 cechy ułatwiające przeżycie, ale jeśli dana 45 00:02:09,084 --> 00:02:12,485 cecha okaże się przydatna, będzie utrwalana. 46 00:02:12,608 --> 00:02:15,436 To oznacza, że posiadające ją osobniki 47 00:02:15,536 --> 00:02:17,405 będą miały większe szanse 48 00:02:17,505 --> 00:02:20,056 na posiadanie potomstwa i tym samym 49 00:02:20,156 --> 00:02:22,226 na przekazanie mu tej cechy. 50 00:02:22,592 --> 00:02:24,640 Po dostatecznej liczbie pokoleń 51 00:02:24,896 --> 00:02:27,100 może w efekcie powstać nowy gatunek 52 00:02:27,200 --> 00:02:30,558 lepiej przystosowany do danego ekosystemu. 53 00:02:31,296 --> 00:02:34,549 W naszych filmach o ekologii sporo mówiliśmy 54 00:02:34,649 --> 00:02:37,552 o konkurencji między gatunkami, a nawet 55 00:02:37,652 --> 00:02:39,554 w obrębie jednego gatunku. 56 00:02:39,744 --> 00:02:41,958 To jeden z ważniejszych mechanizmów 57 00:02:42,058 --> 00:02:43,302 doboru naturalnego. 58 00:02:43,584 --> 00:02:45,510 Konkurują ze sobą organizmy 59 00:02:45,610 --> 00:02:48,192 o podobnych wymaganiach środowiskowych 60 00:02:48,292 --> 00:02:50,592 a wygrywa ten, który ma najwięcej 61 00:02:50,692 --> 00:02:53,183 przydatnych w danym środowisku cech. 62 00:02:53,568 --> 00:02:55,940 Każda cecha, jak zapewne pamiętasz 63 00:02:56,040 --> 00:02:58,789 z naszych filmów o genetyce, warunkowana 64 00:02:58,889 --> 00:03:01,118 jest odpowiednim zestawem genów. 65 00:03:01,504 --> 00:03:04,064 Geny promowane przez dobór naturalny 66 00:03:04,320 --> 00:03:06,969 są chętniej powielane i przekazywane 67 00:03:07,069 --> 00:03:09,967 z pokolenia na pokolenie dopóty, dopóki 68 00:03:10,067 --> 00:03:13,015 inne cechy nie okażą się przydatniejsze. 69 00:03:13,280 --> 00:03:15,840 Jeśli otoczenie zmienia się szybko 70 00:03:16,096 --> 00:03:18,923 więcej szans na przetrwanie mają populacje 71 00:03:19,023 --> 00:03:21,488 posiadające liczne potomstwo. 72 00:03:21,728 --> 00:03:22,874 Dlaczego? 73 00:03:23,008 --> 00:03:25,312 Bo nawet w obrębie jednej rodziny 74 00:03:25,568 --> 00:03:27,837 w jednym pokoleniu pojawia się 75 00:03:27,937 --> 00:03:30,356 większe zróżnicowanie genetyczne. 76 00:03:30,688 --> 00:03:34,272 Dzięki różnicom zawsze znajdą się osobniki 77 00:03:34,528 --> 00:03:36,773 które efektywniej wykorzystują 78 00:03:36,873 --> 00:03:38,772 istniejące zasoby, bo mają 79 00:03:38,872 --> 00:03:40,599 przydatne ku temu cechy. 80 00:03:40,928 --> 00:03:43,346 U takich gatunków duża część potomstwa 81 00:03:43,446 --> 00:03:45,888 gorzej przystosowanego ginie. 82 00:03:49,376 --> 00:03:52,704 Dobór naturalny był z nami od zarania dziejów 83 00:03:52,960 --> 00:03:56,410 ale pierwszym, który zwrócił uwagę na różnice 84 00:03:56,510 --> 00:03:59,599 między podobnymi organizmami i zaczął się 85 00:03:59,699 --> 00:04:03,255 zastanawiać, dlaczego istnieją i skąd się biorą 86 00:04:03,355 --> 00:04:07,516 był Karol Darwin, brytyjski przyrodnik i geolog. 87 00:04:08,064 --> 00:04:11,243 Przed nim przez wiele stuleci panował pogląd 88 00:04:11,343 --> 00:04:14,252 że wszystkie istniejące gatunki na Ziemi 89 00:04:14,352 --> 00:04:16,307 powstały w tym samym czasie 90 00:04:16,407 --> 00:04:18,336 i pozostają niezmienne. 91 00:04:18,559 --> 00:04:21,375 Tym większym zaskoczeniem dla badacza było 92 00:04:21,631 --> 00:04:24,914 gdy podczas pięcioletniej wyprawy naukowej 93 00:04:25,014 --> 00:04:28,247 do Ameryki Południowej, na statku "Beagle" 94 00:04:28,347 --> 00:04:31,342 odkrył, że na oddalonych od kontynentu 95 00:04:31,442 --> 00:04:34,358 wyspach Galapagos żyją żółwie, legwany 96 00:04:34,458 --> 00:04:37,850 czy zięby, przypominające znane z kontynentu 97 00:04:37,950 --> 00:04:41,342 gatunki, lecz znacząco różniące się wyglądem 98 00:04:41,442 --> 00:04:44,567 od swoich odpowiedników ze stałego lądu. 99 00:04:44,671 --> 00:04:47,946 Darwin zaczął się zastanawiać, co mogło być 100 00:04:48,046 --> 00:04:51,271 przyczyną tych różnic, i doszedł do wniosku 101 00:04:51,371 --> 00:04:53,900 że była nią izolacja geograficzna 102 00:04:54,000 --> 00:04:57,071 uniemożliwiająca swobodne krzyżowanie się 103 00:04:57,171 --> 00:05:00,164 osobników z wysp z tymi z lądu, a nawet 104 00:05:00,264 --> 00:05:03,439 z zamieszkującymi sąsiednie wyspy. 105 00:05:03,871 --> 00:05:06,328 Ponieważ zaś warunki klimatyczne 106 00:05:06,428 --> 00:05:08,683 i środowiskowe też różniły się 107 00:05:08,783 --> 00:05:10,582 na poszczególnych wyspach 108 00:05:10,682 --> 00:05:13,469 różnice wymuszały na mieszkających tam 109 00:05:13,569 --> 00:05:15,874 populacjach zmiany adaptacyjne. 110 00:05:16,159 --> 00:05:19,327 Na podstawie tych i wcześniejszych obserwacji 111 00:05:19,427 --> 00:05:22,617 Darwin stworzył teorię ewolucji, którą do dziś 112 00:05:22,717 --> 00:05:26,171 potwierdzają liczne badania z wielu dziedzin. 113 00:05:30,239 --> 00:05:32,640 A teraz zastanów się chwilę. 114 00:05:32,799 --> 00:05:35,235 Czy dobór naturalny to jedyny sposób 115 00:05:35,335 --> 00:05:38,723 na kształtowanie różnorodności ekosystemów? 116 00:05:39,199 --> 00:05:42,527 Może przyjdzie Ci na myśl jakieś pole uprawne 117 00:05:42,783 --> 00:05:44,795 albo stadnina koni. 118 00:05:45,343 --> 00:05:47,387 Zapewne słusznie wnioskujesz 119 00:05:47,487 --> 00:05:50,154 że na polu kukurydzy, czy w stadninie 120 00:05:50,254 --> 00:05:52,173 dobór osobników do rozrodu 121 00:05:52,273 --> 00:05:55,139 ma mało wspólnego z naturalną selekcją. 122 00:05:55,583 --> 00:05:57,702 Dokonuje go rolnik lub hodowca 123 00:05:57,802 --> 00:06:00,233 który chce w kolejnych pokoleniach 124 00:06:00,333 --> 00:06:03,392 wzmocnić w swojej populacji pożądane cechy. 125 00:06:03,775 --> 00:06:06,076 Może to być wyższa mleczność krów 126 00:06:06,335 --> 00:06:08,639 szybki przyrost masy ciała świń 127 00:06:08,895 --> 00:06:12,904 słodycz gruszek albo wielkość kłosów pszenicy. 128 00:06:13,247 --> 00:06:16,575 Żeby mieć pewność, że preferowane cechy 129 00:06:16,831 --> 00:06:19,731 w kolejnym pokoleniu roślin czy zwierząt 130 00:06:19,831 --> 00:06:21,962 się zachowają, człowiek stosuje 131 00:06:22,062 --> 00:06:23,595 tak zwany chów wsobny. 132 00:06:23,999 --> 00:06:27,327 Krzyżuje ze sobą blisko spokrewnione osobniki 133 00:06:27,583 --> 00:06:30,360 posiadające cechę, na której mu zależy. 134 00:06:30,655 --> 00:06:33,666 Najbardziej jaskrawym przykładem chowu 135 00:06:33,766 --> 00:06:37,119 wsobnego, z jakimś spotykasz się na co dzień 136 00:06:37,219 --> 00:06:38,817 są pewnie rasowe psy. 137 00:06:39,103 --> 00:06:41,717 Wzmacnianie jednej cechy, na przykład 138 00:06:41,817 --> 00:06:44,381 krótkiego pyska, albo usuwanie innych 139 00:06:44,481 --> 00:06:45,965 na przykład owłosienia 140 00:06:46,065 --> 00:06:48,125 doprowadziło do powstania ras 141 00:06:48,225 --> 00:06:51,025 niezwykle różniących się wyglądem. 142 00:06:51,647 --> 00:06:54,512 Niestety, to bardzo ogranicza pulę genową 143 00:06:54,612 --> 00:06:56,766 hodowanego gatunku czy odmiany 144 00:06:57,023 --> 00:07:00,479 a to z kolei zwiększa ryzyko wad genetycznych 145 00:07:00,579 --> 00:07:02,582 u potomstwa oraz podatność 146 00:07:02,682 --> 00:07:04,190 na rozmaite choroby. 147 00:07:09,567 --> 00:07:12,842 Jak widzisz, różnica między doborem sztucznym 148 00:07:12,942 --> 00:07:14,985 i naturalnym tkwi w zasadzie 149 00:07:15,085 --> 00:07:17,004 w osobie dobierającego. 150 00:07:17,759 --> 00:07:20,319 O doborze sztucznym decyduje człowiek. 151 00:07:20,831 --> 00:07:22,715 O naturalnym - Natura. 152 00:07:23,164 --> 00:07:24,659 W przyrodzie selekcja 153 00:07:24,759 --> 00:07:26,591 ma wpływ na cały gatunek. 154 00:07:26,719 --> 00:07:29,685 W hodowli - na wybraną populację, którą 155 00:07:29,785 --> 00:07:32,905 chcemy zmienić w pożądany dla nas sposób. 156 00:07:33,631 --> 00:07:36,798 Dlatego Istnieje wiele odmian uprawnych 157 00:07:36,898 --> 00:07:39,355 ziemniaka, w zależności od tego 158 00:07:39,455 --> 00:07:42,242 jakie lubimy jeść, róże o kwiatach 159 00:07:42,342 --> 00:07:45,459 w najróżniejszych kształtach i kolorach 160 00:07:45,559 --> 00:07:48,594 zależnie od upodobań, i wiele ras krów 161 00:07:48,694 --> 00:07:51,811 bo jedne mają dawać jak najwięcej mleka 162 00:07:51,911 --> 00:07:53,982 a inne - dobre mięso. 163 00:07:54,367 --> 00:07:56,413 Człowiekowi zależy przy tym 164 00:07:56,513 --> 00:07:58,509 na jak najszybszych efektach 165 00:07:58,609 --> 00:08:01,653 jak najmniejszym kosztem, tymczasem Natura 166 00:08:01,753 --> 00:08:04,647 działa bardzo powoli i, można powiedzieć 167 00:08:04,747 --> 00:08:06,868 że koszty jej nie interesują. 168 00:08:11,007 --> 00:08:14,147 Jestem pewna, że po obejrzeniu naszego filmu 169 00:08:14,247 --> 00:08:16,539 bez problemu potrafisz przypisać 170 00:08:16,639 --> 00:08:19,439 do właściwych miejsc w tabeli kilka cech 171 00:08:19,539 --> 00:08:22,484 charakterystycznych dla doboru naturalnego 172 00:08:22,584 --> 00:08:23,811 i sztucznego. 173 00:08:27,647 --> 00:08:30,691 A teraz sprawdź, czy masz tak, jak ja. 174 00:08:37,631 --> 00:08:40,219 Ewolucja zachodzi między innymi 175 00:08:40,319 --> 00:08:42,494 dzięki doborowi naturalnemu 176 00:08:42,751 --> 00:08:45,005 i przeżywaniu osobników najlepiej 177 00:08:45,105 --> 00:08:47,813 dostosowujących się do środowiska. 178 00:08:48,127 --> 00:08:50,719 Dobór sztuczny polega na utrwalaniu 179 00:08:50,819 --> 00:08:53,067 przez człowieka pożądanych cech 180 00:08:53,167 --> 00:08:55,195 w hodowanej przezeń populacji 181 00:08:55,295 --> 00:08:56,662 poprzez krzyżowanie 182 00:08:56,762 --> 00:08:59,301 tylko wybranych osobników. 183 00:09:02,719 --> 00:09:05,535 W tym filmie staraliśmy się odpowiednio dobrać 184 00:09:05,791 --> 00:09:07,993 zakres wiedzy o doborze naturalnym 185 00:09:08,093 --> 00:09:09,781 i sztucznym, by ułatwić Ci 186 00:09:09,881 --> 00:09:11,738 zapamiętanie tych pojęć. 187 00:09:11,935 --> 00:09:14,495 A teraz mamy nadzieję, że nas polubisz 188 00:09:14,751 --> 00:09:18,426 naturalnie subskrybując nasz kanał.