1
00:00:00,835 --> 00:00:02,475
W przyrodzie zdarzają się 

2
00:00:02,575 --> 00:00:04,020
najdziwniejsze związki.

3
00:00:04,120 --> 00:00:06,532
Taka więź charakteryzuje chrząszcze

4
00:00:06,632 --> 00:00:08,290
z rodziny omarlicowatych 

5
00:00:08,390 --> 00:00:10,239
i pewien gatunek pajęczaków.

6
00:00:10,557 --> 00:00:12,134
Obaj dziwni wspólnicy 

7
00:00:12,234 --> 00:00:14,847
do swego rozwoju potrzebują padliny.

8
00:00:15,067 --> 00:00:17,558
Chrząszcze przenoszą maleńkie roztocza 

9
00:00:17,658 --> 00:00:19,563
od jednego truchła do drugiego

10
00:00:19,707 --> 00:00:22,528
a pajęczaki odwdzięczają się im za podwózkę

11
00:00:22,628 --> 00:00:25,049
Zjadając jaja i larwy konkurencyjnych

12
00:00:25,149 --> 00:00:27,903
dla chrząszczy gatunków, na przykład much.

13
00:00:28,070 --> 00:00:29,978
Po zakończeniu cyklu godowego 

14
00:00:30,078 --> 00:00:32,442
młode roztocza wsiadają na chrząszcze

15
00:00:32,543 --> 00:00:35,732
i poszukują kolejnej, zdatnej do złożenia jaj 

16
00:00:35,832 --> 00:00:37,612
i odchowania larw padliny.

17
00:00:37,780 --> 00:00:40,336
Taka współpraca wydaje się korzystna

18
00:00:40,436 --> 00:00:41,471
 dla obu stron.

19
00:00:41,571 --> 00:00:44,615
Roztocza zyskują szybki i darmowy transport 

20
00:00:44,715 --> 00:00:47,779
do miejsca, gdzie mogą się najeść i rozmnożyć

21
00:00:47,879 --> 00:00:50,431
a larwy chrząszczy - więcej jedzenia.

22
00:01:01,890 --> 00:01:03,744
Walka nie zawsze popłaca.

23
00:01:03,844 --> 00:01:05,302
Warto w zgodzie żyć.

24
00:01:05,402 --> 00:01:08,181
Ale nie zawsze obie współpracujące strony

25
00:01:08,281 --> 00:01:09,887
mają takie same profity.

26
00:01:10,205 --> 00:01:12,081
Tak jest w przypadku porostów

27
00:01:12,181 --> 00:01:14,273
czyli organizmów składających się

28
00:01:14,373 --> 00:01:15,518
 z grzyba i glonu.

29
00:01:16,032 --> 00:01:18,410
Grzyb niejako hoduje glony, by zjadać

30
00:01:18,510 --> 00:01:21,151
wytwarzane przez nie składniki pokarmowe.

31
00:01:21,335 --> 00:01:23,530
Sam jednak nie daje im wiele więcej

32
00:01:23,630 --> 00:01:24,991
 niż miejsce do życia.

33
00:01:25,117 --> 00:01:27,663
Taka relacja, w której jeden organizm

34
00:01:27,763 --> 00:01:30,520
więcej wnosi, a drugi dużo więcej bierze

35
00:01:30,620 --> 00:01:32,060
to helotyzm.

36
00:01:32,160 --> 00:01:33,897
Bliżej jej do niewolnictwa 

37
00:01:33,997 --> 00:01:35,999
niż do partnerskiej współpracy.

38
00:01:36,104 --> 00:01:38,908
Są nawet tacy naukowcy, którzy uznają 

39
00:01:39,008 --> 00:01:41,365
dominację grzyba nad glonem w poroście

40
00:01:41,465 --> 00:01:43,164
 za pasożytnictwo.

41
00:01:43,333 --> 00:01:45,984
Można by powiedzieć "nieładnie, grzybie!"

42
00:01:46,101 --> 00:01:48,486
My w tym filmie przyjrzymy się dobrym

43
00:01:48,586 --> 00:01:51,301
nieantagonistycznym relacjom w przyrodzie.

44
00:01:51,401 --> 00:01:53,476
Na szczęście takich zależności

45
00:01:53,576 --> 00:01:54,943
 mamy całkiem sporo.

46
00:01:55,239 --> 00:01:57,984
Zacznijmy od takich, gdzie jeden organizm

47
00:01:58,084 --> 00:01:59,807
bez drugiego nie może żyć.

48
00:01:59,907 --> 00:02:02,069
Tak się zwiążą w tej zażyłości 

49
00:02:02,169 --> 00:02:03,903
z obopólnymi korzyściami.

50
00:02:04,043 --> 00:02:05,952
Pierwszy z brzegu przykład?

51
00:02:06,052 --> 00:02:08,638
Choćby kilogramy bakterii i pierwotniaków

52
00:02:08,738 --> 00:02:10,695
zamieszkujące przewody pokarmowe

53
00:02:10,795 --> 00:02:11,838
różnych zwierząt.

54
00:02:12,167 --> 00:02:14,474
W żołądku przeżuwaczy robią one 

55
00:02:14,574 --> 00:02:17,471
fantastyczną robotę, bo trawią celulozę.

56
00:02:17,607 --> 00:02:20,384
Dzięki temu krowa może żywić się trawą

57
00:02:20,484 --> 00:02:22,591
rosnąć na niej i dawać mleko.

58
00:02:22,691 --> 00:02:24,001
A bakterie?

59
00:02:24,101 --> 00:02:26,060
One mają schronienie i jedzenie

60
00:02:26,160 --> 00:02:28,378
dostarczane na miejsce. Full wypas!

61
00:02:28,478 --> 00:02:29,703
Dosłownie.

62
00:02:29,803 --> 00:02:32,107
Ale i w naszych jelitach są bakterie 

63
00:02:32,207 --> 00:02:33,888
które nam nie przeszkadzają 

64
00:02:33,988 --> 00:02:35,733
a nawet pomagają, produkując 

65
00:02:35,833 --> 00:02:37,564
witaminy z grupy B i wit. K.

66
00:02:37,732 --> 00:02:40,030
Co więcej, zasiedlając nasz przewód

67
00:02:40,130 --> 00:02:42,897
pokarmowy chronią go przed najazdem innych

68
00:02:42,997 --> 00:02:45,120
wcale nie tak przyjaznych mikrobów.

69
00:02:45,272 --> 00:02:47,936
Można powiedzieć, że mają w tym swój interes.

70
00:02:48,036 --> 00:02:50,457
W końcu trudno oddać dobrą miejscówkę

71
00:02:50,557 --> 00:02:51,775
z dowozem jedzonka.

72
00:02:51,875 --> 00:02:53,622
My jednak też zyskujemy.

73
00:02:53,722 --> 00:02:55,541
Gdy bakterie w naszych jelitach 

74
00:02:55,641 --> 00:02:57,527
są dobrze żywione, nie dopuszczają

75
00:02:57,627 --> 00:02:58,687
 groźnych intruzów

76
00:02:59,200 --> 00:03:01,504
a my nie chorujemy na przykład na biegunkę.

77
00:03:01,818 --> 00:03:04,480
Taką zależność, w której jeden gatunek 

78
00:03:04,580 --> 00:03:07,122
bez drugiego sobie nie radzi, nazywamy

79
00:03:07,222 --> 00:03:10,023
mutualizmem obligatoryjnym albo symbiozą.

80
00:03:10,168 --> 00:03:12,512
Innym jej przykładem jest mikoryza.

81
00:03:12,612 --> 00:03:15,771
To sytuacja, w której korzenie jakiejś rośliny 

82
00:03:15,871 --> 00:03:18,143
są oplatane przez strzępki grzybni

83
00:03:18,243 --> 00:03:20,192
co zwiększa ich powierzchnię chłonną.

84
00:03:20,392 --> 00:03:23,231
W ten sposób grzyby dostarczają roślinom 

85
00:03:23,331 --> 00:03:24,972
wodę i związki mineralne.

86
00:03:25,140 --> 00:03:27,666
W zamian za to mogą odżywiać się cukrami

87
00:03:27,766 --> 00:03:29,405
wytworzonymi przez roślinę

88
00:03:29,505 --> 00:03:30,936
w procesie fotosyntezy.

89
00:03:31,105 --> 00:03:33,610
Takie współpracujące ze sobą w wymianie

90
00:03:33,710 --> 00:03:35,495
składników pokarmowych gatunki

91
00:03:35,595 --> 00:03:37,845
to na przykład maślaki i modrzewie

92
00:03:37,945 --> 00:03:41,161
rydze i świerki, koźlarze i brzozy 

93
00:03:41,261 --> 00:03:43,230
oraz borowiki i dęby.

94
00:03:43,428 --> 00:03:44,949
Czy przychodzą Ci do głowy 

95
00:03:45,049 --> 00:03:47,327
jeszcze inne przykłady podobnej relacji?

96
00:03:47,427 --> 00:03:49,214
Nie musisz szukać w korzeniach.

97
00:03:49,314 --> 00:03:51,424
Pomyśl o kolorowych kwiatach.

98
00:03:52,459 --> 00:03:55,253
Tak! Znany każdemu przykład symbiozy

99
00:03:55,353 --> 00:03:58,650
to kwiaty i ich zapylacze: motyle, trzmiele

100
00:03:58,750 --> 00:04:01,990
pszczoły, muchy, a nawet ptaki i nietoperze.

101
00:04:02,090 --> 00:04:04,713
Bez ich pracy nie byłoby wymiany pyłku

102
00:04:04,813 --> 00:04:07,295
nie powstawałyby owoce ani nasiona.

103
00:04:07,395 --> 00:04:10,111
Rośliny kwietne przyciągają zapylacze 

104
00:04:10,211 --> 00:04:12,927
oferując im nektar, mleczko czy pyłek.

105
00:04:13,027 --> 00:04:15,743
W zamian uzyskują możliwość przeniesienia 

106
00:04:15,843 --> 00:04:18,559
gamet męskich z jednych osobników na inne.

107
00:04:18,942 --> 00:04:20,850
Czy widzisz jednak różnicę

108
00:04:20,950 --> 00:04:22,654
między mikoryzą a zapylaniem?

109
00:04:22,915 --> 00:04:26,542
Niby i to i to symbioza, ale jakby inna.

110
00:04:27,269 --> 00:04:28,701
Masz rację.

111
00:04:28,801 --> 00:04:31,062
Grzybek wiąże się na stałe z jednym 

112
00:04:31,162 --> 00:04:33,437
gatunkiem drzewa, a większość kwiatów

113
00:04:33,537 --> 00:04:35,798
może być zapylana przez różne owady.

114
00:04:35,898 --> 00:04:38,449
Fakt. Owad potrzebuje pyłku i nektaru 

115
00:04:38,549 --> 00:04:41,716
ale nie robi mu różnicy, czy dostanie go od gryki

116
00:04:41,816 --> 00:04:43,135
czy od koniczyny.

117
00:04:43,235 --> 00:04:45,951
Podobna zależność występuje na sawannie.

118
00:04:46,058 --> 00:04:49,026
Żyją tam bąkojady - ptaki, które wyjadają

119
00:04:49,126 --> 00:04:52,094
natarczywe owady dokuczające dużym ssakom

120
00:04:52,194 --> 00:04:54,075
jak bawoły, czy nosorożce.

121
00:04:54,278 --> 00:04:57,003
Taki bąkojad wie, że na ssaczym grzbiecie 

122
00:04:57,103 --> 00:04:59,168
zawsze znajdzie coś do jedzenia.

123
00:04:59,324 --> 00:05:02,250
Ssak stara się stać spokojnie, nie wzdrygać się

124
00:05:02,350 --> 00:05:05,150
i nie machać za energicznie uszami czy ogonem

125
00:05:05,250 --> 00:05:07,455
choć czuje ptaki na swoim grzbiecie

126
00:05:07,782 --> 00:05:10,839
W zamian za spokój ma z głowy krwiopijców

127
00:05:10,939 --> 00:05:13,086
takich, jak kleszcze, czy gzy

128
00:05:13,186 --> 00:05:15,162
a do tego darmowy ptasi alarm 

129
00:05:15,262 --> 00:05:17,778
ostrzegający przed niebezpieczeństwem.

130
00:05:17,934 --> 00:05:19,991
O jeszcze luźniejszy relacjach 

131
00:05:20,091 --> 00:05:21,894
międzygatunkowych opowiem Ci

132
00:05:21,994 --> 00:05:23,575
gdy schrupiesz orzeszka.

133
00:05:26,583 --> 00:05:29,589
Bywa i tak, że dwa różne gatunki, owszem

134
00:05:29,689 --> 00:05:32,918
się wspierają, ale każdy dałby sobie radę i sam.

135
00:05:33,156 --> 00:05:35,682
Ten rodzaj współpracy to mutualizm

136
00:05:35,782 --> 00:05:38,686
ale fakultatywny, czyli nieobowiązkowy.

137
00:05:38,787 --> 00:05:41,411
Nazywamy go też protokooperacją.

138
00:05:41,543 --> 00:05:43,600
W środowisku raf koralowych 

139
00:05:43,700 --> 00:05:45,681
żyją małe rybki - wargatki.

140
00:05:45,781 --> 00:05:47,581
Te zwinne zwierzęta wpływają

141
00:05:47,681 --> 00:05:50,274
do jam skrzelowych i gębowych dużych ryb

142
00:05:50,374 --> 00:05:53,124
usuwając z trudno dostępnych miejsc 

143
00:05:53,224 --> 00:05:55,924
pasożyty, zalegające resztki pokarmu

144
00:05:56,024 --> 00:05:57,374
i obumarłe tkanki.

145
00:05:57,636 --> 00:06:00,124
Ryby korzystające z usług wargatków

146
00:06:00,224 --> 00:06:02,494
często są groźnymi drapieżnikami

147
00:06:02,594 --> 00:06:04,658
ale nigdy nie próbują zjeść czyścicieli 

148
00:06:04,758 --> 00:06:06,857
pływających w ich paszczach.

149
00:06:07,012 --> 00:06:08,985
Korzyści odnoszą obie strony 

150
00:06:09,085 --> 00:06:11,966
ale z nieoczyszczonymi skrzelami można żyć

151
00:06:12,066 --> 00:06:14,211
zaś wargatki mogą znaleźć pokarm

152
00:06:14,311 --> 00:06:15,542
 gdzie indziej.

153
00:06:15,642 --> 00:06:18,250
Są i inne kooperatywy przyrodnicze.

154
00:06:18,350 --> 00:06:21,065
Na przykład kraby pustelniki chronią swój

155
00:06:21,165 --> 00:06:23,426
miękki, pozbawiony pancerza odwłok 

156
00:06:23,526 --> 00:06:25,382
w muszlach martwych mięczaków

157
00:06:25,482 --> 00:06:27,945
ale dla dodatkowej ochrony i kamuflażu

158
00:06:28,045 --> 00:06:31,165
niektóre przytwierdzają do tych muszli ukwiały.

159
00:06:31,468 --> 00:06:33,471
Co zyskuje na tym jamochłon?

160
00:06:33,579 --> 00:06:36,474
Dostaje darmowy transport i może korzystać 

161
00:06:36,574 --> 00:06:39,400
z resztek pokarmu schwytanego przez kraba.

162
00:06:39,520 --> 00:06:42,416
Gdy współpraca układa się wyjątkowo dobrze

163
00:06:42,516 --> 00:06:45,433
rosnący krab przy zmianie muszli na większą

164
00:06:45,533 --> 00:06:48,169
niezwykle ostrożnie przenosi jamochłona

165
00:06:48,269 --> 00:06:49,341
na nową skorupę.

166
00:06:49,441 --> 00:06:51,354
Oba gatunki są zadowolone 

167
00:06:51,454 --> 00:06:54,348
ale traktują te relacje nieobowiązkowo.

168
00:06:57,593 --> 00:06:59,752
Przejdźmy teraz do jeszcze mniej 

169
00:06:59,852 --> 00:07:02,229
zobowiązujących form międzygatunkowej

170
00:07:02,329 --> 00:07:05,024
współpracy opartej na obopólnej korzyści.

171
00:07:05,276 --> 00:07:06,896
Taką jest komensalizm

172
00:07:06,996 --> 00:07:09,331
zwany też współbiesiadnictwem.

173
00:07:09,583 --> 00:07:12,476
Możemy o nim mówić, gdy jeden z organizmów

174
00:07:12,576 --> 00:07:14,999
odnosi korzyści z obecności drugiego

175
00:07:15,099 --> 00:07:16,891
natomiast drugi nie odnosi 

176
00:07:16,991 --> 00:07:18,623
ani korzyści, ani strat.

177
00:07:18,723 --> 00:07:19,743
Przykład?

178
00:07:19,843 --> 00:07:22,323
Padlinożerca, który odżywia się resztkami

179
00:07:22,423 --> 00:07:24,410
pozostawionymi przez drapieżnika.

180
00:07:24,530 --> 00:07:27,015
Taka para zwierząt, to na przykład rekin

181
00:07:27,115 --> 00:07:29,409
i przyklejona do niego ryba podnawka.

182
00:07:29,660 --> 00:07:31,890
Oprócz resztek rekiniego posiłku 

183
00:07:31,990 --> 00:07:34,516
podnawka ma jeszcze całkiem przyzwoite

184
00:07:34,616 --> 00:07:36,708
schronienie i szybki transport.

185
00:07:36,937 --> 00:07:38,691
Czas na zadanie dla Ciebie.

186
00:07:38,798 --> 00:07:42,193
Wypełnij tabelę dla gatunku A i gatunku B

187
00:07:42,293 --> 00:07:45,723
zaznaczając plusem korzyść, minusem stratę

188
00:07:45,823 --> 00:07:47,453
a zerem neutralność.

189
00:07:50,501 --> 00:07:52,063
Czy masz podobnie?

190
00:07:52,163 --> 00:07:55,052
Plusy i zera przy protokooperacji oznaczają

191
00:07:55,152 --> 00:07:57,581
że oba gatunki doskonale radzą sobie 

192
00:07:57,681 --> 00:08:00,639
zarówno żyjąc w symbiozie, jak i w pojedynkę.

193
00:08:04,065 --> 00:08:05,759
Międzygatunkowe zależności

194
00:08:05,859 --> 00:08:08,242
nieantagonistyczne przynoszą korzyści

195
00:08:08,342 --> 00:08:10,238
przynajmniej jednej ze stron.

196
00:08:10,376 --> 00:08:13,344
Obligatoryjną zależność gatunków od siebie

197
00:08:13,444 --> 00:08:14,590
nazywa się symbiozą

198
00:08:14,802 --> 00:08:17,663
fakultatywną - protokooperacją.

199
00:08:17,951 --> 00:08:20,138
Komensalizm to sytuacja, w której

200
00:08:20,238 --> 00:08:23,054
jeden gatunek korzysta z obecności drugiego

201
00:08:23,154 --> 00:08:25,341
a dla drugiego jest to neutralne.

202
00:08:27,590 --> 00:08:29,403
Na dzisiaj to już wszystko.

203
00:08:29,503 --> 00:08:32,232
Obejrzyj pozostałe filmy z tej playlisty 

204
00:08:32,332 --> 00:08:35,418
a po więcej materiałów zajrzyj na naszą stronę:

205
00:08:35,518 --> 00:08:36,991
 pi-stacja.tv