1
00:00:00,290 --> 00:00:03,941
Znasz film "Obcy - ósmy pasażer Nostromo"?

2
00:00:04,041 --> 00:00:05,943
Choć traktuje on o kosmitach 

3
00:00:06,043 --> 00:00:08,080
w międzyplanetarnej przestrzeni

4
00:00:08,180 --> 00:00:11,008
jego scenarzyści mogli czerpać inspiracje

5
00:00:11,108 --> 00:00:12,708
z przyrody naszej poczciwej

6
00:00:12,808 --> 00:00:14,848
- czy aby na pewno? - Ziemi.

7
00:00:15,081 --> 00:00:17,410
Żyją tu podobne do os owady 

8
00:00:17,510 --> 00:00:19,711
z rodziny gąsienicznikowatych.

9
00:00:19,866 --> 00:00:22,163
Na co dzień fruwają sobie one 

10
00:00:22,263 --> 00:00:25,343
spijając soki drzew albo kwiatowy nektar

11
00:00:25,456 --> 00:00:27,685
ale gdy przychodzi do składania jaj 

12
00:00:27,785 --> 00:00:29,951
zmieniają się w prawdziwych obcych.

13
00:00:30,228 --> 00:00:32,123
Wybierają sobie ofiarę

14
00:00:32,223 --> 00:00:34,815
zwykle jakąś gąsienicę albo pająka

15
00:00:34,915 --> 00:00:37,716
i ostro zakończonym pokładełkiem 

16
00:00:37,816 --> 00:00:40,703
składają na lub w jego ciele jaja.

17
00:00:40,999 --> 00:00:43,493
Często paraliżują przy tym gospodarza

18
00:00:43,593 --> 00:00:45,055
ale go nie uśmiercają.

19
00:00:45,155 --> 00:00:47,474
Rozwijające się z jaj larwy mają 

20
00:00:47,574 --> 00:00:50,777
przez cały okres dojrzewania świeżutkie mięsko

21
00:00:50,877 --> 00:00:52,478
na wyciągnięcie szczęk.

22
00:00:52,613 --> 00:00:55,188
Gdy dorosną, wydostają się z wyjedzonej

23
00:00:55,288 --> 00:00:57,873
powłoki gospodarza, dosłownie rozrywając ją

24
00:00:57,973 --> 00:00:59,139
 na kawałki.

25
00:00:59,244 --> 00:01:01,696
To ekstremalny przykład pasożytnictwa

26
00:01:01,796 --> 00:01:05,120
bo niektóre gąsieniczniki potrafią w ten sposób

27
00:01:05,220 --> 00:01:07,561
wykorzystywać nawet swoich kuzynów

28
00:01:07,661 --> 00:01:09,118
 z tej samej rodziny.

29
00:01:09,303 --> 00:01:11,926
O innych zależnościach w obiegu materii

30
00:01:12,026 --> 00:01:14,074
 opowie nasz film.

31
00:01:24,925 --> 00:01:27,759
Żeby żyć, trzeba jeść, a żeby jeść

32
00:01:27,859 --> 00:01:30,948
trzeba ten pokarm sobie zorganizować.

33
00:01:31,048 --> 00:01:33,141
My, ludzie, pożywienie zazwyczaj

34
00:01:33,241 --> 00:01:34,463
kupujemy w sklepie.

35
00:01:34,563 --> 00:01:37,280
Czasem sami je uprawiamy lub hodujemy.

36
00:01:37,541 --> 00:01:39,385
Od czego jednak zaczyna się

37
00:01:39,485 --> 00:01:41,119
 cały łańcuch pokarmowy?

38
00:01:41,219 --> 00:01:43,459
Ktoś lub coś musi wyprodukować

39
00:01:43,559 --> 00:01:46,333
materię organiczną niejako z niczego.

40
00:01:46,624 --> 00:01:49,343
No, nie do końca z niczego, bo z pustego

41
00:01:49,443 --> 00:01:50,847
i Salomon nie naleje.

42
00:01:50,948 --> 00:01:53,609
Do tej produkcji potrzeba wody, słońca

43
00:01:53,709 --> 00:01:54,943
 i paru minerałów.

44
00:01:55,127 --> 00:01:57,671
Proces, w którym z takiej prostej mieszanki

45
00:01:57,771 --> 00:01:59,728
powstaje cukier - glukoza

46
00:01:59,828 --> 00:02:01,652
nazywamy fotosyntezą.

47
00:02:01,890 --> 00:02:03,516
Masz pomysł, kto mógłby

48
00:02:03,616 --> 00:02:05,461
 dokonać takiej przemiany?

49
00:02:06,148 --> 00:02:09,280
Jeśli Twoją odpowiedzią są rośliny - brawo!

50
00:02:09,483 --> 00:02:12,179
My teraz nie będziemy się zajmować dokładnie

51
00:02:12,279 --> 00:02:14,488
kwestią fotosyntezy, opowiemy o niej 

52
00:02:14,588 --> 00:02:15,758
w innych filmach.

53
00:02:15,858 --> 00:02:19,008
Teraz wystarczy nam wiedza, że producenci są

54
00:02:19,108 --> 00:02:20,715
podstawą łańcucha wzajemnych 

55
00:02:20,815 --> 00:02:22,079
zależności pokarmowych.

56
00:02:22,284 --> 00:02:24,384
Jeśli chcielibyśmy ich umieścić

57
00:02:24,484 --> 00:02:26,700
w piramidzie, to będą na jej spodzie.

58
00:02:26,800 --> 00:02:28,849
Można powiedzieć, że rośliny są 

59
00:02:28,949 --> 00:02:32,079
podstawą żywieniową. Całkiem solidną masą.

60
00:02:32,179 --> 00:02:34,094
Tak zwaną biomasą.

61
00:02:34,194 --> 00:02:35,904
Gdzie można je znaleźć?

62
00:02:36,021 --> 00:02:38,464
Na przykład w lesie albo na łące.

63
00:02:38,565 --> 00:02:41,233
Tam też znajdziesz stworzenia tworzące

64
00:02:41,333 --> 00:02:43,071
 kolejne piętra piramidy.

65
00:02:43,171 --> 00:02:45,433
Poznasz je po orzeszku.

66
00:02:47,674 --> 00:02:49,216
Wróćmy na łąkę.

67
00:02:49,316 --> 00:02:51,776
Rośnie tam mnóstwo rozmaitych traw.

68
00:02:51,876 --> 00:02:53,952
Możesz podać jakichś amatorów

69
00:02:54,052 --> 00:02:55,615
 tego typu pożywienia?

70
00:02:58,326 --> 00:03:01,782
Wśród zjadaczy roślin można wymienić krowy

71
00:03:01,882 --> 00:03:03,551
owce, konie, czy króliki.

72
00:03:03,850 --> 00:03:06,488
Zostańmy przy krowie, bo ten przeżuwacz

73
00:03:06,588 --> 00:03:08,674
to dobry przykład roślinożercy.

74
00:03:08,833 --> 00:03:11,187
Jako że krowa konsumuje rośliny 

75
00:03:11,287 --> 00:03:13,341
można ją nazwać konsumentem

76
00:03:13,441 --> 00:03:14,822
a ponieważ konsumuje 

77
00:03:14,922 --> 00:03:17,208
bezpośrednio producentów, ma miano 

78
00:03:17,308 --> 00:03:19,167
konsumenta pierwszego rzędu.

79
00:03:19,419 --> 00:03:21,122
Jak się zapewne domyślasz 

80
00:03:21,222 --> 00:03:23,077
konsumentem pierwszego rzędu 

81
00:03:23,177 --> 00:03:24,376
będzie każdy organizm

82
00:03:24,476 --> 00:03:26,129
który żywi się roślinami.

83
00:03:26,353 --> 00:03:27,994
Oczywiście tylko względem 

84
00:03:28,094 --> 00:03:30,386
zjadania przez niego roślin właśnie.

85
00:03:30,486 --> 00:03:32,114
Bo popatrz na kurę.

86
00:03:32,214 --> 00:03:33,907
Jeśli zje ziarno, będzie

87
00:03:34,007 --> 00:03:36,063
 konsumentem pierwszego rzędu

88
00:03:36,163 --> 00:03:38,112
ale jeśli łyknie robaczka?

89
00:03:38,212 --> 00:03:39,392
O tym za chwilę.

90
00:03:39,616 --> 00:03:41,211
Wróćmy do łańcucha...

91
00:03:41,356 --> 00:03:43,232
Trawa... krowa...

92
00:03:43,332 --> 00:03:44,685
Cóż, krowa też może 

93
00:03:44,785 --> 00:03:46,559
zostać czyimś pożywieniem.

94
00:03:46,659 --> 00:03:49,588
Człowiek zjadający wołowinkę albo tygrys 

95
00:03:49,688 --> 00:03:52,567
wcinający bawoła, będą więc konsumentami 

96
00:03:52,667 --> 00:03:53,707
drugiego rzędu.

97
00:03:53,827 --> 00:03:55,348
A jeśli porcja flaczków

98
00:03:55,448 --> 00:03:57,311
trafi się pieskowi czy kotu?

99
00:03:57,479 --> 00:03:59,360
To mają ten sam status.

100
00:03:59,460 --> 00:04:01,152
Konsumenta drugiego rzędu.

101
00:04:01,252 --> 00:04:04,241
Podobnie jest z kurą jedzącą robaczka.

102
00:04:04,341 --> 00:04:07,017
Ponieważ taki robaczek sam jest konsumentem

103
00:04:07,117 --> 00:04:08,792
kura będzie w tym przypadku 

104
00:04:08,892 --> 00:04:10,554
konsumentem drugiego rzędu.

105
00:04:10,654 --> 00:04:13,344
Konsumenci pierwszego i drugiego rzędu 

106
00:04:13,444 --> 00:04:15,803
zajmują kolejne piętra w piramidzie

107
00:04:15,903 --> 00:04:17,003
nieco węższe.

108
00:04:17,103 --> 00:04:18,756
Dlaczego węższe?

109
00:04:18,888 --> 00:04:22,126
Krowa jedząc trawę nie przerabia jej całej 

110
00:04:22,226 --> 00:04:23,934
na własną masę, prawda?

111
00:04:24,034 --> 00:04:27,247
Spora część energii zgromadzonej przez rośliny

112
00:04:27,347 --> 00:04:29,588
w postaci cukrów, jest marnowana 

113
00:04:29,688 --> 00:04:31,645
na poruszanie się, oddychanie

114
00:04:31,745 --> 00:04:33,823
czy nawet trawienie tej trawy.

115
00:04:34,088 --> 00:04:37,503
Tylko część stanie się krową, którą można zjeść.

116
00:04:37,950 --> 00:04:39,781
Człowiek, gdy zje krowę

117
00:04:39,881 --> 00:04:42,366
też część tej energii zmarnuje.

118
00:04:42,499 --> 00:04:44,074
Kolejne piętra piramidy 

119
00:04:44,174 --> 00:04:45,970
zajmowane przez konsumentów 

120
00:04:46,070 --> 00:04:48,254
wyższego rzędu, są coraz mniejsze

121
00:04:48,523 --> 00:04:51,071
bo z każdym stopniem część energii

122
00:04:51,171 --> 00:04:52,983
jest przetwarzana w coś innego 

123
00:04:53,083 --> 00:04:54,654
niż masa samego konsumenta.

124
00:04:54,759 --> 00:04:56,169
Do producentów

125
00:04:56,269 --> 00:04:58,239
zwanych też autotrofami

126
00:04:58,339 --> 00:05:00,693
czyli organizmów, które samodzielnie 

127
00:05:00,793 --> 00:05:02,902
produkują sobie pokarm w procesie 

128
00:05:03,002 --> 00:05:04,381
foto- czy chemosyntezy

129
00:05:04,481 --> 00:05:07,222
zaliczamy rośliny, bakterie foto-

130
00:05:07,322 --> 00:05:10,782
i chemosyntetyzujące oraz niektóre protisty.

131
00:05:10,882 --> 00:05:13,599
Czym są, dowiesz się z innych naszych filmów.

132
00:05:13,835 --> 00:05:16,386
Wszystkie pozostałe piętra piramidy 

133
00:05:16,486 --> 00:05:18,987
zajmują heterotrofy, czyli organizmy

134
00:05:19,087 --> 00:05:21,277
żywiące się innymi organizmami.

135
00:05:21,547 --> 00:05:24,863
Są wśród nich roślinożercy, wszystkożercy

136
00:05:25,119 --> 00:05:27,935
drapieżniki i padlinożercy.

137
00:05:28,046 --> 00:05:30,749
Sieć wzajemnych powiązań między auto-

138
00:05:30,849 --> 00:05:32,609
i heterotrofami nazywamy 

139
00:05:32,709 --> 00:05:34,966
strukturą troficzną ekosystemu.

140
00:05:35,086 --> 00:05:36,898
Schrup orzeszka, a za chwilę

141
00:05:36,998 --> 00:05:38,943
 powiem ci więcej o tej sieci.

142
00:05:42,787 --> 00:05:43,807
No dobrze.

143
00:05:44,063 --> 00:05:46,014
Mówiąc o zależnościach troficznych

144
00:05:46,114 --> 00:05:48,486
porównywaliśmy je do piramidy, a wcześniej

145
00:05:48,586 --> 00:05:49,949
 do łańcucha pokarmowego

146
00:05:50,049 --> 00:05:52,767
ale taki obraz nie do końca jest prawdziwy.

147
00:05:52,883 --> 00:05:54,608
Sieć pokarmowych zależności 

148
00:05:54,708 --> 00:05:56,383
możnaby przyrównać bardziej 

149
00:05:56,483 --> 00:05:58,398
do łańcucha zamkniętego w okrąg

150
00:05:58,498 --> 00:06:00,959
czy węża zjadającego własny ogon.

151
00:06:01,280 --> 00:06:04,167
To ostatnie porównanie jest trafne tym bardziej

152
00:06:04,267 --> 00:06:07,358
że na końcu każdego łańcucha stoją organizmy

153
00:06:07,458 --> 00:06:10,026
które to wszystko, co zostało w innych

154
00:06:10,126 --> 00:06:12,262
martwych ogniwach, wrzucają na nowo 

155
00:06:12,362 --> 00:06:13,322
do obiegu. 

156
00:06:13,422 --> 00:06:16,574
Posilają się bowiem martwą materią organiczną.

157
00:06:16,889 --> 00:06:19,921
Potrafisz przywołać z pamięci jakieś organizmy

158
00:06:20,021 --> 00:06:22,718
które tę chlubną funkcję wzięły na barki?

159
00:06:22,914 --> 00:06:25,535
Racja, barki to raczej przenośnia

160
00:06:25,791 --> 00:06:28,497
Bakterie, grzyby i inne mikroorganizmy

161
00:06:28,597 --> 00:06:30,142
raczej ramion nie mają

162
00:06:30,270 --> 00:06:33,471
ale i bez rąk robota w rękach im się pali.

163
00:06:33,571 --> 00:06:40,127
Z racji redukcji złożonych związków w proste
nazywamy je reducentami albo destruentami.

164
00:06:40,355 --> 00:06:44,748
Dzięki ich pracy większość związków chemicznych i pierwiastków

165
00:06:44,848 --> 00:06:47,471
może z powrotem trafić do producentów 

166
00:06:47,571 --> 00:06:50,552
którzy z tych dwutlenków, siarczków i soli 

167
00:06:50,652 --> 00:06:52,917
wytwarzają biomasę będącą źródłem

168
00:06:53,017 --> 00:06:54,973
pożywienia dla heterotrofów.

169
00:06:55,073 --> 00:06:56,255
I tak w kółko.

170
00:06:56,451 --> 00:06:59,583
Pamiętaj, przyroda nie marnuje swoich zasobów.

171
00:06:59,683 --> 00:07:01,631
Spójrz jeszcze raz na nasz łańcuch.

172
00:07:01,896 --> 00:07:04,887
Producent, konsument pierwszego rzędu

173
00:07:04,987 --> 00:07:07,814
konsument drugiego rzędu, reducent.

174
00:07:07,973 --> 00:07:10,502
Taki łańcuch, w którym jeden organizm

175
00:07:10,602 --> 00:07:12,663
pasie się kosztem poprzedniego 

176
00:07:12,763 --> 00:07:14,196
nazywamy łańcuchem...?

177
00:07:14,296 --> 00:07:16,186
Spasania, oczywiście!

178
00:07:16,410 --> 00:07:18,362
Ja podałam przykład z łąki.

179
00:07:18,462 --> 00:07:19,551
Czas na Ciebie.

180
00:07:19,651 --> 00:07:22,019
Pomyśl o jakimś szeregu zjadaczy 

181
00:07:22,119 --> 00:07:24,414
rozpoczynającym się od orzeszka.

182
00:07:27,999 --> 00:07:29,791
Orzech laskowy: producent

183
00:07:30,303 --> 00:07:33,119
Wiewiórka: konsument pierwszego rzędu

184
00:07:33,375 --> 00:07:36,191
Myszołów: konsument drugiego rzędu

185
00:07:36,291 --> 00:07:39,048
Sęp? Padlinożerca, więc dajmy mu 

186
00:07:39,148 --> 00:07:41,310
konsumenta trzeciego rzędu

187
00:07:41,410 --> 00:07:44,859
Bakterie, grzyby i protisty: reducenci

188
00:07:45,070 --> 00:07:47,839
Twój łańcuch był inny? To nie błąd.

189
00:07:47,939 --> 00:07:50,739
W przyrodzie istnieje wiele sieci troficznych

190
00:07:51,039 --> 00:07:53,343
niekiedy niezwykle rozbudowanych

191
00:07:53,443 --> 00:07:56,159
a czasem wręcz przeciwnie - ascetycznych.

192
00:07:56,526 --> 00:07:58,794
Konsumenci, którzy zjadają tylko 

193
00:07:58,894 --> 00:08:01,022
jeden konkretny gatunek rośliny.

194
00:08:01,127 --> 00:08:02,897
Na przykład koala żywi się 

195
00:08:02,997 --> 00:08:05,374
niemal wyłącznie liśćmi eukaliptusa

196
00:08:05,474 --> 00:08:08,191
 a panda wielka pędami bambusa.

197
00:08:08,299 --> 00:08:11,647
Ich łańcuchy troficzne będą więc bardzo proste.

198
00:08:11,747 --> 00:08:14,562
Są i takie gatunki, którym wszystko jedno

199
00:08:14,662 --> 00:08:15,870
 co wrzucą na ząb.

200
00:08:16,077 --> 00:08:17,666
Dzik, na przykład, zje to

201
00:08:17,766 --> 00:08:19,149
 co ma w zasięgu pyska.

202
00:08:19,267 --> 00:08:21,003
Jest więc ważnym elementem 

203
00:08:21,103 --> 00:08:23,038
rozbudowanej sieci troficznej.

204
00:08:23,618 --> 00:08:25,855
Jeśli uważnie oglądasz nasz film

205
00:08:25,955 --> 00:08:27,889
na pewno potrafisz odpowiedzieć

206
00:08:27,994 --> 00:08:30,454
Czy dany gatunek zawsze zajmuje ten sam

207
00:08:30,554 --> 00:08:32,256
 poziom troficzny w łańcuchu

208
00:08:32,356 --> 00:08:34,301
 czy też piramidzie pokarmowej?

209
00:08:36,932 --> 00:08:38,475
Oczywiście, że nie!

210
00:08:38,575 --> 00:08:40,191
Jego status zależy od tego

211
00:08:40,447 --> 00:08:43,007
jakim pokarmem żywi się w danym momencie.

212
00:08:43,392 --> 00:08:46,302
Szczególnie gatunki wszystkożerne, jak świnia

213
00:08:46,402 --> 00:08:48,999
czy człowiek, mogą stanowić różne ogniwa 

214
00:08:49,099 --> 00:08:50,430
w różnych łańcuchach.

215
00:08:50,696 --> 00:08:53,385
W ten sposób tworzą się rozbudowane sieci

216
00:08:53,485 --> 00:08:55,038
 zależności pokarmowych.

217
00:08:59,054 --> 00:09:01,556
Wszystkie organizmy w ekosystemie są

218
00:09:01,656 --> 00:09:03,896
ze sobą połączone skomplikowanymi

219
00:09:03,996 --> 00:09:05,789
zależnościami pokarmowymi.

220
00:09:06,047 --> 00:09:08,454
Jako ogniwa łańcucha pokarmowego 

221
00:09:08,554 --> 00:09:10,142
wyróżniamy producentów

222
00:09:10,242 --> 00:09:13,215
konsumentów pierwszego i wyższych rzędów

223
00:09:13,315 --> 00:09:16,190
oraz destruentów rozkładających martwą 

224
00:09:16,290 --> 00:09:19,615
materię organiczną do materii nieorganicznej.

225
00:09:21,715 --> 00:09:24,071
Oglądając nasze filmy stajesz się

226
00:09:24,171 --> 00:09:27,038
konsumentem wiedzy coraz wyższego rzędu.

227
00:09:27,138 --> 00:09:28,831
Mam nadzieję, że smakowało?

228
00:09:28,931 --> 00:09:31,431
Zawsze możesz wrócić po więcej

229
00:09:31,531 --> 00:09:33,830
na pistacja.tv