1
00:00:00,103 --> 00:00:03,131
Zdarzyło ci się, że mewa albo inny nadmorski

2
00:00:03,231 --> 00:00:06,399
ptaszek narobił ci na kurtkę, albo na parapet?

3
00:00:06,734 --> 00:00:08,147
Zanim następnym razem

4
00:00:08,247 --> 00:00:10,496
rzucisz obraźliwym słowem, pomyśl

5
00:00:10,596 --> 00:00:13,500
kupa morskich ptaków to praktycznie jedyny 

6
00:00:13,600 --> 00:00:15,630
sposób zwracania na ląd fosforu

7
00:00:15,730 --> 00:00:18,703
jednego z niezbędnych do życia pierwiastków.

8
00:00:18,937 --> 00:00:20,759
Jego podstawowe źródło

9
00:00:20,859 --> 00:00:22,783
to skały zwane fosforytami.

10
00:00:22,945 --> 00:00:25,397
Wypłukane z tych skał, nieorganiczne 

11
00:00:25,497 --> 00:00:27,831
fosforany są w postaci rozpuszczonej

12
00:00:27,931 --> 00:00:30,604
pobierane przez rośliny i przekształcane 

13
00:00:30,704 --> 00:00:33,444
w związki organiczne, niezbędne do syntezy

14
00:00:33,544 --> 00:00:36,605
związków tworzących ciała wszystkich zwierząt.

15
00:00:36,880 --> 00:00:39,286
Reszta spływa do mórz, a stamtąd 

16
00:00:39,386 --> 00:00:41,494
droga na ląd nie jest prosta.

17
00:00:41,594 --> 00:00:44,022
W obiegu fosforu pomagają właśnie 

18
00:00:44,122 --> 00:00:47,083
morskie ptaki, które wzbogacają nadmorskie

19
00:00:47,183 --> 00:00:49,830
gleby w fosfor... swoją kupą właśnie.

20
00:00:49,962 --> 00:00:51,456
Ty też możesz pomóc

21
00:00:51,556 --> 00:00:53,038
jedząc morskie ryby.

22
00:00:53,193 --> 00:00:55,792
O ile, rzecz jasna, jesz mięso.

23
00:01:07,568 --> 00:01:09,200
Pewnie znasz to powiedzenie

24
00:01:09,300 --> 00:01:11,679
że w przyrodzie nic nie ginie. To fakt.

25
00:01:11,782 --> 00:01:13,657
Ziemia w sensie energetycznym

26
00:01:13,757 --> 00:01:16,031
jest w zasadzie układem izolowanym.

27
00:01:16,131 --> 00:01:18,495
Więcej o przepływach energii możesz się 

28
00:01:18,595 --> 00:01:20,778
dowiedzieć z naszych filmów z fizyki.

29
00:01:20,934 --> 00:01:23,881
Warto nadmienić, że nie jesteśmy tak do końca

30
00:01:23,981 --> 00:01:27,061
izolowani, bo dociera do nas energia słoneczna.

31
00:01:27,255 --> 00:01:29,673
Bez niej, tak naprawdę nie byłoby życia

32
00:01:29,773 --> 00:01:30,654
 jakie znamy.

33
00:01:30,754 --> 00:01:33,148
Może pamiętasz jeszcze z klasy piątej

34
00:01:33,248 --> 00:01:35,262
że rośliny wykorzystują energię 

35
00:01:35,362 --> 00:01:37,904
światła słonecznego i przekształcają ją 

36
00:01:38,004 --> 00:01:39,275
w energię chemiczną.

37
00:01:39,407 --> 00:01:40,958
Ile potrzebują?

38
00:01:41,058 --> 00:01:43,618
Badania wykazały, że do fotosyntezy 

39
00:01:43,718 --> 00:01:46,568
wystarczy zaledwie 1% energii ze Słońca.

40
00:01:46,710 --> 00:01:49,913
Ten mizerny 1% jest podstawą funkcjonowania

41
00:01:50,013 --> 00:01:52,383
wszystkich łańcuchów pokarmowych

42
00:01:52,483 --> 00:01:55,811
i wystarcza, by producenci, czyli autotrofy

43
00:01:55,911 --> 00:01:59,547
wytwarzali rokrocznie miliardy ton biomasy.

44
00:01:59,831 --> 00:02:02,571
Dokładniej rzecz biorąc, mianem biomasy

45
00:02:02,671 --> 00:02:05,719
określamy całkowitą ilość roślinnej materii 

46
00:02:05,819 --> 00:02:08,509
organicznej, którą określone jednostka 

47
00:02:08,609 --> 00:02:11,362
powierzchni ekosystemu wytwarza w ciągu roku.

48
00:02:11,462 --> 00:02:14,137
Ta jednostka pozwala też ekologom ocenić

49
00:02:14,237 --> 00:02:16,931
tempo, w jakim producenci przekształcają 

50
00:02:17,031 --> 00:02:19,775
energię słoneczną w procesie fotosyntezy.

51
00:02:20,036 --> 00:02:23,011
Jak się zapewne domyślasz, to tempo jest różne

52
00:02:23,111 --> 00:02:24,639
dla różnych ekosystemów.

53
00:02:24,948 --> 00:02:27,063
Z dużą dozą prawdopodobieństwa 

54
00:02:27,163 --> 00:02:29,158
można założyć, że jest wyższe 

55
00:02:29,258 --> 00:02:31,862
w gęstych lasach klimatu umiarkowanego

56
00:02:32,006 --> 00:02:34,756
niż na porośniętych skąpą roślinnością 

57
00:02:34,856 --> 00:02:37,844
terenach półpustynnych, a dżungla amazońska

58
00:02:37,944 --> 00:02:40,766
bije na głowę naszą Puszczę Białowieską.

59
00:02:41,197 --> 00:02:44,066
Warto też wiedzieć, że na ilość biomasy

60
00:02:44,166 --> 00:02:46,910
ma wpływ szereg czynników abiotycznych

61
00:02:47,010 --> 00:02:49,605
czyli nieożywionych, jak temperatura

62
00:02:49,705 --> 00:02:51,925
i wilgotność, czy żyzność gleb 

63
00:02:52,025 --> 00:02:54,096
oraz biotycznych, jak choćby 

64
00:02:54,196 --> 00:02:55,568
obecność człowieka.

65
00:02:59,268 --> 00:03:01,978
Rośliny pochłaniają światło wcale nie po to 

66
00:03:02,078 --> 00:03:04,550
by ktoś je zjadł, ale by zyskiwać energię

67
00:03:04,650 --> 00:03:06,544
do własnych procesów życiowych.

68
00:03:06,714 --> 00:03:09,739
Zużywają ją na oddychanie, transport wody

69
00:03:09,839 --> 00:03:11,289
i innych substancji.

70
00:03:11,471 --> 00:03:14,031
A przecież żaden z procesów zachodzących 

71
00:03:14,131 --> 00:03:15,559
w komórce nie przebiega 

72
00:03:15,659 --> 00:03:17,455
ze stuprocentową wydajnością.

73
00:03:17,612 --> 00:03:19,267
Zawsze pewna część energii 

74
00:03:19,367 --> 00:03:20,959
rozprasza się w otoczeniu.

75
00:03:21,059 --> 00:03:23,725
W efekcie tylko część energii świetlnej

76
00:03:23,825 --> 00:03:26,092
zaabsorbowanej podczas fotosyntezy

77
00:03:26,192 --> 00:03:28,529
zostaje zmagazynowana w wiązaniach 

78
00:03:28,629 --> 00:03:30,896
chemicznych związków organicznych 

79
00:03:30,996 --> 00:03:32,617
budujących ciało roślin.

80
00:03:32,762 --> 00:03:34,963
Podobny mechanizm działa na kolejnych

81
00:03:35,063 --> 00:03:36,716
piętrach piramidy troficznej

82
00:03:36,816 --> 00:03:38,670
czy też w kolejnych ogniwach 

83
00:03:38,770 --> 00:03:41,362
łańcucha pokarmowego, o którym opowiadamy

84
00:03:41,462 --> 00:03:42,715
 w innym filmie.

85
00:03:42,815 --> 00:03:45,461
Zwierzęta roślinożerne nie potrafią strawić 

86
00:03:45,561 --> 00:03:47,839
wszystkiego, co wpadnie im do paszczy.

87
00:03:48,080 --> 00:03:50,829
Z tego powodu trafia do nich jedynie część

88
00:03:50,929 --> 00:03:53,612
energii zmagazynowanej w masie roślinnej.

89
00:03:53,712 --> 00:03:55,264
Reszta jest wydalana.

90
00:03:55,364 --> 00:03:58,443
Do tego część z tego, co strawią i przyswoją 

91
00:03:58,543 --> 00:04:00,320
zużywają do podtrzymywania 

92
00:04:00,420 --> 00:04:02,267
własnych czynności życiowych

93
00:04:02,367 --> 00:04:04,909
czemu, podobnie jak w przypadku roślin

94
00:04:05,009 --> 00:04:07,184
towarzyszy rozpraszanie energii.

95
00:04:07,380 --> 00:04:09,928
W efekcie na własną masę przetwarzają

96
00:04:10,028 --> 00:04:12,927
tylko niewielką część tego, co skonsumują.

97
00:04:13,081 --> 00:04:15,505
I wreszcie, część roślinożerców ginie

98
00:04:15,605 --> 00:04:18,044
i nie zostaje zjedzona przez konsumentów

99
00:04:18,144 --> 00:04:19,363
drugiego rzędu.

100
00:04:19,463 --> 00:04:21,419
Zgromadzona w ich ciałach energia 

101
00:04:21,519 --> 00:04:22,658
nie przechodzi zatem 

102
00:04:22,758 --> 00:04:24,301
na wyższy poziom troficzny.

103
00:04:24,401 --> 00:04:27,548
Oznacza to, że przepływając przez ekosystem

104
00:04:27,648 --> 00:04:30,225
energia zostaje zarówno wykorzystana

105
00:04:30,325 --> 00:04:31,613
jak i rozproszona.

106
00:04:31,713 --> 00:04:34,375
Na kolejnych poziomach jest jej coraz mniej

107
00:04:34,475 --> 00:04:36,632
więc tworzące dany poziom organizmy

108
00:04:36,737 --> 00:04:38,668
mogą wyżywić coraz mniejszą 

109
00:04:38,768 --> 00:04:40,062
liczbę konsumentów.

110
00:04:40,240 --> 00:04:43,559
Szacuje się, że każdy kolejny poziom troficzny

111
00:04:43,659 --> 00:04:46,562
ma do dyspozycji około 90% mniej energii 

112
00:04:46,662 --> 00:04:48,150
niż poziom poprzedni.

113
00:04:48,345 --> 00:04:51,874
Mechanizm ten nosi nazwę reguły 10 procent.

114
00:04:52,094 --> 00:04:54,317
To wyjaśnia, dlaczego ekosystemy mają

115
00:04:54,417 --> 00:04:56,702
skończoną liczbę poziomów troficznych.

116
00:04:56,812 --> 00:04:59,623
Większość składa się zaledwie z czterech

117
00:04:59,723 --> 00:05:02,054
lub pięciu ogniw, a końcowe ogniwa

118
00:05:02,154 --> 00:05:04,485
czyli konsumenci najwyższego rzędu

119
00:05:04,585 --> 00:05:06,466
są zwykle bardzo nieliczne.

120
00:05:06,701 --> 00:05:08,223
Nie zawsze tak jest.

121
00:05:08,323 --> 00:05:10,783
Gdy konsumenci drugiego rzędu to pasożyty

122
00:05:10,883 --> 00:05:13,154
jest ich dużo więcej niż konsumentów 

123
00:05:13,254 --> 00:05:15,902
pierwszego rzędu, na których się pożywiają.

124
00:05:16,002 --> 00:05:18,371
Pamiętaj, że liczba konsumentów 

125
00:05:18,471 --> 00:05:20,816
wyższego rzędu, którzy mogą się wyżywić

126
00:05:20,916 --> 00:05:22,558
konsumentami niższego rzędu

127
00:05:22,704 --> 00:05:25,887
zależy od masy każdego z tych ogniw łańcucha.

128
00:05:26,091 --> 00:05:28,130
Jeśli te masy są porównywalne

129
00:05:28,230 --> 00:05:30,939
konsumentów wyższego rzędu będzie mniej

130
00:05:31,039 --> 00:05:32,285
niż tych niższego.

131
00:05:32,490 --> 00:05:35,397
Jeśli są maleńcy, jak te kleszcze na jeleniu

132
00:05:35,497 --> 00:05:37,682
może ich być dużo więcej niż ofiar

133
00:05:37,782 --> 00:05:38,941
którymi się żywią.

134
00:05:39,354 --> 00:05:41,757
Ostatnim ogniwem każdego łańcucha

135
00:05:41,857 --> 00:05:43,814
 pokarmowego są destruenci.

136
00:05:43,914 --> 00:05:46,257
Przetwarzają oni energię pozostałą 

137
00:05:46,357 --> 00:05:47,966
w odchodach i szczątkach 

138
00:05:48,066 --> 00:05:49,402
martwych organizmów, 

139
00:05:49,502 --> 00:05:51,864
zwłaszcza ich niestrawnych częściach

140
00:05:51,964 --> 00:05:54,804
takich, jak pióra, kości i rogi, w związki 

141
00:05:54,904 --> 00:05:56,992
nieorganiczne, które mogą zostać

142
00:05:57,092 --> 00:06:00,187
wykorzystane przez rośliny, czyli producentów.

143
00:06:00,287 --> 00:06:03,488
Zamykają w ten sposób cykl troficzny.

144
00:06:07,418 --> 00:06:10,655
Rośliny wodne i lądowe oraz inni producenci 

145
00:06:10,755 --> 00:06:13,419
wiążą świat materii żywej ze światem 

146
00:06:13,519 --> 00:06:15,038
materii nieożywionej.

147
00:06:15,138 --> 00:06:18,015
Z prostych substancji nieorganicznych tworzą

148
00:06:18,115 --> 00:06:20,926
związki organiczne, które budują ich ciała.

149
00:06:21,082 --> 00:06:23,510
Te związki w postaci pokarmu wędrują 

150
00:06:23,610 --> 00:06:26,189
wzdłuż łańcucha pokarmowego i docierają 

151
00:06:26,289 --> 00:06:28,047
ostatecznie do destruentów.

152
00:06:28,147 --> 00:06:30,143
Tu zachodzi proces odwrotny.

153
00:06:30,243 --> 00:06:33,314
Bakterie, grzyby i protisty rozkładają resztki 

154
00:06:33,414 --> 00:06:36,303
substancji organicznych do prostych związków 

155
00:06:36,403 --> 00:06:38,893
mineralnych, które ponownie mogą zostać

156
00:06:38,993 --> 00:06:40,935
przyswojone przez producentów.

157
00:06:41,035 --> 00:06:42,357
Tak zamyka się cykl 

158
00:06:42,457 --> 00:06:44,465
krążenia materii w przyrodzie.

159
00:06:44,565 --> 00:06:47,275
Jak widzisz materia w ziemskim ekosystemie 

160
00:06:47,375 --> 00:06:49,636
nie ginie, a jedynie zmienia postać.

161
00:06:49,779 --> 00:06:52,523
Dzięki stałemu krążeniu jest nieustannie 

162
00:06:52,623 --> 00:06:55,230
przetwarzana i ponownie wykorzystywana.

163
00:06:55,330 --> 00:06:58,120
Nie powstają tu żadne substancje zbędne

164
00:06:58,220 --> 00:07:00,304
i niczego poza energią Słońca 

165
00:07:00,404 --> 00:07:02,757
nie trzeba dostarczać z zewnątrz.

166
00:07:02,874 --> 00:07:04,462
W ekosystemach sztucznych

167
00:07:04,562 --> 00:07:06,609
krążenie materii jest zaburzone.

168
00:07:06,709 --> 00:07:08,614
Popatrz na pola uprawne.

169
00:07:08,730 --> 00:07:10,730
Człowiek zbiera i wywozi z nich 

170
00:07:10,830 --> 00:07:12,894
niemal wszystko, co tam wyrośnie.

171
00:07:13,035 --> 00:07:15,789
W przypadku zboża są to zarówno ziarna

172
00:07:15,889 --> 00:07:17,758
jak i łodygi, czyli słoma.

173
00:07:17,882 --> 00:07:20,201
Taki ekosystem nie może funkcjonować 

174
00:07:20,301 --> 00:07:22,634
bez regularnego dostarczania do gleby 

175
00:07:22,734 --> 00:07:25,003
świeżej porcji składników mineralnych

176
00:07:25,103 --> 00:07:26,205
w postaci nawozów.

177
00:07:26,556 --> 00:07:29,251
Inaczej postępują działkowcy, którzy sami 

178
00:07:29,351 --> 00:07:30,884
produkują naturalny nawóz

179
00:07:30,984 --> 00:07:32,779
tylko przyspieszając procesy 

180
00:07:32,879 --> 00:07:34,397
zachodzące w przyrodzie.

181
00:07:34,700 --> 00:07:37,751
Ich akceleratorami są kompostowniki.

182
00:07:37,851 --> 00:07:40,129
Zgromadzone w nich szczątki roślin

183
00:07:40,229 --> 00:07:43,005
są układane warstwami, regularnie mieszane

184
00:07:43,105 --> 00:07:45,059
i polewane wodą, by zapewniać 

185
00:07:45,159 --> 00:07:46,684
dopływ tlenu i wilgoci.

186
00:07:46,980 --> 00:07:48,888
Dodatkowo można je wzbogacać 

187
00:07:48,988 --> 00:07:51,454
specjalnymi preparatami zawierającymi 

188
00:07:51,554 --> 00:07:53,597
duże ilości bakterii glebowych.

189
00:07:54,367 --> 00:07:56,291
Wytworzony w ten sposób nawóz 

190
00:07:56,391 --> 00:07:58,974
może wzbogacać glebę już w kolejnym roku

191
00:07:59,196 --> 00:08:01,706
podczas gdy w przyrodzie, na całkowite 

192
00:08:01,806 --> 00:08:03,807
rozłożenie roślinnych szczątków 

193
00:08:03,907 --> 00:08:05,629
trzeba by czekać kilka lat.

194
00:08:06,228 --> 00:08:09,357
Jeśli uważnie oglądasz, na pewno pamiętasz

195
00:08:09,460 --> 00:08:11,530
Jaki procent energii słonecznej 

196
00:08:11,630 --> 00:08:13,783
jest wykorzystywany przez rośliny 

197
00:08:13,883 --> 00:08:15,357
w procesie fotosyntezy?

198
00:08:18,276 --> 00:08:22,527
Tylko 1%, a ile zieloności daje to wokół nas!

199
00:08:22,710 --> 00:08:24,691
To może jeszcze jedno pytanie 

200
00:08:24,791 --> 00:08:26,366
ze znajomości procentów?

201
00:08:26,524 --> 00:08:28,068
Jaki odsetek energii 

202
00:08:28,168 --> 00:08:30,118
danego poziomu troficznego 

203
00:08:30,218 --> 00:08:32,395
jest dostępny dla konsumentów 

204
00:08:32,495 --> 00:08:33,735
wyższego poziomu?

205
00:08:36,568 --> 00:08:39,935
Jeśli mówisz, że 10% - Brawo!

206
00:08:45,048 --> 00:08:46,617
Podstawą życia na Ziemi 

207
00:08:46,717 --> 00:08:48,894
jest energia światła słonecznego.

208
00:08:49,151 --> 00:08:51,523
Energia przepływa przez wszystkie poziomy

209
00:08:51,623 --> 00:08:53,472
pokarmowe ekosystemu i stopniowo 

210
00:08:53,572 --> 00:08:55,294
jest rozpraszana w środowisku.

211
00:08:55,531 --> 00:08:58,565
Jej straty uzupełniane są przez stały dopływ 

212
00:08:58,665 --> 00:09:00,671
energii pochodzącej ze Słońca.

213
00:09:00,909 --> 00:09:03,968
Materia krąży pomiędzy żywą i nieożywioną

214
00:09:04,068 --> 00:09:05,534
 częścią ekosystemu.

215
00:09:07,773 --> 00:09:09,657
Na dzisiaj to już wszystko.

216
00:09:09,757 --> 00:09:12,522
Obejrzyj pozostałe filmy z tej playlisty

217
00:09:12,622 --> 00:09:14,742
a po więcej materiałów zajrzyj 

218
00:09:14,842 --> 00:09:17,843
na naszą stronę: pistacja.tv