1
00:00:00,768 --> 00:00:03,474
Tradycje ochrony przyrody w Polsce 

2
00:00:03,574 --> 00:00:06,467
mają niemal tyle lat, ile liczy sobie 

3
00:00:06,567 --> 00:00:08,266
nasza państwowość.

4
00:00:08,960 --> 00:00:12,544
Co prawda początkowo ograniczały się do...

5
00:00:13,056 --> 00:00:16,760
ograniczania. Prawo do połowów oraz polowań

6
00:00:16,860 --> 00:00:19,990
na konkretną zwierzynę przysługiwało 

7
00:00:20,090 --> 00:00:22,347
na przykład tylko szlachcie

8
00:00:22,447 --> 00:00:24,317
albo i samemu królowi.

9
00:00:25,088 --> 00:00:27,511
Stąd nadawany niektórym gatunkom

10
00:00:27,611 --> 00:00:29,183
przydomek: królewski.

11
00:00:29,952 --> 00:00:32,768
Takim królewskim gatunkiem był żubr.

12
00:00:33,536 --> 00:00:35,360
Polowanie na te zwierzęta 

13
00:00:35,460 --> 00:00:38,655
bez królewskiego zezwolenia, karano śmiercią.

14
00:00:39,424 --> 00:00:42,240
By przywrócić te majestatyczne zwierzęta 

15
00:00:42,340 --> 00:00:47,045
naturze, w 1923 roku założono 

16
00:00:47,145 --> 00:00:50,189
Międzynarodowe Towarzystwo Ochrony Żubra.

17
00:00:50,688 --> 00:00:53,425
Do odtworzenia gatunku wykorzystano

18
00:00:53,525 --> 00:00:56,610
osobniki żyjące w ogrodach zoologicznych

19
00:00:56,710 --> 00:00:57,854
i zwierzyńcach.

20
00:00:58,112 --> 00:01:00,973
Aby ułatwić im aklimatyzację w naturze

21
00:01:01,073 --> 00:01:03,731
niedługo po wypuszczeniu pierwszych 

22
00:01:03,831 --> 00:01:06,336
osobników do Puszczy Białowieskiej

23
00:01:06,436 --> 00:01:09,374
na jej terenie utworzono park narodowy.

24
00:01:10,400 --> 00:01:13,872
Obecnie na świecie żyje ponad sześć tysięcy

25
00:01:13,972 --> 00:01:16,984
żubrów, a gatunek został przeniesiony 

26
00:01:17,084 --> 00:01:20,638
do niższej kategorii zagrożenia wyginięciem.

27
00:01:33,184 --> 00:01:35,547
Może udało Ci się pojechać z klasą

28
00:01:35,647 --> 00:01:37,534
na wycieczkę do pobliskiego 

29
00:01:37,634 --> 00:01:40,302
rezerwatu przyrody, albo masz w okolicy

30
00:01:40,402 --> 00:01:41,629
park krajobrazowy?

31
00:01:42,400 --> 00:01:45,480
Wiesz, że to obszary, na których przyroda 

32
00:01:45,580 --> 00:01:48,014
cieszy się szczególnymi względami 

33
00:01:48,114 --> 00:01:51,218
i podlega ochronie, ale czy wiesz, czym się

34
00:01:51,318 --> 00:01:54,174
taka ochrona różni w różnych miejscach?

35
00:01:54,944 --> 00:01:57,248
O tym właśnie chcę Ci opowiedzieć.

36
00:01:58,016 --> 00:02:01,088
Niemal 1/3 powierzchni naszego kraju

37
00:02:01,344 --> 00:02:04,160
jest objęta jakąś formą ochrony przyrody.

38
00:02:04,928 --> 00:02:08,000
Można je z grubsza podzielić na dwie kategorie:

39
00:02:08,256 --> 00:02:11,072
obszarowe i indywidualne.

40
00:02:11,840 --> 00:02:13,266
Wśród tych pierwszych 

41
00:02:13,366 --> 00:02:15,413
najbardziej restrykcyjne zasady 

42
00:02:15,513 --> 00:02:17,291
ochrony przyrody obowiązują 

43
00:02:17,391 --> 00:02:18,750
w parkach narodowych.

44
00:02:19,008 --> 00:02:21,312
Mamy ich w Polsce 23.

45
00:02:22,080 --> 00:02:24,640
Każdy obejmuje duży obszar

46
00:02:24,896 --> 00:02:26,944
nie mniej niż 1000 hektarów

47
00:02:27,200 --> 00:02:30,272
na którym ochronie podlega cała przyroda

48
00:02:30,528 --> 00:02:32,320
oraz walory krajobrazowe.

49
00:02:33,344 --> 00:02:35,499
Z terenami parków narodowych 

50
00:02:35,599 --> 00:02:38,161
częściowo pokrywają się też granice

51
00:02:38,261 --> 00:02:41,203
rezerwatów biosfery UNESCO, których jest

52
00:02:41,303 --> 00:02:43,941
w Polsce 11, oraz obszary chronione 

53
00:02:44,041 --> 00:02:46,653
na podstawie konwencji ramsarskiej.

54
00:02:47,424 --> 00:02:51,051
Te obejmują 19 terenów wodno-błotnych 

55
00:02:51,151 --> 00:02:55,359
i żyjące na nich gatunki, zwłaszcza ptactwa.

56
00:02:56,128 --> 00:02:59,507
Przyrodę, zarówno całe ekosystemy, jak ostoje

57
00:02:59,607 --> 00:03:02,555
i siedliska roślin, zwierząt czy grzybów

58
00:03:02,655 --> 00:03:03,926
można chronić też 

59
00:03:04,026 --> 00:03:06,109
dzięki systemowi rezerwatów.

60
00:03:07,392 --> 00:03:10,395
Pojedynczy rezerwat może być o wiele

61
00:03:10,495 --> 00:03:13,618
mniejszy obszarowo od parku narodowego

62
00:03:13,718 --> 00:03:17,060
ale w sumie jest ich w kraju ponad 1500.

63
00:03:17,632 --> 00:03:19,889
Zwykle tworzony jest dla ochrony

64
00:03:19,989 --> 00:03:22,751
jednego, wybranego elementu środowiska.

65
00:03:23,008 --> 00:03:26,336
Na przykład unikalnej populacji storczyka

66
00:03:26,592 --> 00:03:29,022
albo zagrożonego gatunku ptaka.

67
00:03:29,408 --> 00:03:32,468
Ochrona może być w nim jeszcze ściślejsza 

68
00:03:32,568 --> 00:03:35,355
niż w parku narodowym, łącznie z pełnym

69
00:03:35,455 --> 00:03:38,366
zakazem wstępu i wszelkiej działalności.

70
00:03:39,136 --> 00:03:41,805
Mniej restrykcyjne zasady obowiązują

71
00:03:41,905 --> 00:03:43,743
w parkach krajobrazowych.

72
00:03:44,512 --> 00:03:47,833
Tworzy się je, by chronić wartości przyrodnicze

73
00:03:47,933 --> 00:03:50,845
historyczne i kulturowe oraz krajobrazowe 

74
00:03:50,945 --> 00:03:53,713
na danym obszarze, ale dopuszcza się tam

75
00:03:53,813 --> 00:03:56,940
działalność człowieka, o ile nie wyrządza ona

76
00:03:57,040 --> 00:03:59,378
szkód w środowisku i nie prowadzi 

77
00:03:59,478 --> 00:04:01,149
do degradacji krajobrazu.

78
00:04:02,176 --> 00:04:05,463
Najmniej ograniczeń dla ludzi istnieje w obrębie

79
00:04:05,563 --> 00:04:07,807
 obszarów chronionego krajobrazu.

80
00:04:08,576 --> 00:04:11,446
Takie tereny stanowią około dwóch trzecich

81
00:04:11,546 --> 00:04:14,207
wszystkich obszarów chronionych w kraju

82
00:04:14,720 --> 00:04:17,655
i obejmują miejsca istotne ze względu 

83
00:04:17,755 --> 00:04:20,483
na walory turystyczne i przyrodnicze

84
00:04:20,583 --> 00:04:24,146
albo pełniące funkcję korytarzy ekologicznych.

85
00:04:24,703 --> 00:04:28,287
Obecnie w Polsce jest 407 takich obszarów.

86
00:04:29,567 --> 00:04:32,148
Mamy też w Polsce miejsca objęte 

87
00:04:32,248 --> 00:04:34,972
unijną dyrektywą Natura2000.

88
00:04:35,455 --> 00:04:37,824
Należą tu obszary mające znaczenie 

89
00:04:37,924 --> 00:04:40,934
dla całej Unii Europejskiej, utworzone w celu

90
00:04:41,034 --> 00:04:43,975
ochrony populacji dziko występujących ptaków

91
00:04:44,075 --> 00:04:46,601
lub siedlisk przyrodniczych, będących 

92
00:04:46,701 --> 00:04:49,597
przedmiotem zainteresowania Wspólnoty.

93
00:04:50,047 --> 00:04:52,723
Wyznaczono 1007 takich obszarów

94
00:04:52,823 --> 00:04:56,416
które razem obejmują około 20% powierzchni

95
00:04:56,516 --> 00:05:00,021
naszego kraju, głównie słabo zaludnionych

96
00:05:00,121 --> 00:05:01,982
 terenów leśnych.

97
00:05:02,591 --> 00:05:06,208
Można tu prowadzić działalność gospodarczą

98
00:05:06,308 --> 00:05:09,264
rolniczą, leśną, łowiecką i rybacką

99
00:05:09,364 --> 00:05:11,883
o ile nie wpływa to negatywnie

100
00:05:11,983 --> 00:05:13,853
na żyjące tam gatunki.

101
00:05:14,623 --> 00:05:18,327
Równie ważne jak ogólnokrajowe, są i lokalne

102
00:05:18,427 --> 00:05:22,337
inicjatywy na rzecz ochrony przyrody, takie jak

103
00:05:22,437 --> 00:05:25,117
tworzenie użytków ekologicznych.

104
00:05:25,887 --> 00:05:28,044
Pod tą nazwą rozumiemy

105
00:05:28,144 --> 00:05:30,552
naturalne zbiorniki wodne

106
00:05:30,652 --> 00:05:35,067
śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew

107
00:05:35,167 --> 00:05:38,578
i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy

108
00:05:38,678 --> 00:05:41,387
starorzecza, skarpy, ostoje 

109
00:05:41,487 --> 00:05:43,895
oraz miejsca rozmnażania 

110
00:05:43,995 --> 00:05:48,209
lub miejsca sezonowego przebywania rzadkich

111
00:05:48,309 --> 00:05:51,319
lub chronionych gatunków roślin

112
00:05:51,419 --> 00:05:53,275
zwierząt i grzybów.

113
00:05:54,303 --> 00:05:56,909
Takich lokalnych, chronionych użytków

114
00:05:57,119 --> 00:05:59,423
mamy ponad 7 500.

115
00:06:03,263 --> 00:06:06,181
Przed orzeszkiem mówiliśmy o ustawowym

116
00:06:06,281 --> 00:06:08,290
wyłączeniu pewnych terenów 

117
00:06:08,390 --> 00:06:11,699
spod nieskrępowanej działalności człowieka.

118
00:06:12,223 --> 00:06:14,684
Ochronie mogą też jednak podlegać

119
00:06:14,784 --> 00:06:17,728
pojedyncze elementy natury o szczególnej

120
00:06:17,828 --> 00:06:21,076
wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej

121
00:06:21,176 --> 00:06:23,485
historycznej lub krajobrazowej.

122
00:06:23,999 --> 00:06:26,302
Takie jednostki można uznać

123
00:06:26,402 --> 00:06:28,094
za pomniki przyrody.

124
00:06:28,607 --> 00:06:31,880
To miano przysługuje zarówno tworom

125
00:06:31,980 --> 00:06:34,349
ożywionym, głównie drzewom

126
00:06:34,449 --> 00:06:38,052
jak i nieożywionym, jak głazy narzutowe

127
00:06:38,152 --> 00:06:40,381
wodospady, czy jaskinie.

128
00:06:41,407 --> 00:06:44,685
Nie wolno ich niszczyć, ani prowadzić w pobliżu

129
00:06:44,785 --> 00:06:48,063
żadnej działalności, która mogłaby im zagrażać.

130
00:06:48,831 --> 00:06:51,638
Drzewa stanowiące pomniki przyrody

131
00:06:51,738 --> 00:06:54,663
podlegają ochronie aż do samoistnego

132
00:06:54,763 --> 00:06:57,183
całkowitego rozpadu, chyba że 

133
00:06:57,283 --> 00:07:00,058
bezpośrednio zagrażają ludziom.

134
00:07:04,447 --> 00:07:07,559
Jeszcze inny zakres ma ochrona gatunkowa

135
00:07:07,659 --> 00:07:09,822
 roślin, zwierząt i grzybów.

136
00:07:10,847 --> 00:07:13,663
Na chronione gatunki nie wolno polować

137
00:07:14,175 --> 00:07:16,628
płoszyć ich, niszczyć ich siedlisk

138
00:07:16,728 --> 00:07:19,998
ani pozyskiwać ich do celów handlowych.

139
00:07:20,319 --> 00:07:23,184
Dotyczy to gatunków dziko występujących

140
00:07:23,284 --> 00:07:25,725
rzadkich, endemicznych, podatnych 

141
00:07:25,825 --> 00:07:28,765
na zagrożenia i zagrożonych wyginięciem.

142
00:07:29,791 --> 00:07:32,946
Obecnie w Polsce ponad 1800 gatunków

143
00:07:33,046 --> 00:07:36,952
objętych jest całkowitą lub częściową ochroną

144
00:07:37,052 --> 00:07:40,780
a te najrzadsze lub wręcz uznane za wymarłe

145
00:07:40,880 --> 00:07:43,540
w stanie dzikim, umieszcza się 

146
00:07:43,640 --> 00:07:46,172
w Polskiej Czerwonej Księdze.

147
00:07:50,527 --> 00:07:52,473
Ochrona przyrody to nie tylko 

148
00:07:52,573 --> 00:07:55,002
jej zachowywanie w stanie jak najmniej

149
00:07:55,102 --> 00:07:57,181
przekształconym przez człowieka.

150
00:07:57,695 --> 00:08:00,553
To także aktywne działania, dzięki którym

151
00:08:00,653 --> 00:08:03,390
można przywrócić do naturalnych siedlisk

152
00:08:03,490 --> 00:08:06,227
gatunki, które tam już wyginęły w wyniku

153
00:08:06,327 --> 00:08:08,973
nieprzemyślanych aktywności człowieka.

154
00:08:09,471 --> 00:08:13,061
Przykładami zakończonej sukcesem restytucji

155
00:08:13,161 --> 00:08:16,785
czyli odbudowy populacji, oraz reintrodukcji

156
00:08:16,885 --> 00:08:19,578
czyli wypuszczenia tej populacji 

157
00:08:19,678 --> 00:08:22,710
do pierwotnie zajmowanego środowiska 

158
00:08:22,810 --> 00:08:25,588
w celu jego ponownego zamieszkania

159
00:08:25,688 --> 00:08:28,381
są żubry, o których opowiadaliśmy

160
00:08:28,481 --> 00:08:30,716
na początku filmu, i bobry.

161
00:08:31,231 --> 00:08:34,391
Warto chronić przyrodę, póki ją mamy w stanie

162
00:08:34,491 --> 00:08:37,173
niezmienionym, bo nie zawsze udaje się 

163
00:08:37,273 --> 00:08:39,934
później odwrócić dokonane zniszczenia.

164
00:08:43,519 --> 00:08:46,801
Jeśli oglądasz uważnie, z pewnością potrafisz

165
00:08:46,901 --> 00:08:49,244
wymienić przynajmniej trzy formy 

166
00:08:49,344 --> 00:08:52,478
obszarowej ochrony przyrody w naszym kraju.

167
00:08:55,039 --> 00:08:58,658
Wśród twoich odpowiedzi powinny się znaleźć

168
00:08:58,758 --> 00:09:01,132
parki narodowe i krajobrazowe

169
00:09:01,232 --> 00:09:04,459
rezerwaty przyrody, obszary chronionego

170
00:09:04,559 --> 00:09:07,098
krajobrazu i Natura2000.

171
00:09:10,655 --> 00:09:12,700
Na koniec zagadka.

172
00:09:13,215 --> 00:09:17,333
Jak myślisz, co to jest strój bobrowy?

173
00:09:18,079 --> 00:09:20,385
Gałęzie układane przez bobry 

174
00:09:20,485 --> 00:09:23,198
w celu zamaskowania budowanej tamy?

175
00:09:23,711 --> 00:09:27,039
Maskujące ubrania dla fotografów przyrody?

176
00:09:28,063 --> 00:09:30,512
Wydzielina gruczołów płciowych bobra

177
00:09:30,612 --> 00:09:32,158
o silnym zapachu piżma?

178
00:09:33,183 --> 00:09:36,427
A może futrzane przebranie z czapką

179
00:09:36,527 --> 00:09:40,027
używane dawniej przez kolędników?

180
00:09:40,863 --> 00:09:42,911
Prawidłowa odpowiedź, to c.

181
00:09:43,679 --> 00:09:45,654
Bobry znaczą w ten sposób 

182
00:09:45,754 --> 00:09:48,769
zajmowane terytorium, informując obcych 

183
00:09:48,869 --> 00:09:52,168
o płci, wieku oraz stanie zdrowia osobnika.

184
00:09:52,639 --> 00:09:55,426
Strój składają na niewielkich kopczykach

185
00:09:55,526 --> 00:09:58,526
zapachowych, od wczesnej wiosny do jesieni.

186
00:10:02,879 --> 00:10:05,439
Naturę można chronić na wiele sposobów.

187
00:10:05,951 --> 00:10:07,708
W naszym kraju istnieją 

188
00:10:07,808 --> 00:10:09,364
zagwarantowane ustawą 

189
00:10:09,464 --> 00:10:11,070
formy ochrony przyrody

190
00:10:11,327 --> 00:10:14,655
zarówno obszarowe, jak i indywidualne.

191
00:10:15,167 --> 00:10:17,272
Pokazujemy je na planszy.

192
00:10:17,727 --> 00:10:20,219
Pamiętaj, że ochrona nie musi być bierna

193
00:10:20,319 --> 00:10:22,443
czyli ograniczać się do zachowania 

194
00:10:22,543 --> 00:10:25,112
pożądanych elementów w stanie jak najmniej

195
00:10:25,212 --> 00:10:27,196
przekształconym przez człowieka.

196
00:10:27,711 --> 00:10:30,957
Może być też aktywna, co obejmuje działania

197
00:10:31,057 --> 00:10:34,406
na rzecz restytucji, czyli odbudowy populacji

198
00:10:34,506 --> 00:10:37,165
oraz reintrodukcji, czyli ponownego 

199
00:10:37,265 --> 00:10:40,231
wprowadzenia tej populacji do pierwotnie

200
00:10:40,331 --> 00:10:42,044
zajmowanego środowiska.

201
00:10:43,839 --> 00:10:45,763
Tym filmem chcieliśmy pokazać 

202
00:10:45,863 --> 00:10:48,446
że jest wiele sposobów ochrony przyrody.

203
00:10:48,703 --> 00:10:51,826
Ale zanim wybierzesz się do pobliskiego

204
00:10:51,926 --> 00:10:55,487
rezerwatu, albo postanowisz znaleźć w okolicy

205
00:10:55,587 --> 00:10:59,148
jakiś pomnik przyrody, daj nam łapkę w górę. 

206
00:10:59,248 --> 00:11:01,632
Czekamy na pistacja.tv