1 00:00:00,256 --> 00:00:02,617 Nie jesteśmy jedynym gatunkiem 2 00:00:02,717 --> 00:00:05,671 który użytkuje ekosystemy i w tym celu 3 00:00:05,771 --> 00:00:07,167 celowo je zmienia. 4 00:00:07,424 --> 00:00:09,875 Popatrz na bobra. To łebski inżynier 5 00:00:09,975 --> 00:00:12,287 o silnych powiązaniach rodzinnych. 6 00:00:12,544 --> 00:00:15,258 Bobrze tamy to koronny przykład tego 7 00:00:15,358 --> 00:00:18,687 co biolodzy nazywają fenotypem rozszerzonym. 8 00:00:18,944 --> 00:00:21,525 Można by nawet rzec, że bóbr bez tamy 9 00:00:21,625 --> 00:00:22,783 nie jest bobrem. 10 00:00:23,040 --> 00:00:25,911 Niestety, ludzka konkurencja w melioracji 11 00:00:26,011 --> 00:00:28,761 sprawiła, że na początku ubiegłego wieku 12 00:00:28,861 --> 00:00:29,951 niemal wyginął. 13 00:00:30,208 --> 00:00:33,742 W 1966 roku populacja tych gryzoni 14 00:00:33,842 --> 00:00:37,223 na terenie naszego kraju wynosiła 15 00:00:37,323 --> 00:00:39,935 tylko około 270 osobników. 16 00:00:40,192 --> 00:00:42,864 Wtedy objęto ten gatunek ścisłą ochroną 17 00:00:42,964 --> 00:00:44,609 a bobry wyjątkowo szybko 18 00:00:44,709 --> 00:00:46,334 się za nią odwdzięczyły. 19 00:00:46,592 --> 00:00:50,688 W połowie lat 80. było ich już ponad 20 000. 20 00:00:50,944 --> 00:00:53,504 Przestały się mieścić w lasach i rezerwatach. 21 00:00:53,760 --> 00:00:56,320 Zaczęły kolonizować rowy melioracyjne 22 00:00:56,576 --> 00:00:59,372 przepusty kolejowe, wały przeciwpowodziowe 23 00:00:59,472 --> 00:01:01,183 czy groble stawów rybnych. 24 00:01:01,952 --> 00:01:04,092 Całkiem niedawno, w Suwałkach 25 00:01:04,192 --> 00:01:06,962 bobrza rodzina ogołociła z kory hektar 26 00:01:07,062 --> 00:01:09,757 pięćdziesięcioletniego sosnowego lasu 27 00:01:09,857 --> 00:01:11,166 na wysokość metra! 28 00:01:11,424 --> 00:01:14,240 Trzeba było zacząć je odławiać i przesiedlać. 29 00:01:14,496 --> 00:01:17,568 I staliśmy się bobrową potęgą eksportową. 30 00:01:17,824 --> 00:01:21,241 Do 2000 roku polskie bobry wyeksportowano 31 00:01:21,341 --> 00:01:24,877 między innymi do Niemiec, Austrii, Holandii 32 00:01:24,977 --> 00:01:27,295 Anglii, na Węgry i Słowację. 33 00:01:27,552 --> 00:01:30,028 Nielegalnie podkopują nawet granicę 34 00:01:30,128 --> 00:01:31,903 z obwodem kaliningradzkim. 35 00:01:43,424 --> 00:01:45,984 Nasza planeta ma ograniczoną wielkość 36 00:01:46,240 --> 00:01:48,800 i ograniczone są też jej zasoby naturalne. 37 00:01:49,056 --> 00:01:52,176 Niewiele jest takich, które można eksploatować 38 00:01:52,276 --> 00:01:54,431 bez końca, nie robiąc im szkody. 39 00:01:54,688 --> 00:01:57,942 O takich zasobach jak wiatr i energia słońca 40 00:01:58,042 --> 00:02:00,319 mówimy, że są niewyczerpywalne. 41 00:02:01,088 --> 00:02:03,392 Wszystkie inne są wyczerpywalne 42 00:02:03,904 --> 00:02:05,440 ale przez bardzo długi czas 43 00:02:05,696 --> 00:02:08,360 ludzie nie zdawali sobie z tego sprawy 44 00:02:08,460 --> 00:02:11,503 bo było ich zbyt mało, by swoimi działaniami 45 00:02:11,603 --> 00:02:13,289 mogli naruszyć równowagę 46 00:02:13,389 --> 00:02:14,910 globalnego ekosystemu. 47 00:02:15,168 --> 00:02:18,056 Zużywane zasoby, takie jak drewno 48 00:02:18,156 --> 00:02:20,905 słodka woda, rośliny i zwierzęta 49 00:02:21,005 --> 00:02:23,359 miały czas, by się odnowić. 50 00:02:23,872 --> 00:02:25,408 Dziś jest inaczej. 51 00:02:25,664 --> 00:02:27,968 Presja, jaką ludzkość wywiera na środowisko 52 00:02:28,224 --> 00:02:30,528 rośnie w tempie wykładniczym. 53 00:02:31,040 --> 00:02:34,080 Dość powiedzieć, że pierwszy miliard 54 00:02:34,180 --> 00:02:36,586 ludzkość osiągnęła w 1804 roku 55 00:02:36,686 --> 00:02:40,345 drugi 123 lata później, na kolejny czekaliśmy 56 00:02:40,445 --> 00:02:43,602 już tylko 33 lata, a następne miliardy 57 00:02:43,702 --> 00:02:46,909 przybywały ledwie w nieco ponad 12 lat. 58 00:02:47,424 --> 00:02:51,264 W 2022 roku było nas już 8 miliardów. 59 00:02:52,288 --> 00:02:55,487 Gdy nasza populacja rośnie, inne stworzenia 60 00:02:55,587 --> 00:02:57,981 żyjące wraz z nami na Ziemi, giną 61 00:02:58,081 --> 00:03:00,222 i to w zastraszającym tempie. 62 00:03:00,736 --> 00:03:02,973 1/3 lasów równikowych Borneo 63 00:03:03,073 --> 00:03:05,832 jednego z najbardziej różnorodnych 64 00:03:05,932 --> 00:03:09,426 ekosystemów Ziemi, wytrzebiono pod plantacje 65 00:03:09,526 --> 00:03:12,253 palmy kokosowej w zaledwie 40 lat. 66 00:03:12,768 --> 00:03:15,536 Połowa tego czasu wystarczyła, by o połowę 67 00:03:15,636 --> 00:03:17,347 spadła, i tak już nieliczna 68 00:03:17,447 --> 00:03:19,678 populacja tamtejszych orangutanów. 69 00:03:22,752 --> 00:03:25,193 W wyniku przełowienia dramatycznie 70 00:03:25,293 --> 00:03:27,660 kurczą się zasoby ryb w oceanach. 71 00:03:27,872 --> 00:03:30,231 Już co dziesiąty morski gatunek 72 00:03:30,331 --> 00:03:33,694 staje na krawędzi zagłady, bo liczba osobników 73 00:03:33,794 --> 00:03:36,103 stanowi dziś mniej niż 1/10 tego 74 00:03:36,203 --> 00:03:38,110 co jeszcze pół wieku temu. 75 00:03:38,624 --> 00:03:41,852 Wiele ryb łowi się dziś nie po to, by je zjadać 76 00:03:41,952 --> 00:03:45,941 Ale by zmielić je na paszę, którą karmi się ryby 77 00:03:46,041 --> 00:03:48,716 hodowane w akwakulturach. 78 00:03:48,864 --> 00:03:50,310 W ten sposób marnujemy 79 00:03:50,410 --> 00:03:52,703 wyczerpywalne zasoby naszej planety. 80 00:03:53,216 --> 00:03:55,600 Wyczerpywalne, bo gdy będziemy je 81 00:03:55,700 --> 00:03:58,476 nadmiernie eksploatować, nie dadzą rady 82 00:03:58,576 --> 00:04:00,910 odnawiać się wystarczająco szybko 83 00:04:01,010 --> 00:04:02,450 by przetrwać. 84 00:04:02,688 --> 00:04:04,959 Masz pomysł, co jeszcze jest takim 85 00:04:05,059 --> 00:04:07,807 odnawialnym, lecz wyczerpywalnym zasobem? 86 00:04:10,624 --> 00:04:13,184 Twoją odpowiedzią mogły być na przykład lasy 87 00:04:13,696 --> 00:04:15,744 bo wyciąć można je w rok czy dwa 88 00:04:16,000 --> 00:04:18,815 a na odnowienie potrzebują dziesięcioleci. 89 00:04:19,583 --> 00:04:22,405 Coraz szybciej wyczerpujemy też zasoby 90 00:04:22,505 --> 00:04:24,958 nieodnawialne, jak paliwa kopalne. 91 00:04:25,215 --> 00:04:29,099 Węgiel kamienny i brunatny, ropa naftowa i gaz. 92 00:04:29,311 --> 00:04:32,127 Czas ich odnawiania liczy się w milionach lat 93 00:04:32,639 --> 00:04:35,883 więc gdy je wyczerpiemy, nie będzie nowych. 94 00:04:38,271 --> 00:04:41,002 Dla dzikiej przyrody zostaje coraz mniej 95 00:04:41,102 --> 00:04:43,158 miejsca do życia, a tempo zmian 96 00:04:43,258 --> 00:04:46,079 klimatycznych staje się dla wielu gatunków 97 00:04:46,179 --> 00:04:48,930 zbyt szybkie, by zdążyły się przystosować 98 00:04:49,030 --> 00:04:50,615 do nowych warunków. 99 00:04:50,815 --> 00:04:53,457 Szacuje się, że w wyniku działalności 100 00:04:53,557 --> 00:04:56,029 człowieka, tylko w ostatnim stuleciu 101 00:04:56,129 --> 00:04:59,767 zubożeniu uległy 3/4 ekosystemów lądowych 102 00:04:59,867 --> 00:05:01,981 i 2/3 morskich. 103 00:05:02,335 --> 00:05:04,635 Ponad 1/3 powierzchni lądów 104 00:05:04,735 --> 00:05:07,454 zmieniliśmy w łąki i pola uprawne 105 00:05:07,711 --> 00:05:11,461 a do ich nawadniania oraz do pojenia zwierząt 106 00:05:11,561 --> 00:05:14,332 gospodarskich zużywamy 75% zasobów 107 00:05:14,432 --> 00:05:17,084 słodkiej wody na całej planecie. 108 00:05:17,439 --> 00:05:20,681 Do tego zatruwamy powietrze, wodę i gleby 109 00:05:20,781 --> 00:05:23,732 pogarszając warunki życia innych istot 110 00:05:23,832 --> 00:05:25,147 ale i nas samych. 111 00:05:25,375 --> 00:05:27,679 Działalność przemysłowa zmienia klimat. 112 00:05:27,935 --> 00:05:31,106 Pochodzące z przemysłu, transportu i rolnictwa 113 00:05:31,206 --> 00:05:33,276 emisje dwutlenku węgla i metanu 114 00:05:33,376 --> 00:05:35,706 prowadzą do globalnego ocieplenia. 115 00:05:36,127 --> 00:05:38,280 Dwutlenek węgla wywołuje nie tylko 116 00:05:38,380 --> 00:05:39,966 wzrost temperatury oceanów 117 00:05:40,223 --> 00:05:42,044 ale i ich zakwaszenie. 118 00:05:42,271 --> 00:05:44,027 To jest szczególnie niebezpieczne 119 00:05:44,127 --> 00:05:45,513 dla raf koralowych. 120 00:05:45,855 --> 00:05:48,671 Stanowią one zaledwie 1% oceanów 121 00:05:48,927 --> 00:05:50,975 ale są siedliskiem 1/4 122 00:05:51,231 --> 00:05:53,909 wszystkich wodnych gatunków na Ziemi. 123 00:05:54,303 --> 00:05:57,045 To prawdziwe wyspy bioróżnorodności. 124 00:05:57,375 --> 00:05:59,858 Niestety, większość tworzących rafy 125 00:05:59,958 --> 00:06:03,042 koralowców, w kwaśnej i ciepłej wodzie ginie 126 00:06:03,142 --> 00:06:05,575 a różnorodność tworzonych przez nie 127 00:06:05,675 --> 00:06:08,539 ekosystemów znika bezpowrotnie. 128 00:06:12,479 --> 00:06:14,783 Tymczasem zachowanie bioróżnorodności 129 00:06:15,039 --> 00:06:16,575 po prostu nam się opłaca. 130 00:06:17,087 --> 00:06:19,278 Także w znaczeniu ekonomicznym. 131 00:06:19,391 --> 00:06:21,915 Obliczono, że usługi, jakie świadczy 132 00:06:22,015 --> 00:06:24,398 na naszą rzecz przyroda, dając wodę 133 00:06:24,498 --> 00:06:26,881 żywność, drewno, paliwa 134 00:06:26,981 --> 00:06:30,120 leki i miejsce do życia, mają wartość 135 00:06:30,220 --> 00:06:34,267 około 125 bilionów dolarów rocznie. 136 00:06:34,751 --> 00:06:37,147 Nie chodzi zresztą wyłącznie o bezpośrednie 137 00:06:37,247 --> 00:06:39,870 korzyści, jakie przynosi eksploatacja przyrody. 138 00:06:40,383 --> 00:06:43,336 Bioróżnorodność jest także naszą swoistą 139 00:06:43,436 --> 00:06:45,814 poduszką bezpieczeństwa i polisą 140 00:06:45,914 --> 00:06:48,792 ubezpieczeniową na wypadek kataklizmów. 141 00:06:49,343 --> 00:06:52,159 W innych filmach tej playlisty mówiliśmy o tym 142 00:06:52,415 --> 00:06:54,931 że duże, zróżnicowane ekosystemy 143 00:06:55,031 --> 00:06:58,188 łagodzą niebezpieczne anomalie pogodowe. 144 00:06:58,815 --> 00:07:00,863 Stanowią one także bank genów 145 00:07:01,375 --> 00:07:04,031 dzięki którym możemy ulepszać rośliny 146 00:07:04,131 --> 00:07:07,176 i zwierzęta, które hodujemy,by mieć co jeść 147 00:07:07,276 --> 00:07:08,941 i w co się ubrać. 148 00:07:12,127 --> 00:07:13,923 Warto działać na rzecz zachowania 149 00:07:14,023 --> 00:07:15,710 bioróżnorodności naszej planety. 150 00:07:16,223 --> 00:07:17,901 Możesz robić to także Ty. 151 00:07:18,271 --> 00:07:21,731 Twoje codzienne wybory są szansą na ocalenie 152 00:07:21,831 --> 00:07:24,414 naszego, jedynego zresztą, domu. 153 00:07:24,671 --> 00:07:26,924 Jak wspierać bioróżnorodność? 154 00:07:27,231 --> 00:07:29,830 Mówimy o tym w różnych naszych filmach. 155 00:07:30,303 --> 00:07:32,902 Warto ograniczać swój ślad węglowy. 156 00:07:33,375 --> 00:07:35,932 Jedz to, co jest uprawiane lokalnie 157 00:07:36,032 --> 00:07:38,912 i ekologicznie. Ogranicz jedzenie mięsa. 158 00:07:39,012 --> 00:07:41,817 Oszczędzaj wodę, choćby zakręcając kran 159 00:07:41,917 --> 00:07:43,717 podczas mycia zębów. 160 00:07:44,127 --> 00:07:46,175 Korzystaj z transportu zbiorowego. 161 00:07:46,431 --> 00:07:48,479 Jeździj rowerem albo hulajnogą. 162 00:07:48,991 --> 00:07:50,527 Nie przegrzewaj pomieszczeń 163 00:07:50,627 --> 00:07:51,896 w których przebywasz. 164 00:07:52,063 --> 00:07:55,135 Obniżenie temperatury o 1°C 165 00:07:55,391 --> 00:07:58,399 zmniejsza emisję CO2 o 4% 166 00:07:58,719 --> 00:08:01,304 nie mówiąc już o rachunkach za ogrzewanie. 167 00:08:01,791 --> 00:08:04,517 Jak najrzadziej używaj plastikowych torebek 168 00:08:04,617 --> 00:08:06,970 i butelek, a jeśli już, to staraj się 169 00:08:07,070 --> 00:08:08,957 je wykorzystywać wielokrotnie. 170 00:08:09,471 --> 00:08:11,347 Segreguj śmieci i staraj się 171 00:08:11,447 --> 00:08:13,323 produkować ich jak najmniej. 172 00:08:13,823 --> 00:08:16,613 Nie śmieć w lasach i innych domach zwierząt. 173 00:08:16,895 --> 00:08:18,954 Śmieć to nieraz śmiertelne zagrożenie 174 00:08:19,054 --> 00:08:21,976 dla zdrowia i życia naszych braci mniejszych. 175 00:08:22,527 --> 00:08:24,397 Wspieraj inicjatywy tworzenia 176 00:08:24,497 --> 00:08:26,225 obszarów ochrony przyrody. 177 00:08:26,623 --> 00:08:29,348 O nich traktuje inny nasz film. 178 00:08:33,279 --> 00:08:35,584 Wszystkie zasoby wykorzystywane 179 00:08:35,684 --> 00:08:38,234 przez człowieka, możemy podzielić na 180 00:08:38,334 --> 00:08:41,104 niewyczerpywalne, jak energia słoneczna 181 00:08:41,204 --> 00:08:44,122 czy wiatr, i wyczerpywalne, które z kolei 182 00:08:44,222 --> 00:08:46,772 mogą być odnawialne, jak woda, gleba 183 00:08:46,872 --> 00:08:50,429 i powietrze, i nieodnawialne, jak paliwa kopalne. 184 00:08:51,199 --> 00:08:53,247 Zasada zrównoważonego rozwoju 185 00:08:53,503 --> 00:08:56,319 to racjonalne korzystanie z zasobów przyrody 186 00:08:56,575 --> 00:09:00,106 które ich nie zubaża, ani nie niszczy. 187 00:09:01,695 --> 00:09:04,651 Ten film, mam nadzieję, poszerzył Twoją wiedzę 188 00:09:04,751 --> 00:09:06,608 oraz różnorodność naszych zasobów 189 00:09:06,708 --> 00:09:07,995 na pistacja.tv 190 00:09:08,095 --> 00:09:09,887 Mamy dla Ciebie o wiele więcej. 191 00:09:10,399 --> 00:09:12,433 Zachowaj więc nas w pamięci... 192 00:09:12,533 --> 00:09:16,054 elektronicznej, subskrybując nasz kanał.