1
00:00:01,184 --> 00:00:04,543
Przezroczysta woda, lśniący metal,

2
00:00:04,643 --> 00:00:08,003
plastyczna plastelina, słodki cukier.

3
00:00:08,103 --> 00:00:10,608
Czy w tych zwrotach jest coś dziwnego,

4
00:00:10,708 --> 00:00:12,543
trudnego? Nie.

5
00:00:12,644 --> 00:00:15,132
Każdy z nas na co dzień określa w ten sposób

6
00:00:15,232 --> 00:00:18,516
właściwości tego, co jest wokół nas.

7
00:00:18,616 --> 00:00:21,439
Ta lekcja ma tylko uporządkować wiedzę,

8
00:00:21,539 --> 00:00:24,523
którą już posiadasz i nazwać pewne rzeczy

9
00:00:24,623 --> 00:00:26,284
w języku chemii.

10
00:00:38,953 --> 00:00:43,229
Woda, metale, plastelina, cukier, powietrze

11
00:00:43,329 --> 00:00:47,456
i inne rzeczy, które nas otaczają, to substancje.

12
00:00:47,556 --> 00:00:50,320
Badaniem właściwości różnych substancji

13
00:00:50,420 --> 00:00:53,208
będziemy zajmować się w tym filmie.

14
00:00:53,308 --> 00:00:55,287
Widzisz drewniany stół.

15
00:00:55,387 --> 00:00:58,754
Drewno, z którego go zrobiono, to substancja,

16
00:00:58,854 --> 00:01:01,766
zresztą naturalna – rośnie w lesie.

17
00:01:01,866 --> 00:01:05,549
Mamy złotą sztabkę. Złoto to substancja,

18
00:01:05,649 --> 00:01:08,526
ściślej rzecz biorąc metal.

19
00:01:08,626 --> 00:01:12,117
Olej, na którym smażysz, to też substancja,

20
00:01:12,217 --> 00:01:16,120
która ma swoje charakterystyczne właściwości.

21
00:01:16,220 --> 00:01:18,768
Przejdźmy do praktyki i przyjrzyjmy się

22
00:01:18,868 --> 00:01:21,563
kilku właściwościom wybranych substancji.

23
00:01:24,688 --> 00:01:27,559
Weźmy cukier. Co widzimy?

24
00:01:27,659 --> 00:01:30,823
Cukier jest substancją stałą.

25
00:01:31,332 --> 00:01:34,960
Ma postać bezbarwnych kryształków.

26
00:01:35,060 --> 00:01:38,238
Mówisz, że cukier jest biały, nie przezroczysty?

27
00:01:38,568 --> 00:01:40,645
To tylko efekt optyczny,

28
00:01:40,745 --> 00:01:43,327
podobny jak w przypadku śniegu, lodu

29
00:01:43,427 --> 00:01:45,574
czy sierści niedźwiedzia polarnego.

30
00:01:45,842 --> 00:01:47,798
Pojedyncze kryształy cukru

31
00:01:47,898 --> 00:01:49,706
zwłaszcza, jeśli są duże

32
00:01:49,807 --> 00:01:53,089
są przezroczyste, jak lodowa tafla

33
00:01:53,189 --> 00:01:55,262
czy pojedynczy płatek śniegu.

34
00:01:55,362 --> 00:01:57,191
Możesz to sprawdzić.

35
00:01:57,291 --> 00:01:59,943
Dopiero, gdy rozbijesz je na proszek

36
00:02:00,043 --> 00:02:02,383
stają się dla oka białe, podobnie jak

37
00:02:02,483 --> 00:02:05,583
białe są ślady łyżwiarza, który sunie po tafli,

38
00:02:05,683 --> 00:02:08,881
czy płatki śniegu, gdy zbijesz je w kulę

39
00:02:08,981 --> 00:02:10,842
lepiąc bałwana.

40
00:02:10,943 --> 00:02:12,639
Ale wróćmy do cukru.

41
00:02:12,739 --> 00:02:15,181
Opisaliśmy już trzy właściwości:

42
00:02:15,281 --> 00:02:18,541
stan skupienia, barwę i postać.

43
00:02:18,641 --> 00:02:20,786
Jakie jeszcze właściwości cukru

44
00:02:20,886 --> 00:02:23,410
możemy zbadać? Jak myślisz?

45
00:02:27,489 --> 00:02:29,755
Możemy sprawdzić jego zapach.

46
00:02:29,888 --> 00:02:31,688
Jest bez zapachu.

47
00:02:31,788 --> 00:02:34,754
Smak - jest słodki.

48
00:02:34,854 --> 00:02:38,952
I rozpuszczalność – to znasz codziennej herbaty.

49
00:02:39,052 --> 00:02:41,685
Dzięki temu, że cukier się rozpuszcza

50
00:02:41,785 --> 00:02:44,018
w wodzie, robi się słodka.

51
00:02:44,118 --> 00:02:48,383
Uwaga! Nigdy nie badaj smaku

52
00:02:48,483 --> 00:02:51,449
ani zapachu substancji, których nie znasz.

53
00:02:51,549 --> 00:02:53,148
Mogą być toksyczne.

54
00:02:56,281 --> 00:02:59,511
Drugą substancją, której właściwości omówimy

55
00:02:59,611 --> 00:03:02,783
będzie olej. Jest on cieczą.

56
00:03:02,884 --> 00:03:06,555
Ma żółty kolor i charakterystyczny zapach,

57
00:03:06,655 --> 00:03:09,153
który zależy od tego, z czego jest tłoczony.

58
00:03:09,253 --> 00:03:11,654
Powąchaj na przykład olej sezamowy

59
00:03:11,754 --> 00:03:13,535
i słonecznikowy.

60
00:03:13,673 --> 00:03:16,096
Olej nie rozpuszcza się w wodzie.

61
00:03:16,269 --> 00:03:17,709
Chcesz to sprawdzić?

62
00:03:17,809 --> 00:03:19,958
Wlej trochę do szklanki z wodą

63
00:03:20,059 --> 00:03:21,753
i zobacz, co się stanie.

64
00:03:21,853 --> 00:03:24,496
Możesz też go spróbować, a poczujesz,

65
00:03:24,596 --> 00:03:26,871
że ma charakterystyczny smak.

66
00:03:29,571 --> 00:03:31,470
Teraz weźmy plastelinę.

67
00:03:31,570 --> 00:03:34,669
Jaki jest jej stan skupienia?

68
00:03:37,768 --> 00:03:39,501
To ciało stałe

69
00:03:39,601 --> 00:03:43,034
ale gdy porównasz je z drewnem czy metalem,

70
00:03:43,134 --> 00:03:45,699
łatwo zauważysz różnicę.

71
00:03:45,799 --> 00:03:48,732
Plastelina jest... plastyczna.

72
00:03:48,832 --> 00:03:53,064
Możesz ją zginać, wałkować, łączyć ze sobą

73
00:03:53,164 --> 00:03:56,296
i na powrót dzielić na mniejsze kawałki.

74
00:03:56,396 --> 00:03:58,129
Jaki ma smak?

75
00:03:58,229 --> 00:03:59,729
Lepiej nie próbuj.

76
00:03:59,829 --> 00:04:02,761
A zapach? Jeśli ma jakiś,

77
00:04:02,861 --> 00:04:05,327
to nieznaczny i trudny do określenia.

78
00:04:05,427 --> 00:04:07,943
Nie rozpuszcza się też w wodzie.

79
00:04:08,043 --> 00:04:10,559
Możesz to sprawdzić samodzielnie.

80
00:04:14,824 --> 00:04:18,456
Istnieje wiele innych właściwości substancji.

81
00:04:18,556 --> 00:04:22,289
Część z nich badana jest w laboratoriach.

82
00:04:22,389 --> 00:04:25,088
Przykładem może być pomiar temperatury,

83
00:04:25,188 --> 00:04:28,520
w jakiej ciecz zaczyna wrzeć czy krzepnąć,

84
00:04:28,620 --> 00:04:30,853
czyli zmieniać się w ciało stałe.

85
00:04:30,953 --> 00:04:33,042
A więc wyznaczenie odpowiednio

86
00:04:33,142 --> 00:04:35,517
temperatury wrzenia i krzepnięcia.

87
00:04:35,618 --> 00:04:38,258
Masz pomysł, jakie jeszcze właściwości

88
00:04:38,358 --> 00:04:39,582
moglibyśmy zbadać?

89
00:04:42,683 --> 00:04:45,015
Na przykład kruchość.

90
00:04:45,115 --> 00:04:47,881
Cukier łatwo można skruszyć,

91
00:04:47,981 --> 00:04:51,843
natomiast z plasteliną czy olejem to się nie uda.

92
00:04:52,713 --> 00:04:54,596
Jeśli udało ci się zbadać

93
00:04:54,696 --> 00:04:56,811
inne właściwości substancji,

94
00:04:56,912 --> 00:04:59,511
napisz o tym w komentarzu pod filmem.

95
00:05:02,710 --> 00:05:05,572
Właściwości substancji możemy podzielić

96
00:05:05,672 --> 00:05:10,073
na dwie grupy: fizyczne i chemiczne.

97
00:05:10,174 --> 00:05:14,173
Fizyczne opisują wygląd oraz zachowanie

98
00:05:14,273 --> 00:05:16,339
wobec czynników fizycznych,

99
00:05:16,439 --> 00:05:19,905
takich, jak temperatura czy prąd elektryczny.

100
00:05:20,005 --> 00:05:22,204
Zaliczamy tu między innymi

101
00:05:22,304 --> 00:05:27,869
stan skupienia, barwę, gęstość, twardość,

102
00:05:27,969 --> 00:05:31,901
kowalność, ciągliwość i kruchość

103
00:05:32,001 --> 00:05:34,900
(czyli zdolność substancji do odkształceń),

104
00:05:35,000 --> 00:05:39,632
połysk, rozpuszczalność, temperaturę wrzenia,

105
00:05:39,732 --> 00:05:41,906
temperaturę topnienia,

106
00:05:42,006 --> 00:05:44,663
przewodzenie prądu i ciepła.

107
00:05:45,231 --> 00:05:48,530
Właściwości chemiczne substancji to takie,

108
00:05:48,630 --> 00:05:50,191
które ujawniają się

109
00:05:50,291 --> 00:05:53,061
podczas jakiejś reakcji chemicznej.

110
00:05:53,162 --> 00:05:56,515
Na przykład smak cukru poczujemy dopiero

111
00:05:56,615 --> 00:05:59,972
gdy substancja ta wejdzie w reakcję ze śliną

112
00:06:00,072 --> 00:06:02,458
w naszej buzi i na języku.

113
00:06:02,559 --> 00:06:05,525
Dzięki odpowiednim kubkom smakowym

114
00:06:05,625 --> 00:06:07,556
odczujemy jej słodkość.

115
00:06:07,657 --> 00:06:09,923
Podobnie jest z zapachem.

116
00:06:10,023 --> 00:06:13,325
Inne przykłady właściwości chemicznych

117
00:06:13,425 --> 00:06:16,505
to toksyczność, palność i reaktywność

118
00:06:16,605 --> 00:06:19,857
czyli zdolność substancji do wchodzenia

119
00:06:19,957 --> 00:06:23,517
w reakcje chemiczne z innymi substancjami.

120
00:06:28,185 --> 00:06:30,842
Substancje, które nas otaczają

121
00:06:30,942 --> 00:06:33,249
mają określone właściwości,

122
00:06:33,350 --> 00:06:37,149
na podstawie których można je zidentyfikować.

123
00:06:37,249 --> 00:06:39,921
Właściwości substancji dzielimy

124
00:06:40,021 --> 00:06:42,013
na fizyczne i chemiczne.

125
00:06:42,114 --> 00:06:46,446
Fizyczne to na przykład stan skupienia, barwa,

126
00:06:46,546 --> 00:06:48,812
rozpuszczalność w wodzie.

127
00:06:48,912 --> 00:06:54,144
Chemiczne to np. smak, zapach, palność.

128
00:06:56,710 --> 00:06:58,442
Podobał ci się film?

129
00:06:58,542 --> 00:07:01,675
Pamiętaj, że na stronie pistacja.tv znajdziesz

130
00:07:01,775 --> 00:07:03,841
wiele innych filmów z chemii.

131
00:07:03,941 --> 00:07:06,360
A najlepiej nas zasubskrybuj

132
00:07:06,460 --> 00:07:08,538
wtedy nic Cię nie ominie.