1
00:00:01,257 --> 00:00:03,054
Czy zastanowiło cię kiedyś,

2
00:00:03,154 --> 00:00:05,825
dlaczego ołówek nazywa się ołówkiem,

3
00:00:05,925 --> 00:00:08,724
choć nie ma z ołowiem nic wspólnego?

4
00:00:09,016 --> 00:00:11,034
Nie ma, ale miał.

5
00:00:11,137 --> 00:00:14,417
W starożytnym Egipcie do pisania na papirusie

6
00:00:14,517 --> 00:00:18,280
używano oprawionego w kawałek skóry ołowiu.

7
00:00:18,669 --> 00:00:21,546
Takiego ołówka używano jeszcze

8
00:00:21,646 --> 00:00:23,295
na początku XVI w.

9
00:00:24,193 --> 00:00:30,206
Gdy w 1554 roku odkryto w Anglii złoża grafitu,

10
00:00:30,306 --> 00:00:32,853
początkowo myślano, że odkryta substancja

11
00:00:32,953 --> 00:00:35,304
jest właśnie rodzajem ołowiu.

12
00:00:35,433 --> 00:00:38,912
Nazwano ją nawet czarnym ołowiem.

13
00:00:39,446 --> 00:00:42,271
I ołów i grafit, czyli węgiel

14
00:00:42,371 --> 00:00:44,799
to pierwiastki chemiczne.

15
00:00:57,027 --> 00:01:00,672
Ludzi możemy porównać do pierwiastków.

16
00:01:00,772 --> 00:01:04,106
Człowiek to najmniejsza jednostka społeczna

17
00:01:04,206 --> 00:01:06,930
i nie da się go już bardziej podzielić.

18
00:01:07,030 --> 00:01:10,154
Podobnie pierwiastek – to substancja,

19
00:01:10,254 --> 00:01:13,989
której nie można rozłożyć na prostsze.

20
00:01:14,089 --> 00:01:18,627
Przykładami pierwiastków są tlen, wodór, ołów,

21
00:01:18,727 --> 00:01:21,492
złoto, srebro czy węgiel.

22
00:01:21,901 --> 00:01:23,884
Większość pierwiastków,

23
00:01:23,984 --> 00:01:26,305
podobnie jak większość ludzi

24
00:01:26,406 --> 00:01:28,576
nie lubi żyć samotnie.

25
00:01:28,837 --> 00:01:32,102
Dlaczego łączą się, tworząc związki.

26
00:01:32,202 --> 00:01:36,827
Niektóre związki są bardziej trwałe, inne mniej.

27
00:01:36,927 --> 00:01:39,520
Ludzie często dopiero w związkach

28
00:01:39,620 --> 00:01:41,968
odkrywają w sobie nowe cechy.

29
00:01:42,068 --> 00:01:44,448
Podobnie jest z pierwiastkami.

30
00:01:48,090 --> 00:01:50,979
Kiedy spotykają się dwa pierwiastki

31
00:01:51,079 --> 00:01:54,301
mogą po prostu się z sobą wymieszać,

32
00:01:54,401 --> 00:01:55,958
jak ludzie w tłumie.

33
00:01:56,058 --> 00:01:58,447
Niby razem, ale osobno.

34
00:01:58,547 --> 00:02:01,153
Nic ich nie łączy poza przebywaniem

35
00:02:01,253 --> 00:02:04,100
czasowo w tym samym miejscu.

36
00:02:04,200 --> 00:02:08,000
Mówimy wtedy o mieszaninie pierwiastków.

37
00:02:08,465 --> 00:02:12,886
Taki luźny zbiór możemy rozdzielić na składniki

38
00:02:12,986 --> 00:02:15,444
za pomocą metod fizycznych

39
00:02:15,544 --> 00:02:18,688
tak, jak w tłumie tańczących można zawołać:

40
00:02:18,788 --> 00:02:21,314
„panie na lewo, panowie na prawo”.

41
00:02:23,563 --> 00:02:26,696
Co innego, gdy coś między pierwiastkami

42
00:02:26,796 --> 00:02:30,206
zaiskrzy. Można powiedzieć, że wytworzy się

43
00:02:30,306 --> 00:02:31,807
między nimi chemia.

44
00:02:31,908 --> 00:02:35,392
Wtedy łączą się trwale, tworząc związek.

45
00:02:36,308 --> 00:02:40,755
I tak jak wtedy, gdy ludzie tworzą bliską relację,

46
00:02:40,855 --> 00:02:44,009
nie mówimy już o ja i ty, ale o my,

47
00:02:44,109 --> 00:02:47,315
nowym bycie, tak w przypadku pierwiastków

48
00:02:47,415 --> 00:02:49,834
mówimy o związku… chemicznym.

49
00:02:49,934 --> 00:02:52,762
Czymś nowym, innym od pierwiastków

50
00:02:52,862 --> 00:02:54,335
z których powstał.

51
00:02:57,389 --> 00:03:01,752
Przykłady związków to: sól kuchenna, skrobia

52
00:03:01,852 --> 00:03:05,465
i woda, ale taka czysta, destylowana,

53
00:03:05,565 --> 00:03:07,632
bo taka z jeziora zawiera w sobie

54
00:03:07,732 --> 00:03:11,231
tyle różnych rzeczy, że jest mieszaniną.

55
00:03:14,873 --> 00:03:18,144
Popatrzmy, jak to może wyglądać w praktyce.

56
00:03:18,471 --> 00:03:23,264
Spójrz na dwa pierwiastki – siarkę i żelazo.

57
00:03:23,385 --> 00:03:26,522
Siarka ma postać żółtego proszku.

58
00:03:26,622 --> 00:03:30,432
Żelazo to metal, tu w formie opiłków.

59
00:03:30,736 --> 00:03:32,868
Po wymieszaniu powstaje

60
00:03:32,968 --> 00:03:36,323
szaro-żółta mieszanina. Jej składniki

61
00:03:36,423 --> 00:03:39,646
możemy rozdzielić za pomocą magnesu.

62
00:03:40,019 --> 00:03:43,247
Oznacza to, że każdy ze składników

63
00:03:43,347 --> 00:03:46,012
zachowuje swoje właściwości.

64
00:03:46,553 --> 00:03:50,226
Po podgrzaniu mieszanina zmienia się,

65
00:03:50,326 --> 00:03:53,216
bo zachodzi reakcja chemiczna.

66
00:03:53,316 --> 00:03:57,056
Powstaje związek o ciemnoszarej barwie,

67
00:03:57,503 --> 00:04:01,408
który nie reaguje na przyłożenie magnesu.

68
00:04:01,508 --> 00:04:05,476
To nowa substancja o właściwościach różnych

69
00:04:05,576 --> 00:04:09,593
zarówno od siarki, jak i od żelaza.

70
00:04:10,844 --> 00:04:13,948
Możemy więc porównać siarkę i żelazo

71
00:04:14,048 --> 00:04:15,487
do dwojga ludzi.

72
00:04:15,855 --> 00:04:18,846
Po prostu mieszając te pierwiastki

73
00:04:18,946 --> 00:04:22,322
sprawimy tylko, że ci ludzie znajdą się

74
00:04:22,422 --> 00:04:24,494
obok siebie, na przykład

75
00:04:24,594 --> 00:04:28,541
na tym samym koncercie, ale nic ich nie łączy.

76
00:04:28,723 --> 00:04:30,927
Związek chemiczny natomiast

77
00:04:31,027 --> 00:04:33,312
możemy porównać do sytuacji,

78
00:04:33,413 --> 00:04:37,293
gdy te osoby zaprzyjaźniają się albo zakochują.

79
00:04:40,392 --> 00:04:43,879
Przyjrzyjmy się teraz szczegółowo różnicom

80
00:04:43,979 --> 00:04:47,500
między związkiem chemicznym a mieszaniną.

81
00:04:47,600 --> 00:04:51,172
Związek chemiczny to substancja zbudowana

82
00:04:51,272 --> 00:04:53,347
z przynajmniej dwóch pierwiastków

83
00:04:53,447 --> 00:04:56,703
połączonych ze sobą wiązaniem chemicznym.

84
00:04:57,499 --> 00:05:00,935
Mieszanina to co najmniej dwie substancje

85
00:05:01,035 --> 00:05:05,360
wymieszane ze sobą w dowolnych proporcjach.

86
00:05:05,460 --> 00:05:08,986
W związku chemicznym pierwiastki łączą się

87
00:05:09,086 --> 00:05:12,646
w ściśle określonych proporcjach.

88
00:05:12,746 --> 00:05:16,159
W mieszaninie proporcje są dowolne.

89
00:05:17,297 --> 00:05:20,656
Składników związku chemicznego nie można

90
00:05:20,756 --> 00:05:24,065
rozdzielić wykorzystując metody fizyczne,

91
00:05:24,165 --> 00:05:28,189
takie jak przesiewanie, sączenie, czy destylacja.

92
00:05:28,739 --> 00:05:31,915
Składniki mieszaniny da się rozdzielić.

93
00:05:32,015 --> 00:05:35,510
W naszym przypadku mogliśmy oddzielić

94
00:05:35,610 --> 00:05:39,198
żelazo od siarki, wykorzystując magnes.

95
00:05:45,542 --> 00:05:48,796
Pierwiastek to substancja, której nie można

96
00:05:48,896 --> 00:05:52,903
już rozłożyć na prostsze składniki.

97
00:05:53,243 --> 00:05:56,309
Mieszanina to wymieszane w dowolnych

98
00:05:56,409 --> 00:05:59,762
proporcjach przynajmniej dwie substancje,

99
00:05:59,862 --> 00:06:03,518
które możemy rozdzielić metodami fizycznymi.

100
00:06:04,413 --> 00:06:07,861
Związek chemiczny to substancja złożona

101
00:06:07,961 --> 00:06:10,173
z co najmniej dwóch pierwiastków

102
00:06:10,273 --> 00:06:13,247
połączonych wiązaniem chemicznym.

103
00:06:16,937 --> 00:06:20,577
Potrafisz już odróżnić od siebie pierwiastek,

104
00:06:20,677 --> 00:06:23,487
mieszaninę i związek chemiczny.

105
00:06:23,633 --> 00:06:26,063
Potrzebujesz innych informacji?

106
00:06:26,182 --> 00:06:29,130
Zapraszam na pistacja.tv.

107
00:06:29,231 --> 00:06:31,355
Znajdziesz tam całą podstawę

108
00:06:31,455 --> 00:06:33,525
programową z chemii.