1
00:00:04,045 --> 00:00:06,767
Jadąc windą zwróć uwagę 

2
00:00:06,867 --> 00:00:09,613
na tak zwaną tabliczkę znamionową. 

3
00:00:09,713 --> 00:00:13,123
Znajdziesz na niej między innymi informację 

4
00:00:13,223 --> 00:00:15,204
o dopuszczalnym udźwigu. 

5
00:00:15,304 --> 00:00:17,838
Napis może głosić na przykład: 

6
00:00:17,938 --> 00:00:21,757
4 osoby lub 320 kilogramów.

7
00:00:21,872 --> 00:00:23,808
Skąd taki przelicznik?

8
00:00:24,435 --> 00:00:28,363
Bo inżynierowie konstruujący windę przyjęli

9
00:00:28,463 --> 00:00:31,743
że średnio osoba waży 80 kilogramów

10
00:00:31,856 --> 00:00:38,400
A cztery osoby po 80 kg dają w sumie 320 kg.

11
00:00:39,899 --> 00:00:43,286
Równie dobrze windą mogłyby jednak jechać

12
00:00:43,386 --> 00:00:46,590
dwie osoby ważące po 110 kg

13
00:00:46,690 --> 00:00:49,919
i dwójka ważących po 50 kg.

14
00:00:51,153 --> 00:00:53,504
Z pierwiastkami jest podobnie.

15
00:00:53,604 --> 00:00:56,579
Możemy obliczać ich średnie masy atomowe

16
00:00:56,679 --> 00:00:58,847
ale bez dodatkowych informacji

17
00:00:58,947 --> 00:01:01,796
nie dowiemy się, czy tworzące je atomy 

18
00:01:01,896 --> 00:01:05,022
są identyczne, czy różnią się między sobą.

19
00:01:05,146 --> 00:01:07,860
Jak obliczyć średnią masę atomową

20
00:01:07,960 --> 00:01:11,679
danego pierwiastka? Dowiesz się w tej lekcji.

21
00:01:25,361 --> 00:01:28,475
Masa atomu skupia się w jego jądrze.

22
00:01:28,575 --> 00:01:30,672
Jest ona równa sumie mas 

23
00:01:30,772 --> 00:01:32,567
protonów i neutronów.

24
00:01:32,757 --> 00:01:35,280
Mówiliśmy o tym w jednym z filmów

25
00:01:35,380 --> 00:01:37,279
dotyczących budowy atomu.

26
00:01:37,508 --> 00:01:40,711
Wiesz jednak, że pierwiastek może mieć atomy

27
00:01:40,811 --> 00:01:43,423
o różnej liczbie neutronów w jądrze.

28
00:01:43,523 --> 00:01:46,116
Takie atomy różniące się masą 

29
00:01:46,216 --> 00:01:49,431
nazywamy izotopami. Weźmy chlor.

30
00:01:49,531 --> 00:01:52,631
Ma on dwa izotopy, których masa atomowa

31
00:01:52,731 --> 00:01:58,015
wynosi odpowiednio 35 i 37.

32
00:01:58,115 --> 00:02:00,566
Ich masa wyrażona jest w unitach 

33
00:02:00,666 --> 00:02:03,647
czyli międzynarodowych jednostkach masy.

34
00:02:03,955 --> 00:02:08,012
Jaka jest zatem średnia masa atomowa chloru?

35
00:02:08,118 --> 00:02:11,058
Podpowiem: nie jest to zwykła średnia 

36
00:02:11,158 --> 00:02:14,409
arytmetyczna. Jeśli nie pamiętasz, co to takiego

37
00:02:14,509 --> 00:02:18,495
obejrzyj nasze filmy o średniej na pistacja.tv.

38
00:02:18,890 --> 00:02:22,200
Żeby policzyć średnią masę atomową,

39
00:02:22,300 --> 00:02:24,834
trzeba znać jeszcze jedną wielkość:

40
00:02:24,934 --> 00:02:27,710
wzajemne proporcje tych izotopów.

41
00:02:27,827 --> 00:02:30,320
Aby to zrobić korzystamy ze wzoru 

42
00:02:30,420 --> 00:02:34,788
w którym Ar oznacza średnią masę atomową,

43
00:02:34,888 --> 00:02:39,539
A1, A2 i An to masy poszczególnych izotopów,

44
00:02:39,751 --> 00:02:42,649
procent 1, procent 2 i tak dalej 

45
00:02:42,749 --> 00:02:45,630
to procentowa ilość danego izotopu.

46
00:02:47,371 --> 00:02:51,008
Obliczmy średnią masę atomową dla chloru.

47
00:02:51,522 --> 00:02:56,384
Masa izotopu chloru 35 to jego liczba masowa

48
00:02:56,484 --> 00:03:03,434
a więc A1 równa się 35 unitów.

49
00:03:03,552 --> 00:03:13,280
Występuje on w 75,76%.

50
00:03:14,841 --> 00:03:21,708
Drugi izotop chloru ma masę 37 unitów

51
00:03:21,808 --> 00:03:28,895
i występuje w 24,24%.

52
00:03:29,528 --> 00:03:32,468
Ponieważ chlor ma tylko 2 izotopy 

53
00:03:32,568 --> 00:03:35,807
nasz wzór przyjmuje taką postać.

54
00:03:36,231 --> 00:03:38,368
Przechodzimy do obliczeń.

55
00:03:39,782 --> 00:03:46,944
Ar, czyli średnia masa atomowa, to 35 unitów

56
00:03:47,285 --> 00:03:55,812
razy 75,76%

57
00:03:57,139 --> 00:04:08,216
dodać 37 unitów razy 24,24%.

58
00:04:09,298 --> 00:04:15,742
I to wszystko dzielimy sobie przez 100%.

59
00:04:18,224 --> 00:04:34,431
Otrzymujemy 2651,6 dodać 896,9 przez 100

60
00:04:35,969 --> 00:04:39,026
co daje nam średnią masę atomową chloru 

61
00:04:39,126 --> 00:04:40,402
w przybliżeniu do pierwszego miejsca 

62
00:04:40,502 --> 00:04:44,669
po przecinku, równą 35 i pół unita.

63
00:04:47,928 --> 00:04:50,538
Teraz spróbuj samodzielnie obliczyć 

64
00:04:50,638 --> 00:04:53,772
średnią masę atomową neonu wiedząc

65
00:04:53,872 --> 00:04:56,383
że ma on trzy naturalne izotopy: 

66
00:04:56,483 --> 00:05:02,792
neon 20, o zawartości  90,48%, 

67
00:05:02,892 --> 00:05:09,350
neon 21, który stanowi 0,27% i neon 22, 

68
00:05:09,450 --> 00:05:13,596
któremu odpowiada zawartość 9,25%.

69
00:05:16,315 --> 00:05:18,463
Zadanie rozwiązane?

70
00:05:18,655 --> 00:05:21,535
Sprawdźmy razem, czy wyszło poprawnie.

71
00:05:21,689 --> 00:05:24,351
Masa pierwszego izotopu

72
00:05:24,876 --> 00:05:30,744
to 20 unitów, a jego zawartość procentowa

73
00:05:30,844 --> 00:05:35,614
to 90,48%.

74
00:05:37,153 --> 00:05:41,280
Drugi izotop neonu ma masę 21 unitów

75
00:05:41,380 --> 00:05:47,135
i zawartość procentową 0,27%.

76
00:05:47,618 --> 00:05:51,993
Trzeci izotop, o masie 22 unity

77
00:05:52,093 --> 00:05:59,166
ma zawartość procentową 9,25%.

78
00:05:59,919 --> 00:06:01,915
Mamy tutaj trzy izotopy

79
00:06:02,015 --> 00:06:04,850
a więc będzie nam potrzebny wzór 

80
00:06:04,950 --> 00:06:06,590
który je uwzględni.

81
00:06:07,127 --> 00:06:10,596
Możemy obliczać. Ar, czyli średnia 

82
00:06:10,696 --> 00:06:17,817
masa atomowa to 20 razy 90,48% 

83
00:06:17,917 --> 00:06:31,528
dodać 21 razy 0,27% i dodać 22 razy 9,25%

84
00:06:31,822 --> 00:06:37,309
i to wszystko dzielimy przez 100%.

85
00:06:39,207 --> 00:06:49,191
Otrzymujemy 1809,6 dodać 5,7

86
00:06:49,308 --> 00:06:57,457
i dodać 203,5 przez 100

87
00:06:58,880 --> 00:07:01,644
z czego wychodzi nam średnia masa atomowa 

88
00:07:01,744 --> 00:07:04,295
neonu, w przybliżeniu do pierwszego miejsca

89
00:07:04,395 --> 00:07:08,540
po przecinku, 20,2 unita.

90
00:07:08,840 --> 00:07:11,710
Mam nadzieję, że i tobie udało się uzyskać

91
00:07:11,810 --> 00:07:13,979
taką samą odpowiedź?

92
00:07:17,178 --> 00:07:18,764
Średnia masa atomowa 

93
00:07:18,864 --> 00:07:20,556
to średnia masa atomów 

94
00:07:20,656 --> 00:07:23,645
wszystkich izotopów danego pierwiastka.

95
00:07:23,745 --> 00:07:27,231
Wartość ta jest podana w układzie okresowym.

96
00:07:27,331 --> 00:07:29,455
Odczytaj z układu okresowego 

97
00:07:29,555 --> 00:07:31,607
średnią masę atomową tlenu.

98
00:07:34,641 --> 00:07:39,007
Średnia masa atomowa tlenu wynosi około 16.

99
00:07:39,956 --> 00:07:42,790
Odczytaj z układu okresowego, który 

100
00:07:42,890 --> 00:07:47,211
pierwiastek ma średnią masę atomową ok. 24. 

101
00:07:50,106 --> 00:07:53,086
To magnez, o symbolu Mg.

102
00:07:56,972 --> 00:07:58,839
Średnia masa atomowa 

103
00:07:58,939 --> 00:08:02,814
to średnia mas izotopów danego pierwiastka.

104
00:08:02,914 --> 00:08:05,791
Obliczamy ją z następującego wzoru:

105
00:08:05,891 --> 00:08:08,918
gdzie Ar to średnia masa atomowa

106
00:08:09,018 --> 00:08:13,917
A1, A2, aż do An to masy izotopów pierwiastka

107
00:08:14,023 --> 00:08:17,242
procent 1, procent 2, aż do procent n, 

108
00:08:17,342 --> 00:08:20,478
to procentowa obfitość danego izotopu.

109
00:08:23,783 --> 00:08:27,135
Na koniec jeszcze jedno zadanie dla Ciebie:

110
00:08:27,235 --> 00:08:29,445
daj znać znajomym o pistacji.

111
00:08:29,545 --> 00:08:31,674
Na pewno znasz kogoś, komu przyda się

112
00:08:31,774 --> 00:08:33,684
 pomoc z chemii.