1
00:00:00,389 --> 00:00:04,387
Francuski reżyser François Ozon stał się znany

2
00:00:04,487 --> 00:00:07,424
dzięki filmowi pod tytułem „8 Kobiet”.

3
00:00:07,897 --> 00:00:10,240
Ten film będzie o innym ozonie.

4
00:00:10,529 --> 00:00:13,824
Jednak tak jak w filmie francuskiego reżysera

5
00:00:13,924 --> 00:00:16,067
mamy tu potrójny związek

6
00:00:16,320 --> 00:00:18,407
bohatera o dwóch twarzach

7
00:00:18,507 --> 00:00:20,929
Mroźną pogodę, zabójstwo

8
00:00:21,029 --> 00:00:23,039
i rozwiązano zagadkę.

9
00:00:34,435 --> 00:00:37,376
Ozon to cząsteczkowa odmiana tlenu.

10
00:00:37,691 --> 00:00:39,037
Jak już wiesz

11
00:00:39,154 --> 00:00:41,317
tlen to jeden z dwóch głównych

12
00:00:41,417 --> 00:00:42,866
gazów atmosferycznych

13
00:00:42,966 --> 00:00:44,982
niezbędny nam do oddychania.

14
00:00:45,082 --> 00:00:46,964
Występuje w formie cząsteczek

15
00:00:47,064 --> 00:00:48,746
zbudowanych z dwóch atomów

16
00:00:48,846 --> 00:00:51,360
połączonych wiązaniem kowalencyjnym.

17
00:00:51,789 --> 00:00:54,695
Ozon, w odróżnieniu od zwykłej cząsteczki

18
00:00:54,870 --> 00:00:57,249
składa się z trzech atomów tlenu.

19
00:00:57,639 --> 00:01:00,739
Jest tak niestabilny, że potrafi wybuchnąć.

20
00:01:01,051 --> 00:01:04,269
Od zwykłego tlenu różni się również tym

21
00:01:04,369 --> 00:01:06,628
że ma wyraźny ostry zapach

22
00:01:06,728 --> 00:01:08,988
oraz tym, że jest bardzo szkodliwy

23
00:01:09,088 --> 00:01:10,626
dla istot żywych.

24
00:01:10,821 --> 00:01:13,726
To jeden z najlepszych środków do dezynfekcji.

25
00:01:13,826 --> 00:01:16,032
Nie należy szukać z nim kontaktu.

26
00:01:16,787 --> 00:01:19,283
Ozon ma jednak podwójną naturę.

27
00:01:19,383 --> 00:01:21,153
Jest groźny dla życia

28
00:01:21,253 --> 00:01:23,711
ale jest też dla niego niezbędny.

29
00:01:23,943 --> 00:01:26,885
Rola, którą gra, zależy od tego

30
00:01:26,985 --> 00:01:28,506
gdzie się znajduje.

31
00:01:31,197 --> 00:01:34,356
W dolnych warstwach atmosfery, w których żyjemy

32
00:01:34,532 --> 00:01:37,897
ozon powstaje w wyniku wyładowań atmosferycznych

33
00:01:37,997 --> 00:01:40,863
oraz w pobliżu stacji wysokiego napięcia.

34
00:01:41,434 --> 00:01:43,501
Jednak najwięcej go tworzy się

35
00:01:43,601 --> 00:01:45,978
pod wpływem działania światła słonecznego

36
00:01:46,078 --> 00:01:48,063
na zanieczyszczenia powietrza.

37
00:01:48,220 --> 00:01:50,592
Ozon jest składnikiem smogu.

38
00:01:51,379 --> 00:01:53,488
Światło rozbija cząsteczki

39
00:01:53,588 --> 00:01:55,531
gazów zawierających tlen

40
00:01:55,631 --> 00:01:58,418
uwalniając z nich pojedyncze atomy tlenu

41
00:01:58,730 --> 00:02:00,094
które przyłączają się

42
00:02:00,194 --> 00:02:02,367
do dwuatomowych cząsteczek tlenu.

43
00:02:02,961 --> 00:02:04,578
Tak powstaje „zły” ozon

44
00:02:04,678 --> 00:02:07,487
który niszczy rośliny i naszą skórę.

45
00:02:08,655 --> 00:02:10,995
W górnych warstwach atmosfery

46
00:02:11,131 --> 00:02:12,340
w stratosferze

47
00:02:12,440 --> 00:02:14,144
zahodzi podobny proces.

48
00:02:14,329 --> 00:02:16,806
Światło rozkłada cząsteczki tlenu

49
00:02:16,906 --> 00:02:18,619
i powstaje ozon.

50
00:02:18,931 --> 00:02:21,700
Tu jednak ozon jest dobroczynny.

51
00:02:22,110 --> 00:02:24,742
Wprost nie możemy się bez niego obejść.

52
00:02:25,054 --> 00:02:26,536
Jest tak cenny

53
00:02:26,636 --> 00:02:28,957
że cały świat zmobilizował się

54
00:02:29,057 --> 00:02:30,436
żeby go ratować.

55
00:02:33,322 --> 00:02:36,049
W 1987 roku

56
00:02:36,149 --> 00:02:39,209
państwa całego świata podpisały porozumienie

57
00:02:39,309 --> 00:02:41,124
które drastycznie ograniczyło

58
00:02:41,224 --> 00:02:43,168
produkcję niektórych substancji

59
00:02:43,268 --> 00:02:46,230
zawierających fluor, chlor i brom.

60
00:02:46,425 --> 00:02:48,804
Takich, jak rozpuszczalniki do farb

61
00:02:48,904 --> 00:02:50,472
Czy czynniki chłodnicze

62
00:02:50,572 --> 00:02:52,352
masowo używane w lodówkach

63
00:02:52,452 --> 00:02:54,088
i klimatyzatorach.

64
00:02:54,537 --> 00:02:57,567
Ponieważ okazało się, że te substancje

65
00:02:57,667 --> 00:02:59,684
niszczą ozon stratosferyczny

66
00:02:59,784 --> 00:03:01,440
który chroni życie na Ziemi

67
00:03:01,540 --> 00:03:04,461
przed niebezpiecznym promieniowaniem ze Słońca.

68
00:03:04,988 --> 00:03:07,270
Skala zniszczeń była tak duża

69
00:03:07,370 --> 00:03:10,175
że wielkie obszary Ziemi wokół obu biegunów

70
00:03:10,275 --> 00:03:12,768
całkowicie straciły tę ochronę.

71
00:03:13,002 --> 00:03:15,908
Zjawisko to nazwano dziurą ozonową.

72
00:03:16,766 --> 00:03:19,593
Słońce emituje wiele rodzajów promieni.

73
00:03:19,693 --> 00:03:21,582
Niektóre z nich są groźne:

74
00:03:21,682 --> 00:03:23,519
na przykład ultrafiolet

75
00:03:23,727 --> 00:03:25,618
który uszkadza żywe komórki

76
00:03:25,718 --> 00:03:27,415
przyspiesza ich starzenie

77
00:03:27,515 --> 00:03:29,406
i może wywoływać nowotwory.

78
00:03:29,830 --> 00:03:31,624
Ozon w stratosferze

79
00:03:31,724 --> 00:03:33,633
pochłania większość tych promieni

80
00:03:33,733 --> 00:03:36,832
nie pozwalając im dotrzeć do powierzchni Ziemi.

81
00:03:36,986 --> 00:03:39,073
W ten sposób nas chroni.

82
00:03:39,190 --> 00:03:43,636
Niestety, ludzkość niechcący wysłała mu zabójcę.

83
00:03:44,474 --> 00:03:47,594
Gdy lotne związki fluoru i chloru

84
00:03:47,694 --> 00:03:50,655
które uciekły na przykład z uszkodzonej lodówki

85
00:03:50,755 --> 00:03:52,588
dotrą do stratosfery

86
00:03:52,688 --> 00:03:54,789
powodują rozpad ozonu.

87
00:03:55,355 --> 00:03:58,320
Są tylko katalizatorem tej reakcji rozpadu.

88
00:03:58,420 --> 00:04:00,895
Same w sobie w niej nie uczestniczą.

89
00:04:01,204 --> 00:04:04,596
To sprawia, że jedna cząsteczka takiej substancji

90
00:04:04,696 --> 00:04:07,807
może zniszczyć bardzo wiele cząsteczek ozonu.

91
00:04:09,063 --> 00:04:11,419
Naukowcy odkryli, że ten proces

92
00:04:11,519 --> 00:04:12,884
zachodzi najszybciej

93
00:04:12,984 --> 00:04:14,930
w bardzo niskich temperaturach.

94
00:04:15,030 --> 00:04:17,271
A w stratosferze najzimniej jest

95
00:04:17,371 --> 00:04:18,753
wiosną nad biegunami

96
00:04:18,853 --> 00:04:21,374
dlatego dokładnie tam i wtedy

97
00:04:21,474 --> 00:04:23,423
rodzą się dziury ozonowe.

98
00:04:23,523 --> 00:04:25,983
Bardzo długo było to zagadką.

99
00:04:26,924 --> 00:04:30,278
Ozonu w stratosferze jest stosunkowo mało.

100
00:04:30,473 --> 00:04:32,340
Gdyby wszystkie jego cząsteczki

101
00:04:32,440 --> 00:04:34,430
zgromadzić przy powierzchni Ziemi

102
00:04:34,531 --> 00:04:36,668
utworzyły by warstwę o grubości

103
00:04:36,768 --> 00:04:38,270
zaledwie 3 milimetrów.

104
00:04:38,760 --> 00:04:41,938
Tyle wystarczy, aby chronić całą planetę.

105
00:04:42,250 --> 00:04:44,373
Na szczęście od czasu wprowadzenia

106
00:04:44,473 --> 00:04:46,324
Protokołu Montrealskiego

107
00:04:46,424 --> 00:04:49,387
1987 roku

108
00:04:49,543 --> 00:04:52,863
ozon stratosferyczny stopniowo się odradza.

109
00:04:52,963 --> 00:04:55,568
Jego los zależy też od ciebie.

110
00:04:55,939 --> 00:04:58,221
Nigdy nie zostawiaj otwartej butelki

111
00:04:58,321 --> 00:05:00,344
z rozpuszczalnikiem czy lakierem

112
00:05:00,444 --> 00:05:03,231
bo inaczej ta historia nie skończy się dobrze.

113
00:05:07,541 --> 00:05:10,639
Ozon to odmiana tlenu złożona z trzech atomów.

114
00:05:10,739 --> 00:05:13,059
Przy powierzchni ziemi jest szkodliwy

115
00:05:13,159 --> 00:05:15,048
lecz obecny w stratosferze

116
00:05:15,148 --> 00:05:16,325
chroni organizmy żywe

117
00:05:16,425 --> 00:05:19,122
przed niebezpiecznym promieniowaniem ze Słońca.

118
00:05:19,572 --> 00:05:22,184
Substancje zawierające chlor i brom

119
00:05:22,284 --> 00:05:24,836
niszczą ten dobroczynny ozon.

120
00:05:25,382 --> 00:05:28,191
Nie ma czegoś takiego jak warstwa ozonowa.

121
00:05:28,291 --> 00:05:31,519
Ozon jest rozproszony w całej stratosferze.

122
00:05:33,026 --> 00:05:35,359
Jak ci się podobał nasz kryminał?

123
00:05:35,717 --> 00:05:37,686
Więcej pasjonujących filmów

124
00:05:37,786 --> 00:05:41,547
znajdziesz na pistacja.tv