1
00:00:00,768 --> 00:00:03,584
Pewnie widzieliście na archiwalnych fotografiach

2
00:00:03,840 --> 00:00:05,632
sterowce unoszące się na niebie.

3
00:00:06,400 --> 00:00:08,708
Były one wypełnione głównie wodorem

4
00:00:08,808 --> 00:00:10,690
który jest lekki i tani

5
00:00:10,790 --> 00:00:14,334
lecz niestety palny, a nawet wybuchowy.

6
00:00:15,360 --> 00:00:17,310
Katastrofa wypełnionego wodorem

7
00:00:17,410 --> 00:00:19,948
niemieckiego sterowca Hindenburg

8
00:00:20,480 --> 00:00:23,765
6 maja 1937 roku

9
00:00:23,865 --> 00:00:28,316
gdy zginęło 13 spośród 36 pasażerów

10
00:00:28,416 --> 00:00:32,421
i 22 spośród 61 członków załogi

11
00:00:32,521 --> 00:00:36,251
zakończyła erę tych lżejszych od powietrza statków.

12
00:00:48,640 --> 00:00:50,998
Czy wiesz że wodór jest najbardziej

13
00:00:51,098 --> 00:00:53,673
rozpowszechnionym pierwiastkiem we wszechświecie?

14
00:00:54,272 --> 00:00:58,161
Błąka się w próżni i tworzy atmosferę gwiazd.

15
00:00:58,880 --> 00:01:02,464
Jednak na Ziemi rzadko występuje w formie gazu

16
00:01:02,720 --> 00:01:04,512
w dwuatomowych cząsteczkach.

17
00:01:05,280 --> 00:01:07,840
Taki gaz można otrzymać w różny sposób

18
00:01:08,352 --> 00:01:11,168
między innymi z metanu czy biomasy.

19
00:01:11,936 --> 00:01:14,240
Ze względu na duże złoża węgla w Polsce

20
00:01:14,496 --> 00:01:17,523
opracowana w Australii nowa technologia

21
00:01:17,623 --> 00:01:19,772
pozyskiwania wodoru z węgla

22
00:01:19,872 --> 00:01:22,688
może być dla naszego górnictwa dużą szansą.

23
00:01:23,456 --> 00:01:26,884
Z tony czarnego złota można wyprodukować wodór

24
00:01:26,984 --> 00:01:29,756
który pozwoli przejechać samochodem

25
00:01:29,856 --> 00:01:32,672
z takim napędem 18 tysięcy kilometrów.

26
00:01:33,696 --> 00:01:36,135
Na razie główne źródło produkcji wodoru

27
00:01:36,235 --> 00:01:38,204
w Polsce to zakłady chemiczne

28
00:01:38,304 --> 00:01:40,864
na przykład wytwarzające nawozy sztuczne.

29
00:01:41,632 --> 00:01:44,140
Oprócz tego powstaje on w rafineriach

30
00:01:44,240 --> 00:01:47,520
koksowniach, a nawet w przemyśle spożywczym.

31
00:01:48,335 --> 00:01:50,386
Polska już dzisiaj jest jednym

32
00:01:50,486 --> 00:01:52,487
z większych producentów wodoru

33
00:01:52,587 --> 00:01:55,198
wytwarzając około miliona ton rocznie.

34
00:01:55,901 --> 00:01:57,797
Tyle wystarczyłoby do

35
00:01:57,897 --> 00:02:00,832
zasilenia 5 milionów samochodów w skali roku.

36
00:02:01,856 --> 00:02:04,416
Pomyśl, ile moglibyśmy ich zasilać

37
00:02:04,672 --> 00:02:06,976
produkując dodatkowo wodór z węgla.

38
00:02:10,048 --> 00:02:12,096
Jakie właściwości ma ten pierwiastek?

39
00:02:13,120 --> 00:02:15,424
Musisz mi uwierzyć, że jest bezbarwny.

40
00:02:15,936 --> 00:02:18,752
Jest także bezwonny, czyli nie ma zapachu

41
00:02:19,008 --> 00:02:20,800
podobnie zresztą jak smaku.

42
00:02:21,528 --> 00:02:24,459
Z lekcji o rozpuszczalności dowiesz się

43
00:02:24,559 --> 00:02:26,469
że podobnie jak inne gazy

44
00:02:26,569 --> 00:02:28,635
o dwuatomowych cząsteczkach

45
00:02:28,736 --> 00:02:30,784
takie jak tlen czy azot

46
00:02:31,040 --> 00:02:32,832
słabo rozpuszcza się w wodzie.

47
00:02:33,856 --> 00:02:35,136
A jaki ma ciężar?

48
00:02:35,904 --> 00:02:38,528
Wodór ma najmniejszą masę atomową

49
00:02:38,628 --> 00:02:40,286
ze wszystkich pierwiastków.

50
00:02:40,512 --> 00:02:43,584
Jest więc substancją najlżejszą na świecie.

51
00:02:44,096 --> 00:02:48,192
Jako gaz – około 14 razy lżejszą od powietrza.

52
00:02:48,704 --> 00:02:51,776
To dlatego wypełnione nim sterowce mogły latać.

53
00:02:52,800 --> 00:02:55,674
Na początku tego filmu mówiliśmy o katastrofie

54
00:02:55,774 --> 00:02:58,587
sterowca spowodowanej eksplozją wodoru.

55
00:02:59,200 --> 00:03:02,272
Ten wypadek świadczy o palności tego gazu.

56
00:03:03,040 --> 00:03:04,778
Żeby potwierdzić tę palność

57
00:03:04,878 --> 00:03:07,804
wystarczy probówka wypełniona wodorem.

58
00:03:07,904 --> 00:03:10,164
Jeśli do takiej probówki zbliżymy

59
00:03:10,264 --> 00:03:11,648
żarzące się łuczywo

60
00:03:12,000 --> 00:03:15,421
to pod wpływem wodoru i obecnego w powietrzu tlenu

61
00:03:15,659 --> 00:03:17,888
rozpali się ono jasnym płomieniem

62
00:03:17,988 --> 00:03:19,936
z charakterystycznym pyknięciem.

63
00:03:20,768 --> 00:03:23,520
Ten odgłos to nic innego jak mały wybuch.

64
00:03:24,032 --> 00:03:27,360
Jego źródłem jest tak zwana mieszanina piorunująca

65
00:03:27,616 --> 00:03:30,688
czyli mieszanka tlenu z powietrza i wodoru.

66
00:03:31,193 --> 00:03:33,502
W połączeniu z tlenem płomień wodorowy

67
00:03:33,602 --> 00:03:38,600
osiąga temperaturę 2834 stopni Celsjusza.

68
00:03:39,136 --> 00:03:40,672
Jest naprawdę gorący.

69
00:03:42,208 --> 00:03:44,256
Wodór jest tak łatwopalny

70
00:03:44,512 --> 00:03:47,072
że wybucha pod wpływem zaledwie iskry

71
00:03:47,328 --> 00:03:49,376
a nawet światła słonecznego

72
00:03:49,632 --> 00:03:51,660
także w obecności innych gazów

73
00:03:51,760 --> 00:03:55,263
na przykład azotu, też obecnego w powietrzu.

74
00:03:56,032 --> 00:03:58,305
Warunkiem jest odpowiedni stosunek

75
00:03:58,405 --> 00:04:01,602
objętości obu składników takiej mieszanki.

76
00:04:02,432 --> 00:04:05,404
Co ciekawe, jest to jedyny palny gaz

77
00:04:05,504 --> 00:04:08,320
nie zawierający żadnych atomów węgla.

78
00:04:08,832 --> 00:04:11,392
Pali się zatem bez dymu i sadzy.

79
00:04:12,416 --> 00:04:15,744
Nic dziwnego, że nazywają go paliwem przyszłości.

80
00:04:19,071 --> 00:04:21,808
Patrząc na palność widzimy, że wodór jest

81
00:04:21,908 --> 00:04:24,409
bardzo aktywnym chemicznie pierwiastkiem.

82
00:04:24,703 --> 00:04:27,624
Chętnie reaguje z metalami i niemetalami

83
00:04:27,724 --> 00:04:29,428
tworząc tak zwane wodorki.

84
00:04:30,335 --> 00:04:32,639
Jednym z wodorków, które możesz spotkać

85
00:04:32,895 --> 00:04:35,821
w swoim otoczeniu, jest wodorek azotu

86
00:04:35,921 --> 00:04:38,001
bardziej znany jako amoniak.

87
00:04:38,527 --> 00:04:41,343
Na pewno zorientujesz się, gdy będzie w pobliżu

88
00:04:41,599 --> 00:04:44,159
bo ma wyjątkowo nieprzyjemny i ostry zapach.

89
00:04:45,183 --> 00:04:47,487
Jeśli twoja mama farbuje włosy na blond

90
00:04:47,743 --> 00:04:49,853
to możesz poczuć ten zapach w łazience

91
00:04:49,953 --> 00:04:51,282
gdy będzie to robić.

92
00:04:51,583 --> 00:04:53,553
Kiedyś amoniaku używano nawet

93
00:04:53,653 --> 00:04:56,091
do cucenia osób, które zemdlały.

94
00:04:56,191 --> 00:04:58,628
Amoniak otrzymuje się w reakcji azotu

95
00:04:58,728 --> 00:05:01,449
z wodorem w obecności katalizatora.

96
00:05:02,079 --> 00:05:05,076
Według legendy jego pierwszej syntezy

97
00:05:05,176 --> 00:05:07,355
dokonano w starożytnym Egipcie

98
00:05:07,455 --> 00:05:08,735
z wielbłądziego łajna.

99
00:05:09,247 --> 00:05:11,551
Nieopodal świątyni Amona

100
00:05:11,807 --> 00:05:12,831
stąd nazwa.

101
00:05:15,647 --> 00:05:18,463
Innym znanym wodorkiem jest chlorowodór

102
00:05:18,719 --> 00:05:20,374
o którym dowiesz się więcej

103
00:05:20,474 --> 00:05:22,714
na lekcji o kwasach beztlenowych.

104
00:05:22,815 --> 00:05:26,399
Jest to bezbarwny gaz o ostrym duszącym zapachu

105
00:05:26,911 --> 00:05:29,215
niepalny i cięższy od powietrza.

106
00:05:29,727 --> 00:05:33,311
Jego wodny roztwór jest znany jako kwas solny.

107
00:05:33,823 --> 00:05:36,107
Powstaje w reakcji wodoru z chlorem

108
00:05:36,207 --> 00:05:38,587
która przebiega zgodnie z równaniem

109
00:05:38,687 --> 00:05:42,271
H2 plus Cl2 powstaje 2HCl.

110
00:05:45,599 --> 00:05:48,016
O kolejnym trującym gazowym wodorku

111
00:05:48,116 --> 00:05:49,848
też dokładniej opowiemy ci

112
00:05:49,948 --> 00:05:52,153
w lekcji o kwasach beztlenowych.

113
00:05:52,255 --> 00:05:54,047
Jest nim siarkowodór

114
00:05:54,303 --> 00:05:56,095
który ma zapach zgniłych jaj.

115
00:05:56,863 --> 00:05:58,987
W warunkach naturalnych powstaje on

116
00:05:59,087 --> 00:06:00,859
na skutek rozkładu białek

117
00:06:00,959 --> 00:06:03,775
ale także w różnego typu resztkach organicznych.

118
00:06:04,031 --> 00:06:06,278
Dlatego możesz go poczuć na przykład

119
00:06:06,378 --> 00:06:09,663
w pobliżu kompostu albo w zepsutym jajku.

120
00:06:10,431 --> 00:06:13,056
W laboratoriach otrzymuje się go na przykład

121
00:06:13,156 --> 00:06:15,963
w reakcji gazowego wodoru z siarką.

122
00:06:16,063 --> 00:06:18,367
Taką reakcję zapiszemy równaniem

123
00:06:18,623 --> 00:06:21,439
H2 plus S powstaje H2S.

124
00:06:22,463 --> 00:06:24,981
Siarkowodór nie ma zbyt wielu zastosowań

125
00:06:25,081 --> 00:06:26,203
w życiu codziennym.

126
00:06:26,303 --> 00:06:29,631
Korzystają z niego głównie kuracjusze w sanatoriach

127
00:06:30,143 --> 00:06:32,447
bo jest składnikiem wód siarkowych

128
00:06:32,895 --> 00:06:35,569
które pomagają między innymi w leczeniu chorób skóry

129
00:06:35,669 --> 00:06:39,871
reumatyzmie czy regeneracji chrząstki stawowej.

130
00:06:42,687 --> 00:06:45,247
Do czego można wykorzystać gazowy wodór?

131
00:06:46,015 --> 00:06:47,796
Z jego reaktywności widać

132
00:06:47,896 --> 00:06:51,531
że łatwo da się wmontować w różne chemiczne związki

133
00:06:51,631 --> 00:06:53,801
co wykorzystuje się w procesach

134
00:06:53,901 --> 00:06:56,487
odsiarczania spalin w elektrowniach.

135
00:06:57,279 --> 00:07:00,134
Jest też surowcem do syntezy amoniaku

136
00:07:00,234 --> 00:07:02,299
a pośrednio nawozów sztucznych

137
00:07:02,399 --> 00:07:04,201
bez których trudno dziś sobie

138
00:07:04,301 --> 00:07:06,088
wyobrazić produkcję rolną.

139
00:07:06,751 --> 00:07:09,184
Jego palność jest wykorzystywana

140
00:07:09,284 --> 00:07:11,259
w palnikach wodorowotlenowych

141
00:07:11,359 --> 00:07:14,093
używanych do cięcia i spawania metali

142
00:07:14,193 --> 00:07:16,236
między innymi przez jubilerów.

143
00:07:16,786 --> 00:07:19,544
W przemyśle spożywczym wykorzystuje się go

144
00:07:19,644 --> 00:07:21,855
do utwardzania tłuszczów roślinnych

145
00:07:22,111 --> 00:07:23,903
czyli w produkcji margaryn

146
00:07:24,159 --> 00:07:26,719
a w farmacji do wytwarzania leków.

147
00:07:27,487 --> 00:07:30,506
Ciekły wodór jest także stosowany jako

148
00:07:30,606 --> 00:07:32,851
paliwo napędowe statków kosmicznych.

149
00:07:33,631 --> 00:07:35,437
I wreszcie, o czym mówiliśmy

150
00:07:35,537 --> 00:07:37,757
już na samym początku naszego filmu

151
00:07:37,857 --> 00:07:41,055
to paliwo przyszłości dla różnego typu samochodów

152
00:07:41,567 --> 00:07:44,264
od osobowych po wielkie ciężarówki.

153
00:07:48,735 --> 00:07:51,499
Wodór jest najbardziej rozpowszechnionym

154
00:07:51,599 --> 00:07:53,243
pierwiastkiem we wszechświecie.

155
00:07:53,343 --> 00:07:56,927
Jako gaz tworzy cząsteczki dwuatomowe H2.

156
00:07:57,695 --> 00:08:00,255
Jest bezbarwny, bezwonny i palny

157
00:08:00,511 --> 00:08:03,583
około 14 razy lżejszy od powietrza.

158
00:08:04,359 --> 00:08:06,227
Z tlenem i innymi gazami

159
00:08:06,327 --> 00:08:08,261
tworzy mieszaniny wybuchowe.

160
00:08:09,085 --> 00:08:11,576
Zastosowanie wodoru to między innymi

161
00:08:11,676 --> 00:08:14,984
produkcja nawozów sztucznych, margaryn i leków.

162
00:08:15,615 --> 00:08:17,407
Płynny może być paliwem.

163
00:08:19,711 --> 00:08:23,117
Jeśli planujesz już produkcję wodoru na dużą skalę

164
00:08:23,217 --> 00:08:26,378
to przyda ci się jeszcze małe chemiczne przygotowanie.

165
00:08:26,671 --> 00:08:29,968
Koniecznie więc zapoznaj się z innymi filmami

166
00:08:30,068 --> 00:08:31,782
na pistacja.tv.

167
00:08:33,519 --> 00:08:36,068
Napisy: Blanka Stach