1
00:00:00,512 --> 00:00:04,352
Na pewno znasz powiedzenie: "Kropla drąży skałę".

2
00:00:05,120 --> 00:00:08,195
Oznacza ono, że długotrwałe wysiłki

3
00:00:08,295 --> 00:00:10,496
w końcu przynoszą oczekiwane wyniki.

4
00:00:11,008 --> 00:00:14,336
Ale czy wiesz, skąd to powiedzenie się wzięło?

5
00:00:15,104 --> 00:00:17,152
Otóż spadające krople wody

6
00:00:17,408 --> 00:00:20,992
żłobią w wapiennych skałach fantastyczne formy

7
00:00:21,504 --> 00:00:24,064
rozpuszczając zawarte w nich substancje.

8
00:00:24,576 --> 00:00:28,683
Rozpuszczalnym składnikiem skał jest węglan wapnia

9
00:00:28,783 --> 00:00:32,000
uznawany za substancję nierozpuszczalną.

10
00:00:32,768 --> 00:00:37,350
Krasowe jaskinie, stalaktyty i stalagmity dowodzą

11
00:00:37,450 --> 00:00:39,331
jednak, że w praktyce nie ma

12
00:00:39,431 --> 00:00:41,374
substancji nierozpuszczalnych.

13
00:00:41,984 --> 00:00:43,334
Wszystko się rozpuszcza

14
00:00:43,434 --> 00:00:45,707
choćby w bardzo małym stopniu.

15
00:00:46,336 --> 00:00:48,128
Aby się o tym przekonać

16
00:00:48,384 --> 00:00:50,944
wystarczy mieć cierpliwość wody.

17
00:01:04,256 --> 00:01:06,632
Wiecie już, że sól kuchenna

18
00:01:06,732 --> 00:01:09,335
rozpuszczona w wodzie tworzy roztwór.

19
00:01:09,888 --> 00:01:13,472
Mówimy po prostu, że sól rozpuszcza się w wodzie.

20
00:01:14,240 --> 00:01:16,681
Ale ile soli można rozpuścić

21
00:01:16,781 --> 00:01:18,600
na przykład w szklance wody?

22
00:01:19,616 --> 00:01:22,432
Możecie to sprawdzić nawet w domu.

23
00:01:22,688 --> 00:01:24,956
Pamiętajcie tylko, żeby zostawić

24
00:01:25,056 --> 00:01:26,896
w szklance sporo miejsca

25
00:01:27,040 --> 00:01:28,832
nie nalewać wody do pełna.

26
00:01:29,600 --> 00:01:32,140
W temperaturze pokojowej uda się wam

27
00:01:32,240 --> 00:01:35,488
rozpuścić mniej więcej dwie łyżki stołowe

28
00:01:35,744 --> 00:01:37,024
w połowie szklanki wody.

29
00:01:37,792 --> 00:01:40,096
A co jeśli wsypiemy więcej soli?

30
00:01:40,608 --> 00:01:42,656
Możemy mieszać i mieszać

31
00:01:42,912 --> 00:01:45,728
ale zostanie na dnie w postaci kryształków.

32
00:01:46,496 --> 00:01:49,312
Więcej soli w wodzie się nie rozpuszcza

33
00:01:49,568 --> 00:01:52,640
bo roztwór jest już tą solą nasycony.

34
00:01:53,664 --> 00:01:55,456
A zanim się nią nasycił

35
00:01:55,968 --> 00:01:58,571
mogliśmy dodawać kolejne porcje

36
00:01:58,671 --> 00:02:00,305
bo był nienasycony.

37
00:02:01,088 --> 00:02:03,904
Każda rozpuszczalna substancja ma taki punkt

38
00:02:04,416 --> 00:02:07,778
pewną maksymalną ilość, jaka rozpuszcza się

39
00:02:07,878 --> 00:02:10,304
w 100 g wody w danej temperaturze.

40
00:02:10,560 --> 00:02:12,608
Jest to jej rozpuszczalność.

41
00:02:13,120 --> 00:02:15,424
I kiedy już przekroczymy ten punkt

42
00:02:15,680 --> 00:02:18,752
więcej tej substancji nie może się rozpuścić.

43
00:02:20,032 --> 00:02:22,983
Wartości rozpuszczalności różnych substancji

44
00:02:23,251 --> 00:02:26,264
podawane są zwykle w tabelach rozpuszczalności.

45
00:02:26,944 --> 00:02:30,931
Korzystając z nich, obliczmy, ile węglanu sodu

46
00:02:31,031 --> 00:02:35,648
rozpuści się w szklance, a więc w 250 g wody

47
00:02:35,904 --> 00:02:38,464
o temperaturze 40 stopni Celsjusza.

48
00:02:39,744 --> 00:02:42,298
Węglan sodu to główny składnik

49
00:02:42,398 --> 00:02:45,120
proszku do pieczenia i sody oczyszczonej.

50
00:02:45,376 --> 00:02:47,642
Jego rozpuszczalność w wodzie

51
00:02:47,742 --> 00:02:53,056
w temperaturze 40 stopni to 33.2 grama.

52
00:02:53,568 --> 00:02:57,920
Pamiętajmy że w szklance mieści się 250 g wody.

53
00:02:58,688 --> 00:03:06,379
Jeśli w 100 g wody rozpuści nam się 33.2 g

54
00:03:06,479 --> 00:03:10,720
substancji, to w 250 g wody

55
00:03:12,000 --> 00:03:14,304
Rozpuści się x gramów tej soli.

56
00:03:15,072 --> 00:03:17,275
Otrzymaliśmy w ten sposób proporcję

57
00:03:17,375 --> 00:03:19,916
którą obliczamy, wymnażając na krzyż.

58
00:03:20,704 --> 00:03:23,264
100 razy x to 100x

59
00:03:24,800 --> 00:03:31,456
a 250 razy 33.2 to 8300.

60
00:03:32,992 --> 00:03:35,808
Dzielimy teraz obustronnie przez sto

61
00:03:36,320 --> 00:03:37,856
i otrzymujemy wynik

62
00:03:38,368 --> 00:03:42,208
x równa się 83 g.

63
00:03:44,000 --> 00:03:47,568
Może udało ci się zauważyć, że w tych tabelach

64
00:03:47,668 --> 00:03:50,912
wartości temperatury podane są co 10 stopni.

65
00:03:51,424 --> 00:03:54,625
I to dlatego, że nie tylko różne substancje

66
00:03:54,725 --> 00:03:58,071
mają w tej samej temperaturze różną rozpuszczalność

67
00:03:58,592 --> 00:04:00,713
ale i że rozpuszczalność każdej

68
00:04:00,813 --> 00:04:04,345
konkretnej substancji zależy od temperatury.

69
00:04:04,992 --> 00:04:07,729
Wartości rozpuszczalności substancji

70
00:04:07,829 --> 00:04:09,462
w różnych temperaturach

71
00:04:09,856 --> 00:04:11,648
ustala się doświadczalnie

72
00:04:11,904 --> 00:04:14,312
i na tej podstawie rysuje się wykresy

73
00:04:14,412 --> 00:04:17,428
które noszą nazwę krzywych rozpuszczalności.

74
00:04:18,303 --> 00:04:20,894
Patrząc na wykresy krzywych rozpuszczalności

75
00:04:20,994 --> 00:04:24,261
łatwo zauważysz, że rozpuszczalność

76
00:04:24,361 --> 00:04:27,415
w dużym stopniu zależy od temperatury i wraz

77
00:04:27,560 --> 00:04:31,212
z jej wzrostem dla większości substancji rośnie

78
00:04:31,615 --> 00:04:33,663
ale w bardzo różnym stopniu.

79
00:04:34,431 --> 00:04:37,736
Poznany już chlorek sodu rozpuszcza się niemal

80
00:04:37,836 --> 00:04:40,663
tak samo dobrze w zimnej co w gorącej wodzie.

81
00:04:41,087 --> 00:04:42,644
Ale są substancje

82
00:04:42,744 --> 00:04:45,616
dla których ciepło i zimno ma duże znaczenie.

83
00:04:46,207 --> 00:04:49,103
Na przykład cukier we wrzątku ma ponad

84
00:04:49,203 --> 00:04:52,116
2 razy lepszą rozpuszczalność niż w wodzie

85
00:04:52,216 --> 00:04:53,631
o temperaturze pokojowej.

86
00:04:54,911 --> 00:04:55,935
Sprawdź to sam

87
00:04:56,191 --> 00:04:59,263
obliczając ile soli, a ile cukru

88
00:04:59,519 --> 00:05:01,113
rozpuści się w dzbanku

89
00:05:01,213 --> 00:05:04,002
do którego wlejemy 300 g wody

90
00:05:04,102 --> 00:05:06,431
o temperaturze 80 stopni.

91
00:05:07,199 --> 00:05:08,735
Weźmy najpierw sól.

92
00:05:08,991 --> 00:05:13,087
Z wykresu odczytujemy, że w 100 g wody

93
00:05:14,879 --> 00:05:16,927
W temperaturze 80 stopni

94
00:05:17,183 --> 00:05:20,511
rozpuści się prawie 38 g chlorku sodu.

95
00:05:21,279 --> 00:05:25,887
Mnożąc to przez 3, bo w dzbanku mamy 300 g

96
00:05:26,399 --> 00:05:29,983
a więc 3 razy więcej wody, otrzymujemy...

97
00:05:30,869 --> 00:05:34,335
Brawo! 114 g chlorku sodu.

98
00:05:34,847 --> 00:05:35,871
A cukier?

99
00:05:36,895 --> 00:05:39,711
Tej samej temperaturze w 100 g wody

100
00:05:40,223 --> 00:05:43,807
rozpuści się około 365 g

101
00:05:44,575 --> 00:05:46,111
czyli w naszym dzbanku

102
00:05:46,367 --> 00:05:48,927
rozpuści się ponad kilogram cukru

103
00:05:49,957 --> 00:05:51,464
Brr... Ulepek.

104
00:05:52,691 --> 00:05:53,691
No dobrze.

105
00:05:53,791 --> 00:05:54,954
Na podstawie wykresu

106
00:05:55,054 --> 00:05:57,531
rozpuszczalności ciał stałych w wodzie

107
00:05:57,631 --> 00:06:00,523
i naszych wcześniejszych obliczeń, możemy ustalić

108
00:06:00,623 --> 00:06:02,527
że dla większości substancji

109
00:06:02,627 --> 00:06:05,567
podwyższenie temperatury zwiększa rozpuszczalność

110
00:06:05,823 --> 00:06:07,615
a ochłodzenie zmniejsza.

111
00:06:08,127 --> 00:06:11,153
A czy są sposoby, aby dana substancja

112
00:06:11,253 --> 00:06:13,247
szybciej rozpuszcza się w wodzie?

113
00:06:13,503 --> 00:06:15,039
Przychodzi ci jakaś myśl?

114
00:06:16,831 --> 00:06:18,971
Co robisz, gdy słodzisz herbatę

115
00:06:19,071 --> 00:06:21,488
zakładając oczywiście, że ją słodzisz?

116
00:06:22,207 --> 00:06:24,511
Domyślam się, że mieszasz łyżeczką

117
00:06:24,767 --> 00:06:27,204
aby nie czekać, aż cukier łaskawie

118
00:06:27,304 --> 00:06:29,825
wymiesza się z wodą w procesie dyfuzji

119
00:06:29,925 --> 00:06:33,471
i swoim mieszaniem chcesz przyspieszyć ten proces.

120
00:06:35,007 --> 00:06:36,799
Słodząc cukrem w kostkach

121
00:06:37,055 --> 00:06:38,591
musisz się bardziej postarać

122
00:06:39,103 --> 00:06:41,879
mieszać dłużej albo energiczniej

123
00:06:41,979 --> 00:06:43,692
żeby rozdrobnić kostkę.

124
00:06:44,479 --> 00:06:47,967
Z kolei gdyby przyszło ci do głowy osłodzić herbatę

125
00:06:48,067 --> 00:06:51,391
cukrem pudrem, pewnie w ogóle nie trzebaby mieszać

126
00:06:51,903 --> 00:06:55,231
a herbata zrobiłaby się słodka niemal od razu.

127
00:06:55,999 --> 00:06:58,303
Jeśli rozdrobnimy substancję

128
00:06:58,559 --> 00:07:00,351
przyspieszymy jej rozpuszczanie.

129
00:07:00,607 --> 00:07:02,388
Jest to więc kolejna metoda

130
00:07:02,488 --> 00:07:05,091
żeby szybciej otrzymać pożądany roztwór.

131
00:07:06,309 --> 00:07:08,640
Fakt, że mieszanie przyspiesza

132
00:07:08,740 --> 00:07:12,314
rozpuszczanie substancji, jest jakby oczywisty.

133
00:07:12,639 --> 00:07:15,199
Ale uwierz, że nie zawsze tak się dzieje.

134
00:07:15,967 --> 00:07:19,039
W przypadku gazów jest dokładnie odwrotnie.

135
00:07:19,807 --> 00:07:23,135
Kiedy boli cię brzuch i chcesz ratować się colą

136
00:07:23,391 --> 00:07:25,951
wiesz, że lepsza jest odgazowana.

137
00:07:26,207 --> 00:07:29,606
Co robisz, żeby wszystkie bąbelki tlenku węgla 4

138
00:07:29,706 --> 00:07:31,546
jak najszybciej wyleciały z napoju?

139
00:07:32,020 --> 00:07:34,399
Mieszasz? Trochę ryzykowne.

140
00:07:34,655 --> 00:07:36,316
Wstrząsanie coli w butelce

141
00:07:36,416 --> 00:07:38,479
może wywołać niezłą fontannę.

142
00:07:39,007 --> 00:07:40,287
Ale masz rację.

143
00:07:40,543 --> 00:07:43,103
W przypadku gazów rozpuszczonych w cieczy

144
00:07:43,359 --> 00:07:46,094
mieszanie czy też wstrząsanie roztworu

145
00:07:46,194 --> 00:07:48,219
obniża ich rozpuszczalność.

146
00:07:49,247 --> 00:07:52,319
Widać to po większej liczbie uciekających pęcherzyków.

147
00:07:53,343 --> 00:07:56,671
Podniesienie temperatury też usuwa bąbelki.

148
00:07:56,928 --> 00:07:57,951
Sprawdź to.

149
00:07:58,207 --> 00:08:01,883
Gdy cola będzie już ciepła, skosztuj i powiedz

150
00:08:01,983 --> 00:08:04,047
czy bąbelki wciąż szczypią cię w nos.

151
00:08:04,607 --> 00:08:07,423
Chociaż ciepła cola nie jest zbyt smaczna

152
00:08:07,679 --> 00:08:09,983
na bolący brzuch dobrze działa.

153
00:08:11,263 --> 00:08:15,066
Napoje gazowane butelkuje się pod zwiększonym ciśnieniem

154
00:08:15,166 --> 00:08:19,455
po to, by zmieścić w nim więcej tlenku węgla 4.

155
00:08:20,223 --> 00:08:22,015
Gdy odkręcamy nakrętkę

156
00:08:22,271 --> 00:08:25,136
ciśnienie w butelce spada, co powoduje

157
00:08:25,236 --> 00:08:28,059
że bąbelki gazu uciekają z roztworu

158
00:08:28,159 --> 00:08:29,439
i napój się pieni.

159
00:08:30,719 --> 00:08:33,762
Podobnie otwierając szampana uważaj

160
00:08:33,862 --> 00:08:36,763
żeby wystrzelony korek nie zrobił komuś krzywdy

161
00:08:36,863 --> 00:08:38,756
bo otwarcie butelki bez wystrzału

162
00:08:38,856 --> 00:08:41,294
i fontanny graniczy z cudem.

163
00:08:42,239 --> 00:08:45,669
Ten przykład obrazuje zasadę, że dla gazów

164
00:08:45,875 --> 00:08:49,663
rozpuszczalność maleje wraz ze spadkiem ciśnienia

165
00:08:50,431 --> 00:08:53,503
rośnie za to wraz ze spadkiem temperatury.

166
00:08:59,391 --> 00:09:02,975
Rozpuszczalność to maksymalna ilość substancji

167
00:09:03,231 --> 00:09:06,861
jaka rozpuści się w 100 g wody w danej temperaturze

168
00:09:06,961 --> 00:09:08,987
i pod normalnym ciśnieniem.

169
00:09:10,143 --> 00:09:14,022
Podwyższanie temperatury, mieszanie i rozdrabnianie

170
00:09:14,311 --> 00:09:17,311
przyspieszają rozpuszczanie ciał stałych w wodzie.

171
00:09:18,591 --> 00:09:21,062
Rozpuszczalność gazów maleje

172
00:09:21,162 --> 00:09:24,223
z wzrostem temperatury i spadkiem ciśnienia

173
00:09:24,479 --> 00:09:26,015
oraz w wyniku mieszania.

174
00:09:32,415 --> 00:09:34,975
Więcej takich wystrzałowych filmów

175
00:09:35,231 --> 00:09:37,535
szukaj na pistacja.tv