1 00:00:00,418 --> 00:00:02,155 Mgła. 2 00:00:02,304 --> 00:00:05,412 Bywa jak delikatny woal spowijający łąkę 3 00:00:05,512 --> 00:00:07,877 o świcie, albo jak gęsty kożuch 4 00:00:07,977 --> 00:00:10,238 w którym trudno znaleźć drogę. 5 00:00:10,496 --> 00:00:13,568 Jest klimatycznym dodatkiem do filmów grozy. 6 00:00:14,080 --> 00:00:16,128 Urozmaica tatrzańskie widoki. 7 00:00:16,640 --> 00:00:19,712 Gęsta jest wielkim zagrożeniem dla kierowców. 8 00:00:20,480 --> 00:00:22,528 Ale czym tak naprawdę jest mgła? 9 00:00:23,808 --> 00:00:26,831 To nie para wodna, bo przecież para wodna 10 00:00:26,931 --> 00:00:29,420 w takich ilościach występuje tylko tam 11 00:00:29,520 --> 00:00:31,291 gdzie coś wrze, na przykład 12 00:00:31,391 --> 00:00:33,874 w pobliżu aktywnych gejzerów. 13 00:00:35,072 --> 00:00:37,120 Jeśli nie para wodna, to co? 14 00:00:37,888 --> 00:00:41,472 Oglądaj ten film, a wyjaśnię ci tę zagadkę. 15 00:00:53,587 --> 00:00:56,220 W innych lekcjach mówiliśmy już 16 00:00:56,320 --> 00:00:58,484 o mieszaninach jednorodnych 17 00:00:58,584 --> 00:00:59,909 jak woda z cukrem 18 00:01:00,009 --> 00:01:03,229 i niejednorodnych, jak woda z piaskiem. 19 00:01:04,000 --> 00:01:06,560 W tej lekcji doprecyzujemy ten podział 20 00:01:06,816 --> 00:01:09,120 ale najpierw nieźle zamieszamy. 21 00:01:10,912 --> 00:01:13,810 Wiesz, że cukier rozpuszcza się w wodzie 22 00:01:14,056 --> 00:01:16,098 tworząc mieszaninę jednorodną. 23 00:01:16,852 --> 00:01:18,770 Taka mieszanina nazywa się 24 00:01:18,870 --> 00:01:20,574 roztworem właściwym. 25 00:01:20,896 --> 00:01:23,712 Cukier jest substancją rozpuszczaną 26 00:01:23,968 --> 00:01:26,016 woda rozpuszczalnikiem. 27 00:01:26,784 --> 00:01:28,476 Podobna sytuacja ma miejsce 28 00:01:28,576 --> 00:01:30,501 po wymieszaniu wody z alkoholem. 29 00:01:31,392 --> 00:01:33,696 Też powstanie mieszanina jednorodna 30 00:01:33,952 --> 00:01:36,256 czyli roztwór alkoholu w wodzie 31 00:01:36,512 --> 00:01:39,011 albo wody w alkoholu, bo każda 32 00:01:39,111 --> 00:01:42,468 z tych substancji może być i rozpuszczalnikiem 33 00:01:42,656 --> 00:01:44,704 i substancją rozpuszczaną. 34 00:01:45,728 --> 00:01:47,139 W roztworze właściwym 35 00:01:47,239 --> 00:01:49,530 substancja rozpuszczona rozpada się 36 00:01:49,630 --> 00:01:52,121 na pojedyncze cząsteczki które wchodzą 37 00:01:52,221 --> 00:01:54,430 między cząsteczki rozpuszczalnika. 38 00:01:56,736 --> 00:01:58,606 Co innego, jeśli do wody 39 00:01:58,706 --> 00:02:00,576 dodamy mąkę i zamieszamy. 40 00:02:01,088 --> 00:02:03,274 Otrzymamy coś, co przez moment 41 00:02:03,374 --> 00:02:06,433 będzie przypominało mleko, ale już po chwili 42 00:02:06,533 --> 00:02:09,792 cząsteczki mąki zaczną opadać na dno naczynia 43 00:02:10,048 --> 00:02:11,584 czyli sedymentować. 44 00:02:12,096 --> 00:02:14,912 Taką mieszaninę nazywamy niejednorodną. 45 00:02:15,936 --> 00:02:18,665 A co się stanie, jeśli do wody dodamy 46 00:02:18,765 --> 00:02:21,151 białko kurze i porządnie zamieszamy? 47 00:02:22,336 --> 00:02:24,723 Białko nie opadnie na dno 48 00:02:24,823 --> 00:02:27,521 ale też nie wymiesza się z wodą tak dobrze 49 00:02:27,621 --> 00:02:29,248 jak na przykład alkohol. 50 00:02:29,760 --> 00:02:31,702 Taki układ także zaliczamy 51 00:02:31,802 --> 00:02:33,545 do mieszanin niejednorodnych. 52 00:02:33,668 --> 00:02:34,845 Ma on jednak 53 00:02:34,945 --> 00:02:37,183 pewne charakterystyczne właściwości. 54 00:02:37,696 --> 00:02:40,768 Jedną z nich jest rozpraszanie światła. 55 00:02:41,280 --> 00:02:43,840 Jeśli na mieszaninę białka i wody 56 00:02:44,096 --> 00:02:45,632 poświecimy latarką 57 00:02:45,888 --> 00:02:47,735 snop światła rozproszy się 58 00:02:47,835 --> 00:02:50,089 tworząc charakterystyczny stożek. 59 00:02:50,752 --> 00:02:53,312 Zjawisko to nazywamy efektem Tyndalla 60 00:02:53,824 --> 00:02:56,384 od nazwiska irlandzkiego badacza 61 00:02:56,640 --> 00:02:58,688 który opisał je jako pierwszy. 62 00:02:59,200 --> 00:03:02,451 Takiego efektu nie uzyskamy ani w przypadku 63 00:03:02,551 --> 00:03:05,446 wody zmieszanej z mąką, ani z alkoholem. 64 00:03:06,624 --> 00:03:09,440 Wśród mieszanin jest więc wyraźny podział. 65 00:03:09,696 --> 00:03:11,537 Do jednej grupy zaliczamy 66 00:03:11,637 --> 00:03:13,692 cukier rozpuszczony w wodzie 67 00:03:13,792 --> 00:03:16,488 do drugiej na przykład wodę z mąką czy 68 00:03:16,588 --> 00:03:20,157 piaskiem, a do trzeciej wodę z kurzym białkiem. 69 00:03:20,704 --> 00:03:23,264 O pierwszej grupie już opowiadaliśmy. 70 00:03:23,520 --> 00:03:25,568 Ciekawsze są dwie ostatnie. 71 00:03:26,336 --> 00:03:28,640 Woda z mąką to zawiesina. 72 00:03:29,152 --> 00:03:31,712 Cząsteczki mąki są zawieszone w cieczy 73 00:03:31,968 --> 00:03:35,040 jednak z czasem opadają na dno naczynia. 74 00:03:35,552 --> 00:03:36,576 Dlaczego? 75 00:03:36,832 --> 00:03:40,160 Bo cząsteczki mąki, a w zasadzie skrobi 76 00:03:40,416 --> 00:03:41,952 są duże i ciężkie 77 00:03:42,208 --> 00:03:45,536 o wiele większe i cięższe od cząsteczek wody. 78 00:03:46,048 --> 00:03:49,120 Te ostatnie nie mogą ich utrzymać między sobą 79 00:03:49,376 --> 00:03:50,656 są na to za słabe. 80 00:03:51,424 --> 00:03:54,496 Wiele leków, na przykład antybiotyki 81 00:03:54,752 --> 00:03:56,672 sprzedawanych jest w formie proszku 82 00:03:56,772 --> 00:03:59,141 do sporządzania zawiesiny doustnej. 83 00:03:59,616 --> 00:04:02,269 Aby równomiernie rozprowadzić lek w wodzie 84 00:04:02,467 --> 00:04:05,298 trzeba go silnie wstrząsnąć przed użyciem. 85 00:04:06,528 --> 00:04:08,926 Przejdźmy do najbardziej zagadkowej 86 00:04:09,026 --> 00:04:10,880 mieszaniny: wody z białkiem. 87 00:04:11,170 --> 00:04:13,660 Raz wymieszane, te dwie substancje 88 00:04:13,760 --> 00:04:15,668 w zasadzie się nie rozdzielają. 89 00:04:16,000 --> 00:04:18,482 Ich połączenie wykazuje przy tym 90 00:04:18,582 --> 00:04:20,194 unikalne właściwości 91 00:04:20,507 --> 00:04:22,911 na przykład rozprasza wiązkę światła. 92 00:04:23,679 --> 00:04:26,239 Taki układ nazywamy koloidem. 93 00:04:26,565 --> 00:04:29,561 Koloid to układ, w którym jedna substancja 94 00:04:29,661 --> 00:04:31,405 jest rozproszona w drugiej. 95 00:04:31,871 --> 00:04:34,687 Zwróć uwagę na słowo: rozproszona. 96 00:04:35,009 --> 00:04:37,800 W roztworach właściwych, cząsteczki dwóch 97 00:04:37,900 --> 00:04:40,830 substancji są ze sobą doskonale wymieszane. 98 00:04:41,087 --> 00:04:43,135 Mówimy o rozpuszczeniu. 99 00:04:43,647 --> 00:04:46,046 W koloidzie natomiast nie ma przenikania 100 00:04:46,146 --> 00:04:48,293 na poziomie pojedynczych cząsteczek. 101 00:04:48,767 --> 00:04:51,894 Tu, w rozpuszczalniku rozproszone są 102 00:04:51,994 --> 00:04:54,660 większe cząsteczki substancji, jednak 103 00:04:54,760 --> 00:04:57,215 często gołym okiem trudno je dostrzec. 104 00:04:57,983 --> 00:05:00,287 Mieszanina wydaje się jednorodna. 105 00:05:00,799 --> 00:05:03,133 Przykładem koloidu, który wygląda 106 00:05:03,233 --> 00:05:05,918 na mieszaninę jednorodną, jest majonez. 107 00:05:06,431 --> 00:05:08,991 Musisz mi uwierzyć na słowo, że to koloid. 108 00:05:10,015 --> 00:05:12,261 Składa się z białka pochodzącego 109 00:05:12,361 --> 00:05:15,391 z kurzego żółtka, zawieszonego w tłuszczu. 110 00:05:16,159 --> 00:05:18,079 Koloid, w którym zmieszane są 111 00:05:18,179 --> 00:05:21,104 dwie fazy ciekłe, nazywamy emulsją. 112 00:05:21,791 --> 00:05:24,042 Innymi znanymi przykładami emulsji 113 00:05:24,142 --> 00:05:25,814 są mleko i śmietana. 114 00:05:26,399 --> 00:05:29,112 Tu mamy układ koloidalny składający się 115 00:05:29,212 --> 00:05:32,031 głównie z tłuszczu zawieszonego w wodzie. 116 00:05:32,287 --> 00:05:35,871 I tu dochodzimy do kwestii stabilności koloidów. 117 00:05:36,639 --> 00:05:39,199 Wiesz, że woda nie miesza się z tłuszczem. 118 00:05:39,455 --> 00:05:42,271 Gdy do szklanki wlejesz wodę i olej 119 00:05:42,783 --> 00:05:45,599 to jeśli mocno zamieszasz otrzymasz koloid. 120 00:05:46,623 --> 00:05:48,415 Jest on jednak nietrwały 121 00:05:48,671 --> 00:05:51,487 i gdy odczekasz chwilę, rozwarstwi się. 122 00:05:51,999 --> 00:05:54,865 Tymczasem mleko jest między innymi 123 00:05:54,965 --> 00:05:56,723 mieszaniną tłuszczu w wodzie 124 00:05:57,119 --> 00:06:00,945 a jednak jest stabilne, bo takie prosto od krowy 125 00:06:01,045 --> 00:06:03,175 jednak ulega rozwarstwieniu 126 00:06:03,276 --> 00:06:05,823 na wierzchu zbiera się tłusta śmietana. 127 00:06:06,591 --> 00:06:08,299 Nie zachodzi jednak podział 128 00:06:08,399 --> 00:06:09,918 na czysty tłuszcz i wodę. 129 00:06:10,175 --> 00:06:11,967 Jak myślisz, dlaczego? 130 00:06:15,295 --> 00:06:18,241 Otóż mleko zawiera białko - kazeinę 131 00:06:18,443 --> 00:06:21,595 naturalny emulgator, czyli substancję 132 00:06:21,695 --> 00:06:23,743 umożliwiającą mieszanie się faz 133 00:06:23,999 --> 00:06:27,583 które zwykle się nie mieszają, jak tłuszcz i woda. 134 00:06:28,607 --> 00:06:29,887 W mleku z kartonu 135 00:06:30,143 --> 00:06:32,703 problem kożucha śmietany nie występuje. 136 00:06:33,215 --> 00:06:35,654 To dzięki procesowi homogenizacji 137 00:06:35,827 --> 00:06:39,327 czyli rozbijania cząsteczek tłuszczu na mniejsze. 138 00:06:39,871 --> 00:06:43,173 Tak małe, że nie potrafią odnaleźć się w wodzie 139 00:06:43,273 --> 00:06:45,189 i połączyć w większe agregaty. 140 00:06:46,015 --> 00:06:48,704 W śmietanie, która zawiera więcej tłuszczu 141 00:06:48,905 --> 00:06:50,922 homogenizacja nie wystarcza 142 00:06:51,135 --> 00:06:53,183 i żeby zapobiec rozwarstwianiu 143 00:06:53,439 --> 00:06:56,021 producenci często dodają do swoich wyrobów 144 00:06:56,121 --> 00:06:58,383 dodatkowy emulgator: karagen. 145 00:06:58,815 --> 00:07:01,544 Na rynku można kupić zarówno śmietany 146 00:07:01,644 --> 00:07:04,373 z emulgatorem, jak i bez tego dodatku. 147 00:07:04,959 --> 00:07:06,621 Te ostatnie mają zawsze 148 00:07:06,721 --> 00:07:08,724 warstewkę tłuszczu na powierzchni. 149 00:07:09,311 --> 00:07:11,362 Zachęcam cię do kupienia obu 150 00:07:11,462 --> 00:07:13,150 i porównania ich w domu. 151 00:07:14,175 --> 00:07:16,735 A co otrzymamy, gdy ubijemy śmietanę? 152 00:07:17,503 --> 00:07:19,915 Puszysta pianka to koloid gazu 153 00:07:20,088 --> 00:07:22,779 w tym wypadku powietrza, w cieczy 154 00:07:22,879 --> 00:07:24,671 która sama jest koloidem. 155 00:07:28,939 --> 00:07:31,583 Zostawmy już przemysł mleczarski. 156 00:07:31,839 --> 00:07:34,938 Emulsje, czyli koloidy typu ciecz w cieczy 157 00:07:35,038 --> 00:07:38,150 mają szerokie zastosowanie także w kosmetyce. 158 00:07:38,751 --> 00:07:40,469 Prawie każdy krem zawiera 159 00:07:40,569 --> 00:07:42,629 w swym składzie wodę i tłuszcze. 160 00:07:43,103 --> 00:07:44,599 Nie byłoby to możliwe 161 00:07:44,699 --> 00:07:46,686 bez zastosowania emulgatorów. 162 00:07:47,711 --> 00:07:49,053 Koloidy zresztą nie muszą 163 00:07:49,153 --> 00:07:51,242 mieć konsystencji płynu czy żelu. 164 00:07:51,807 --> 00:07:55,099 Koloidem ciała stałego w innym ciele stałym 165 00:07:55,199 --> 00:07:58,718 są perły, z których robi się piękne naszyjniki. 166 00:07:59,487 --> 00:08:01,908 Pianki, w które ubierają się nurkowie 167 00:08:02,008 --> 00:08:04,981 czy pumeks do szorowania pięt to przykłady 168 00:08:05,081 --> 00:08:07,422 gazu rozproszonego w ciele stałym. 169 00:08:08,191 --> 00:08:12,031 Z kolei ser żółty to koloid cieczy w ciele stałym. 170 00:08:13,055 --> 00:08:16,528 Pomyśl chwilę i podaj inny niż bita śmietana 171 00:08:16,628 --> 00:08:18,849 przykład koloidu gazu w cieczy. 172 00:08:19,711 --> 00:08:22,271 Podpowiem ci, że używasz go codziennie. 173 00:08:25,599 --> 00:08:27,903 Ten koloid to oczywiście mydło 174 00:08:28,159 --> 00:08:30,207 a w zasadzie mydlana piana. 175 00:08:31,231 --> 00:08:34,047 A jaka mieszanina nie może być koloidem? 176 00:08:37,119 --> 00:08:40,060 Jeśli chwilę pomyślisz, to na pewno zgadniesz 177 00:08:40,160 --> 00:08:42,788 że nie da się zrobić koloidu gazu w gazie. 178 00:08:43,519 --> 00:08:46,437 To dlatego, że cząsteczki dwóch gazów 179 00:08:46,537 --> 00:08:49,069 mieszają się ze sobą zupełnie swobodnie 180 00:08:49,407 --> 00:08:51,149 za każdym razem tworząc 181 00:08:51,249 --> 00:08:52,991 mieszaninę jednorodną. 182 00:08:56,063 --> 00:08:58,879 Wróćmy jeszcze na chwilę do mgły. 183 00:08:59,135 --> 00:09:00,399 Czy już domyślasz się 184 00:09:00,499 --> 00:09:02,313 jakim jest ona typem mieszaniny? 185 00:09:03,231 --> 00:09:05,535 Tak, to mieszanina niejednorodna. 186 00:09:06,047 --> 00:09:08,351 Składa się ona z małych kropelek wody 187 00:09:08,607 --> 00:09:10,143 zawieszonych w powietrzu. 188 00:09:10,399 --> 00:09:11,935 A więc jest koloidem. 189 00:09:12,703 --> 00:09:14,495 Ulega nawet efektowi Tyndalla. 190 00:09:15,263 --> 00:09:18,348 Koloidy, w których woda jest rozproszona 191 00:09:18,448 --> 00:09:20,616 w gazie, nazywamy aerozolami. 192 00:09:21,663 --> 00:09:23,718 Czy umiesz podać inne przykłady 193 00:09:23,818 --> 00:09:24,990 koloidów w gazie? 194 00:09:28,063 --> 00:09:31,903 To na przykład dym, wzbity kurz, dezodorant. 195 00:09:32,415 --> 00:09:34,975 Udało ci się wymyślić inne przykłady? 196 00:09:35,231 --> 00:09:36,835 Koniecznie podziel się nimi 197 00:09:36,935 --> 00:09:39,844 w komentarzu pod filmem. 198 00:09:41,887 --> 00:09:45,215 Aby usystematyzować poznane informacje 199 00:09:45,471 --> 00:09:47,263 przyjrzyjmy się temu schematowi. 200 00:09:48,287 --> 00:09:50,347 Widzimy, że mieszaniny mogą być 201 00:09:50,447 --> 00:09:53,051 jednorodne i niejednorodne. 202 00:09:53,663 --> 00:09:55,746 Jednorodne zwane są także 203 00:09:55,846 --> 00:09:57,758 roztworami właściwymi. 204 00:09:58,527 --> 00:10:01,736 Tu wielkość cząstek substancji rozpuszczonej 205 00:10:02,012 --> 00:10:04,201 jest mniejsza niż 1 nanometr. 206 00:10:05,695 --> 00:10:08,568 Mieszaniny niejednorodne dzielimy natomiast 207 00:10:08,668 --> 00:10:10,506 na koloidy i zawiesiny. 208 00:10:11,032 --> 00:10:13,628 W tych pierwszych wielkość cząsteczek 209 00:10:13,728 --> 00:10:17,170 mieści się w zakresie od 1 do 200 nanometrów. 210 00:10:17,727 --> 00:10:18,749 W drugich mówimy 211 00:10:18,849 --> 00:10:20,625 o zawieszonych cząsteczkach 212 00:10:20,725 --> 00:10:23,598 wielkości powyżej 200 nanometrów. 213 00:10:29,503 --> 00:10:31,629 Mieszaniny możemy podzielić 214 00:10:31,729 --> 00:10:34,111 na jednorodne, czyli roztwory 215 00:10:34,367 --> 00:10:37,695 i niejednorodne, czyli koloidy i zawiesiny. 216 00:10:38,463 --> 00:10:41,535 O koloidzie mówimy, gdy jedna substancja 217 00:10:41,791 --> 00:10:44,959 jest rozproszona w drugiej, w formie cząstek 218 00:10:45,059 --> 00:10:47,763 nie większych niż 200 nanometrów. 219 00:10:48,166 --> 00:10:51,333 Zawiesina to mieszanina, w której cząstki 220 00:10:51,433 --> 00:10:53,938 substancji zawieszonej są większe 221 00:10:54,038 --> 00:10:57,462 niż 200 nanometrów, na tyle duże, że dochodzi 222 00:10:57,562 --> 00:11:00,264 do rozwarstwienia faz. 223 00:11:04,917 --> 00:11:06,926 Ja po tym filmie mam ochotę 224 00:11:07,026 --> 00:11:09,044 na truskawki z bitą śmietaną. 225 00:11:09,439 --> 00:11:13,023 A Ciebie zapraszam na stronę pistacja.tv 226 00:11:13,279 --> 00:11:15,071 na kolejną porcję wiedzy.