1
00:00:00,768 --> 00:00:03,753
Czy wiesz, jak robiło się kiedyś zdjęcia?

2
00:00:04,096 --> 00:00:07,424
Potrzebna była klisza, czyli błona fotograficzna

3
00:00:07,680 --> 00:00:10,919
na którą przez obiektyw aparatu padało światło

4
00:00:11,019 --> 00:00:13,686
odbite od fotografowanych przedmiotów.

5
00:00:14,080 --> 00:00:16,585
Na kliszy był materiał światłoczuły

6
00:00:16,685 --> 00:00:18,921
zazwyczaj chlorek srebra, który 

7
00:00:19,021 --> 00:00:22,060
pod wpływem światła ciemnieje, przybierając 

8
00:00:22,160 --> 00:00:23,862
ciemnoszare zabarwienie.

9
00:00:24,064 --> 00:00:26,368
Ten chlorek to sól beztlenowa.

10
00:00:26,624 --> 00:00:28,987
Więcej o tego typu związkach 

11
00:00:29,087 --> 00:00:31,033
opowiem Ci w tej lekcji.

12
00:00:41,728 --> 00:00:44,170
Kiedy słyszysz słowo "sól", na pewno 

13
00:00:44,270 --> 00:00:46,847
przed oczami staje ci domowa solniczka.

14
00:00:47,360 --> 00:00:49,152
To bardzo dobre skojarzenie.

15
00:00:49,408 --> 00:00:52,331
Chlorek sodu to jedna z najpopularniejszych

16
00:00:52,431 --> 00:00:53,694
 soli beztlenowych.

17
00:00:54,016 --> 00:00:57,446
W przyrodzie występuje jako minerał o nazwie

18
00:00:57,546 --> 00:01:00,739
halit, który tworzy złoża soli kamiennej.

19
00:01:01,184 --> 00:01:03,488
Sól kuchenna jest krystaliczna

20
00:01:03,744 --> 00:01:07,247
sypka, bezbarwna, bezwonna, ale smak

21
00:01:07,347 --> 00:01:10,060
ma bardzo charakterystyczny.

22
00:01:10,400 --> 00:01:13,216
To dzięki niemu nadaje smak potrawom.

23
00:01:13,728 --> 00:01:17,297
Oprócz tego, że jest przyprawą i konserwantem

24
00:01:17,397 --> 00:01:19,066
w przemyśle spożywczym

25
00:01:19,166 --> 00:01:22,604
NaCl ma zastosowanie w przemyśle szklarskim 

26
00:01:22,704 --> 00:01:23,967
i garbarskim.

27
00:01:24,224 --> 00:01:26,172
Jest związkiem jonowym.

28
00:01:26,272 --> 00:01:29,088
Tworzy łatwo rozpuszczalne w wodzie kryształy

29
00:01:29,344 --> 00:01:32,463
a jej wodny roztwór ma niską temperaturę

30
00:01:32,563 --> 00:01:35,632
krzepnięcia, dlatego zimą pomaga w walce

31
00:01:35,732 --> 00:01:38,138
z zalegającym śniegiem i lodem.

32
00:01:38,560 --> 00:01:41,312
Inne sole rozpuszczalne w wodzie, także

33
00:01:41,412 --> 00:01:44,236
posiadają takie roztapiające właściwości

34
00:01:44,448 --> 00:01:47,106
jednak chlorek sodu wykorzystuje się

35
00:01:47,206 --> 00:01:49,513
najczęściej, głównie ze względu 

36
00:01:49,613 --> 00:01:51,329
na cenę i dostępność.

37
00:01:53,408 --> 00:01:55,749
Zastanówmy się, czy chlorek sodu 

38
00:01:55,849 --> 00:01:57,923
jest typowym przedstawicielem 

39
00:01:58,023 --> 00:02:00,749
grupy związków, które określamy mianem 

40
00:02:00,849 --> 00:02:02,611
soli kwasów beztlenowych.

41
00:02:03,136 --> 00:02:05,540
Pochodzą one od takich kwasów, jak 

42
00:02:05,640 --> 00:02:08,255
kwas chlorowodorowy czy siarkowodorowy

43
00:02:08,768 --> 00:02:12,070
dlatego ich nazwy, jak się zapewne domyślasz

44
00:02:12,170 --> 00:02:15,167
muszą mieć coś wspólnego z tymi kwasami.

45
00:02:15,936 --> 00:02:18,140
I skoro poznany wcześniej chlorek

46
00:02:18,240 --> 00:02:21,568
nazwę swoją wziął od kwasu chlorowodorowego

47
00:02:22,080 --> 00:02:26,221
to z kwasu siarkowodorowego otrzymuje się?

48
00:02:26,692 --> 00:02:27,999
Siarczki.

49
00:02:28,224 --> 00:02:30,784
Uff! Pierwszy człon nazwy mamy ogarnięty.

50
00:02:31,040 --> 00:02:34,112
To jeszcze raz wykorzystajmy nasz NaCl.

51
00:02:34,368 --> 00:02:36,316
Chlorek... sodu

52
00:02:36,416 --> 00:02:37,952
bo Na to sód.

53
00:02:38,464 --> 00:02:41,582
A KCl nazwiemy chlorkiem czego?

54
00:02:41,792 --> 00:02:45,486
Potasu, rzecz jasna, bo przecież K to potas.

55
00:02:45,775 --> 00:02:48,861
OK, czas na zadanie dla Ciebie.

56
00:02:48,961 --> 00:02:52,031
Jak nazwiesz sól o wzorze MgCl2?

57
00:02:55,360 --> 00:02:57,408
Pięknie! To chlorek magnezu.

58
00:02:57,664 --> 00:03:00,351
Ale, ale... skąd ta dwójka przy chlorze?

59
00:03:00,480 --> 00:03:03,377
No tak, przecież magnez jest w drugiej grupie

60
00:03:03,477 --> 00:03:06,172
układu okresowego, czyli jak wszystkie

61
00:03:06,272 --> 00:03:08,077
pozostałe metale z tej grupy

62
00:03:08,177 --> 00:03:10,676
ma zawsze wartościowość 2.

63
00:03:13,024 --> 00:03:14,816
Nazwaliśmy sobie kilka soli.

64
00:03:15,072 --> 00:03:16,890
Teraz poznajmy je bliżej.

65
00:03:17,120 --> 00:03:20,355
Pierwsza, KCl, jest używana do produkcji 

66
00:03:20,455 --> 00:03:23,159
nawozów i leków. W obu przypadkach 

67
00:03:23,259 --> 00:03:26,334
chodzi o zniwelowanie niedoboru potasu.

68
00:03:26,904 --> 00:03:29,819
Druga, chlorek magnezu, jest stosowana

69
00:03:29,919 --> 00:03:32,991
jako środek zmniejszający palność drewna

70
00:03:33,248 --> 00:03:36,416
i tkanin przemysłowych oraz produkcji leków 

71
00:03:36,516 --> 00:03:39,341
i suplementów uzupełniających niedobory 

72
00:03:39,441 --> 00:03:41,974
magnezu, choć lepiej robią to akurat

73
00:03:42,074 --> 00:03:43,998
inne sole tego pierwiastka.

74
00:03:44,512 --> 00:03:47,044
Wszystkie wymienione związki występują

75
00:03:47,144 --> 00:03:48,928
 także w solach do kąpieli.

76
00:03:51,990 --> 00:03:55,156
Zajmijmy się teraz siarczkami, czyli solami

77
00:03:55,256 --> 00:03:58,122
pochodzącymi od kwasu siarkowodorowego.

78
00:03:58,458 --> 00:04:01,140
Siarka tak, jak w wyjściowym kwasie

79
00:04:01,240 --> 00:04:02,985
jest tu dwuwartościowa.

80
00:04:03,200 --> 00:04:05,912
Takim zwykłym siarczkiem jest na przykład

81
00:04:06,012 --> 00:04:08,319
siarczek wapnia czy siarczek rtęci.

82
00:04:08,576 --> 00:04:11,221
Dlaczego zwykłym? Bo dwie dwójki 

83
00:04:11,321 --> 00:04:14,733
z wartościowości obu pierwiastków w każdej 

84
00:04:14,833 --> 00:04:17,837
z tych soli się skracają i mamy piękny

85
00:04:17,937 --> 00:04:19,765
prosty wzór: HGS i CaS.

86
00:04:20,414 --> 00:04:22,982
Siarczek wapnia jest wykorzystywany 

87
00:04:23,082 --> 00:04:25,214
do zwalczania szkodników upraw

88
00:04:25,471 --> 00:04:28,543
jako składnik tak zwanej cieczy kalifornijskiej

89
00:04:28,799 --> 00:04:31,359
w garbarstwie, do usuwania sierści

90
00:04:31,615 --> 00:04:34,175
oraz przy produkcji barwników świecowych.

91
00:04:34,771 --> 00:04:36,853
W warunkach domowych znalazł 

92
00:04:36,953 --> 00:04:38,962
zastosowanie jako depilator.

93
00:04:39,807 --> 00:04:42,696
O siarczku rtęci nie będziemy wiele mówić

94
00:04:42,796 --> 00:04:45,707
ale tworzy on w naturze minerał o pięknej 

95
00:04:45,807 --> 00:04:47,047
cynobrowej barwie.

96
00:04:47,487 --> 00:04:50,583
Inna historia jest z siarczkiem selenu.

97
00:04:50,815 --> 00:04:53,887
W tej soli oba pierwiastki są dwuwartościowe

98
00:04:54,143 --> 00:04:57,264
a więc tak, jak poprzednio, moglibyśmy się 

99
00:04:57,364 --> 00:04:59,821
spodziewać wzoru sumarycznego SeS.

100
00:05:00,287 --> 00:05:03,312
Tymczasem atomy w tej soli postanowiły nam

101
00:05:03,412 --> 00:05:06,460
zrobić psikusa i łączą się na wiele różnych

102
00:05:06,560 --> 00:05:09,169
sposobów, na przykład w pierścień taki

103
00:05:09,269 --> 00:05:10,390
 jak na obrazku.

104
00:05:11,141 --> 00:05:14,265
Sól ta pokazuje, że chemiczne zasady tak

105
00:05:14,365 --> 00:05:17,331
jak ortograficzne, mają sporo wyjątków

106
00:05:17,540 --> 00:05:20,060
ale nic się nie martw! Takich przykładów 

107
00:05:20,160 --> 00:05:22,367
na pewno nie będzie na sprawdzianie.

108
00:05:23,165 --> 00:05:25,957
Ze względu na właściwości grzybobójcze

109
00:05:26,057 --> 00:05:29,272
bakteriobójcze i cytostatyczne, czyli hamujące 

110
00:05:29,372 --> 00:05:31,529
nadmierne namnażanie się komórek

111
00:05:31,629 --> 00:05:34,139
siarczek selenu znalazł zastosowanie 

112
00:05:34,239 --> 00:05:37,242
w produktach przeciwłupieżowych i leczących 

113
00:05:37,342 --> 00:05:39,900
łojotokowe zapalenie skóry.

114
00:05:42,118 --> 00:05:44,361
Istnieje jeszcze wiele innych kwasów 

115
00:05:44,461 --> 00:05:46,654
beztlenowych, których nie omawia się 

116
00:05:46,754 --> 00:05:49,182
na lekcjach chemii w szkole podstawowej.

117
00:05:49,439 --> 00:05:52,240
Tworzą one jednak sole, których nazwy 

118
00:05:52,340 --> 00:05:54,049
i wzory należy znać.

119
00:05:54,245 --> 00:05:57,119
Są to jodki, bromki i fluorki

120
00:05:57,375 --> 00:05:59,423
pochodzące odpowiednio od kwasów:

121
00:05:59,679 --> 00:06:02,232
jodowodorowego, bromowodorowego

122
00:06:02,332 --> 00:06:03,877
i fluorowodorowego.

123
00:06:04,287 --> 00:06:07,171
Fluor jod i brom leżą w tej samej grupie

124
00:06:07,271 --> 00:06:09,201
układu okresowego co chlor.

125
00:06:09,407 --> 00:06:11,967
Są one więc w solach beztlenowych

126
00:06:12,067 --> 00:06:14,862
tak, jak chlor - jednowartościowe.

127
00:06:15,174 --> 00:06:18,879
Mamy więc na przykład bromek sodu NaBr

128
00:06:19,135 --> 00:06:24,483
fluorek magnezu MgF2, czy jodek potasu KI.

129
00:06:25,407 --> 00:06:28,939
Ten ostatni jest składnikiem płynu Lugola

130
00:06:29,039 --> 00:06:30,823
i odkażającej jodyny.

131
00:06:31,167 --> 00:06:33,215
W obu przypadkach umożliwia on 

132
00:06:33,315 --> 00:06:36,378
trwałe rozpuszczanie jodu w rozpuszczalnikach.

133
00:06:37,055 --> 00:06:39,871
Na koniec spójrzmy na jeszcze jedną sól

134
00:06:40,127 --> 00:06:41,715
chlorek amonu.

135
00:06:41,815 --> 00:06:44,412
Jest on produktem reakcji kwasu 

136
00:06:44,512 --> 00:06:47,555
chlorowodorowego i... nie, nie metalu 

137
00:06:47,655 --> 00:06:49,342
lecz zasady amonowej.

138
00:06:49,599 --> 00:06:53,071
Ta wyjątkowa zasada posiada zamiast metalu

139
00:06:53,171 --> 00:06:54,744
ugrupowanie NH4.

140
00:06:55,021 --> 00:06:56,856
W solach zachowuje się ono

141
00:06:56,956 --> 00:06:58,936
 jak metal jednowartościowy.

142
00:06:59,156 --> 00:07:03,498
Chlorek amonu ma więc wzór NH4Cl.

143
00:07:03,935 --> 00:07:06,297
Sól ta występuje w przyrodzie jako 

144
00:07:06,397 --> 00:07:08,502
rzadki minerał - salmiak rodzimy

145
00:07:08,602 --> 00:07:11,534
i ma zastosowanie między innymi w produkcji 

146
00:07:11,634 --> 00:07:15,418
kropli anyżowych czy środków spulchniających.

147
00:07:18,271 --> 00:07:21,343
Na koniec jeszcze jedno wyzwanie dla Ciebie.

148
00:07:21,551 --> 00:07:24,159
Zapisz wzory następujących soli:

149
00:07:24,415 --> 00:07:25,951
siarczku litu

150
00:07:26,228 --> 00:07:27,743
bromku wapnia

151
00:07:27,999 --> 00:07:29,535
i fluorku amonu

152
00:07:32,696 --> 00:07:35,491
Już? To sprawdź, czy twoje wzory 

153
00:07:35,591 --> 00:07:37,523
wyglądają tak jak moje.

154
00:07:45,407 --> 00:07:48,609
Sole kwasów beztlenowych to związki 

155
00:07:48,709 --> 00:07:51,550
atomu metalu lub ugrupowania NH4

156
00:07:51,807 --> 00:07:54,111
i reszty kwasu beztlenowego.

157
00:07:54,918 --> 00:07:57,751
Nazwy tych soli pochodzą od nazwy kwasu 

158
00:07:57,851 --> 00:08:00,634
z jakiego powstają, na przykład: chlorek

159
00:08:00,734 --> 00:08:02,558
siarczek, jodek, bromek...

160
00:08:02,815 --> 00:08:05,567
Drugi człon nazwy stanowi nazwa metalu 

161
00:08:05,667 --> 00:08:09,251
lub grupy NH4, podana w dopełniaczu.

162
00:08:11,007 --> 00:08:14,130
Teraz, kiedy już wiesz, jaką solą solisz zupę

163
00:08:14,230 --> 00:08:16,805
czas pójść o krok dalej i dowiedzieć się więcej

164
00:08:16,905 --> 00:08:19,704
o tej grupie związków, oglądając inne filmy

165
00:08:19,804 --> 00:08:21,653
 z tej playlisty.