1
00:00:01,024 --> 00:00:03,328
Jeśli do roztworu krzemianu sodu

2
00:00:03,584 --> 00:00:05,913
bardziej znanego jako szkło wodne 

3
00:00:06,013 --> 00:00:08,924
wrzucimy kryształki soli metali ciężkich

4
00:00:09,024 --> 00:00:11,827
zaobserwujemy niezwykłe zjawisko: 

5
00:00:11,935 --> 00:00:14,452
zaczną się one rozrastać

6
00:00:14,552 --> 00:00:17,402
tworząc fascynujący, wodny ogród.

7
00:00:17,920 --> 00:00:20,224
Te przypominające wodorosty twory

8
00:00:20,480 --> 00:00:22,784
powstają dzięki zjawisku osmozy.

9
00:00:23,166 --> 00:00:25,870
Wrzucone kryształy soli otaczają się 

10
00:00:25,970 --> 00:00:27,284
galaretowatą błoną 

11
00:00:27,384 --> 00:00:29,716
z nierozpuszczalnych krzemianów.

12
00:00:30,029 --> 00:00:33,162
Do jej środka może jednak wnikać woda

13
00:00:33,280 --> 00:00:35,564
która powoduje wzrost ciśnienia

14
00:00:35,664 --> 00:00:37,191
 i rozerwanie błony.

15
00:00:37,376 --> 00:00:39,985
Roztwór soli wylewa się przez szczelinę 

16
00:00:40,085 --> 00:00:42,535
na zewnątrz, natychmiast otaczając się 

17
00:00:42,635 --> 00:00:45,410
nową błoną. My obserwujemy to 

18
00:00:45,510 --> 00:00:48,015
jako pączkującą na naszych oczach 

19
00:00:48,115 --> 00:00:51,010
szkłowodną roślinność.

20
00:01:02,976 --> 00:01:06,119
Te fantazyjne, prawie roślinne formy 

21
00:01:06,219 --> 00:01:08,671
nie zaistniały bez krzemianów

22
00:01:08,864 --> 00:01:11,425
czyli soli kwasu krzemowego.

23
00:01:11,737 --> 00:01:14,667
Inne tlenowe sole swoje nazwy

24
00:01:14,803 --> 00:01:17,127
i oczywiście pochodzenie, też biorą 

25
00:01:17,227 --> 00:01:19,521
od różnych kwasów tlenowych.

26
00:01:19,767 --> 00:01:22,332
Weźmy na przykład siarczany 6.

27
00:01:22,432 --> 00:01:26,016
Powstają one dzięki kwasowi siarkowemu 6.

28
00:01:26,272 --> 00:01:28,832
Jego wzór to H2SO4.

29
00:01:29,194 --> 00:01:30,880
Przypatrz się dokładniej.

30
00:01:31,011 --> 00:01:34,208
W cząsteczce kwasu mamy dwa atomy wodoru

31
00:01:34,334 --> 00:01:36,871
ale w siarczanach wodorów nie ma.

32
00:01:37,024 --> 00:01:39,583
Zamiast nich mamy atomy metali.

33
00:01:39,840 --> 00:01:42,164
W miejsce wodoru możemy wpisać 

34
00:01:42,264 --> 00:01:44,588
na przykład sód. Ile tego sodu?

35
00:01:44,704 --> 00:01:46,865
Również 2, bo tak jak wodór 

36
00:01:46,965 --> 00:01:48,968
sód jest jednowartościowy.

37
00:01:49,568 --> 00:01:51,655
Tak, sód to dobry wybór.

38
00:01:51,755 --> 00:01:54,788
I voila: mamy pierwszą sól.

39
00:01:55,073 --> 00:01:57,650
Cóż, nie jest ona tak barwna

40
00:01:57,760 --> 00:02:00,670
jak te w wodnym ogrodzie, ale wśród soli

41
00:02:00,770 --> 00:02:03,903
ciekawe kolory to raczej wyjątek niż norma.

42
00:02:04,416 --> 00:02:06,620
Wiemy już, jak tworzymy jej wzór.

43
00:02:06,720 --> 00:02:09,280
Pozostaje jeszcze nazwać nasz produkt.

44
00:02:09,792 --> 00:02:11,328
Jego składowe znasz:

45
00:02:11,584 --> 00:02:15,812
To sód i reszta kwasowa kwasu siarkowego 6.

46
00:02:15,936 --> 00:02:19,264
Tworzą one siarczan 6 sodu.

47
00:02:19,460 --> 00:02:22,748
Z tym związkiem pewnie zdarzyło ci się spotkać 

48
00:02:22,848 --> 00:02:25,504
choć znasz go zapewne pod inną nazwą:

49
00:02:25,604 --> 00:02:26,943
 soli glauberskiej.

50
00:02:27,200 --> 00:02:29,390
Jest on wykorzystywany w medycynie 

51
00:02:29,490 --> 00:02:31,296
jako środek przeczyszczający.

52
00:02:31,396 --> 00:02:34,104
Używa się go także przy produkcji szkła

53
00:02:34,204 --> 00:02:35,993
barwników i i detergentów.

54
00:02:36,416 --> 00:02:38,890
Inną znaną solą pochodzącą od 

55
00:02:38,990 --> 00:02:42,925
kwasu siarkowego 6 jest siarczan 6 magnezu.

56
00:02:43,584 --> 00:02:46,740
On również działa przeczyszczająco, ale także

57
00:02:46,840 --> 00:02:49,590
uspokaja skurcze macicy, czyli zapobiega

58
00:02:49,690 --> 00:02:51,278
 przedwczesnym porodom.

59
00:02:51,520 --> 00:02:53,824
Wykorzystuje się go w farbiarstwie

60
00:02:54,080 --> 00:02:55,863
i w rolnictwie, jako nawóz 

61
00:02:55,963 --> 00:02:57,407
dostarczający magnezu.

62
00:02:57,920 --> 00:03:00,001
Jego higroskopijność sprawia

63
00:03:00,101 --> 00:03:02,714
że jest świetnym środkiem suszącym.

64
00:03:03,296 --> 00:03:06,880
Zapamiętaj: sole wszystkich kwasów tlenowych

65
00:03:06,980 --> 00:03:08,452
to -any.

66
00:03:08,588 --> 00:03:11,232
Kwas siarkowy tworzy siarczany.

67
00:03:11,488 --> 00:03:13,792
Kwas azotowy - azotany.

68
00:03:14,048 --> 00:03:17,885
Fosforowy - fosforany, a kwas węglowy? 

69
00:03:17,985 --> 00:03:19,031
Spróbujesz?

70
00:03:19,995 --> 00:03:21,975
Tak, tworzy węglany.

71
00:03:22,496 --> 00:03:24,503
Nazwy wszystkich soli tlenowych

72
00:03:24,603 --> 00:03:26,079
tworzymy według wzorca:

73
00:03:26,336 --> 00:03:29,937
najpierw reszta kwasowa z końcówką -an

74
00:03:30,778 --> 00:03:33,585
a potem nazwa metalu w dopełniaczu.

75
00:03:33,760 --> 00:03:37,600
A zatem na przykład węglan czego? Wapnia.

76
00:03:37,856 --> 00:03:41,184
Albo fosforan 5 czego? Potasu.

77
00:03:41,547 --> 00:03:43,012
Skąd ta piątka?

78
00:03:43,112 --> 00:03:44,945
Bo jeśli dany niemetal tworzy 

79
00:03:45,045 --> 00:03:46,815
więcej niż jeden kwas tlenowy

80
00:03:46,916 --> 00:03:49,368
to tak samo będzie tworzyć kilka soli

81
00:03:49,468 --> 00:03:51,312
które musimy jakoś odróżnić.

82
00:03:51,936 --> 00:03:53,852
Tak więc kwas siarkowy 4

83
00:03:53,952 --> 00:03:56,031
będzie tworzyć siarczany 4

84
00:03:56,288 --> 00:03:59,360
a kwas siarkowy 6 - siarczany 6.

85
00:03:59,872 --> 00:04:02,432
Czyli kwas azotowy 5 daje...?

86
00:04:05,582 --> 00:04:07,996
Azotany 5. Brawo!

87
00:04:08,186 --> 00:04:10,728
W przypadku kwasu węglowego nie dodajemy

88
00:04:10,828 --> 00:04:13,695
wartościowości, bo mamy tylko jeden taki kwas

89
00:04:13,795 --> 00:04:16,785
w którym węgiel ma wartościowość 4.

90
00:04:19,583 --> 00:04:22,474
Skoro znamy już zasady tworzenia nazw soli 

91
00:04:22,574 --> 00:04:24,731
tlenowych, poćwiczmy sobie teraz 

92
00:04:24,831 --> 00:04:27,517
zapisywanie wzorów w oparciu o te nazwy.

93
00:04:28,031 --> 00:04:31,027
Na początek azotan 5 żelaza 3.

94
00:04:31,163 --> 00:04:32,750
Od czego by tu zacząć?

95
00:04:33,151 --> 00:04:36,310
Przy ustalaniu wzoru soli, resztę kwasową 

96
00:04:36,410 --> 00:04:38,270
w tym przypadku grupę NO3

97
00:04:38,370 --> 00:04:40,657
zawsze traktujemy jako całość.

98
00:04:40,831 --> 00:04:43,647
Nasza grupa pochodzi od kwasu HNO3

99
00:04:43,903 --> 00:04:46,463
od którego oderwano jeden atom wodoru.

100
00:04:46,719 --> 00:04:49,790
Jeden jednowartościowy atom wodoru zostawił 

101
00:04:49,890 --> 00:04:52,606
po sobie jedną wolną łapkę atomu tlenu.

102
00:04:52,959 --> 00:04:54,973
Grupa NO3 jako całość

103
00:04:55,073 --> 00:04:57,471
jest więc jednowartościowa.

104
00:04:57,983 --> 00:05:00,287
Wodór zastępujemy żelazem.

105
00:05:00,543 --> 00:05:02,332
Tyle, że żelazo ma w tym związku

106
00:05:02,432 --> 00:05:05,763
wartościowość 3, co mamy podane w nazwie.

107
00:05:06,116 --> 00:05:08,479
Spisujemy wartościowości na krzyż.

108
00:05:08,735 --> 00:05:11,039
Przy atomie żelaza nie musimy nic pisać

109
00:05:11,295 --> 00:05:13,855
bo grupa NO3 jest jednowartościowa.

110
00:05:14,367 --> 00:05:17,951
Musimy natomiast umieścić trójkę za grupą NO3

111
00:05:18,463 --> 00:05:20,967
Trójka ta dotyczy całej tej grupy

112
00:05:21,067 --> 00:05:23,029
więc bierzemy ją w nawias.

113
00:05:24,481 --> 00:05:30,300
Taki zapis czytamy: fe en o3 trzy razy wzięte.

114
00:05:31,358 --> 00:05:33,385
To teraz zapiszmy wspólnie 

115
00:05:33,485 --> 00:05:35,358
wzór fosforanu 5 magnezu.

116
00:05:35,615 --> 00:05:38,727
Najpierw magnez, który jest dwuwartościowy

117
00:05:38,827 --> 00:05:42,014
bo leży w drugiej grupie układu okresowego.

118
00:05:42,271 --> 00:05:44,671
Nazwa fosforan 5 pochodzi od

119
00:05:44,771 --> 00:05:47,996
kwasu fosforowego 5, więc za symbolem 

120
00:05:48,096 --> 00:05:51,059
magnezu umieszczamy resztę kwasową 

121
00:05:51,159 --> 00:05:52,509
tego kwasu: PO4.

122
00:05:53,023 --> 00:05:55,071
Jej wartościowość to 3

123
00:05:55,171 --> 00:05:58,143
bo tyle oderwało się od niej atomów wodoru.

124
00:05:58,655 --> 00:06:00,447
Ich miejsce zajął magnez.

125
00:06:00,703 --> 00:06:04,543
Musimy ustalić ostateczną wersję wzoru.

126
00:06:05,055 --> 00:06:07,871
W tym celu spisujemy wartościowości na krzyż

127
00:06:08,127 --> 00:06:10,055
i co otrzymujemy?

128
00:06:10,687 --> 00:06:15,277
Sól o wzorze: Mg3PO4 dwa razy wzięte.

129
00:06:18,879 --> 00:06:21,719
Czas poznać bliżej kilku przedstawicieli 

130
00:06:21,819 --> 00:06:24,730
soli tlenowych, choć wybór to subiektywny.

131
00:06:25,023 --> 00:06:27,839
Na początek coś wyjątkowo kolorowego.

132
00:06:28,095 --> 00:06:30,143
Siarczan 6 miedzi 2.

133
00:06:30,655 --> 00:06:32,959
W stanie czystym to biała sól.

134
00:06:33,215 --> 00:06:35,297
Jest jednak silnie higroskopijna

135
00:06:35,397 --> 00:06:38,078
czyli pochłania wilgoć nawet z powietrza

136
00:06:38,335 --> 00:06:39,693
i wtedy przybiera piękne

137
00:06:39,793 --> 00:06:41,387
 niebieskie zabarwienie.

138
00:06:41,685 --> 00:06:43,785
Tę właściwość wykorzystuje się 

139
00:06:43,885 --> 00:06:45,916
do wykrywania wody w alkoholu.

140
00:06:46,271 --> 00:06:48,964
Jej roztwór również ma barwę niebieską

141
00:06:49,064 --> 00:06:51,902
co zawdzięcza obecności kationów miedzi.

142
00:06:52,671 --> 00:06:55,053
Sól ta ma zastosowanie jako środek 

143
00:06:55,153 --> 00:06:57,772
grzybobójczy do impregnacji drewna.

144
00:06:59,236 --> 00:07:02,340
Z soli kwasu węglowego najpopularniejszy

145
00:07:02,440 --> 00:07:03,888
jest węglan wapnia.

146
00:07:03,988 --> 00:07:06,994
Występuje on w przyrodzie jako dolomit

147
00:07:07,094 --> 00:07:09,054
kreda, wapień czy marmur.

148
00:07:09,518 --> 00:07:12,283
Czy wiesz, że to wszystko efekt pracy 

149
00:07:12,383 --> 00:07:13,918
milionów małych żyjątek?

150
00:07:14,431 --> 00:07:17,281
Te skały powstały ze sprasowanych muszli 

151
00:07:17,381 --> 00:07:19,806
i szkieletów prastarych koralowców.

152
00:07:20,423 --> 00:07:23,096
Dziś łatwa rozpuszczalność tego węglanu 

153
00:07:23,196 --> 00:07:25,614
w kwaśnym środowisku, przyczynia się 

154
00:07:25,714 --> 00:07:27,449
do zguby tych gatunków.

155
00:07:27,743 --> 00:07:30,287
Coraz bardziej kwaśny odczyn oceanów

156
00:07:30,387 --> 00:07:33,385
sprawia bowiem, że szkielety współczesnych 

157
00:07:33,485 --> 00:07:36,051
koralowców po prostu się rozpuszczają

158
00:07:36,151 --> 00:07:37,470
 a zwierzątka giną.

159
00:07:38,495 --> 00:07:40,644
W innych lekcjach opowiadaliśmy już

160
00:07:40,744 --> 00:07:42,529
o zastosowaniu węglanu wapnia 

161
00:07:42,629 --> 00:07:45,406
w budownictwie, głównie do produkcji zaprawy.

162
00:07:45,705 --> 00:07:48,794
Marmur jest natomiast cennym materiałem 

163
00:07:48,894 --> 00:07:51,198
wykończeniowym i rzeźbiarskim.

164
00:07:51,551 --> 00:07:55,135
Sole kwasu azotowego 5 i fosforowego 5

165
00:07:55,391 --> 00:07:58,380
w których występują metale lekkie, takie jak 

166
00:07:58,480 --> 00:08:00,946
sód, potas czy wapń, wykorzystuje się 

167
00:08:01,046 --> 00:08:02,972
w produkcji nawozów sztucznych

168
00:08:03,072 --> 00:08:04,660
uzupełniających w glebie 

169
00:08:04,760 --> 00:08:06,398
niedobór azotu i fosforu.

170
00:08:06,647 --> 00:08:08,790
Mają jednak i drugie oblicze.

171
00:08:08,959 --> 00:08:12,293
Ich nadmiar spłukiwany do stawów, jezior, rzek

172
00:08:12,393 --> 00:08:15,236
i mórz powoduje nadmierny rozrost glonów

173
00:08:15,336 --> 00:08:17,884
które pokrywają wodę grubym kożuchem

174
00:08:17,984 --> 00:08:21,245
izolującym głębsze warstwy od słońca i tlenu.

175
00:08:21,759 --> 00:08:24,796
Taki proces nosi nazwę eutrofizacji, a jego

176
00:08:24,896 --> 00:08:27,646
efektem jest zamieranie życia w wodzie.

177
00:08:28,064 --> 00:08:31,231
Dla nas oznaczać to może latem zakaz kąpieli.

178
00:08:31,743 --> 00:08:34,271
Fosforany mają także zastosowanie 

179
00:08:34,371 --> 00:08:35,939
w przemyśle spożywczym

180
00:08:36,039 --> 00:08:37,885
jako dodatki do żywności.

181
00:08:40,703 --> 00:08:42,564
Teraz zadanie dla Ciebie.

182
00:08:42,727 --> 00:08:45,311
Podaj nazwy następujących soli.

183
00:08:49,151 --> 00:08:50,687
A teraz sprawdzamy.

184
00:08:51,000 --> 00:08:53,503
Te sole to: węglan magnezu

185
00:08:53,835 --> 00:08:56,063
siarczan 4 miedzi 1

186
00:08:56,319 --> 00:08:58,367
i azotan 5 wapnia.

187
00:08:58,759 --> 00:09:01,254
Wyszło ci tak samo? Super.

188
00:09:01,951 --> 00:09:05,758
A teraz podaj wzory soli o takich nazwach.

189
00:09:08,945 --> 00:09:11,468
Sprawdźmy.

190
00:09:12,214 --> 00:09:13,502
Jeśli twoje wzory 

191
00:09:13,602 --> 00:09:16,025
wyglądają tak, jak moje - brawo!

192
00:09:21,166 --> 00:09:23,948
Sole tlenowe to związki pochodzące 

193
00:09:24,048 --> 00:09:26,457
od kwasów tlenowych, w których 

194
00:09:26,557 --> 00:09:29,613
atomy wodoru zastąpiono atomami metalu 

195
00:09:29,713 --> 00:09:30,877
bądź grupą NH4.

196
00:09:31,391 --> 00:09:34,173
W tabeli umieszczono nazwy soli sodowych

197
00:09:34,273 --> 00:09:37,780
pochodzące od poszczególnych kwasów.

198
00:09:38,815 --> 00:09:41,922
Jesteśmy już na takim etapie poznawania soli

199
00:09:42,022 --> 00:09:44,864
że nie ma odwrotu, dlatego zapraszam Cię 

200
00:09:44,964 --> 00:09:49,270
na obejrzenie kolejnych filmów z tej playlisty.