1
00:00:00,844 --> 00:00:03,991
Halit, minerał, którego głównym składnikiem

2
00:00:04,091 --> 00:00:07,114
jest chlorek sodu, w normalnych warunkach 

3
00:00:07,214 --> 00:00:09,246
tworzy sześcienne kryształy.

4
00:00:09,472 --> 00:00:12,918
Jednak przy dużej wilgotności, kiedy powietrze

5
00:00:13,018 --> 00:00:16,490
nasycone jest solnym aerozolem, kryształy soli 

6
00:00:16,590 --> 00:00:19,458
przybierają postać długich włókien.

7
00:00:19,968 --> 00:00:22,742
Takie warunki panują w kopalni Wieliczka

8
00:00:22,879 --> 00:00:26,429
gdzie powstałe solne twory nazwano włosami 

9
00:00:26,529 --> 00:00:29,695
Świętej Kingi, patronki solnych górników.

10
00:00:41,728 --> 00:00:44,097
Sól kuchenna, czyli chlorek sodu 

11
00:00:44,197 --> 00:00:47,373
to sól świetnie rozpuszczająca się w wodzie.

12
00:00:47,616 --> 00:00:50,432
Nie wszystkie jednak sole są rozpuszczalne.

13
00:00:50,688 --> 00:00:52,626
Niektóre po wsypaniu do wody 

14
00:00:52,726 --> 00:00:54,527
można by mieszać i godzinę.

15
00:00:54,784 --> 00:00:56,634
I tak nie udałoby nam się 

16
00:00:56,734 --> 00:00:58,731
uzyskać klarownego roztworu.

17
00:00:59,136 --> 00:01:01,482
Czasami może pomóc nieco ogrzanie 

18
00:01:01,582 --> 00:01:04,372
bo jak wiesz z lekcji o rozpuszczalności 

19
00:01:04,472 --> 00:01:07,050
w wyższej temperaturze większość soli 

20
00:01:07,150 --> 00:01:09,318
ma wyższą rozpuszczalność

21
00:01:09,988 --> 00:01:12,704
Jedna sól rozpuszcza się bardzo dobrze

22
00:01:12,960 --> 00:01:16,238
druga dobrze, jeszcze inna ciut słabiej

23
00:01:16,338 --> 00:01:18,336
 a kolejna prawie wcale.

24
00:01:18,592 --> 00:01:20,362
Trochę to skomplikowane 

25
00:01:20,462 --> 00:01:22,687
dlatego na tym etapie edukacji

26
00:01:22,944 --> 00:01:24,942
wprowadza się pewne uproszczenia.

27
00:01:25,052 --> 00:01:27,808
Sole, a także inne substancje

28
00:01:27,960 --> 00:01:29,856
dzieli się na rozpuszczalne

29
00:01:30,112 --> 00:01:32,928
trudno rozpuszczalne i nierozpuszczalne.

30
00:01:33,696 --> 00:01:36,927
Te ostatnie to takie, które po wsypaniu do wody

31
00:01:37,027 --> 00:01:40,607
i zamieszaniu, na oko wcale się nie rozpuszczą

32
00:01:40,864 --> 00:01:44,115
co nie oznacza, że nie rozpuszczają się wcale.

33
00:01:44,448 --> 00:01:47,264
Jakaś niewielka ilość rozpuszcza się zawsze.

34
00:01:50,848 --> 00:01:53,335
Okazuje się że sole w stanie stałym 

35
00:01:53,435 --> 00:01:55,711
nie przewodzą prądu elektrycznego

36
00:01:55,968 --> 00:01:59,079
jednak po rozpuszczeniu w wodzie taki roztwór

37
00:01:59,179 --> 00:02:01,096
jest świetnym przewodnikiem.

38
00:02:01,600 --> 00:02:04,569
Podczas rozpuszczania soli dzieje się więc 

39
00:02:04,669 --> 00:02:06,464
z nimi coś, co umożliwia im

40
00:02:06,564 --> 00:02:08,058
przenoszenie ładunków.

41
00:02:08,768 --> 00:02:11,504
Jeśli pamiętasz lekcje o właściwościach

42
00:02:11,604 --> 00:02:13,861
kwasów, przypominasz sobie pewnie

43
00:02:13,961 --> 00:02:16,147
że tym czymś jest rozpad na jony

44
00:02:16,247 --> 00:02:18,261
 czyli proces dysocjacji.

45
00:02:18,752 --> 00:02:21,471
Woda podczas rozpuszczania soli 

46
00:02:21,571 --> 00:02:24,499
rozrywa ich kryształy na kationy metali

47
00:02:24,599 --> 00:02:26,432
i aniony reszty kwasowej.

48
00:02:26,600 --> 00:02:27,958
Dlaczego?

49
00:02:28,224 --> 00:02:31,246
Ponieważ w rozpuszczalnych w wodzie solach

50
00:02:31,346 --> 00:02:34,368
występuje wiązanie jonowe lub kowalencyjne

51
00:02:34,624 --> 00:02:36,303
silnie spolaryzowane. 

52
00:02:36,403 --> 00:02:38,866
A w tych nierozpuszczalnych? 

53
00:02:39,242 --> 00:02:42,508
Wiązanie jest zbyt słabo spolaryzowane, aby 

54
00:02:42,701 --> 00:02:45,630
polarna woda mogła się dobrać do takiej soli.

55
00:02:45,888 --> 00:02:48,884
Dlatego właśnie są one nierozpuszczalne.

56
00:02:49,472 --> 00:02:53,021
Zapiszmy teraz proces dysocjacji dla kilku soli.

57
00:02:53,568 --> 00:02:55,872
Pierwszy przykład to NaCl.

58
00:02:56,128 --> 00:02:59,196
Warto zacząć od zapisania wartościowości 

59
00:02:59,296 --> 00:03:01,147
metalu i reszty kwasowej.

60
00:03:01,248 --> 00:03:03,278
Ułatwi nam to dalszą pracę.

61
00:03:03,552 --> 00:03:06,624
Sód jest jednowartościowy, chlor także.

62
00:03:07,136 --> 00:03:10,114
Pod wpływem wody sól rozpada się 

63
00:03:10,214 --> 00:03:13,142
na kation sodu o wartości równej 

64
00:03:13,242 --> 00:03:16,862
wartościowości metalu i anion chlorkowy.

65
00:03:17,131 --> 00:03:19,494
Tu także liczba minusów pokrywa się 

66
00:03:19,594 --> 00:03:21,727
z wartościowością chloru w soli.

67
00:03:21,984 --> 00:03:23,750
Mamy 1 plus i 1 minus 

68
00:03:23,850 --> 00:03:27,103
czyli łączny ładunek jonów jest równy 0.

69
00:03:27,203 --> 00:03:28,896
Tak, jak w wyjściowej soli.

70
00:03:29,152 --> 00:03:30,432
Wszystko się zgadza.

71
00:03:30,944 --> 00:03:34,817
Jako drugą sól zdysocjujemy PbNO3 dwa razy

72
00:03:34,917 --> 00:03:37,855
wzięte, czyli azotan 5 ołowiu 2.

73
00:03:38,368 --> 00:03:41,118
Reszta kwasowa jest tu jednowartościowa

74
00:03:41,218 --> 00:03:44,255
bo pochodzi od jednoprotonowego kwasu HNO3

75
00:03:44,768 --> 00:03:46,580
Ołów jest dwuwartościowy

76
00:03:46,680 --> 00:03:49,734
o czym informuje nas dwójka za nawiasem.

77
00:03:50,144 --> 00:03:52,662
Pod wpływem wody sól ta dysocjuje 

78
00:03:52,762 --> 00:03:54,751
na dwudodatni kation ołowiu

79
00:03:55,008 --> 00:03:57,386
i dwa aniony NO3 minus

80
00:03:57,568 --> 00:04:00,896
które podczas dysocjacji pozostają w całości.

81
00:04:01,920 --> 00:04:04,536
Kolejny przykład to K3PO4

82
00:04:04,636 --> 00:04:07,331
czyli fosforan V potasu.

83
00:04:07,552 --> 00:04:09,157
Myślę, że z tą dysocjacją

84
00:04:09,257 --> 00:04:11,391
poradzisz już sobie samodzielnie.

85
00:04:11,648 --> 00:04:14,808
Pamiętaj tylko, że grupę PO4 traktujemy tu

86
00:04:14,908 --> 00:04:17,330
jako całość i nie rozpada się ona

87
00:04:17,430 --> 00:04:18,908
 podczas dysocjacji.

88
00:04:22,403 --> 00:04:23,541
Udało się?

89
00:04:23,679 --> 00:04:25,115
To muszę nadgonić.

90
00:04:25,215 --> 00:04:28,478
Ta sól dysocjuje na trzy jednododatnie

91
00:04:28,578 --> 00:04:31,617
kationy potasu i anion fosforanowy 5

92
00:04:31,717 --> 00:04:33,236
o ładunku 3 minus.

93
00:04:34,687 --> 00:04:37,250
Dla soli uznawanych za nierozpuszczalne

94
00:04:37,350 --> 00:04:39,595
proces dysocjacji jest tak znikomy 

95
00:04:39,695 --> 00:04:42,074
że na tym etapie edukacji zapisujemy 

96
00:04:42,174 --> 00:04:45,743
po prostu, że dysocjacja nie zachodzi.

97
00:04:48,255 --> 00:04:51,975
Wiesz już, że jedne sole rozpuszczają się lepiej

98
00:04:52,075 --> 00:04:55,166
inne gorzej, a jeszcze inne prawie wcale.

99
00:04:55,423 --> 00:04:58,669
Wiesz też, że sole to liczna grupa związków.

100
00:04:59,007 --> 00:05:00,543
Skąd więc masz wiedzieć

101
00:05:00,799 --> 00:05:03,359
które z nich można zaliczyć do której grupy?

102
00:05:03,751 --> 00:05:06,776
A co za tym idzie, jak poprawnie zapisać 

103
00:05:06,876 --> 00:05:08,476
proces ich dysocjacji?

104
00:05:08,735 --> 00:05:10,921
Aby ułatwić to zadanie, w każdym 

105
00:05:11,021 --> 00:05:13,090
podręczniku chemii znajduje się 

106
00:05:13,190 --> 00:05:16,190
tabela rozpuszczalności soli i wodorotlenków.

107
00:05:16,310 --> 00:05:19,727
Są w niej umieszczone kationy metali i kation 

108
00:05:19,827 --> 00:05:22,667
amonowy, i aniony reszt kwasowych oraz 

109
00:05:22,767 --> 00:05:25,908
anion wodorotlenowy, z których zbudowane są

110
00:05:26,008 --> 00:05:28,445
poszczególne sole i wodorotlenki.

111
00:05:28,971 --> 00:05:31,356
Chcąc znaleźć na przykład rozpuszczalność 

112
00:05:31,456 --> 00:05:33,567
węglanu wapnia, musimy znaleźć 

113
00:05:33,667 --> 00:05:37,738
kation wapnia i anion węglanowy, i jak w grze 

114
00:05:37,838 --> 00:05:41,246
w statki poszukać pola odpowiadającego tej soli.

115
00:05:42,015 --> 00:05:44,331
Widzimy, że węglan wapnia jest solą 

116
00:05:44,431 --> 00:05:46,878
praktycznie nierozpuszczalną w wodzie.

117
00:05:48,159 --> 00:05:50,454
Teraz samodzielnie, wspierając się 

118
00:05:50,554 --> 00:05:53,201
tabelą rozpuszczalności, zapisz równania 

119
00:05:53,301 --> 00:05:55,747
reakcji dysocjacji następujących soli 

120
00:05:55,847 --> 00:05:58,419
lub zaznacz, że proces nie zachodzi.

121
00:06:01,471 --> 00:06:02,676
Udało się?

122
00:06:03,007 --> 00:06:04,808
To sprawdźmy, czy twoje reakcje

123
00:06:04,908 --> 00:06:06,933
wyglądają tak samo, jak moje.

124
00:06:07,615 --> 00:06:10,024
Jest tak samo? Brawo!

125
00:06:13,759 --> 00:06:16,538
Dysocjacja soli to ich rozpad na jony 

126
00:06:16,638 --> 00:06:17,854
pod wpływem wody.

127
00:06:17,978 --> 00:06:20,318
Powstają dodatnie kationy metali 

128
00:06:20,418 --> 00:06:21,950
lub kation amonowy

129
00:06:22,207 --> 00:06:25,648
i ujemne aniony reszt kwasowych.

130
00:06:27,583 --> 00:06:30,758
Dysocjacja za nami. Jeśli masz ochotę 

131
00:06:30,858 --> 00:06:33,813
na kolejne solne wyzwania, czekamy na Ciebie

132
00:06:33,913 --> 00:06:36,435
na pistacja.tv